ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းနှင့် အလုပ်အကိုင်ရှားပါးမှုများကို အခွင့်ကောင်းယူကာ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အဓမ္မခိုင်းစေရန်အတွက် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် လိမ်လည်သွေးဆောင်ခေါ်ယူနေမှုများသည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင် မှိုလိုပေါများလာလျက်ရှိပါသည်။

အထူးသဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ “အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု” (Online Scams) ဟု ခေါ်ဆိုသော ငွေကြေးလိမ်လည်သည့် လုပ်ငန်းစုများသည် မြန်မာလူငယ်များစွာ၏ဘဝကို မြေစာပင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အဆိုပါ မိမိတို့၏ ရင်ဝယ်သားလူငယ်များကို နိုင်ငံတော်မှ မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီးလည်း ဖြစ်ပါသည်။

မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပြည်ပထွက်ခွာအလုပ်လုပ်ကိုင်လိုသည့် မြန်မာလူငယ်များ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ “လစာကောင်းကောင်း၊ အလုပ်သက်သာ” ဟူသောမက်လုံးများဖြင့် လိမ်လည်သွေးဆောင်ဖြားယောင်းနေမှုများသည် လူကုန်ကူးမှုဘေးအန္တရာယ်ဆိုးတွင်းသို့ ဆွဲခေါ်နေသလိုဖြစ်နေပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ငွေကြေးလိမ်လည်သည့်လုပ်ငန်းများ (Online Scams) တွင် အဓမ္မခိုင်းစေခံရသည့် မြန်မာလူငယ်များ၏ ဖြစ်ရပ်အား သင်ခန်းစာရယူရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

ဆွဲဆောင်မှုရှိသော “ပိုက်ကွန်”

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော လူငယ်များ၏ အတွေ့အကြုံများအရ အွန်လိုင်းလိမ်လည်သည့် လုပ်ငန်းများသည် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများဖြစ်သော Facebook နှင့် Telegram တို့တွင် အလုပ်ခေါ်စာများကို ဆွဲဆောင်မှုရှိစွာ တင်လေ့ရှိကြောင်း၊ အင်္ဂလိပ်စာပြောဆိုတတ်ရန်မလို၊ ဘွဲ့ရရန်မလို၊ ကွန်ပျူတာအခြေခံရှိရုံဖြင့် တစ်လလျှင် လစာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၀၀ ကျော်ရမည်ဟု စည်းရုံးခဲ့ကြကြောင်း သိရှိရပါသည်။

အဆိုပါမက်လုံးများသည် မိမိတို့၏ လူနေမှုဘဝတိုးတက်မှုကို ရှာဖွေနေသောလူငယ်များအတွက် ရွှေရောင်အိပ်မက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။ နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် အလုပ်လုပ်ရမည့်အပြင် “လမ်းစရိတ်အခမဲ့၊ ဗီဇာနှင့် နေစရိတ်အခမဲ့”ဟူသော စကားများဖြင့် ဖြားယောင်းကာ လေကြောင်းလိုင်းမှတစ်ဆင့်သော်လည်းကောင်း၊ တာချီလိတ်မြို့ မယ်ဆိုင်တံတားမှ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ခွင့်ကတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြဝတီမြို့မှ မဲဆောက်သို့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ခွင့်ကတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး တောလမ်းများကိုဖြတ်ကာ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပို့ဆောင်ခံကြရပါသည်။ သို့သော် ထို “အခမဲ့” ဆိုသည့် စကားနောက်တွင် ထိုသူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ခေါင်းပေါ်၌ “ရောင်းကြေး” (Bounty) များရှိနေသည်ကို ကာယကံရှင်များ မသိရှိကြပေ။

အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု (Online Scam) ဆိုသည်မှာ ဘာလဲ

၎င်းတို့၏ အဓိကအလုပ်မှာ - အမျိုးသမီးချောလေးများ၏ ပုံကိုသုံး၍ Facebook/ Telegram တွင် အကောင့်တုများ ဖွင့်ခြင်း၊ နိုင်ငံခြားသားများ သို့မဟုတ် ငွေကြေးတတ်နိုင်သူများကို ချဉ်းကပ်ကာ အချစ်ရေးဖြင့် မြှူဆွယ်ခြင်း (Pig Butchering Scam) ၊ ယုံကြည်မှုရလာပါက အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ငွေတိုးရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဖြားယောင်းပြီး ငွေများအားလုံးကို လိမ်လည်ယူခြင်းနှင့် အခြားနည်းလမ်းများ အသုံးပြုကာ ငွေများကို လိမ်လည်ရယူခြင်းဖြစ်သည်။       

အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု (Online Scam) အများဆုံးကျူးလွန်သည့် ပုံစံ ၅ မျိုးမှာ -

(၁) Applicationများ၊ Website အတုများအသုံးပြု၍ သတင်း အချက်အလက်များ ရယူလိမ်လည်ခြင်း (Phishing Fraud) ၊

(၂) ဘဏ်နှင့်ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ သို့မဟုတ် မိုဘိုင်း ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ၏ ဝန်ထမ်းအယောင် ဆောင်၍ လိမ်လည်ခြင်း(Social Media and Telecom-munication Fraud) ၊

(၃) အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ခင်မင်ရင်းနှီးအောင်ပြုလုပ်၍ လိမ်လည် ခြင်း (Online Romance Fraud) ၊

(၄) အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းများ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများကို အကြောင်းပြ၍ လိမ်လည်ခြင်း (Online Trading / Trading Platform Fraud) ၊

(၅) အလုပ်အကိုင်ရရှိမည်ဟု အကြောင်းပြ၍ လိမ်လည်ခြင်း (Employment Scam) တို့ဖြစ်ပေသည်။

လက်တွေ့ရင်ဆိုင်ရသည့်အခြေအနေ

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းစုများသည် ကာစီနိုရုံဟောင်းများ သို့မဟုတ် ဝေးလံသောမြို့သစ်စီမံကိန်းများရှိ အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံများတွင် အခြေစိုက်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ စီဟာနုဗေး (Sihanoukville)နှင့် နယ်စပ်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိသွားသော လူငယ်များကြုံတွေ့ရသည့်အခြေအနေများမှာ ကတိများနှင့် တခြားစီဖြစ်သည်။

အလုပ်ခွင်သို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ လူငယ်များသည် မိမိတို့ထင်မှတ်ထားသည့် ရုံးအလုပ်မျိုးမဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ စီဟာနုဗေး (Sihanoukville)၊ ဖနွမ်းပင် (Phnom Penh)နှင့် နယ်စပ်မြို့များရှိ အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံများတွင် ထိန်းချုပ်ခံထားရကာ အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ငွေကြေးလိမ်လည်သည့်လုပ်ငန်းတွင် “လိမ်လည်ရသူ” (Scammer) အဖြစ် အတင်းအဓမ္မစေခိုင်းခံရသည်။ တစ်နေ့လျှင် ၁၅ နာရီမှ ၁၈ နာရီအထိ မနားတမ်း အလုပ်လုပ်ရပေသည်။

အလုပ်သဘာဝ - လူမှုကွန်ရက်တွင် အကောင့်အတုများဖွင့်၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူများကို ငွေကြေးရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် သို့မဟုတ် အချစ်ရေးဖြင့် လိမ်လည်ရန် (Pig Butchering Scam) ခိုင်းစေခံရသည်။

ချုပ်နှောင်ခံရမှု - ခြံဝင်းအတွင်းမှ အပြင်သို့ ထွက်ခွာခွင့်မရှိဘဲ လက်နက်ကိုင်လုံခြုံရေးများဖြင့် စောင့်ကြပ်ထားခြင်း ခံရသည်။

နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှု - သတ်မှတ်ထားသော အရေအတွက်မပြည့်ပါက ရိုက်နှက်ခြင်း၊ လျှပ်စစ်ကျဉ်စက်ဖြင့် တို့ခြင်း၊ အစာငတ်ထားခြင်းနှင့် အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေဖြင့် ပြန်လည်ရောင်းချခြင်း (Reselling)များ ကြုံတွေ့ရနိုင်ပေသည်။

​ပြန်ပေးဆွဲသကဲ့သို့ ငွေတောင်းခြင်း - အလုပ်မှ ထွက်လိုပါက လျော်ကြေးအဖြစ် ဒေါ်လာသောင်းချီပေးဆောင်ရမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခြင်းခံရပေမည်။

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသည့် ကိုယ်တွေ့ကြုံရသူ၏ စကားသံ

