ထမင်းစားပြီး ၁၀ မိနစ်ခန့်လမ်းလျှောက်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများ

    သွားကျန်းမာရေးသည် တောက်ပသော အပြုံးတစ်ခုအတွက်သာမက နှလုံးကျန်းမာရေးအပါအဝင်   အလုံးစုံကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်စေရန် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ အများအားဖြင့် အသက် ၆၅ နှစ်ကျော်သူများ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်တွင် သွားဖုံးရောဂါရှိတတ်ကြသည်။ သုတေသနပြုချက်များအရ သွားဖုံးရောဂါရှိသူများသည် သွားကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်သူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ နှစ်ဆပိုများကြောင်း သိရသည်။ ခံတွင်းကျန်းမာရေးနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများဆက်စပ်မှုကို ကာလကြာရှည်စွာသတိပြုမိခဲ့ကြရာ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ ကျန်းမာရေးနှင့်မညီညွတ်သော အစားအသောက်များစားသောက်ခြင်း၊ ကျန်းမာရေးနှင့် သွားဘက်ဆိုင်ရာစောင့်ရှောက်မှုများကို လက် လှမ်းမမီခြင်းအပါအဝင်  တခြားအန္တရာယ်ရှိသော အချက်များကြောင့် လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ပါးစပ်နှင့်နှလုံးသားဆက်သွယ်မှု     ပါးစပ်အတွင်းရှိ ဗက်တီးရီးယားနှင့် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတချို့သည်  နှလုံးရောဂါနှင့် လေဖြတ်နိုင်ခြေကိုမြင့်တက်စေနိုင်သည်။ တိုးတက်လာသော သုတေသနအထောက်အထားများအရ ဗက်တီးရီးယားနှင့် ရောင်ရမ်းမှု တို့သည် ခံတွင်းကျန်းမာရေးနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ပြဿနာများဆက်စပ်မှုတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း  ညွှန်ပြနေသည်။သွားများတစ်ဝိုက်တွင် ဗက်တီးရီးယားများနှင့် အစားအစာများကပ်ငြိနေသော သွားချေးအလွှာများ စုပုံလာသောအခါတွင် သွားဖုံးရောင်ရမ်းခြင်းနှင့်  သွားမြစ်ခြေရောင်ခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။  သွားဖုံးများနီရဲပြီး အလွယ်တကူသွေးထွက်နိုင်သည်။ မကုသဘဲထားပါက သွားဖုံးရောဂါသည် ပိုဆိုးလာပြီး  သွားများယိုင်နဲ့ခြင်းနှင့်  ကျွတ်ထွက်ခြင်းဖြစ်စေကာ သွားများဆုံးရှုံးနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် သွားများနှင့်သွားဖုံးများကို ပုံမှန်ဂရုစိုက်ခြင်းနှင့် သွားနှင့်ခံတွင်းသန့်ရှင်းရေးကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ခြင်းသည်    နှလုံးသွေးကြောကျန်းမာရေးနှင့်   အလုံးစုံ ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ရာရောက်သည်။ဟားဗတ်သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ်မှ ဒေါက်တာTien Jiang က ပါးစပ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ တံခါးပေါက်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ခံတွင်း ကျန်းမာရေးသည်  ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ကျန်းမာရေးကို  အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ကြောင်း  ပြောကြားခဲ့သည်။  ခံတွင်းကျန်းမာရေး မကောင်းခြင်း၊ အထူးသဖြင့် သွားဖုံးရောဂါသည် နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို သိသိသာသာတိုးစေသည်။ သွားဖုံးပိုးဝင်ခြင်းမှ   ဗက်တီးရီးယားပိုးများသည် သွေးကြောထဲသို့ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး နာတာရှည်ရောင်ရမ်းမှု ကိုဖြစ်ပေါ်စေကာ သွေးလွှတ်ကြောအလွှာတွင် အဆီနှင့်သွေးခဲများ စုပုံလာစေသောကြောင့် သွေးကြောပိတ်ဆို့ခြင်းဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ နှလုံး နှင့် သွေးလွှတ်ကြောများကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် နှလုံးသွေးကြော ပိတ်ခြင်းနှင့် လေဖြတ်ခြင်းကဲ့သို့သော အခြေအနေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ရာနှင့်ချီသောဗက်တီးရီးယား အမျိုးအစားများသည် ပါးစပ်ထဲတွင် သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။  တချို့သောသကြားများသည် သွားများ၏ အပြင်ဘက်အလွှာကို    ပြိုကွဲစေသောအက်စစ်များ  ထုတ် လွှတ်ကာ သွားတွင်အပေါက်များဖြစ်စေသည်။ တချို့ဗက်တီးရီးယား အမျိုးအစားများသည် ပုံမှန်သွားတိုက်ခြင်း၊ သွားပွတ်ကြိုးတိုက်ခြင်းဖြင့် မဖယ်ရှားနိုင်ပါက မာကျောသောကျောက်အဖြစ် ခိုင်မာသွားပြီး သွားနှင့် ခံတွင်းကျွမ်းကျင်သူများ၏အကူအညီဖြင့်သာလျှင် ဖယ်ရှားနိုင်သည်။သွားဆရာဝန်များနှင့် နှလုံးအထူးကုဆရာဝန်များသည် ခံတွင်းရောဂါ လက္ခဏာများမှတစ်ဆင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများကို စောစီးစွာသိရှိနိုင်ရန် သုတေသနပြုခဲ့ကြပြီး  နှလုံးကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ရန် သွားဖုံးပြဿနာများကို စောစီးစွာသိရှိခြင်းနှင့် ကုသခြင်း ၏အရေးကြီးမှုကို အလေးပေးဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပုံမှန်သွား တိုက်ခြင်း၊  သွားပွတ်ကြိုးတိုက်ခြင်း၊  ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အစားအသောက်များစားခြင်းနှင့်    သွားနှင့်ခံတွင်းပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်း များသည်  သွားဖုံးရောဂါမဖြစ်အောင်   ကူညီပေးနိုင်ပြီး   တစ်သက်တာ ကျန်းမာစေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။သွားဖုံးသွေးယိုခြင်း     သွားဖုံးသွေးယိုခြင်းသည် အများအားဖြင့် သွားဖုံးရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် သွားမြစ်ခြေရောင်ခြင်း စသည့်ဗက်တီးရီးယား ပိုးမွှားများစုပုံခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော သွားဖုံးရောဂါ ပုံစံနှစ်မျိုးစလုံးကြောင့်ဖြစ်တတ်သည်။ သွားဖုံး ရှိ ဗက်တီးရီးယားများက သွားဖုံးများကို ရောင်ရမ်းစေပြီး အထူးသဖြင့် သွားတိုက်သောအခါ သို့မဟုတ် သွားပွတ်ကြိုးတိုက်သောအခါ သွေးထွက် စေသည်။  မကုသဘဲထားပါက  ရောင်ရမ်းမှုသည်   ပိုမိုပြင်းထန်သော သွားဖုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ပြီး  သွားများဆုံးရှုံးနိုင်သည်။  ဗက်တီးရီးယားများ သည် သွေးကြောထဲသို့စိမ့်ဝင်နိုင်ပြီး နာတာရှည်ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသောကြောင့် သွေးကြောအတွင်းပိုင်းကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ နှလုံးရောဂါ အတွက် အဓိကအန္တရာယ်ဖြစ်စေသောအချက်ဖြစ်သည့် သွေးကြောများ အတွင်း အဆီများစုပုံခြင်း (Atherosclerosis) ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။သွားဖုံးသွေးယိုခြင်းသည် ခံတွင်းသန့်ရှင်းရေးနှင့် သွားဖုံးရောဂါများ အပြင် ဗီတာမင်ချို့တဲ့မှုများ (အထူးသဖြင့် ဗီတာမင်-C နှင့် K)၊ ဟော်မုန်း အပြောင်းအလဲများ (ဥပမာ-ကိုယ်ဝန်)၊ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးခဲမှုပုံမမှန်ခြင်းနှင့် သွေးကျဲဆေးများကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများ၏ သက်ရောက် မှုများကြောင့်ဖြစ်နိုင်သည်။ အလွန်အကျွံ သွားတိုက်မိခြင်းနှင့် သင့်လျော် မှုမရှိသောသွားတုများ တပ်ဆင်ခြင်းသည်လည်း သွားဖုံးသွေးယိုခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် သွားဖုံးများ မကြာခဏသွေးထွက်နေခြင်း ကို လျစ်လျူမရှုသင့်ဘဲ နှစ်ပတ်ထက်ပိုကြာပါက သွားဆရာဝန်ထံပြသ သင့်သည်။သွားဖုံးများရောင်ရမ်းခြင်း    သွားဖုံးရောင်ခြင်းသည်     ဗက်တီးရီးယားများ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သွားဖုံးရောဂါကို ခန္ဓာကိုယ်က တိုက်ဖျက်နေကြောင်း အချက်ပြခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်ခုခံအားစနစ်က ခံတွင်းဗက်တီး ရီးယားများကို ခုခံကာကွယ်နေသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ပျံ့နှံ့နေသော ရောင်ရမ်းမှု အမှတ်အသားများကို  ထုတ်လွှတ်သည်။  အချိန်ကြာလာ သည်နှင့်အမျှ    ရောင်ရမ်းမှုအမှတ်အသားများသည်    နှလုံးတစ်သျှူးများနှင့် သွေးကြောနံရံများကို ပျက်စီးစေပြီး နှလုံးအမောဖောက်ခြင်းနှင့် လေဖြတ်ခြင်းကဲ့သို့သော နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ပြဿနာများကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သွားဖုံးရောင်ရမ်းသော လူနာများတွင် နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင် ခြေကိုညွှန်ပြသော ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သည့် C-reactive pro-tein (CRP)  ပမာဏကို မြင့်မားစေကြောင်း  သုတေသနပြုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ထို့ကြောင့် သွားဖုံးများရောင်ရမ်းခြင်းသည်  နှလုံးကျန်းမာရေးအတွက် ခန္ဓာကိုယ်၏ သိမ်မွေ့သော သတိပေးချက်ဖြစ်နိုင်သည်။ သွားဖုံးကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ခြင်းနှင့်  စီမံခန့်ခွဲခြင်းသည်   နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို  အထောက်အကူဖြစ်စေသည်။   သွားဖုံးရောင်ခြင်းကို ကုသခြင်းနှင့်ကာကွယ်ခြင်းသည် ဗက်တီးရီးယားများ ပြန့်ပွားမှုနှင့် သွေး ကြောများရောင်ရမ်းမှုကို  လျော့နည်းစေပြီး နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်။သွားများလျော့ရဲခြင်းနှင့် သွေးလွှတ်ကြောများ အားနည်းခြင်း     သွားများကျွတ်ထွက်ခြင်းသည် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းမှ သွားတစ်ဝိုက်ရှိ အထောက်အကူပြု တစ်သျှူးများဆုံးရှုံးခြင်းနှင့် သွေးကြောများအတွင်း အဆီများစုပုံခြင်းကြောင့် သွေးကြောနံရံများ အားနည်းလာသောအခါ ခံတွင်းဖွဲ့စည်းပုံများနှင့်     နှလုံးသွေးကြောကျန်းမာရေးနှစ်ခုစလုံးကို ထိခိုက်စေသည့် နာတာရှည်ရောင်ရမ်းမှုကို ညွှန်ပြလေ့ရှိသည်။ ရောဂါ ပိုးရှိသောသွားဖုံးမှ ဗက်တီးရီးယားများသည် သွေးကြောထဲသို့ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး သွေးလွှတ်ကြောပျက်စီးမှုနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ကိုတိုးမြင့်လာစေကြောင်း လေ့လာမှုများကဖော်ပြသည်။ သွေးကြောများနှင့် နှလုံးတစ်သျှူးများတွင် ရောင်ရမ်းမှုကိုဖြစ်စေသည့် ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန် မှုများကိုဖြစ်ပေါ်စေကာ နှလုံးတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းနှင့် လေဖြတ်ခြင်းတို့ကို တိုးပွားစေသည်။  နာတာရှည်သွားဖုံးရောင်ခြင်းနှင့်  ပိုးဝင်ခြင်းသည် နှလုံးကျန်းမာရေးကိုထိခိုက်စေသည့်  အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဟားဗတ်ကျန်းမာရေး ဆန်းစစ်ချက်တစ်ခုအရ သွားဖုံးရောဂါကြောင့် သွားများဆုံးရှုံးသူများသည် နှလုံးအမောဖောက်နိုင်ခြေ ပိုများကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ခံတွင်းနံ့ဆိုးခြင်း     တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု ကောင်းမွန်နေသော်လည်း နာတာရှည်ခံတွင်း နံ့ဆိုးခြင်းသည် သွားဖုံးပိုးဝင်ခြင်းအတွက် သတိပေးချက်ဖြစ်နိုင်သည်။ ခံတွင်းနံ့ဆိုးခြင်းသည်  အန္တရာယ်မရှိဟု ထင်ရသော်လည်း  နာတာရှည် ခံတွင်းနံ့ဆိုးခြင်းသည် သွားနှင့်ခံတွင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ခုထက်မက ဖြစ်နိုင်သည်။  ရောဂါပိုးများသည် သွားဖုံးများကို  နာကျင်စေရုံမျှမက သွေးကြောများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ သွေးကြောနံရံများကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။  ဆာလဖာထုတ်လုပ်သည့် ဗက်တီးရီးယားများကို  နှလုံးသွေးကြောအတွင်းရှိ Plaque များတွင် မကြာခဏတွေ့ရှိရသည်။ ခံတွင်း နံ့ထွက်နေခြင်းသည် နှလုံးနှင့်သွေးကြောကျန်းမာရေးကို  ဆိုးရွားစွာထိခိုက်စေနိုင်သည့် ခံတွင်းပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် ပြင်းထန်သောရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်စေသည့် သတိပေးချက်ဖြစ်နိုင်သည်။ခံတွင်းသန့်ရှင်းရေးကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းသည် ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် နှလုံးကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သော ဗက်တီးရီးယားများ ပျံ့နှံ့မှုကိုတားဆီးပေးသောကြောင့် အမှန်တကယ်နှလုံး ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ လေ့လာမှုများအရ ခံတွင်းနံ့ဆိုးစေသော သွားဖုံးရောဂါ ရှိသူများသည် သွေးလွှတ်ကြောများမာကျောခြင်း၊ သွေးခဲခြင်းနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များအပါအဝင်   သွေးလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများဖြစ်နိုင်ခြေ နှစ်ဆနီးပါးဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ခံတွင်း သန့်ရှင်းရေးကို  ကောင်းမွန်စွာထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့်  သွားဖုံးပိုးဝင်ခြင်းအတွက် စောစီးစွာကုသမှုခံယူခြင်းသည် ခံတွင်းနံ့ဆိုးခြင်းကို သက်သာစေရုံသာမက ရောင်ရမ်းမှုနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များကို လျှော့ချပေးသည်။အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် သွားနှင့်ခံတွင်းပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်း၊ သွားဖုံး မှသွေးထွက်ခြင်းနှင့် သွားဖုံးများလျော့ရဲခြင်းအတွက် စောစီးစွာကုသမှု ခံယူခြင်း၊ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါကဲ့သို့သော ကျန်းမာရေးအခြေအနေများကို ကောင်းမွန်စွာစီမံခန့်ခွဲခြင်းသည် သွားဖုံးမှအစပြုသည့် နှလုံးသွေးကြောစနစ်ရောင်ရမ်းခြင်း အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးပြီး သွေးလွှတ်ကြော များပျက်စီးမှု၊ သွေးခဲဖွဲ့စည်းမှုနှင့် နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ကြောင်း ကျန်းမာရေး သုတမျှဝေရေးသားလိုက်ရပါသည်။MWD 

     နေ့လယ်စာနှင့် ညစာစားပြီးချိန်တို့တွင် ၁၀ မိနစ် ခန့်လမ်းလျှောက်ရုံဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း  ပြောင်းလဲ မှုများဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း သုတေသီများကဆိုသည်။လမ်းလျှောက်ခြင်းက အစာခြေလမ်းကြောင်းကိုနှိုးဆွနိုင်သောကြောင့်  အစာများကို အလွယ်တကူချေဖျက်နိုင်ပြီး လေပွခြင်းနှင့် အူထဲတွင် အစာအချဉ် ပေါက်ခြင်းနည်းသွားသည်။      အစာစားပြီးပြီးချင်း လမ်းလျှောက်သောကြောင့်  ဗိုက်ထဲ လေးလံမှုမရှိ တော့ဘဲ နေ၍ကောင်းလာသည်။ ထို့ပြင် သွေးလှည့် ပတ်မှုပို၍ကောင်းမွန်လာပြီး ကြွက်သားနှင့်အစာခြေ အင်္ဂါများဆီသို့    သွေးရောက်ရှိမှုများပြားလာသည့်အတွက် အာဟာရစုပ်ယူမှုနှင့် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု အတွက်  အထောက်အကူပြုစေနိုင်သည်။    ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အစာစားပြီးချိန်တွင် အိပ်မငိုက်စေ ရန်နှင့် ပျင်းရိလေးလံမှုမရှိစေရန် ကာကွယ်ပေးနိုင် သည်။   ထမင်းစားပြီး   လမ်းလျှောက်ရာတွင်လည်း ပြင်းပြင်းထန်ထန်လမ်းလျှောက်စရာမလိုဘဲ ပုံမှန် သာ လမ်းလျှောက်သင့်သည်။ထမင်းစားပြီးချိန်တွင် ၁၀ မိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက် ပေးခြင်းက ရိုးရှင်းသော်လည်း  ကျန်းမာရေးအတွက်အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ရရှိနိုင်သည်။     အစာခြေစနစ်ပိုမိုထိရောက်ခြင်း     လမ်းလျှောက်ခြင်းက     အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်း၏ကြွက်သားလှုပ်ရှားမှုကို   လှုံ့ဆော်ပေး သည်။ ထို့ကြောင့် စားလိုက်သည့်အစာများကို အစာ အိမ်ထဲမှ အူသိမ်ထဲသို့ ပိုမိုမြန်ဆန်စွာပို့ဆောင်ပေးနိုင် ပြီး  အစာချေဖျက်မှုလုပ်ငန်းစဉ်များကို  ချောမွေ့စေ သည်။ အစာမကြေခြင်း၊ လေပွခြင်း၊ ရင်ခေါင်းအောင့် ခြင်းဝေဒနာများကို သက်သာစေသည့်အပြင် ဝမ်းချုပ် ခြင်းကိုပါ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးခြင်း    အစာစားပြီးချိန်တွင်  သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏမြင့်တက်လာသည်။     လမ်းလျှောက်သည့်အခါ ကြွက်သားများက စွမ်းအင်လိုအပ်လာပြီး သွေး ထဲမှသကြားဓာတ်ကို  စုပ်ယူအသုံးပြုရသည်။   ထို့ ကြောင့် အစာစားပြီးချိန်  လမ်းလျှောက်ခြင်းဖြင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်   ရုတ်တရက်အလွန်အမင်းမြင့်တက်သွားခြင်းကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ ဆီးချို ရောဂါအကြိုအဆင့်ရှိသူများနှင့် ဆီးချိုရောဂါအမျိုး အစား(၂)ရှိသူများအတွက် အထူးအကျိုးရှိစေနိုင်သည်။နှလုံးကျန်းမာရေးကိုကောင်းမွန်စေခြင်း    ပုံမှန်လမ်းလျှောက်ခြင်းက နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူပြုစေနိုင်သည့်အပြင် သွေးလှည့်ပတ်မှုကိုကောင်းမွန်စေပြီး သွေးဖိအားကိုထိန်းညှိပေးနိုင်သည်။ ထမင်းစားပြီးချိန် လမ်းလျှောက် ခြင်းက သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးသော ကြောင့်  နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကိုလည်း  လျှော့ချ ပေးနိုင်သည်။ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းခြင်းနှင့်ဝိတ်ကျစေခြင်း      ထမင်းစားပြီးချိန်လမ်းလျှောက်ခြင်းက စားလိုက် သည့်အစာမှရရှိမည့်  ပိုနေသောကယ်လိုရီတချို့ကို လောင်ကျွမ်းစေနိုင်သည်။  ထို့ပြင် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ် ကို   မြှင့်တင်ပေးပြီး   ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းရာတွင် အထောက်အကူပြုစေသည်။ ရေရှည်တွင် ကိုယ်အလေးချိန်လျှော့ချရန်     ကြိုးစားနေသူများအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သည်။စိတ်ဖိစီးမှုလျော့ကျစေခြင်း     လမ်းလျှောက်ခြင်းက   စိတ်ဖိစီးမှုဟော်မုန်းကိုလျှော့ချပေးပြီး  စိတ်ကိုတည်ငြိမ်စေသည်။    ထို့ပြင်ဦးနှောက်ထဲမှ   ကောင်းမွန်သောခံစားမှုကိုပေးသည့် အန်ဒေါ်ဖင်ဟော်မုန်းထွက်ရှိမှုကို     အားပေးသောကြောင့် စိတ်ခံစားချက်ကို ကောင်းမွန်စေပြီး  စိတ်ကြည်လင်လန်းဆန်းစေသည်။     ညစာစားပြီးချိန်လမ်းလျှောက်ပေးခြင်းက ကောင်းမွန်စွာအိပ်ပျော်စေ ရန်လည်း ကူညီပေးနိုင်သည်။-    ထမင်းစားပြီး ချက်ချင်းမဟုတ်ဘဲ  ၅-၁၀ မိနစ် ကြာစောင့်ပြီးမှ စတင်လမ်းလျှောက်သင့်သည်။-    ၅-၁၀ မိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်ပေးလျှင် လုံလောက်သည်။ အချိန်ပိုရလျှင် မိနစ် ၂၀ ခန့် လျှောက်သင့် သည်။- လမ်းလျှောက်ရာတွင် ဖြည်းဖြည်းမှန်မှန်လျှောက် သင့်သည်။   ဗိုက်ထဲတွင် အစာများဖြင့်ပြည့်နေ သည့်အချိန်မဟုတ်ဘဲ သက်သောင့်သက်သာရှိ သည့်အချိန်တွင် လမ်းလျှောက်သင့်သည်။- သတိပြုရန်မှာ အစာစားပြီး ချက်ချင်း ပြင်းထန် သောလေ့ကျင့်ခန်းများ မပြုလုပ်သင့်ပါ။- မိမိတွင် ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုခုရှိပါကဆရာဝန်နှင့်တိုင်ပင်ပြီးမှ    လမ်းလျှောက်သင့် သည်။ ထမင်းစားပြီးချိန်တွင်  မပြုလုပ်သင့်သော အောက်ပါအလေ့အထများလည်းရှိသည်။အိပ်ခြင်း နေ့လယ်နေ့ခင်းထမင်းစားပြီးသည်နှင့်   မအိပ် သင့်ပါ။   ညစာကို  နောက်ကျမှစား၍အိပ်ခြင်းမျိုး မပြုလုပ်သင့်ပါ။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းက အစာခြေစနစ် ကိုဝန်ပိစေပြီး     အစာမကြေခြင်းဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထိုအခါ အစာခြေအက်စစ်များက အစာအိမ်ထဲမှတစ် ဆင့် အစာပြွန်ထဲသို့ရောက်ရှိလာပြီး  ရင်ပူခြင်းမျိုးဖြစ် စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်  အကောင်းဆုံးမှာ အစာစား ပြီး နှစ်နာရီခန့်အကြာမှသာ အိပ်စက်သင့်သည်။ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းအစာစားပြီးပြီးချင်း ခံတွင်းချဉ်၍ ဆေးလိပ်သောက် ခြင်းကိုလည်း မပြုလုပ်သင့်ပေ။ အကြောင်းမှာ အစာ စားပြီးချိန်တွင် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းက တခြားအချိန် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းထက်  ခန္ဓာကိုယ်ကို   ထိခိုက် နိုင်ခြေ   ၁၀  ဆခန့်  ပိုများနိုင်သည်။    အစာစားပြီး ဆေးလိပ်လုံးဝမသောက်သင့်ပါ။ရေချိုးခြင်းအစာတစ်ခုခုစားပြီးမှ ရေချိုးခြင်းက အစာခြေစနစ် ၏လုပ်ဆောင်မှုကို နှေးသွားစေသည်။ အကြောင်းမှာ ရေချိုးလိုက်သည့်အခါ  အစာခြေစနစ်သို့  ရောက်ရှိရ မည့်သွေးများက      အစာခြေစနစ်သို့မရောက်ရှိဘဲခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကိုထိန်းညှိရန်  ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သို့စီးဆင်းသွားပြီး အစာခြေစနစ်၏လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းသွားနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။သစ်သီးစားခြင်း    အစားအစာတစ်ခုချင်းစီအလိုက်   ခန္ဓာကိုယ်၏အစာခြေမှုကွာခြားသည်။  ထမင်းမစားမီ သစ်သီး စားခြင်းက  အစာကြေရန်  လွယ်ကူစေသော်လည်း ထမင်းစားပြီး သစ်သီးစားခြင်းက အစာခြေစနစ်ကို နှေးကွေးစေနိုင်ပြီး   အစာမကြေခြင်းမျိုးဖြစ်စေနိုင် သည်။ ထို့ကြောင့် သစ်သီးကို  ထမင်းစားပြီး  နှစ်နာရီ ခန့်အကြာမှ စားသင့်သည်။ရေနွေးကြမ်းသောက်ခြင်း   အစားအစာများတွင် ပရိုတင်းပါဝင်နေပြီး ထမင်းစားပြီးချိန်တွင်   ရေနွေးကြမ်းသောက်ခြင်းက   ပရို တင်းကို ချေဖျက်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းစေနိုင်သကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်၏သံဓာတ်စုပ်ယူမှုကိုလည်း အဟန့်အတားဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေနွေးကြမ်းကြိုက်သည် ဆိုလျှင် ထမင်းစားပြီး တစ်နာရီခန့်ကြာမှသာ သောက်သင့်သည်။လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်း    ထမင်းမစားမီ၊   ရေမချိုးမီ  လူတိုင်း နေ့စဉ်နာရီ ဝက်မှ တစ်နာရီကြာ  အပြေး၊ ရွရွပြေး၊  စက်ဘီးစီး၊ ရေကူး၊ လမ်းလျှောက် လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်သင့်သည်။ အစာတစ်ခုခုကို ပြည့်ပြည့်ဝဝစားပြီး  လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်သည်က       အစာခြေစနစ်၏လုပ်ဆောင်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး   အော့အန်ခြင်း၊   ဗိုက် အောင့်ခြင်းမျိုးကိုပါ   ဖြစ်စေနိုင်သည်။  ထို့ကြောင့် အစာတစ်ခုခုစားပြီး၍    ၂-၃    နာရီခန့်ကြာမှသာ လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်သင့်သည်။အသက်ရှည်ရှည်နေနိုင်ရန်      မွေးမြူသင့်သည့်အလေ့အထကောင်းများလည်းရှိသေးသည်။- အလွန်အကျွံမစားသင့်ပါ။ အသက်ရှည်ရှည်နေ လိုလျှင် အစာစားသည့်အခါ နည်းနည်းချင်းစီကို ကြေညက်စွာဝါးစားကာ အကြိမ်ရေများများစား ပေးရသည်။ တစ်ကြိမ်တည်း အဝစားလိုက်ခြင်း မျိုး   မပြုလုပ်သင့်ပါ။  စားသုံးသည့်ကယ်လိုရီပမာဏနည်းလေလေ၊   အိုမင်းမှုနည်းလေလေ ဖြစ်သည်။-   အခွံမာသီးစားပေးသင့်သည်။  အခွံမာသီးတွင် ပရိုတင်း၊ အမျှင်ဓာတ်နှင့်   ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင် အာနိသင်များ  ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင်  ဗီတာမင်၊ သတ္တုဓာတ်များ၊ ကော့ပါး၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ ပိုတက် ဆီယမ်နှင့်  ဖောလိတ်တို့အပြင်   ဗီတာမင်-B6 နှင့်   ဗီတာမင်-E  တို့ပါဝင်သည်။  တစ်ပတ်လျှင် သုံးကြိမ် အခွံမာသီးစားပေးပါက အရွယ်မတိုင် မီ သေဆုံးနိုင်ခြေကို ၃၉ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချ ပေးနိုင်သည်။- အသီးအရွက်များများစားသင့်သည်။  အသီး အရွက်များများစားသူများက အသားကြိုက်သူ များထက် အသက်ပိုရှည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အရွယ်မတိုင်မီ   သေဆုံးခြင်းမျိုးမဖြစ်စေရန် အသီးအရွက်များများ စားပေးသင့်သည်။ သဘာဝ မှရသည့် သစ်သီးနှင့်အရွက်များက ကင်ဆာဖြစ် နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသကဲ့သို့ အရွယ်မတိုင်မီ သေဆုံးနိုင်ခြေကို ၁၂-၁၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချ ပေးနိုင်ကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။MWD