“လိုင်းပေါ်မှာ လူခေါ်တဲ့ဟာတွေ တွေ့တယ်။ ကျွန်မတို့သွားပြီးတော့ ဆက်သွယ်ကြည့်တော့ ဒီအလုပ်က အလွန်ကောင်းတယ်။ တစ်လကို သိန်း ၄၀ လောက်ရမယ်။ ဘာမှမလုပ်ရဘူး။ Customer Service ပေးရုံပဲဆိုပြီး ခေါ်ခဲ့တာ။ ဟိုမှာ တစ်လကို သိန်း ၄၀ လောက် ရတယ်ဆိုပြီးတော့ သွားခဲ့တာပေါ့။ စရောက်တော့ တစ်ရက်လောက်ပေးနားတယ်။ ရောက်တဲ့အချိန်မှာ Facebook အတိုင်းပဲ IG အကောင့်တွေ ဖွင့်ရတယ်။ ပြီးရင် အဲဒီကနေမှ ရည်ညွှန်းတဲ့ နိုင်ငံကို အင်ဒိုနီးရှားဆို အင်ဒိုနီးရှား၊ US ဆို US ပေါ့။ ကျွန်မတို့က အင်ဒိုနီးရှားကို လူရှာပြီးတော့မှ Whatsapp ရဖို့အတွက် ကျွန်မတို့က တောင်းပေးရတာ။ ပြဿနာတွေမဖြစ်ခင်မှာ ကျွန်မတို့က သံရုံးကို တိုင်မယ်ပေါ့။ သံရုံးကို တိုင်ပြီးတော့မှ သံရုံးက လာခေါ်ပေးတာကို စောင့်မယ်ဆိုပြီးတော့မှ စီစဉ်ထားကြတာ။ အဲဒီကနေမှ ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရက လိုက်လံဖမ်းဆီးတဲ့အခါမှာ ဖြစ်ချင်တာဖြစ်တော့ သေရင်လည်းသေပါစေ၊ ရှင်ရင်လည်း ငါတို့မြန်မာပြည်တော့ရောက်အောင်ပြန်မယ်။ ဘယ်လိုနည်းနဲ့မဆို ဆိုပြီးတော့ အဲဒီကနေထွက်ပြေးပြီး နီးစပ်ရာ ကမ္ဘောဒီးယားတွေကို မေးပြီးတော့မှ ကားငှားပြီး သံရုံးကို ရောက်အောင်သွားခဲ့တာ။ စရောက်တော့ သံအမတ်ကြီးရော၊ သံရုံးက အစ်မတွေရော အလွန်သဘောကောင်းတယ်။ အကုန်လုံးလည်း အစစအရာရာကူညီပေးတယ်။ စားဖို့၊ သောက်ဖို့၊ နေဖို့၊ ထိုင်ဖို့ အပြင်မှာတောင်မနေခိုင်းဘဲ သံရုံးထဲမှာပဲနေဖို့၊ ထိုင်ဖို့တွေ အစစအရာရာ ကျန်းမာရေးကအစ အကုန်လုံးဂရုစိုက်ပေးတယ်။ နေမကောင်းဘူးဆိုရင်လည်း ဆေးခန်းပြပေးတယ်။ အစားအသောက်ဆိုရင်လည်း သူတို့စီစဉ်နိုင်သလောက် အကုန်လုံးစီစဉ်ပေးပြီးတော့မှ အားလုံးနွေးနွေးထွေးထွေးနဲ့ ဆက်ဆံပေးတယ်။ အစကနေ အဆုံးထိပေါ့။”

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသားလူငယ်များ၏ ပြောပြချက်အရ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် အွန်လိုင်းရှော့ပင်း ဈေးရောင်းလုပ်ကိုင်ရမည်၊ လုပ်ခလစာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆၀၀ ရရှိမည်၊ လမ်းစရိတ်ကုန်ကျခံ ပို့ဆောင်ပေးမည်၊ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်စာအုပ်မရှိလည်းရသည်၊ သွားရောက်မည်ဆိုပါက ကိုယ်ပိုင်အကောင့်သို့ လာရောက်ဆက်သွယ်ပါဟု ကြော်ငြာထားသည်ကိုတွေ့ရှိ၍ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း၊ ပွဲစားဖြစ်သူ၏ Telegram အကောင့်မှ ချိတ်ဆက်စီစဉ်ဆောင်ရွက် ပေးမှုဖြင့် တာချီလိတ်မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ မယ်ဆိုင်တံတားမှ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ခွင့်ကတ်အား ပြုလုပ်ပြီး ၂၀-၁၂-၂၀၂၅ ရက်နေ့တွင် တာချီလိတ်မြို့မှ မယ်ဆိုင်မြို့သို့လည်းကောင်း၊ မယ်ဆိုင်မြို့မှတစ်ဆင့် ဘန်ကောက်မြို့သို့လည်းကောင်း ကားဖြင့်သွားရောက်၍ ၎င်းမြို့မှ ကားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကမ်ပေါ့ (KAM POT)မြို့ အပြင်ဘက်ရှိ BoKor တောင်ပေါ်ရှိ KAMPOT-2 အမည်ရှိ ကုမ္ပဏီသို့ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ လေးထပ်တိုက် အခန်း (၂၀)ရှိ အဆောက်အအုံတွင် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး ကွန်ပျူတာနှင့် ဖုန်းများကိုအသုံးပြုကာ Telegram မှ အကောင့် ၁၀၀၀ ခန့်ချပေးပြီး အသက် ၃၅ နှစ်အထက်ရှိ စင်ကာပူနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့၏ အမျိုးသမီးဓာတ်ပုံများအား Profile တင်ကာ နိုင်ငံခြားသားအကောင့်များကို ရှာပေးရကြောင်း၊ နိုင်ငံခြားသားများမှ အကောင့်လာအပ်ပါက အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ နိုင်ငံခြားသားထံ လွှဲပြောင်းပေးရပြီး အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်က ငွေကြေးလိမ်လည်မှုကို ဆက်လက် ပြုလုပ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

 Online Scams တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသူများအပေါ် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဆောင်ရွက်ပေးမှု

မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအနေဖြင့် နိုင်ငံတကာနှင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးကို အန္တရာယ်ပေးနေသည့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများ၊ အွန်လိုင်းလောင်းကစားမှုများ တိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို အမျိုးသားရေးတာဝန်တစ်ရပ်အနေဖြင့် အလေးထားတိုက်ဖျက် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ Online Scam Center လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသူများနှင့် နောက်ကွယ်မှ ကြိုးကိုင်သော နိုင်ငံခြားသားများကို ဖော်ထုတ်ဖမ်းဆီးပြီး ထိထိရောက်ရောက်ပြင်းပြင်းထန်ထန် အရေးယူနိုင်ရေး အိမ်နီးချင်းနှင့် ဒေသတွင်းနိုင်ငံများ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် တက်ကြွစွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ထို့အပြင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိနေသည့် နိုင်ငံခြားသားများကိုလည်း လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှုနှင့် နိုင်ငံအချင်းချင်း ချစ်ကြည်ရင်းနှီး မှုတို့ကို ရှေးရှု၍ တရားဥပဒေနှင့်အညီစစ်ဆေးကာ ပါဝင်ပတ်သက်သူများကို သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများသို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးအပ်သည့်အပြင် အဓိကပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့သူများကိုလည်း ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းပြီး သက်ဆိုင်ရာအစိုးရအဖွဲ့ထံ တရားဝင်လွှဲပြောင်းပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအနေဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း အွန်လိုင်းလိမ်လည် လောင်းကစားမှုများတွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု သံသယရှိသဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် သက်ဆိုင်ရာဌာနများမှ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာနိုင်ငံသံရုံးသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံသားလူငယ်များကို နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ လမ်းညွှန်မှာကြားချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းခေါ်ယူသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ယနေ့အချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသားများကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြန်မာလေကြောင်းလိုင်း (MAI) နှင့် တပ်မတော်လေယာဉ်များဖြင့် ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ကာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများ ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ စားသောက်နေထိုင်မှုများ အဆင်ပြေစေရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းတို့ကို တာဝန်ရှိသူများက စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည့် မြန်မာနိုင်ငံသားလူငယ်များအား သက်ဆိုင်ရာတာဝန်ရှိသူ များက လိုအပ်သည့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များနှင့် မှတ်တမ်းစာရင်းကောက်ယူခြင်းစသည့် စိစစ်မှုများကို လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

Online Scams နှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ မူဝါဒ

ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအနေဖြင့် အမျိုးသားအဆင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုအား အမြစ်ပြတ်နှိမ်နင်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့်ပတ်သက်၍ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ကမာရွတ်မြို့နယ် ပြည်လမ်းရှိ မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား Studio A ၌ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် “အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုအွန်လိုင်းလောင်းကစားမှုများသည် လူသားများအပေါ် ကျူးလွန်သော ကြီးလေးသည့်ရာဇဝတ်မှုများဖြစ်သည်ဟု မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရကသတ်မှတ်ပါကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ မူဝါဒသည် Zero Tolerance Policy ဖြစ်ကြောင်း၊ နည်းနည်းလိမ်သည်ဖြစ်စေ၊ များများလိမ်သည်ဖြစ်စေ ခွင့်လွှတ်မှုမရှိ၊ ရေဆုံးရေဖျားလိုက်လံချေမှုန်းမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ကျင့်သုံးမည့်နည်းလမ်း (Method)သည် Aggressive Crack Downs Method ပြင်းပြင်းထန်ထန် နှိမ်နင်းမည့်မူဝါဒဖြစ်ပါကြောင်း” ပြတ်ပြတ်သားသား ကြေညာထားပြီးဖြစ်ပါသည်။

ယင်းတို့ကိုဆောင်ရွက်ရန် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုနှင့် အွန်လိုင်း လောင်းကစားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကြီးကြပ်မှုဗဟိုကော်မတီကို ၁၀-၁၂-၂၀၂၅ ရက်တွင် အမျိုးသားအဆင့်၊ နိုင်ငံတော်အဆင့် ဖွဲ့စည်းပြီးဖြစ်ပါသည်။ ၁၂-၁၂-၂၀၂၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားမှုများ တိုက်ဖျက်ရေးကော်မတီနှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားမှုများ တိုက်ဖျက်ရေးကော်မတီတို့ကိုလည်း ဗဟိုကော်မတီ၏ကြီးကြပ်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းပြီးဖြစ်ပါသည်။

နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုယန္တရားအလှမ်းမမီသည့် လက်နက်ကိုင်သောင်းကျန်းသူအချို့၏ နယ်မြေများတွင် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုဂိုဏ်းများက စိမ့်ဝင်လာပြီး အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုအပါအဝင် ဆက်စပ်ရာဇဝတ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိပါသည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရအနေဖြင့် ထိုပြဿနာကို ရိုးရိုးသာမန်ရာဇဝတ်မှုများလို သဘောမထားဘဲ ပြတ်ပြတ်သားသားနှိမ်နင်းခဲ့ပြီး တိုက်ဖျက်နှိမ်နင်းရေးဆိုင်ရာ စံပြုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းရေးဆွဲခြင်း၊ တရားမဝင် ရောက်ရှိလုပ်ကိုင်နေသော နိုင်ငံခြားသားများပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးခြင်း၊ ပြည်တွင်း ပြည်ပ အဓိကတရားခံများအား ထိရောက်ပြင်းထန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်း၊ နိုင်ငံတကာနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းများကို ဆောက်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းနှင့် လူကုန်ကူးမှုတားဆီးကာကွယ်ရေး ဗဟိုအဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များ

လူကုန်ကူးမှုသည် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပုံစံပြောင်းလာတတ်သဖြင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းနှင့် အဖွဲ့အစည်းအလိုက် ပူးပေါင်းကြိုတင်ကာကွယ်ရမည့်အပြင် Online Scams တွင် လုပ်ကိုင်ရခြင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲ လူကုန်ကူးမခံရစေရေးအတွက် လူကုန်ကူးမှုဆီသို့ ဦးတည်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် ပြည်ပသို့တရားမဝင်ထွက်ခွာမှုများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရေးအတွက် တရားမဝင်ပို့ဆောင်သူများကို စုံစမ်း ဖော်ထုတ် အရေးယူလျက်ရှိပါသည်။

လူကုန်ကူးသူလူပွဲစားများကိုလည်း စုံစမ်းဖော်ထုတ်၍ ထိရောက်ပြစ်ဒဏ်ရရှိရေး တရားစွဲဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး လူကုန်ကူးမှုတားဆီးကာကွယ်ရေး ဗဟိုအဖွဲ့အနေဖြင့်လည်း အောက်ပါလုပ်ငန်းတာဝန်များကို ချမှတ်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်-

(က) လူကုန်ကူးမှုတားဆီးကာကွယ်ရေး၊ နှိမ်နင်းရေးတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤဥပဒေပါ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထမြောက်အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးအတွက် မူဝါဒများနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များ ချမှတ်ခြင်း၊

(ခ) ဗဟိုအဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထောက်အကူပြုရန် လုပ်ငန်းကော်မတီများ၊ ဒေသဆိုင်ရာ တားဆီးကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် တားဆီးနှိမ်နင်းရေးရဲတပ်ဖွဲ့တို့အား လမ်းညွှန်ခြင်းနှင့် ညှိနှိုင်းပေါင်းစပ်ခြင်း၊

(ဂ) လူကုန်ကူးမှုတားဆီးကာကွယ်ရေးနှင့် နှိမ်နင်းရေးတို့ကို ထိရောက်စွာဆောင်ရွက်နိုင်ရန် သုတေသနလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ လိုအပ်သည့်  အခြေခံအချက်အလက်များရရှိနိုင်ရေးအတွက်လည်းကောင်း ကျွမ်းကျင်သူများပါဝင်သည့် သုတေသနလုပ်ငန်းအဖွဲ့များ၊ လေ့လာစိစစ်ရေးနှင့် အကဲဖြတ်အဖွဲ့များ၊ အခြားလိုအပ်သော အဖွဲ့များဖွဲ့စည်း၍ လုပ်ငန်းတာဝန်များ သတ်မှတ်ပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း၊