    မြန်မာနိုင်ငံသည်  စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးကဏ္ဍကို အဓိကအခြေခံသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး မွေးမြူရေးကဏ္ဍသည်   နိုင်ငံ၏အစားအစာဖူလုံရေး၊ ပြည်သူများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုနှင့်  စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ  ပါဝင်နေသည်။ မွေးမြူရေးကဏ္ဍမှ ထုတ်လုပ်သော အသား၊ နို့၊ ဥ စသည့်အစားအစာများသည် လူသားများ၏ နေ့စဉ်စားသုံးမှုတွင်အရေးပါသည်။  မွေးမြူရေးကဏ္ဍသည် ကူးစက်ရောဂါများ၊   တိရစ္ဆာန်မှလူသို့ကူးစက်သော ရောဂါများ   (Zoonotic Diseases)နှင့် တိရစ္ဆာန်များမှရရှိသော အစားအစာများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှု စသည့် စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။  ထိုပြဿနာများကိုဖြေရှင်းရန်အတွက်  မြန်မာနိုင်ငံတွင်  တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ  ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး (VPH)ကို   ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင်  ဆောင်ရွက်ရန်  အရေးတကြီး လိုအပ်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပြည်သူ့ကျန်းမာရေး၏အခန်းကဏ္ဍ     တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH)သည်  တိရစ္ဆာန်ကျန်းမာရေး၊ လူသားများကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ကျန်းမာရေးတို့အကြား ဆက်စပ်မှုကို အဓိကထားသောပြည်သူ့ကျန်းမာရေး၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ VPH ၏အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ တိရစ္ဆာန်များမှလူသို့ ကူးစက်နိုင်သောရောဂါများ(zoonotic    diseases)ကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့်ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အစားအစာဘေးကင်းရေးကို သေချာစေခြင်းနှင့်  ကျန်းမာရေးနှင့်သုခချမ်းသာကို   တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာနှင့်  ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး လုပ်ငန်းများကို  ပေါင်းစပ်ကာ မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH)၏  အဓိကအခန်းကဏ္ဍများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။တိရစ္ဆာန်မှလူသို့ကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများ(Zoonotic Diseases)ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း     မြန်မာနိုင်ငံတွင်   တိရစ္ဆာန်မှလူသို့ ကူးစက်နိုင်သောရောဂါများ (Zoonotic Diseases) များသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအတွက် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။  တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH)သည် ထိုရောဂါများကို ထိရောက်စွာ ကာကွယ်နိုင်ရန်၊ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်နှင့် ကုသနိုင်ရန်အတွက် အရေးပါသော  ကဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်  Zoonotic Diseases များဖြစ်သော  ခွေးရူးပြန်(Rabies)၊  ဘရူဆဲလ်လားသားလျှောရောဂါ(Brucellosis)၊ တိရစ္ဆာန်များမှ လူသို့ကူးစက်နိုင်သော တုပ်ကွေးရောဂါများ Zoonotic Influenza  စသည့်ရောဂါများသည် ကျယ်ပြန့်စွာဖြစ်ပွားနေသည်။ ထိုရောဂါများသည် လူသားများ၏ကျန်းမာရေးကို  ထိခိုက်စေရုံသာမက စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့်သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုပါ ဆိုးရွားစွာထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်  တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH)၏အခန်းကဏ္ဍသည် အလွန်အရေးပါလာသည်။ခွေးရူးပြန်ရောဂါ (Rabies)သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း   အဓိကကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုအဖြစ်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ခွေးရူးပြန်ရောဂါ(Rabies lyssavirus)သည်ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်ပွားပြီး ရောဂါပိုးရှိသောတိရစ္ဆာန်များ(အထူးသဖြင့် ခွေး၊ ကြောင်၊ မျောက်၊ လင်းနို့)ကိုက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ခြစ်မိခြင်းမှတစ်ဆင့် လူသားများသို့ကူးစက်နိုင်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အထိ နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှ လူ ၂၄၁ ဦးသည်  ခွေးရူးပြန်ရောဂါဖြစ်ပွားကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် လူ ၅၅ ဦးသည် ခွေးရူးပြန်ရောဂါကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ကျေးလက်ဒေသများတွင်  ခွေးများကိုကာကွယ် ဆေးထိုးနှံမှုနည်းပါးခြင်း၊  ကျန်းမာရေးအသိပညာနည်းပါးခြင်းနှင့် ကုသမှုဝန်ဆောင်မှုများ လက်လှမ်းမမီခြင်းတို့ကြောင့် ခွေးရူးပြန်ရောဂါဖြစ်ပွားမှု ပိုမိုမြင့်မားသည်။   တိရစ္ဆာန်များအား  ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း      ခွေးရူးပြန်ရောဂါကို ကာကွယ်ရန်အတွက်   ခွေးများနှင့်အခြားအိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကို ပုံမှန်ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးရန်အရေးကြီးသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရောဂါကူးစက်မှုကိုလျှော့ချနိုင်သည်။ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့်စောင့်ကြည့်ခြင်း     တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည် ခွေးရူးပြန်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို   အချိန်မီသိရှိပါက  ကူးစက်မှုကို ထိရောက်စွာ    ကာကွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ပညာပေးခြင်း     ပြည်သူလူထုအား ခွေးရူးပြန်ရောဂါ၏ အန္တရာယ်နှင့် ကာကွယ်နည်းများ အကြောင်းပညာပေးခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး၏အရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရောဂါကူးစက်မှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ခွေးရူးပြန်ရောဂါသည် လူနှင့်တိရစ္ဆာန်များအတွက်   ကြီးမားသော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်ဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ  ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH)သည် ဤရောဂါကိုကာကွယ်ရန်၊ ထိန်းချုပ်ရန်နှင့်ကုသရန် အရေးပါသော  နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး     ခွေးရူးပြန်ရောဂါကို ထိရောက်စွာကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက် VPH ၏လုပ်ငန်းများကို အားကောင်းစွာ ဆောင်ရွက်ရန်  အရေးကြီးသည်။ဘရူဆဲလ်လားသားလျှောရောဂါ (Brucellosis) သည်  Brucella ဗက်တီးရီးယားကြောင့်ဖြစ်သော ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပြီး တိရစ္ဆာန်များမှတစ်ဆင့် လူသို့ကူးစက်နိုင်သော Zoonoses ရောဂါဖြစ်သည်။ ကျွဲ၊ နွား၊ သိုး၊ ဆိတ်၊ ဝက်စသောတိရစ္ဆာန်များ၌ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ဤရောဂါသည် တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအများပြည်သူ့ကျန်းမာရေးတွင် အရေးကြီးသောကဏ္ဍမှပါဝင်သည်။ Brucellosis သည် တိရစ္ဆာန်များမှတစ်ဆင့်  နို့၊ သားငါးထွက်ပစ္စည်းများ စားသုံးခြင်း၊ ရောဂါပိုးရှိသောတိရစ္ဆာန်များနှင့် ထိတွေ့ခြင်းမှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သည်။  Brucellosis  သည် တိရစ္ဆာန်များတွင်    မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာပြဿနာများ (ဥပမာ-ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း)ကိုဖြစ်စေနိုင်ပြီး နို့ထွက်နှုန်းကို လျော့ကျစေသည်။ ဤရောဂါကြောင့် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများတွင် ကြီးမားသော  စီးပွားရေး ဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။   တိရစ္ဆာန်နှင့်တိုက်ရိုက်ထိတွေ့သော ကိုင်တွယ် ထိန်းကျောင်းသူများ၊ မွေးမြူရေးသမားများ၊  သားသတ်သမားများနှင့် တိရစ္ဆာန်ဆေးကု ဆရာဝန်များ၊ အထူးသတိပြုရမည့်ရောဂါဖြစ်သည့်အပြင် အသား၊ နို့နှင့်နို့ထွက်ပစ္စည်းစားသုံးသူ ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံးအတွက်  အရေးကြီးသည့်ရောဂါဖြစ်သည်။ Brucellosis သည် လူသားများတွင် နာတာရှည်ရောဂါလက္ခဏာများ(ဥပမာ-အဖျားတက်ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အဆစ်အမျက်နာခြင်း) ကိုဖြစ်စေနိုင်ပြီး ကုသမှုမခံယူပါက အသည်း၊ နှလုံး၊ အာရုံကြောစနစ်များကို  ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ရောဂါကူးစက်မှုကို ကာကွယ်ရန်တိရစ္ဆာန်များတွင် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းများ   ပြုလုပ်ရန်လိုအပ်သည်။ Brucellosis ကို ထိန်းချုပ်ရန် တိရစ္ဆာန်များကို စနစ်တကျစောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့်ရောဂါရှာဖွေခြင်း၊   ရောဂါပိုးရှိသောတိရစ္ဆာန်များကို ခွဲခြားထားခြင်း၊ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းနှင့် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေး နည်းလမ်းများ ကျင့်သုံးခြင်းနှင့် လူသားများအား ရောဂါကူးစက်မှုမှကာကွယ်ရန်ပညာပေးခြင်းတို့ဖြင့် ဘရူဆဲလ်လားသားလျှောရောဂါကိုထိန်းချုပ်ရန် စနစ်တကျကြိုးပမ်းမှုများပြုလုပ်ရန် လိုအပ်လှပေသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် စီးပွားရေးနှင့်လူမှုရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများကိုလျော့ပါးစေနိုင်သည်။Zoonotic Influenza ဆိုသည်မှာ တိရစ္ဆာန်များမှ လူသို့ကူးစက်နိုင်သောတုပ်ကွေးရောဂါများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤရောဂါများသည် များသောအားဖြင့် ကြက်ငှက်များ၊ဝက်များနှင့်အခြားတိရစ္ဆာန်များမှစတင်ပြီး လူသားများထံကူးစက်နိုင်သည်။ Zoonotic Influenza ရောဂါများသည်  ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာစိုးရိမ်မှုများကိုဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး   ကူးစက်မှုနှုန်းနှင့်ရောဂါ၏   ပြင်းထန်မှုပေါ်မူတည်၍   ကပ်ရောဂါအသွင်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးရောဂါ  (Avian Influenza)    ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးရောဂါ  (Avian Influenza)ဗိုင်းရပ်စ်သည် ကြက်၊ ငှက်များတွင် အဓိကဖြစ်ပွားသော ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး   လူသို့လည်းကူးစက်နိုင်သည့် zoonotic disease တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး  Avian  Influenza  Virus (A/H5N1၊ A/H5N6  နှင့်  A/H9N2) အစရှိသောမျိုးကွဲများကြောင့် ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးရောဂါဖြစ်စေသည်။ ဤရောဂါသည် ကူးစက်မြန်ပြီး ကျန်းမာရေးနှင့်စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ရောဂါပိုးရှိသော ကြက်၊ ငှက်များနှင့်နီးကပ်စွာထိတွေ့ခြင်း၊ မကျက်တကျက်ကြက်သားစားသုံးခြင်းမှတစ်ဆင့်  လူသို့ကူးစက်နိုင်ပြီး ဖျားခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်း၊ အသက်ရှူကြပ်ခြင်း၊ ပြင်းထန်ပါက အဆုတ်ရောင်ခြင်း သေဆုံးသည်အထိ    ဖြစ်နိုင်သည်။     တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ  ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH)သည် ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးရောဂါကိုကာကွယ်ခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းတို့တွင်  အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်သည်။၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ H5N1 ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးရောဂါ   ဖြစ်ပွားမှုကြောင့် ကြက်ငှက်များစွာကိုသုတ်သင်ရပြီး  စီးပွားရေးဆုံးရှုံးမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ရောဂါစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရေး၊ အရေးပေါ်တုံ့ပြန်မှုစနစ်များနှင့် ပြည်သူများအကြား အသိပညာပေးရေး၏အရေးပါမှုကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် A/H9N2 ဗိုင်းရပ်စ်ကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကြက်ငှက်များရောင်းဝယ်ရာ ဈေးများတွင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သောလေ့လာမှုတစ်ခုအရ A/H9N2 ဗိုင်းရပ်စ်သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသောဗိုင်းရပ်စ်များနှင့်ဆင်တူပြီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ အကြိမ်ကြိမ်ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် H5N6 ရောဂါပိုးကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ   ကြက်ဘဲစျေးများတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်    စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး အပြင်းစားကြက်ငှက်တုပ်ကွေး (HPAI) ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကြက်ဘဲစျေးများတွင် လူနှင့်တိရစ္ဆာန်မှကူးစက်တတ်သော တုပ်ကွေးရောဂါပိုးအသစ်များကို   စောစီးစွာသတိပေးခြင်းနှင့်စောင့်ကြည့်ခြင်းစနစ်များသည် အရေးကြီးသည်။ဝက်တုပ်ကွေး (Swine  Influenza, H1N1)      ဝက်တုပ်ကွေးဆိုသည်မှာ ဝက်များတွင် အဓိကဖြစ်ပွားတတ်သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ  ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။   ဤရောဂါသည် Influenza A ဗိုင်းရပ်စ်များကြောင့်ဖြစ်ပွားပြီး ဝက်များအပြင် လူနှင့်အခြားတိရစ္ဆာန်များကိုပါ ကူးစက်နိုင်သည်။ ဝက်တုပ်ကွေးသည် လူတွင်ဖြစ်ပွားပါက ပြင်းထန်သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာပြဿနာများကိုဖြစ်စေနိုင်ပြီး  အထူးသဖြင့် ကိုယ်ခံအားနည်းသူများ၊ ကလေးငယ်များနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်သည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝက်တုပ်ကွေးဖြစ်ပွားမှုအခြေအနေ                            မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝက်တုပ်ကွေးဖြစ်ပွားမှုများသည်  ကျေးလက်ဒေသများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များပြီး ဝက်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများနှင့်နီးစပ်သောနေရာများတွင်  ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝက်များတွင်H1N1 နှင့် H3N2 အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသောဝက်တုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်(SIV)မျိုးကွဲများရှိနေကြောင်း လေ့လာမှုများကဖော်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါ H1N1-2009 မျိုးကွဲကို ဝက်များတွင်တွေ့ရှိရခြင်းသည် လူသို့ကူးစက်နိုင်ခြေကိုမီးမောင်းထိုးပြနေသည်။ လူသားများကို ကူးစက်နိုင်ခြေရှိသော မျိုးကွဲများရှိနေခြင်းသည် အနီးကပ်စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း၏အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။   ကျေးလက်ဒေသများတွင် ဝက်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကျယ်ပြန့်စွာလုပ်ကိုင်ကြသောကြောင့် ဝက်တုပ်ကွေးရောဂါသည် လူနှင့်တိရစ္ဆာန်များအကြား ကူးစက်နိုင်ခြေပိုများသည်။ ထို့ပြင်  ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစနစ်အားနည်းခြင်း၊  ရောဂါကာကွယ်ရေးနှင့် ထိန်းချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အသိပညာနည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် ဝက်တုပ်ကွေးရောဂါသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စိုးရိမ်စရာ ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ရပ်  ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ   ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည် တိရစ္ဆာန်များမှတစ်ဆင့် လူသို့ကူးစက်နိုင်သော    ရောဂါများ (Zoonotic Diseases)ကို ကာကွယ်ရန်၊ ထိန်းချုပ်ရန်နှင့်ကုသရန်အတွက် အရေးကြီးသောနယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။  ဝက်တုပ်ကွေးကဲ့သို့သော  ရောဂါများသည်  တိရစ္ဆာန်များမှတစ်ဆင့်  လူသို့ကူးစက်နိုင်သောကြောင့်  တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ    ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည် ဤရောဂါများကို ထိရောက်စွာကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက်  မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ရောဂါစောင့်ကြည့်ခြင်း(Disease Surveillance)    တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည်  တိရစ္ဆာန်များတွင် ဖြစ်ပွားနေသောရောဂါများကို စောင့်ကြည့်ခြင်းဖြင့်  ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို  အချိန်မီသတိပြုမိစေပြီး ကူးစက်မှုကိုထိန်းချုပ်နိုင်သည်။ Zoonotic Influenza ကဲ့သို့သော ရောဂါများသည် လူနှင့်တိရစ္ဆာန်များအကြား လျင်မြန်စွာကူးစက်နိုင်သောကြောင့် ရောဂါစောင့်ကြည့်ခြင်းသည် အထူးအရေးကြီးသည်။ရောဂါကာကွယ်ခြင်းနှင့်ထိန်းချုပ်ခြင်း     တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည် ရောဂါများကိုကာကွယ်ရန်အတွက်   ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးစံနှုန်းများချမှတ်ခြင်း၊ ရောဂါဖြစ်ပွားနေသော တိရစ္ဆာန်များကို သီးသန့်ထားခြင်း စသည့်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုသည်။ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ပညာပေးခြင်း    တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည် ပြည်သူများအား ရောဂါများနှင့် ပတ်သက်သော  အသိပညာများပေးခြင်းဖြင့်   ရောဂါကာကွယ်ရေးနှင့်   ထိန်းချုပ်ရေးတွင် ပြည်သူများ၏ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကို    မြှင့်တင်ပေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူနှင့်တိရစ္ဆာန်များအကြား ကူးစက်နိုင်သောရောဂါများကြောင့်  တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည်  အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်နေသည်။ ရောဂါစောင့်ကြည့်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ပညာပေးခြင်းနှင့်သုတေသနများပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် Zoonotic Diseases ရောဂါများကို ထိရောက်စွာကာကွယ်နိုင်ပြီး ပြည်သူများ၏ကျန်းမာရေးကိုမြှင့်တင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန်ကျန်းမာရေးကိုကာကွယ်ခြင်းဖြင့်   တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH)သည် အများပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကို   ကာကွယ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။ လူသား၊ တိရစ္ဆာန်နှင့်   သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကျန်းမာရေး၏ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်မှုကို အသိအမှတ်ပြုသည့် “တစ်ကမ္ဘာလုံး ကျန်းမာရေး”ချဉ်းကပ်မှုသည် တိရစ္ဆာန်မှလူသို့ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက်  မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။  တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာဆိုင်ရာ  ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပညာရှင်များသည် ဤချဉ်းကပ်မှုကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်သည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင်ခွေးရူးပြန်(Rabies)၊ ဘရူဆဲလ်လားသားလျှောရောဂါ(Bruc-ellosis)၊ တိရစ္ဆာန်များမှ လူသို့ကူးစက်နိုင်သောတုပ်ကွေးရောဂါများ (Zoonotic Influenza)ကဲ့သို့သော ရောဂါများအတွက် တိရစ္ဆာန်နှင့်လူသားကျန်းမာရေး နှစ်ရပ်စလုံးကိုကာကွယ်ရန်အတွက် ခိုင်မာသောတိရစ္ဆာန်ဆေးပညာဆိုင်ရာ   ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစနစ်များ မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။အစားအစာဘေးကင်းရေး    အစာဘေးကင်းရေးဆိုသည်မှာ အစားအစာများကိုစားသုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သောရောဂါများမှ ကာကွယ်ရန် အာမခံချက်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ အစားအစာများတွင် ဗက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ်၊ ပါရာဆိုက်နှင့်ဓာတုပစ္စည်းများပါဝင်နေပါက  လူသားတို့၏ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ တိရစ္ဆာန်များမှထုတ်လုပ်သော   အစားအစာများ (ဥပမာ - အသား၊ နို့၊ ဥ)တွင် ဗက်တီးရီးယားပိုးမွှားများ   ပါဝင်နေပါက လူသားများအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာပြဿနာများ   ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ကိစ္စရပ်လေ့လာမှု - ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိဈေးများတွင်  ရောင်းချနေသောအသားများတွင်  ဗက်တီးရီးယားညစ်ညမ်းမှုများမြင့်မားနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် အစားအစာဘေးကင်းရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများမြှင့်တင်ရန်လိုအပ်ကြောင်း   ဖော်ပြနေသည်။ အသား၊ နို့၊ ဥနှင့်အခြားတိရစ္ဆာန်ထွက်ပစ္စည်းများ၏ ဘေးကင်းရေးကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့်  စည်းမျဉ်းများချမှတ်ခြင်းဖြင့် အစားအစာမှတစ်ဆင့်   ကူးစက်သောရောဂါများအား ကာကွယ်နိုင်သကဲ့သို့ အစားအစာကွင်းဆက်တွင် 'Salmonella' 'E. coli' 'Listeria'ကဲ့သို့သော ရောဂါပိုးများ၏အန္တရာယ်ကို     ဖော်ထုတ်ကာလျှော့ချနိုင်သည်။  အစာဘေးကင်းရေး (Food Safety)နှင့် တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ    ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH)တို့သည် လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးနှင့်ဘဝအရည်အသွေးကို  မြှင့်တင်ရန်  အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍများဖြစ်သည်။ အစားအစာများတွင်  ပါဝင်သောရောဂါပိုးမွှားများကို  ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် အစာအဆိပ်သင့်ခြင်းနှင့် အခြားရောဂါများကို   ကာကွယ်နိုင်သည်။   အစာဘေးကင်းရေးကို သေချာစွာထိန်းသိမ်းခြင်းဖြင့်   ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကုန်ကျစရိတ်နှင့် စီးပွားရေးအရထိခိုက်မှုများကို လျှော့ချနိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH) ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် လုပ်ဆောင်သင့်သည့်အချက်များတိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့်လေ့ကျင့်ရေးမြှင့်တင်ခြင်း    တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့်  လေ့ကျင့်ရေးကိုမြှင့်တင်ခြင်းဖြင့် တိရစ္ဆာန်များမှတစ်ဆင့် လူသားများထံ   ကူးစက်နိုင်သောရောဂါများကို ကာကွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအတွက် ဆရာဝန်များ၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပညာရှင်များနှင့်  တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေးဆိုင်ရာပညာရှင်များအား ခေတ်မီသင်ကြားရေးနည်းလမ်းများဖြင့် လေ့ကျင့်ပေးရန်လိုအပ်သည်။ ထို့ပြင်  တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများတွင်  လုပ်ကိုင်နေသူများအတွက်   ကျန်းမာရေးနှင့်ပတ်သက်သော  အသိပညာပေးခြင်းများကိုလည်း ပြုလုပ်သင့်သည်။ရောဂါစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရေးစနစ်များ မြှင့်တင်ခြင်း     ရောဂါစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရေးစနစ်များကိုမြှင့်တင်ခြင်းဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများကို အချိန်မီသိရှိနိုင်ပြီး ထိရောက်သောတုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများပြုလုပ်နိုင်မည်။ ဤအတွက် ဒေတာစုဆောင်းခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့်  အချက်အလက်မျှဝေခြင်းတို့ကို ခေတ်မီနည်းပညာများဖြင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန်လိုအပ်သည်။ ထို့ပြင် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများကိုစောင့်ကြပ်ရာတွင်   လူနှင့်တိရစ္ဆာန်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ  ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်လိုအပ်သည်။အစားအစာဘေးကင်းရေးစည်းမျဉ်းများမြှင့်တင်ခြင်း     အစားအစာဘေးကင်းရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကိုမြှင့်တင်ခြင်းဖြင့် အစားအစာများမှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သောရောဂါများကို ကာကွယ်နိုင်မည်။ အစားအစာထုတ်လုပ်မှု၊ သယ်ယူပို့ဆောင်မှုနှင့် ရောင်းချမှုဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းများကိုသတ်မှတ်ပြီး ထိရောက်စွာလိုက်နာစေရန်လိုအပ်သည်။   ထို့ပြင် အစားအစာဘေးကင်းရေးဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုများကို ပုံမှန်ပြုလုပ်ရန်လိုအပ်သည်။ပဋိဇီဝဆေးဝါးများ  တာရှည်ခံအောင်သုံးစွဲမှုလျှော့ချခြင်း    ပဋိဇီဝဆေးဝါးများ မှန်ကန်စွာသုံးစွဲခြင်းဖြင့် ဆေးယဉ်ပါးမှုကိုလျှော့ချနိုင်မည်။ ဆေးဝါးသုံးစွဲမှုဆိုင်ရာလမ်းညွှန်ချက်များကိုချမှတ်ပြီး  လိုက်နာစေရန်လိုအပ်သည်။ ထို့ပြင် ဆေးဝါးသုံးစွဲမှုနှင့်ပတ်သက်သောအသိပညာပေးခြင်းများကို ပြုလုပ်ရန်လိုအပ်သည်။ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နိုင်ငံတကာအကူအညီများရယူခြင်း    တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နိုင်ငံတကာအကူအညီများရယူခြင်းသည်  အရေးကြီးသည်။  အစိုးရ၊ ပုဂ္ဂလိကနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့်   ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်  လိုအပ်သည်။ ထို့ပြင် ဘဏ္ဍာရေးအရင်းအမြစ်များကို ထိရောက်စွာစီမံခန့်ခွဲရန်  လိုအပ်သည်။  မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက်   အထက်ဖော်ပြပါအချက်များကို  အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့်    လူနှင့်တိရစ္ဆာန်ကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်နိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများကိုကာကွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ   ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး၏ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှုဥပမာများ   ခွေးရူးပြန်ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးအစီအစဉ်များ- ခွေးများနှင့်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းဖြင့် လူသို့ခွေးရူးပြန်ရောဂါကူးစက်မှုကို ကာကွယ်ခြင်း။  ကြက်ငှက်တုပ်ကွေး စောင့်ကြည့်ခြင်း-   ကြက်များတွင် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကိုစောင့်ကြည့်ခြင်းဖြင့် လူသို့ကူးစက်မှုကို ကာကွယ်ခြင်း။အစားအစာဘေးကင်းရေးစစ်ဆေးခြင်း-    သားသတ်ရုံများနှင့် အစားအစာထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် သန့်ရှင်းမှုစံနှုန်းများကို လိုက်နာစေခြင်း။အချုပ်အားဖြင့်  မြန်မာနိုင်ငံတွင်  တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး(VPH) ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးသည် အရေးတကြီးလိုအပ်နေသည်။ ဇူနိုးစစ်ရောဂါများ၊ အစားအစာဘေးကင်းရေးနှင့်ပဋိဇီဝဆေးယဉ်ပါးမှုတို့ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် VPH သည် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏မွေးမြူရေးကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်   ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေးအတွက်   တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ရန်လိုအပ်သည်။  နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ၏ပံ့ပိုးမှုဖြင့်   တိရစ္ဆာန်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစနစ်ကို အားကောင်းအောင် ဆောင်ရွက်သင့်ပါကြောင်း တင်ပြလိုက်ရပါသည်။   ။          MWD 

     လူသားတိုင်းတွင် နောက်ဆုံးဖြစ်ချင်ကြသည့်ဆန္ဒလေးတစ်ခုရှိသည်။   ဤသည်ကား အသက်အရွယ်အိုမင်းလာချိန်တွင် ဘဝကိုအေးအေးချမ်းချမ်းဖြင့် အဆုံးသတ်လိုခြင်းပင်ဖြစ်၏။  စာရေးသူတို့ မြန်မာ့လူမှုနယ်ပယ်တွင်   အိုဇာတာဟုသုံးနှုန်းတတ်ကြစမြဲပင်။  ဆိုရလျှင် လူသားတိုင်း အိုဇာတာကောင်းချင်ကြသည်ဟု အားလုံးကိုယ်စား စာရေးသူဖြေပေးရလိမ့်မည်။ အိုဇာတာကောင်းလိုလျှင် စာဖတ်သူအားလုံးမဖြစ်မနေ လုပ်ရမည်မှာ တစ်ချက်တော့ရှိသည်။ ဤသည်ကား  ပညာရေးကို အားပေးခြင်းပင်။ အားမပေးမိခဲ့လျှင်မည်သို့ဖြစ်နိုင်ပါသနည်း။ “အိုဇာတာကောင်းဖို့ မသေချာပါဘူး”  ဟုလည်း အဖြေတစ်ခုကား အသင့်ရှိနေပါသေးသည်။နိုင်ငံများ၏ အသက်အရွယ်အလိုက် ရပ်တည် လည်ပတ်နေမှုများကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်ကြည့်ကြမည်။ နိုင်ငံတိုင်းတွင် အစိုးရကဏ္ဍ၊ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍ စသည်ဖြင့်  ကဏ္ဍစုံဖြင့်လည်ပတ်နေကြ၏။ အသက် ၅ နှစ်မှ ၂၂နှစ်ထိအရွယ်များသည် ပညာသင်ယူကြဆဲအရွယ်များဖြစ်သည်။ အသက် ၂၃နှစ်နှင့် ၂၅ နှစ်အရွယ်များသည် ကဏ္ဍစုံတွင် အလုပ်သင်သဘောဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်စတင်ဝင်ရောက်ကြသည့် အရွယ် များဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ကဏ္ဍစုံလည်ပတ်ရေး ယန္တရားတွင် အဓိကစွမ်းဆောင်နေသည့် ဇာတ်လိုက်များသဖွယ် ရုန်းကန်ကြိုးစားနေသည့် အရွယ်များမှာ   အသက် ၃၀ မှ ၄၀ကျော်အရွယ်များဖြစ်၏။ အသက် ၅၀ မှ ၆၀ ထိအရွယ်များသည် ဦးစီးဦးဆောင်အဖြစ် ထိန်းမတ်ပေးသူများအဖြစ်နှင့်သာရှိတော့သည်။ ယနေ့ကမ္ဘာ့နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၏  ပျမ်းမျှသက်တမ်းအရဆိုလျှင်  အသက် ၆၀ မှ ၇၀ ကျော်အရွယ်များသည် ထိပ်ဆုံးမှဦးဆောင်ကြပ်မတ်နေသူ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ်နှင့်သာ ရပ်တည်နေတော့သည်ကို ပျမ်းမျှတွေ့ရှိရမှာဖြစ်၏။ အိမ်တစ်အိမ်တွင်လည်း ထိုသဘောကိုတွေ့ရသည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင်လည်း ထိုသဘောကိုတွေ့ရသည်။ ဤအသက်အပိုင်းအခြားအုပ်စုကြီးသည် ယန္တရားကြီးသဖွယ် သင်္ခါရတရားနှင့်အညီ လည်ပတ်နေသည်ကိုတွေ့မြင်ကြရမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးအသက်အပိုင်းအခြားသည် လူ့သက်တမ်း၏ အိုဇာတာအချိန်ပင်ဖြစ်၏။နောက်ဆုံးအသက်အပိုင်းအခြားအတွက် အိုဇာတာကောင်းလိုလျှင်     ပညာသင်အရွယ်မှအစပြု၍ အသိပညာ၊  အတတ်ပညာဟူသော ပညာမွန်ကို ထည့်ပေးနိုင်ရမည်။  ဤသည်ကား  မဖြစ်မနေလုပ်ဆောင်ရမည့် လက်တွေ့ကျသော   ပေးအပ်နှင်းဆက်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။  ထိုသို့သော  ပညာမွန်ကို မပေးအပ်နိုင်လျှင် အသက်အပိုင်းအခြားအလိုက် မည်သို့မည်ပုံဖြစ်လာမည်နည်း။ တွေးဆကြည့်လျှင် ရင်လေးစရာအဖုံဖုံကို  ဆက်စပ်တွေ့မြင်ရမှာဖြစ်သည်။     ရှေးခေတ်မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်တွင် လူငယ်များ ပညာရေးအတွက် ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်းများမှတစ်ဆင့် ပညာသင်ကြားရေးကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ အရွယ်ရောက်လာသူ မင်းညီမင်းသားများကို တက္ကသိလာဟူသည့် တက္ကသိုလ်များတွင် ပညာရပ်အသွယ်သွယ်ကိုသင်ကြားစေသည်။ တိုင်းပြည်အလိုက် မင်းညီမင်းသားများအနေဖြင့် တတ်မြောက်သင့်သောအဋ္ဌာရသများကို တတ်မြောက်စေပြီးလျှင်  အိမ်ရှေ့စံအဖြစ်တင်မြှောက်ကြ၏။   နောင်အခါဝယ် တိုင်းပြည်အတွက် အားကိုးအားထားရသည့် ဘုရင်များအဖြစ် တင်မြှောက်ကြသည်။  ပညာဟူသောအရာကို   ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများမှ  မစတင်မိခဲ့လျှင် တိုင်းပြည်အတွက် မင်းကောင်းမင်းမြတ်ပင် ဖြစ်မလာနိုင်သည်ဟူသောအချက်ကိုတွေ့မြင်ရမှာဖြစ်သည်။ ဤသည်ကား ရှေးခေတ်မှအစပြုခဲ့သည့် ပညာရေးပင်ဖြစ်၏။ စာရေးသူတို့နိုင်ငံ၏  