(ဃ) လူကုန်ကူးမှုဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများကို ပြည်သူများအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သတိပြုလာစေရေးအတွက် အသိပညာပေး အစီအစဉ်များကို စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊

(င) လူကုန်ကူးမှုတားဆီးကာကွယ်ရေး၊ နှိမ်နင်းရေးတို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ တားဆီးနှိမ်နင်းရေး ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် တားဆီးနှိမ်နင်းရေးအရာရှိများအား ခေတ်မီနည်းပညာများဖြင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားရေး၊ အခြားနိုင်ငံများမှ ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် နည်းပညာဖလှယ်ရေး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးတို့အတွက် လမ်းညွှန်ခြင်း၊

(စ) လူကုန်ကူးမှုများ လျော့နည်းပပျောက်စေရေးအတွက် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးစီမံချက်များ၊ အစီအစဉ်များချမှတ်ရာတွင် သက်ဆိုင်ရာအစိုးရဌာန/ အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရမဟုတ်သောအဖွဲ့အစည်းများ၊ လူမှုရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်ညှိနှိုင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊

(ဆ) နိုင်ငံဖြတ်ကျော်၍ တရားမဝင်ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပေါ်ပေါက်လာသည့် လူကုန်ကူးမှုတားဆီးကာကွယ်ရေး/ နှိမ်နင်းရေးတို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ လူကုန်ကူးမှုတားဆီးတိုက်ဖျက်ရေးအာဏာပိုင်များ အချင်းချင်းသတင်းဖလှယ်ခြင်းနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊

( ဇ) လူကုန်ကူးခံရသည့် အမျိုးသား/ အမျိုးသမီး၊ လိင်ဝိသေသထူးခြားသူများနှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ ကာယိန္ဒြေစောင့်ထိန်းမှု၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုနှင့် ယင်းတို့၏ အကျိုးအတွက် အလေးဂရုပြုဆောင်ရွက်ခြင်း၊

( ဈ) ဤဥပဒေအရ ရန်ပုံငွေတည်ထောင်ခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုံးစွဲခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ လမ်းညွှန်ခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်း၊

(ည)လူကုန်ကူးမှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များတွင် တရားခံလွှဲပြောင်းရေးနှင့် နိုင်ငံအချင်းချင်း အကူအညီပေးရေးတို့ကို တည်ဆဲဥပဒေနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရှိ အဖွဲ့အစည်းများ၊ သက်ဆိုင်ရာအစိုးရဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊

( ဋ)ဤဥပဒေအရတရားမစွဲဆိုမီ သက်သေခံအဖြစ် သိမ်းဆည်းထားသော မရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည့်ပစ္စည်းကို လိုအပ်ပါက ချိပ်ပိတ်ထားရန်နှင့် ခံဝန်ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ထားရန် ညွှန်ကြားခြင်း၊

( ဌ)ဘဏ်နှင့် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများတွင်ရှိသော ငွေကြေး၊ ပစ္စည်း သို့မဟုတ် အခြားအကျိုးအမြတ်များကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် လွှဲပြောင်းခြင်းမပြုရန် တားမြစ်ခြင်း၊ ငွေရေးကြေးရေးဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုခြင်း၊ မိတ္တူကူးယူခြင်းနှင့် သက်သေခံပစ္စည်းအဖြစ် သိမ်းဆည်းခြင်းပြုရန် ခွင့်ပြုမိန့်ထုတ်ပေးခြင်း၊

(ဍ)လူကုန်ကူးမှုနှင့်ဆက်စပ်ပြီး ပေါ်ပေါက်လာသော အခြား တည်ဆဲဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်နှင့် ငြိစွန်းသည့်ပြစ်မှုများကိုလည်းကောင်း၊ လူကုန်ကူးခံရသူအား စိစစ်ပြီး ၎င်းအား အရေးယူခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် အရေးယူရန် ခွင့်ပြုမိန့်ထုတ်ပေးခြင်း၊

( ဎ) လူကုန်ကူးခံရသူများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် အကူအညီပေးရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အစီအမံများ ချမှတ်ပေးခြင်း၊

(ဏ) လူကုန်ကူးမှုတားဆီးကာကွယ်ရေးနှင့် နှိမ်နင်းရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတာဝန်များ၊ တရားစွဲဆိုရေးဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများနှင့် သက်ဆိုင်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ (Standard Operating Procedures - SOP) ကို ထုတ်ပြန်သတ်မှတ်ခြင်း၊

(တ)လူကုန်ကူးမှုများ တားဆီးကာကွယ်ရေးနှင့် နှိမ်နင်းရေး လုပ်ငန်းများအတွက်လည်းကောင်း၊ လူကုန်ကူးခံရသူများအား ကယ်ဆယ်ရေး၊ ပြန်လည်လက်ခံရေး၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး၊ အကူအညီပေးရေး၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် ၎င်းတို့အား လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ဆံ့ပေါင်းစည်းရေးလုပ်ငန်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ လည်းကောင်း လိုအပ်ပါက ပြည်တွင်းပြည်ပရှိ အဖွဲ့အစည်းများ၊ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၊ သက်ဆိုင်ရာအစိုးရဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်ညှိနှိုင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း၊

(ထ) လူကုန်ကူးမှုကျူးလွန်သူ တရားခံများကို တရားခံလွှဲပြောင်းရေးဥပဒေနှင့်အညီ လွှဲပြောင်းရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ ပြစ်မှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များတွင် နိုင်ငံအချင်းချင်း အကူအညီပေးရေး ဥပဒေနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးအတွက်လည်းကောင်း သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊

(ဒ) ဤဥပဒေအရ စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီး အရေးယူသောပြစ်မှုတွင် သတင်းပေးသူနှင့် စုံစမ်းစစ်ဆေးအရေးယူမှုတွင် ထူးခြားပြောင်မြောက်စွာ ဆောင်ရွက်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဆုချီးမြှင့်နိုင်ရေးအတွက် စီမံဆောင်ရွက်ခြင်း၊

( ဓ) ဗဟိုအဖွဲ့၏ ပုံမှန်အစည်းအဝေးနှင့် အထူးအစည်းအဝေးများကို သတ်မှတ်ချက်များနှင့်အညီ ကျင်းပခြင်း၊

(န) ဗဟိုအဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များ ဆောင်ရွက်မှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သို့ အခါအားလျော်စွာ အစီရင်ခံတင်ပြခြင်း၊

(ပ)   ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့က အခါအားလျော်စွာ ပေးအပ် သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ခြင်း။

ဘေးကင်းစေရန် မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်နည်း

ဤကဲ့သို့ လူကုန်ကူးမှုဆိုသည့် ငရဲကျင်းအတွင်းမကျရောက်စေရန် လူငယ်များနှင့် မိဘအုပ်ထိန်းသူများအထူးသတိပြုရန် လိုအပ်ပေသည်။ လွယ်ကူလွန်းသော အခွင့်အရေးကို သံသယရှိပါ။ အရည်အချင်းမလိုဘဲ လစာအဆမတန်များနေသည့် အလုပ်မှန်သမျှသည် ထောင်ချောက်ဖြစ်ရန် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းသေချာပါသည်။ အွန်လိုင်းပေါ်မှအလုပ်ခေါ်စာများ SocialMedia (Facebook, Telegram, Tiktok) များမှတစ်ဆင့် ချိတ်ဆက်လာသော အလုပ်များကို ပိုမိုသတိထားပါ၊ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာမည်ဆိုပါက တရားဝင်လမ်းကြောင်းကိုသာ အသုံးပြုပါ။ ပြည်ပသို့ အလုပ်သွားလုပ်မည်ဆိုပါက အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနမှ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်ရထားသော အေဂျင်စီများမှတစ်ဆင့်သာ သွားရောက်ပါ။ ခရီးစဉ်အသေးစိတ်ကို စုံစမ်းပါ၊ မည်သည့်မြို့၊ မည်သည့်ကုမ္ပဏီတွင် လုပ်ရမည်ကို ကြိုတင်စုံစမ်းပြီး မိသားစုထံ လိပ်စာနှင့် ဖုန်းနံပါတ်များအား ပေးထားပါ၊ ဆက်သွယ်သတင်းပေး တိုင်ကြားနိုင်မည့် သက်ဆိုင်ရာတပ်ဖွဲ့၊ ဌာနများ၏ Help Line/ Hot Line ဖုန်းနံပါတ်များကို မှတ်သားသွားပါ၊ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် (Passport)၊ နိုင်ငံသားစိစစ်ရေး ကတ်နှင့် အရေးကြီးသော ကိုယ်နှင့်သက်ဆိုင်သည့် စာရွက်စာတမ်းများကို ကိုယ်နှင့်မကွာထားပါ၊ မည်သည့်အလုပ်ရှင်ဖြစ်စေ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်၊ နိုင်ငံသားစိစစ်ရေးကတ်ကို သိမ်းဆည်းထားပိုင်ခွင့်မရှိပါ။