ပညာရေးခရီးလမ်းကိုကြည့်လျှင် နိမ့်ကျခဲ့ရသည့်အခြေအနေများကို သမိုင်းအဆစ် အချိုးအကွေ့များတွင် တွေ့မြင်ခဲ့ရမည်ဖြစ်၏။ကိုလိုနီလက်အောက်ခံဘဝတွင် စာရေးသူတို့နိုင်ငံ၏ ပညာရေးများစွာနိမ့်ပါးခဲ့သည်။  မိမိနိုင်ငံ၏ ကိုယ်ပိုင်အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် လွတ်လပ်ရေးဟူသေ နိုင်ငံ၏နိဒါန်းအစတွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုများကြောင့် ပညာရေးမှာအားနည်းချက်များဖြင့်သာရှိနေခဲ့ရသည်။ ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုသည် နိုင်ငံရေးအယူဝါဒ ကွဲပြားမှုကြောင့်ဟုဆိုရမည်။ နိုင်ငံရေးအယူဝါဒ မတူညီသည်ကားအပြစ်မဟုတ်။ အယူဝါဒမတူညီသည်ကို စွဲကိုင်၍ အတ္တကိုရှေ့တန်းတင်မိပြီး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို ခြေစုံချမိခြင်းသာ    အပြစ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုရမည်။ထိုသာဓကသည် ပညာရေးရေချိန်နိမ့်ပါးမှုကို ညွှန်းဆိုလေ၏။ တစ်နည်းဆိုသော် ကိုလိုနီခေတ်၏ ပညာရေးနိမ့်ကျမှုကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးဟုဆိုရပေမည်။ခေတ်အလိုက်  နိုင်ငံတော်အစိုးရများက နိုင်ငံသူ၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပညာရည်မြင့်မားရေးကို စွမ်းဆောင်နိုင်သမျှ စွမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုကတစ်ဖက်၊ နိုင်ငံတော်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကတစ်ဖက်၊  နိုင်ငံတော်စီးပွားရေး ကောင်းမွန်ရေးကတစ်ဖက်၊ ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုများကို နှိမ်နင်းနေရသည်ကတစ်ဖက်နှင့် ပညာရည်မြင့်မားရေးကား မျှော်မှန်းသည်ထက် နောက်ကျခဲ့ရသည်။အခြားသောပြည်ပနိုင်ငံများကား ပညာကိုအခြေခံပြီး   ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ကုန်ကျပြီ။     မိမိတို့မှာကြိုးစားဆဲသာဖြစ်သည်။၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအစိုးရခေတ်သို့ရောက်လာခဲ့သည်။ အခမဲ့မသင်မနေရပညာရေး စနစ်ကိုကျင့်သုံးခဲ့သည်။   အတိတ်သမိုင်းများကို သင်ခန်းစာယူပြီး ပညာရေးကဏ္ဍကို ဦးတည်ချက်များချမှတ်ပြီး ကြိုးစားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုများကား မဆိတ်သုဉ်းသေး။ တိုင်းရင်းသားလူငယ်အချို့   ကွန်ပျူတာကိုင်ပြီး ပညာသင်၊   လုပ်ငန်းခွင်ဝင်နေရမည့်အရွယ်တွင် သေနတ်ကိုင်ပြီး ထင်ရာစိုင်းနေကြသည်။ သို့သော် နိုင်ငံ၏ပညာရေး မျှော်မှန်းချက်မှာ ယခင်ကာလများထက် ပိုမိုတိုးတက်လာသည့် လက္ခဏာရပ်များကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ဒီမိုကရေစီအစိုးရ ဒုတိယသက်တမ်း NLD ပါတီ အစိုးရလက်ထက်တွင်   အံ့အားသင့်စရာများကို တစ်ပွေ့တစ်ပိုက်တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံရေးအယူဝါဒမတူညီခြင်းဟုခေါင်းစဉ်တပ်ကာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအပေါ်   အလွန်အမင်းကိုးကွယ်မိရာကတစ်ဆင့် စာသင်ကျောင်း၊ တက္ကသိုလ်များကို  ကျောခိုင်းခဲ့သည့်  ဆရာ၊ ဆရာမများကိုတွေ့လိုက်ရသည်။ တစ်တိုင်းတစ်ပြည်လုံး    ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါကို အသက်လုတမျှခံစားနေရချိန်တွင်   ကျန်းမာရေးကဏ္ဍကို ကျောခိုင်းခဲ့သည့်ဆရာဝန်များကို မျက်ဝါးထင်ထင်တွေ့မြင်ရပြန်သည်။ မိမိပညာထက် လူပုဂ္ဂိုလ်ကို စွဲစွဲလမ်းလမ်းဖြစ်ခဲ့ပုံများက ပညာဆိုသည်မှာ မည်သို့အဓိပ္ပာယ်နှင့်မျှ ပြည့်စုံမည်နည်းဆိုသည်ကို တွေးခေါ်ဆန်းစစ်စရာဖြစ်ခဲ့ရသည်။အစိုးရယန္တရားရပ်တန့်ဖို့၊   လုပ်ငန်းခွင်များကို စွန့်ခွာဖို့၊  ကလေးငယ်တွေကို   ကျောင်းမတက်ဖို့ စသည်ဖြင့်လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြသည်။  ခေတ်စကားအရခေါ်ဆိုကြသည့် ပညာတတ်ဟူသော လူတန်းစားများကပါ ဤသို့လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြ၏။ နဂိုပညာရည်နိမ့်ပါးခြင်း  မီးကြွင်းမီးကျန်များကို ပညာတတ်များ၏ လှုံ့ဆော်မှုများက   အားမြှင့်ပေးခဲ့သည်။   မီးကုန်ယမ်းကုန်လောင်မြိုက်ခဲ့ရသည်။     ဤသည်တွင် ပညာတတ်များဖျက်ဆီးသော တိုင်းပြည်သည် ပိုမိုပျက်စီးသည်ဟူသော စာတစ်ကြောင်းကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးသလိုဖြစ်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကျိုးရလဒ်မှာ ကျောင်းမသွားခိုင်းဘဲ  လမ်းပေါ်ထွက် ဆန္ဒပြခိုင်းခဲ့သည့်    လူငယ်များဒုက္ခအတိရောက်ခဲ့ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာဟူသည်မှာ အကြောင်းအကျိုး၊ အကောင်းအဆိုးကို  ဝေဖန်ခွဲခြားနိုင်ခြင်းသည်သာ ပညာအစစ်ဖြစ်သည်ဟု ခံယူထားကြရမည်။ အသိပညာ၊  အတတ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော လူငယ်များကို  မွေးထုတ်အားပေးနိုင်ရမည်။    ဆိုရလျှင် အတန်းပညာမှ အတတ်ပညာ၊ အသိပညာသို့ ချောမွေ့စွာကူးပြောင်း ပေးနိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ အတန်းပညာမရှိခဲ့သူ၏ နေထိုင်မှုစရိုက်လက္ခဏာနှင့်   အတန်းပညာရှိသူ၏ နေထိုင်မှုစရိုက်လက္ခဏာ ကွာခြားမှုရှိသည်။   အတန်းပညာ၊  အတတ်ပညာမရှိသူ၏ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်ဆုံးဖြတ်မှုနှင့် အတန်းပညာ၊ အတတ် ပညာ၊ အသိပညာရှိသူ၏ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်ဆုံးဖြတ်မှုတို့သည်လည်း  ကွာခြားနေပါသေးသည်။လက်ရှိနိုင်ငံတော်အစိုးရအနေဖြင့်   အသိပညာ၊ အတတ်ပညာပြည့်စုံသော    မျိုးဆက်သစ်များ မွေးထုတ်ပေးနိုင်ရေးအတွက် ပညာရေးကဏ္ဍကို အားပေးဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အတန်းပညာအတွက်  စာသင်ကျောင်းများ၊  တက္ကသိုလ်များ အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း၊ သင်ရိုးများမွမ်းမံခြင်း၊ သင်ကြားသူဆရာ၊ ဆရာမများ၏  သင်ကြားမှုအရည်အသွေးများမြင့်မားစေခြင်းတို့ကို စဉ်ဆက်မပြတ်အားပေး ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။   သင်ကြားသူ ဆရာ၊ ဆရာမများ၊ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ စိတ်ဓာတ်ခံယူချက်မြင့်မားစေရေးအတွက် အားကစားကဏ္ဍ၊ လူငယ်ကဏ္ဍကဲ့သို့သော အစီအမံများဖြင့် စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်ပေးနေသည်ကို  တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။ဘဝလမ်းတစ်ဆစ်ချိုး၌ အကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာကြောင့် အတန်းပညာ ဆုံးခန်းမတိုင်ခဲ့သူများအတွက် အတတ်ပညာသင်ကြားနိုင်ရေးကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပေးထားသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် စက်မှုလက်မှု အထက်တန်းကျောင်းများ၊  စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်များသည်   သက်သေပင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရအနေဖြင့် ဤကဏ္ဍကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိကစီးပွားရေးဖြစ်သည့်  စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၊  ယင်းလုပ်ငန်းများမှ ထွက်ရှိလာသည့် ထွက်ကုန်များကို ဒေသထွက် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများအဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် MSME လုပ်ငန်းများဟူ၍  အဆင့်ဆင့်မျှော်မှန်း ဆောင်ရွက်ထားသည်ကို တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်၏။ အစိုးရက လမ်းခင်းပေးထားသည်။ ပြည်သူများက လျှောက်လှမ်းနိုင်ဖို့သာလိုပါသည်။ တစ်နေ့အိုဇာတာအချိန်အတွက် မိတ်ဆွေတို့ပညာကိုမည်သို့အသုံးချမည်နည်း။ အပျက်တရားများနှင့် ပကတိအဖြစ်တရားများကြားတွင် ဆက်စပ်တွေးခေါ်နိုင်ကြဖို့ အရေးကြီးလေပြီ။    လယ်ဝေးမြို့နယ် သစ်ကြိမ်းဟူသော  ရွာလေးတစ်ရွာသို့ရောက်သွားခဲ့သည်။   ရွာကားအိမ်ခြေ ၅၀၀ နီးပါးခန့်ရှိမည်ထင်သည်။ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲတစ်ကျောင်းရှိ၏။ ကြံစိုက်၊ ပဲစိုက်လုပ်ငန်းများဖြင့် အဓိကအသက်မွေးကြသည်။ ရွာလေးမှာ ရေနီမြို့နှင့်မိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေး၏။ ရွာရှိကျောင်းမှာ ကိုးတန်းအထိရှိသည်။ ထိုအထိကားပြဿနာမဟုတ်။ ပြဿနာကား ကိုးတန်းပြီးလျှင် ကျောင်းပြီးပြီဟုဆိုရိုးက ဆန်းလှသည်။ အထက်တန်းပညာအတွက် သူတို့ရွာတွင်သင်မရ၊ ရေနီမြို့သို့ကျောင်း သွားတက်ရသည်။ ရေနီမြို့အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာဆက်သင်ရန်သူတို့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဝင်ငွေနှင့် လူတိုင်းမလောက်ငကြ။ အဆောင်စရိတ်၊စားစရိတ်၊ အသုံးစရိတ်အားလုံးကို တစ်နှစ်စာသူတို့တွက်ပြသည်။ ဟုတ်တော့လည်းဟုတ်သည်။ သူတို့မစွမ်းသာကြ။  တတ်နိုင်သူများက ရေနီမြို့တွင်ဆက်ထားကြသည်။ ပညာဆုံးခန်းတိုင်သူတွေ အနည်းအကျဉ်းရှိသည်။ အချို့ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများအနေဖြင့်လည်း မိဘများကွယ်ရာမို့ ပညာရေးထက်အချစ်ရေးကို ဦးစားပေးပြီး အိမ်ထောင်ကျကုန်ကျသည်။ မိဘများဝမ်းနည်းပက်လက်ဖြစ်ကုန်ကြရပြန်သည်။ကိုးတန်းပြီးကျောင်းပြီးပြီဆိုသော ရွာတွင်ကျန်ခဲ့သည့်လူငယ်များကပိုဆိုးသည်။ အများစုမှာ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နှင့် အိမ်ထောင်ကျကုန်ကြသည်။ စာရေးသူနေသခိုက် မင်္ဂလာပွဲတစ်ပွဲနှင့်ကြုံသည်။မဏ္ဍပ်ဆောက်သည့်နေရာတွင် ဆိုင်ကယ်တဝီဝီ၊ ဖုန်းတစ်ကိုင်ကိုင်ဖြင့် ကောင်လေးနှင့်ကောင်မလေးကို သတို့သားဖခင်က သတို့သားနှင့်သတို့သမီးဟု လက်ညှိုးထိုးပြသည်။ ရင်လေးစွာဖြင့် တည်းခိုရာ ကျေးရွာလူကြီးအိမ်သို့ပြန်ခဲ့သည်။ “ခက်တာပဲဆရာရေ ဘယ်လိုလုပ်ပြီး ရွာလူကြီးကခွင့်ပြုချက်ပေးလို့ရမှာလဲ၊ သတို့သား၊ သတို့သမီးက အသက်ကမပြည့်သေးဘူးဗျာ” ဟု ကျေးရွာလူကြီး၏   လေးလေးပင်ပင်ငြီးသံကြီးကို အထင်းသားကြားလိုက်ရသည်။ အခြားသောအိမ်များတွင်လည်း သားသမီးများက ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နှင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး မိဘများထံပြန်မှီခိုကြသည့်စုံတွဲများကိုလည်း အများအပြားတွေ့ခဲ့ရသည်။  လက်လုပ်လက်စားမိဘများမို့ ချူချူပါအောင်ငြီးကြပြန်သည်။ ပညာရေးနိမ့်ကျမှုများကတစ်ဆင့် ဥပဒေရေးရာ၊ လူမှုဘဝများထိ ထိခိုက်ပွန်းပဲ့ကုန်သည်ကိုတွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ ဤမျှမက ကဏ္ဍစုံထိ စွန်းထင်းပွန်းပဲ့နိုင်သေး၏။ ထို့ကြောင့် သူတို့လည်း အိုဇာတာမကောင်းကြပါဟုသာ ကောက်ချက်ချမိ၏။ စာရေးသူလည်း မိဘတစ်ဦးပေမို့ သူတို့ဘဝအထွေထွေကို စိုးရိမ်တကြီးဖြင့် သင်ခန်းစာအမိအရ ယူခဲ့မိပါသည်။ နိုင်ငံတွင် ဤသို့သော ရွာမျိုးဘယ်နှရွာပင်ရှိနေမည်နည်း။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအတွက် Strong Government တစ်ရပ်၏ တာဝန်များကို တွေးမြင်မိသေးသည်။ ဤသည်ကား စာရေးသူ၏  တဒင်္ဂအတွေးပျံ့လွင့်မိခြင်းသာ။ယနေ့လူငယ်မျိုးဆက်သစ်များကို အသိပညာ၊အတတ်ပညာဟူသော  မြတ်ပညာမွန်ပေးစွမ်းနိုင်မှသာ ယနေ့နိုင်ငံ့တာဝန်၊ အိမ်ထောင့်တာဝန်၊ ကဏ္ဍအသွယ်သွယ်ရဲ့တာဝန်တွေကို အဓိကပခုံးထမ်းယူထားသော မျိုးဆက်များမှာ   အိုဇာတာကောင်းချိန်ကို စံစားရမည်သာဖြစ်သည်။ ပညာသင်အရွယ်၊ လုပ်ငန်းခွင်ဝင်စအရွယ်၊ လုပ်ငန်းခွင်အဓိကလည်ပတ်နိုင်ရေး ဇာတ်လိုက်သဖွယ် မျိုးဆက်သစ်များအရွယ်များကြား၌ ပညာဟူသောအမွေကို မပြတ်ပေးစွမ်းနိုင်ဖို့လိုအပ်နေပါပြီ။ ထိုမှသာ မိမိတို့အရွယ်အလိုက် အိုဇာတာကောင်းချိန်နှင့် နိုင်ငံတော်၏ တည်ငြိမ်အေးချမ်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများဖြင့် နုပျိုချိန်များကား  တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင်ဖြစ်လာမည်ဟု အသိထုံးကိုစာစီမှုန်း၍   ခြယ်သလိုက်ရပါတော့သည်။      ။MWD

 အသီးမှာ သရက်၊ အသားမှာ ၀က်၊ အရွက်မှာ လက်ဖက်ဟူသောမြန်မာစကားပုံရှိသည်။ အကောင်းဆုံးဟု အမွှမ်းတင်ခံရသော အစားအစာသုံးမျိုးတွင် လက်ဖက်လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာအစားအစာများတွင် မပါမဖြစ်လက်ဖက်သည် အရသာကောင်းမွန်ရုံသာမက ကျန်းမာရေးရှုထောင့်အရလည်း   ဆေးဖက်၀င်သည်။  ကျန်းမာရေး သုတေသီများ၏အဆိုအရ   လက်ဖက်တွင်  လူကိုအကျိုးပြုသည့် အာဟာရဓာတ်၊ ဗီတာမင်ဓာတ်များအပါအ၀င် ဇီ၀ဓာတုပစ္စည်းပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ပါ၀င်ကြောင်း သိရသည်။ လက်ဖက်စို  ၁၀၀  ဂရမ်တွင် ပါဝင်သည့် အာဟာရဓာတ်များသည် ပြုပြင်စီရင်ပုံပေါ်မူတည်ပြီး အနည်းငယ်ကွဲပြားနိုင်သော်လည်းယေဘုယျအားဖြင့်  ပါဝင်လေ့ရှိသည့်  ပျမ်းမျှပမာဏကို  အောက်ပါအတိုင်း အကြံပြုလိုပါသည်။လက်ဖက်စို ၁၀၀ ဂရမ်၏ အာဟာရဓာတ်များအာဟာရဓာတ်ပါဝင်မှုပမာဏ (ခန့်မှန်းခြေ) စွမ်းအင် ၈၀ မှ ၁၂၀ ကယ်လိုရီ၊ ရေဓာတ် ၇၅ ဂရမ်မှ ၈၀ ဂရမ်၊ ပရိုတင်း ၄ ဂရမ်မှ ၆ ဂရမ်၊ အဆီဓာတ်  သုည ဒသမ ၅ ဂရမ်မှ ၁ ဒသမ ၅ ဂရမ်၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် ၁၀ ဂရမ်မှ ၁၅ ဂရမ်၊ အမျှင်ဓာတ် ၄ ဂရမ်မှ ၇ ဂရမ်တို့ အသီးသီးပါရှိ သည်။တခြားပါဝင်သော အရေးကြီးဓာတ်များ     လက်ဖက်စို၌ ကဖင်းဓာတ်ပါ၀င်မှုပမာဏသည် လက်ဖက်ခြောက်ထက် လျော့နည်းသော်လည်း နိုးကြားမှုကိုဖြစ်စေသော ကဖင်းဓာတ်အသင့်အတင့် ပါဝင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အကျိုးပြုသည့် Antioxi-dants (ခေါ်) ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများဖြစ်ကြသည့် Polyphenols နှင့် Catechins ဓာတ်များက လက်ဖက်စိုထဲတွင် ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သaည်။ ဗီတာမင်-B ဓာတ်ပေါင်းစု၊ ဗီတာမင်-C၊ ပိုတက်ဆီယမ်နှင့်မဂ္ဂနီဆီယမ် တို့ အနည်းငယ်စီပါဝင်သည်။လက်ဖက်စိုစားသုံးခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်မည့် ကျန်းမာရေးကောင်းကျိုးများ     လက်ဖက်စို စားသုံးခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်မည့် ကျန်းမာရေးကောင်းကျိုးများ နှင့် သတိပြုရမည့်အချက်များကို ဖော်ပြလိုက်ပါသည်။-        လက်ဖက်က လူကို အာဟာရဖြစ်စေသည်။-        ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းညှိပေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးရန် အဆီလောင်ကျွမ်းမှုကို အထောက်အကူပြုသည်။-        လက်ဖက်တွင် သဘာ၀အလျောက် ကြွယ်၀စွာပါရှိသည့် Cate-chins  နှင့် Polyphenols ကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်အကျိုးပြု ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများက   ဆဲလ်များပျက်စီးမှုကို   ကာကွယ်ပေးပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို လျှော့ချပေးသည်။-      အစာခြေစနစ်ကို   အထောက်အကူပြုပြီး အစာကို ကြေညက်စေသည်။ အထူးသဖြင့် အချဉ်ဖောက်ထားသော လက်ဖက်စိုတွင် Probiotics (အကျိုးပြုဗက်တီးရီးယားများ) ပါဝင်သောကြောင့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းအတွက် ကောင်းမွန်စေသည်။-      ကဖင်းဓာတ်   အနည်းငယ်ပါဝင်သောကြောင့်   အာရုံစူးစိုက်မှု ကောင်းစေပြီး  ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို  ပြေပျောက်စေကာ နိုးကြား တက်ကြွစေသည်။-      သွေးတွင်းကိုလက်စထရော  လျှော့ချပေးနိုင်သည့် အာနိသင် ရှိသဖြင့်  နှလုံးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို   လျော့ကျစေကာ  နှလုံးကို ကျန်းမာစေသည်။-      သွေးတိုးရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်။-       ခန္ဓာကိုယ်ခုခံစွမ်းအားကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ -       ဇီ၀ကမ္မစွမ်းဆောင်ရည်ကို  ထိန်းညှိပေးပြီး  အမောပြေစေကာ သက်လုံကောင်းစေသည်။-       အရေပြားကျန်းမာရေးအတွက် အထောက်အပံ့ပေးသည်။-       မှတ်ဉာဏ်ကောင်း၍ တွေးတောစဉ်းစားနိုင်စွမ်းရည်မြင့်တက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား (ခေါ်) ဦးနှောက်ဇရာအကြို ရောဂါ (ဦးနှောက်ဆဲလ်ပျက်စီးမှု) မှ ကာကွယ်ပေးသည်။-       စိတ်ကို ပေါ့ပါးတက်ကြွလန်းဆန်းစေပြီး သွက်လက်ဖျတ်လတ်စေသည်။ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို နှေးကွေးစေသည်။ -       အရက်နာကျမှုကို ပြေပျောက်စေသည်။-       စိတ်ကျရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို  လျော့နည်းစေပြီး  စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် ပင်ပန်းမှုကို သက်သာစေသည်။-       ဗဟိုနာ့ဗ်ကြောစနစ်ကို လှုံ့ဆော်ပေး၍   ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု အားကောင်းစေသည်။-       လက်ဖက်တွင်ပါရှိသည့် ကဖင်း နှင့် L-theanine ဓာတ်တို့က အာရုံစူးစိုက်မှုကို ကောင်းမွန်စေပြီး စိတ်ကြည်လင်လန်းဆန်းစေသည်။-       စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အာရုံစူးစိုက်မှု တိုးတက်ကောင်းမွန်စေသဖြင့်  ခန္ဓာကိုယ်တွင်း အပူဓာတ်ကျစေသည်။-       ပိုးမွှားများ   ကိုယ်တွင်း၀င်ရောက်မှုကို   တိုက်ထုတ်စေနိုင်သည့် အပြင် အနာကျက်မြန်စေသည်။-       အရိုးပါး၊ အရိုးပွရောဂါကို သက်သာစေပြီး အရိုးကိုကြံ့ခိုင်စေသည်။-       သွားပိုးစားခြင်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။-       ဆီးချိုသွေးချိုရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်။-       အဆီကျစေပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကျစ်လျစ်စေရန် အထောက်အကူပြု သည်။-       ခန္ဓာကိုယ်တွင်း မကောင်းသောကိုလက်စထရောများ ကျစေပြီး နှလုံးကြွက်သား အားကောင်းစေသည်။ လက်ဖက်တွင်ပါရှိသော Catecholamine  နှင့်  ဗီတာမင်-C တို့က သွေးခဲကို  ကြေစေပြီး သွေးလွှတ်ကြောမာကျစ်မှုကို သက်သာစေသည်။-       အဆုတ်ကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူပြုသည်။-     အူရောင်ငန်းဖျား (ခေါ် )တိုက်ဖွိုက်ရောဂါ နှင့် ၀မ်းကိုက်ရောဂါဖြစ်စေ သည့် Bacillus (ခေါ်) တုတ်၊ သန်ပိုး၊ Staphylococcus (ခေါ် )ရွှေဝါရောင် စပျစ်သီးပုံရောဂါပိုးနှင့်  ပြည်တည်စေသည့် တုတ်၊ သန်များကို သုတ်သင်ပေးနိုင်သည်။-       အယ်လ်ကာလွိုက်သတ္တုဓာတ်များ၏ အဆိပ်သင့်မှုကို လျော့နည်း စေသည်။ Tannic acid ဓာတ်က ထိုအဆိပ်ဓာတ်ကို ချေဖျက်ပေး သည်။-       ဆီးရွှင်စေသည့် Theine ဓာတ်ကြောင့် ဆီးချုပ်ရောဂါပျောက်ကင်း စေသည်။ ကျောက်ကပ်သန့်စင်စေသည်။-        အမျိုးသားများဖြစ်လေ့ရှိသော ဆီးကျိတ်ရောဂါကို သက်သာစေသည်။-      လက်ဖက်တွင် သဘာ၀အလျောက်ပါရှိနေသော Catechu (ခေါ်) ရှားစေးဓာတ်နှင့်  Flarone  ဓာတ်တို့က  လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ ဆံခြည်မျှင်သွေးကြောတို့၏  နံရံများကို ပျော့ပျောင်းစေသည့်အတွက် ရုတ်တရက်လေဖြတ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ -       ဓာတ်ရောင်ခြည်အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ပေးသည်။ -    ကင်ဆာဆဲလ်ကလာပ်စည်းများ မပြန့်ပွားအောင် ထိန်းချုပ်သည့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ပေးစွမ်းနိုင်သဖြင့် ကင်ဆာရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်။ အလွန်အကျွံစားသုံးလျှင် ဖြစ်နိုင်သည့်ဆိုးကျိုးများ     တန်ဆေး၊ လွန်ဘေးဆိုသကဲ့သို့ လက်ဖက်ကို အလွန်အကျွံစားမိ လျှင် အောက်ဖော်ပြပါပြဿနာများ တွေ့ကြုံရနိုင်ပါသည်။-      လက်ဖက်တွင်ပါဝင်သော တန်နင် (Tannin) ဓာတ်သည် အစား အစာထဲမှ သံဓာတ်စုပ်ယူမှုကို  အဟန့်အတားဖြစ်စေနိုင်သော ကြောင့်   ထမင်းစားပြီးပြီးချင်း   အများအပြားစားသုံးခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။-       သွေးအားနည်းရောဂါရှိသူများ လက်ဖက်ကို အလွန်အကျွံစားခြင်း ကို ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။-       ညဘက် လက်ဖက်အများအပြား စားမိလျှင် ကဖင်းဓာတ်ကြောင့် အိပ်စက်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်။-       ကဖင်းဓာတ်နှင့် ဓာတ်မတည့်သူများတွင် ရင်တုန်ခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်း ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။-       ၀မ်းဗိုက်ထဲ အစာမရှိဘဲ လက်ဖက်များစွာစားမိလျှင် ရင်ပူခြင်း၊ ဗိုက်အောင့်ခြင်း၊ လေထိုးလေပွခြင်း စသည့် အစာအိမ်ပြဿနာ များ ဖြစ်တတ်သည်။ -      ဈေးကွက်အတွင်းရှိ တချို့သောလက်ဖက်များတွင် တရားမဝင် တာရှည်ခံဆေးများ ပါဝင်နေတတ်သဖြင့် FDA ခွင့်ပြုချက်ပါရှိသည့် တံဆိပ်ကို ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။လက်ဖက်စို ၁၀၀ ဂရမ်ဆိုသည်မှာ လက်ဖက်သုပ် အတော်များများ သုပ်စားနိုင်သော ပမာဏဖြစ်ပါသည်။ လက်ဖက်စိုကို သုပ်ရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသော ဆီ၊ နှမ်း၊  မြေပဲနှင့်  အကြော်အလှော်များကြောင့်  စုစုပေါင်း ကယ်လိုရီပမာဏ  အဆမတန်မြင့်တက်သွားနိုင်ကြောင်း သတိပြုသင့်သည်။သွေးအားနည်းရောဂါရှိသူ  သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်များအနေဖြင့် အစာစားပြီးပြီးချင်း လက်ဖက် သို့မဟုတ် လက်ဖက်ရည်သောက်သုံးခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါသည်။ အစာစားပြီး အနည်းဆုံး တစ်နာရီကြာမှ စားသုံးသင့်သည်။ လက်ဖက်သုပ် သုပ်စားသည့်အခါ ဆီနှင့် အကြော်အလှော်များကို လျှော့ထည့်ပြီး ဂေါ်ဖီ၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ ချင်းနှင့် ကြက်သွန်ဖြူတို့ကို ထည့်စားပေးလျှင် ကျန်းမာရေးအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန် သည့် အလေ့အထဖြစ်ပါကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။                                   MWD

အသည်းနှင့်သွေးသားသန့်ရှင်းစေပြီး သွေးတိုးနှင့် နှလုံးရောဂါကိုလည်း သက်သာစေသည့်    ဘူးသီး၏ ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများစွာကို ဖော်ပြပေးပါမည်။ရေဓာတ်ဖြည့်ပေးသော ဘူးသီး      ဘူးသီးတွင်  ရေဓာတ် ၉၆  ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်ခြင်း ကြောင့် ရေဆာရေငတ်မှုကိုသက်သာစေပြီး မောပန်း နွမ်းနယ်မှုမဖြစ်စေဘဲ လန်းဆန်းစေသည်။ ကိုယ်လက် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပြီးသည့်အခါ    ဆုံးရှုံးသွားသည့် ရေဓာတ်၊  သကြားဓာတ်နှင့် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်များကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းနိုင်စေရန်     ဘူးသီးကိုစားပေး နိုင်သည်။   ပရိုတင်းနှင့်တခြားအာဟာရဓာတ်များ  ကြွယ်ဝသည့်ဘူးသီးက   ကြွက်သားများကျန်းမာစေရန်  အကောင်းဆုံးအားဖြည့်ပေးသည်။ ဘူးသီးဖျော် ရည်သောက်သုံးပေးခြင်းဖြင့်     တစ်နေ့တာလိုအပ်သည့်ရေဓာတ်ကိုထိန်းပေးနိုင်သည်။ အစာခြေခြင်း၊ သွေးလှည့်ပတ်ခြင်းနှင့်  အပူချိန်ထိန်းညှိခြင်းအပါ အဝင်  ခန္ဓာကိုယ်၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထိန်းသိမ်း ရန် ရေဓာတ်မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။အသည်းကိုကာကွယ်ပေးသော ဘူးသီး     ဘူးသီးတွင် ပြည့်ဝဆီနှင့် ကယ်လိုရီပါဝင်မှုနည်းပြီး အမျှင်ဓာတ်၊ ဗီတာမင်-C ၊ ရီဘိုဖလေဗင် (Rivo-flavin)၊ ဇင့်၊ သိုင်ယာမင်၊ သံဓာတ်နှင့် မဂ္ဂနီဆီယမ် တို့ ပါဝင်မှုများသောကြောင့် အသည်းကိုသန့်စင်စေ ပြီး   ပြန်လည်အားဖြည့်ပေးကာ    အရက်ကြောင့် ထိခိုက်မှုများကိုကာကွယ်ပေးသည်။   ဘူးသီးသည် အသည်းပုံမှန်အလုပ်မလုပ်နိုင်သူများအတွက် များစွာ အကျိုးပြုသည်။နုံးချည့်ညောင်းညာမှု သက်သာစေသော ဘူးသီး     ဘူးသီးစားပေးခြင်းဖြင့်  ခန္ဓာကိုယ်နုံးချည့်ညောင်းညာမှုများကို လျော့ကျစေပြီး လန်းဆန်းစေ သောကြောင့် အထူးသဖြင့် ပူပြင်းသည့်နေ့ရက်များ တွင် ဘူးသီးစားပေးသင့်သည်။အစာမကြေဝေဒနာကို လျော့ကျစေသော ဘူးသီး     ဘူးသီးတွင် အယ်လ်ကာလိုင်း (Alkaline) ဂုဏ် သတ္တိရှိသောကြောင့် အက်စစ်ဓာတ်လွန်ကဲခြင်း၊ အစာ မကြေခြင်းနှင့် အစာအိမ်အနာဖြစ်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။ကျောက်ကပ်ရောင်ခြင်းကို သက်သာစေသော ဘူးသီး      ရေဓာတ်ပါဝင်မှုများပြီး အအေးစာဖြစ်သောကြောင့် ဆီးမကောင်းသူများနှင့် ယူရစ်အက်စစ် (Uric Acid) များ၍ ဆီးပူသူများသည် ဘူးသီးကိုဖျော်ရည်ပြုလုပ် ပြီး သံပရာရည်နှင့်ရောကာ သောက်သုံးပေးခြင်းဖြင့် သက်သာစေပြီး    ကျောက်ကပ်ရောင်ခြင်းကိုလည်း ကုသပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။မျက်စိကျန်းမာရေးကို ကောင်းမွန်စေသော ဘူးသီး     ဘူးသီးတွင် ဘီတာကယ်ရိုတင်း (Beta-carotene) ပမာဏများစွာပါဝင်သောကြောင့် မျက်စိအမြင် အာရုံကိုကောင်းမွန်စေသည်။  ဘူးသီးသည် အစာအိမ်ဝေဒနာ၊   အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်းပိုးဝင်ခြင်းနှင့်လိပ်ခေါင်းရောဂါ  စသည်တို့ကို  သက်သာစေသည်။ ထို့ပြင် ဘူးသီးတွင်    သွေးကိုသန့်စင်စေသည့် အာနိသင်လည်း ပါဝင်နေသောကြောင့် ရောဂါအများ စုကို တွန်းလှန်ပေးနိုင်သည်။သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို လျော့ကျစေသော ဘူးသီး      ဘူးသီးတွင်ပါဝင်သည့် ပပ်တိုက် (Peptide)   နှင့် အယ်လ်ကာလွိုက်များ(Alkaloids)က   သွေးတွင်း သကြားဓာတ်ပမာဏကို       လျော့ကျစေနိုင်သောကြောင့် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ အသင့်အတင့်စားနိုင်သည်။အပူငြိမ်းစေသော ဘူးသီး     ဘူးသီးတွင်  ရေဓာတ်   ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်နေ သောကြောင့်   ခန္ဓာကိုယ်အပူငြိမ်းစေပြီး   ရေဓာတ် ဖြည့်ပေးနိုင်သည့်အပြင် အစာအိမ်ကိုအေးစေကာ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ ဘူးသီး သည်   ချွေးထွက်များသည့်နွေရာသီတွင်   စားပေး သင့်သော    အစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး  ဆုံးရှုံး သွားသည့့်ရေဓာတ်ကို  အကောင်းဆုံးဖြည့်ပေးနိုင် ကာ  လူကိုပြန်လည်လန်းဆန်းစေသည်။   အပူလျှပ်ခြင်းမှလည်း  ကာကွယ်ပေးသည်။   ဝမ်းလျှောခြင်းကြောင့်   ရေငတ်နေသူများ၊   အဆီဓာတ်များသော အစားအစာ    သို့မဟုတ်    ဆီကြော်မုန့်စားသုံးပြီးနောက်    ရင်ပူနေသူများသည်   ဘူးသီးကိုဖျော်ရည်လုပ်ကာ ဆားအနည်းငယ်ရော၍   သောက်သုံးပေးသင့်သည်။ နှာခေါင်းသွေးလျှံခြင်း၊ ဝက်ခြံနှင့် ပါးစပ် ထဲတွင်   အနာဖြစ်ခြင်း စသည့်ပြဿနာများကင်းဝေး စေရန်လည်း ဘူးသီးစားပေးနိုင်သည်။ကိုယ်အလေးချိန်ကျစေသော ဘူးသီး     ဘူးသီးတွင် ကိုလက်စထရောပါဝင်မှုအလွန်နည်း ပြီး   အမျှင်ဓာတ်ကြွယ်ဝသောကြောင့်   အဆာခံနိုင် စေသကဲ့သို့   ရေဓာတ်  ၉၆   ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်သဖြင့် ဘူးသီး ၁၀ဝ ဂရမ်စားသည့်အခါ ၁၂ ကယ်လိုရီသာ ရရှိသောကြောင့် ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ကျစေသည့် အစားအစာအဖြစ်လည်း   စားသုံးကြသည်။     ထို့ပြင် ဘူးသီးတွင်    ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းပေးနိုင်သည့် ဗီတာမင်-C၊ ဗီတာမင်-B၊ ဗီတာမင်-K၊ ဗီတာမင်- A၊ ဗီတာမင်-E၊  သံဓာတ်၊ ဖောလိတ်၊  ပိုတက်ဆီယမ် နှင့်  မဂ္ဂနီဆီယမ်တို့   ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သောကြောင့်   ခန္ဓာကိုယ်အာဟာရပြည့်ပြီး     ဆာလောင်ခြင်းကို လျှော့ချပေးကာ    ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ကျစေနိုင်သည်။ နံနက်စောစော အစာမစားမီ ဘူးသီးကိုကြိတ် ပြီး ဖျော်ရည်ပြုလုပ်သောက်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချရန် အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သည်။ဆီးလမ်းကြောင်းပိုးဝင်ခြင်းကို သက်သာစေနိုင်သော ဘူးသီး     ဆီးလမ်းကြောင်းပိုးဝင်သည့်အခါ ဘူးသီးတစ်စိတ် ကိုကြိတ်ပြီး    ရလာသည့်အရည်ကို သံပရာရည် အနည်းငယ်နှင့်ရောကာ သောက်ပေးခြင်းဖြင့် ဆီး လမ်းကြောင်းပိုးဝင်ခြင်းကို   သိသာစွာသက်သာစေ မည်ဖြစ်သည်။အစာခြေစနစ်ပြဿနာများ ကင်းစေသော ဘူးသီး      ဘူးသီးတွင်   ရေဓာတ်၊ ပျော်ဝင်နိုင်သည့်အမျှင် ဓာတ်နှင့် မပျော်ဝင်နိုင်သည့်  အမျှင်ဓာတ်တို့ပါဝင်မှုမြင့်မားသောကြောင့် ကြေပျက်လွယ်ပြီး အစာကြေ လွယ်ခြင်းနှင့် ဝမ်းချုပ်ခြင်းကိုသက်သာစေသကဲ့သို့ ဝမ်းမှန်စေပြီး    အစာခြေစနစ်ပြဿနာများဖြစ်ကြသည့် လေနာခြင်း၊ လိပ်ခေါင်းဖြစ်ခြင်းနှင့် ဝမ်းပျက်၊ ဝမ်းလျှောခြင်းကို   သက်သာစေနိုင်သည်။    ဝမ်းမှန် စေသဖြင့် အစာခြေစနစ်တစ်လျှောက်သန့်စင်စေပြီး  အူမကြီးကိုသန့်စင်စေကာ      အူမကြီးကျန်းမာ၍ ရောဂါကင်းစေသည်။ ဝမ်းကိုက်နေသည့်အခါ ဘူးသီး ဖျော်ရည်ထဲကို   ဆားအနည်းငယ်ထည့်ပြီး   သောက် ပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်တွင်းမှဆုံးရှုံးသွားသည့်ရေဓာတ်နှင့်    ဓာတ်ဆားဓာတ်များကို   ဖြည့်ပေးနိုင်သည်။ ဘူးသီးနှင့်ဘူးရွက်သည်  အစာခြေစနစ်ကိုအေးမြစေ သော အာနိသင်ရှိပြီး အချဉ်ဓာတ် သို့မဟုတ် အစာ အိမ်နာနေသူများအတွက် အကျိုးပြုနိုင်သည်။နှလုံးကျန်းမာစေသောဘူးသီး      ဘူးသီးတွင် ဆိုဒီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်နှင့် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့်   အနည်းလိုအာဟာရဓာတ်များပါဝင် သောကြောင့် သွေးဖိအားကိုမှန်ကန်ကောင်းမွန်စေ ပြီး  သွေးတွင်းကိုလက်စထရောကို  ကျဆင်းစေနိုင် သောကြောင့်  နှလုံးကျန်းမာစေရန်   အကောင်းဆုံး အားဖြည့်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဘူးသီးက သွေးတိုး ရောဂါသည်များနှင့်  နှလုံးရောဂါဝေဒနာရှင်များကို များစွာအကျိုးပြုကြောင်း သိရသည်။ရောင်ရမ်းမှုကိုသက်သာစေသော ဘူးသီး       ဘူးသီးတွင်  ရောင်ရမ်းမှုကိုဆန့်ကျင်သည့် ဂုဏ်သတ္တိများရှိပြီး ဝက်ခြံနှင့်အဖုအပိမ့်များကို လျော့ပါး စေနိုင်သည်။  ဘူးသီးဖျော်ရည်ကို   အရေပြားပေါ် တွင် လိမ်းပေးခြင်းဖြင့် ရောင်ရမ်းနေသော  အသား အရေကိုသက်သာစေပြီး နီရဲခြင်းကိုလျှော့ချပေးနိုင်သည်။စိတ်ဖိစီးမှုပြေလျော့စေသော ဘူးသီး      ဘူးသီးတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောများကို ကျန်းမာစေနိုင်သည့် Choline ပါဝင်နေသောကြောင့် မှတ်ဉာဏ်ကောင်းစေပြီး ဦးနှောက်စွမ်းဆောင်ရည် ကို တိုးတက်စေနိုင်သကဲ့သို့    စိတ်ဖိစီးခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းများကို သက်သာစေနိုင်သည်။  ထို့ကြောင့် ဘူးသီးသည်  စိတ်ကျန်းမာရေးကောင်းစေရန်  စားပေးသင့်သည့်အစားအစာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘူးသီးဖျော်ရည်ထဲတွင် နှမ်းဆီအနည်းငယ်ထည့် သောက်ပါက   ညဘက်အိပ်မပျော်ခြင်းကိုသက်သာစေသည်။သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးသော ဘူးသီး      ဘူးသီးသည်  ဆီးချိုရောဂါသည်များအတွက်   အထူးသင့်လျော်သောအစားအစာဖြစ်သည်။ ဘူးသီး ၏ Glycemic  အညွှန်းကိန်းနိမ့်မှုနှင့်   အမျှင်ဓာတ်မြင့်မားစွာပါဝင်မှုသည်      သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပမာဏကို ထိန်းညှိရန်ကူညီပေးသည်။အရေပြားကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ပေးသော ဘူးသီး      ဘူးသီးဖျော်ရည်တွင်ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သည့် ဓာတ် တိုးဆန့်ကျင်အာနိသင်ပစ္စည်းများ (Antioxidants)က Free Radical များကိုတိုက်ဖျက်နိုင်ပြီး Oxidative Stress များကို လျှော့ချပေးနိုင်သောကြောင့် အချိန်ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ အသားအရေကိုပိုမိုကြည် လင်တောက်ပလာစေနိုင်သည်။ ဘူးသီးတွင် ရေဓာတ် ပါဝင်မှုမြင့်မားသောကြောင့် အသားအရေကိုရေဓာတ် ဆက်လက်ဖြည့်တင်းပေးနိုင်ပြီး   ကျန်းမာသည့်အသားအရေကိုထိန်းသိမ်းရန် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။  ရေဓာတ်ပြည့်ဝသောအသားအရေသည် ခြောက်သွေ့ခြင်းနှင့် ယားယံခြင်းတို့ကိုလျော့နည်းစေသည်။ နံနက်စာမစားမီ ဘူးသီးကိုဖျော်ရည်ပြုလုပ်ပြီး တစ်ရက်လျှင်တစ်ခွက် နေ့စဉ်ပုံမှန်သောက်ပေးပါက  အရွယ်တင်နုပျိုစေသည်။ အရေပြားပေါ်တွင်    မိတ်၊  အင်ပျဉ်ကဲ့သို့     အဖုအပိမ့်အနီကွက်များဖြစ်ပါက ဘူးသီးကိုကြိတ်ခြေ၍  ယင်းအနှစ်များကို လိမ်းပေး ခြင်းဖြင့်  ချက်ချင်းသက်သာပျောက်ကင်းစေသည်။ဘူးသီးကိုမှန်မှန်စားပေးခြင်းဖြင့်  အပြစ်အနာအဆာ မရှိသော ဝင်းလက်စိုပြည်လှပသည့် အသားအရေ ကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ဆေးဖက်ဝင်သော ဘူးညွန့်(ဘူးရွက်)      ဘူးညွန့်(ဘူးရွက်)သည် အသည်းရောင်အသားဝါ ရောဂါကို  ဟန့်တားကာကွယ်ပေးသည်။   ဆံပင်ဖြူ ခြင်းကို သက်သာလျော့ပါးစေပြီး ဆံပင်မရှိ၍  ထိပ် ပြောင်သူများသည်   ဘူးညွန့်(ဘူးရွက်) သတ္တုရည်ကို လိမ်းပေးသင့်သည်။     အဆီဓာတ်ပါဝင်မှုနည်းပြီး အမျှင်ဓာတ် ပေါများသောကြောင့် အစာကြေလွယ်ပြီး ဝမ်းချုပ်ခြင်းမှကာကွယ်ပေးသည်။ အာရုံကြောများ ကို  အားကောင်းစေကာ မှတ်ဉာဏ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေပြီး   စိတ်ဖောက်ပြန်သူများအတွက် ကောင်းကျိုး ပြုနိုင်သည်။ သွားကိုက်ခြင်းကို သက်သာပျောက်ကင်း စေသောကြောင့် သွားများမပျက်စီးရအောင် ကြိုတင် ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့်    ဘူးညွန့်သတ္တုရည်ဖြင့် ပလုတ်ကျင်းပေးသင့်သည်။ ဖက်ခွက်နာ (ပြည်တည် နာများ)၊ ဝက်ရူးပြန်ခြင်းနှင့် အစာမကြေခြင်းဝေဒနာ များကို သက်သာပျောက်ကင်းစေသည်။အထွေထွေကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်စေသော ဘူးသီး     ဘူးသီးတွင်   သိုင်ယာမင်၊   ဗီတာမင်-C၊    ဇင့်၊ သံဓာတ်နှင့်    မဂ္ဂနီဆီယမ်တို့   များစွာပါဝင်သော ကြောင့် အထွေထွေကျန်းမာရေးကို  ကောင်းမွန်စေ သည်။ ဘူးခါးစားသုံးခြင်းဖြင့် လေပြွန်ရောင်ပြီး ချောင်း ဆိုးခြင်း၊ ပန်းနာရောဂါနှင့် သည်းခြေလမ်းကြောင်းတွင်ဖြစ်တတ်သည့်ရောဂါများအား   တိုက်ခိုက်နိုင် သည့်အားကိုဖြစ်စေသည်။ ဘူးခါးရည်ထဲကို  ဆား အနည်းငယ်ထည့်သောက်ခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်မှ ဓာတ် ဆားဓာတ်ဆုံးရှုံးမှုကိုကာကွယ်ပေးသည်။ယင်းကို   ဆီးလမ်းကြောင်းသန့်စင်စေသည့်  ဆေးအဖြစ်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။  ဘူးရွက်သတ္တုရည်သောက်ပေး ပါက  သည်းခြေထိခိုက်ပြီး အသားဝါခြင်းကို သက်သာပျောက်ကင်းစေသည်။MWD