အချုပ်ဆိုရသော် “အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု” ဆိုသည်မှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီ၏ ဘဝကိုသာမက မိသားစုပေါင်းများစွာကိုပါ ပူလောင်စေသည့် ငရဲကျင်းတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖုံးကွယ်၍ သွေးဆောင်ခေါ်ယူနေသော အလုပ်ခေါ်စာများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရွှေရောင်အိပ်မက်များနောက်သို့ မစဉ်းစားမဆင်ခြင် လိုက်ပါသွားခြင်းသည် မိမိကိုယ်မိမိသေတွင်းထဲသို့ ခုန်ဆင်းခြင်းနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် မိမိ၏ ဘဝအနာဂတ်ကို တန်ဖိုးထားသော လူငယ်များအနေဖြင့် သတင်းအချက်အလက်များကို မျက်ခြည်မပြတ်စောင့်ကြည့်ပြီး သတိ၊ ဝီရိယဖြင့် ဆင်ခြင်တုံတရားရှိရှိ ရွေးချယ်ကြပါရန်နှင့် မသေချာသော ရွှေရောင်အိပ်မက်များနောက်သို့ မျက်စိမှိတ်မလိုက်ပါရန် အရေးကြီးပါသည်။ “အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု” လုပ်ငန်းများနှင့် ဆက်နွှယ် ဖြစ်ပေါ်လာသော လူကုန်ကူးခံရမှုသည် လူသားတို့၏ ဘဝနှင့်ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖျက်ဆီးနေသည့် လုပ်ငန်းများဖြစ်သဖြင့် မြန်မာလူငယ်များအနေဖြင့် မှန်ကန်သောလမ်းကို အသိ/ သတိဖြင့် ရွေးချယ်လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြရန် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်ပါသည်။ ။

MDN

      အာရောဂျံ ပရမံ လာဘံ ကျန်းမာခြင်းသည် လာဘ် တစ်ပါးဟု ဆိုရိုးရှိသည်နှင့်အညီ လောကတွင် ကျန်းမာ ရေးပြည့်စုံကောင်းမွန်ခြင်းသည်    ဘုရားပေးသော ဆုလာဘ်တစ်ပါးဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာ ရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် လူတိုင်း  သက်တမ်းစေ့ အသက်ရှည်စွာနေထိုင်နိုင်ရေးနှင့် လူတိုင်း ရောဂါ ဘယကင်းရှင်းရေးတို့ကိုရည်မှန်းချက်ထား၍ အဆင့် အတန်းမြင့်မားသော  ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းများကို  အရှိန်အဟုန်မြှင့်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။  ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကျေးလက်ဒေသ အောက်ခြေအထိ  ကျန်းမာရေးအသိပညာပေးခြင်း၊ ရောဂါကာကွယ်တားဆီးခြင်း၊ ရောဂါဖြစ်ပွားလာလျှင် ထိရောက်စွာကုသပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်များမွေးထုတ်ခြင်း၊    ဆေးသုတေသန လုပ်ငန်းများ၊ တိုင်းရင်းဆေးပညာ တိုးတက်မြင့်မား စေရေးလုပ်ငန်းများ၊  အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါး ကွပ်ကဲရေးလုပ်ငန်းများကို   ဦးစီးဌာနခြောက်ခုဖြင့် အထူးအလေးပေးပြီး  စနစ်တကျဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက် ရာတွင် အရေးကြီးပြီး တချို့သောရောဂါများ၏ အစ ပြုရာနေရာဖြစ်သည့် သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးကို လည်း  အထူးအလေးထား  ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိ ပါသည်။   ခံတွင်းကျန်းမာမှ   လူကျန်းမာမည် (No Health without Oral Health) ဟူသော ဆောင်ပုဒ်နှင့် အညီ သွားနှင့်ခံတွင်းရောဂါများဖြစ်သည့် သွားပိုးစား ရောဂါ၊ သွားဖုံးရောဂါနှင့် ခံတွင်းကင်ဆာရောဂါများ သည် အထွေထွေရောဂါများဖြစ်သည့် နှလုံးနှင့် သွေး ကြောရောဂါ၊ ဆီးချိုသွေးချိုရောဂါနှင့် ကင်ဆာရောဂါ များကဲ့သို့ပင် ဆေးနှင့်ဆေးရွက်ကြီး၊ အရက်၊ သကြား နှင့် အာဟာရတန်ဖိုးနည်းပါးသည့် အစားအစာများ ကြောင့်  ဖြစ်ပွားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။   ပုံမှန်အားဖြင့် လူ့ခံတွင်းတွင် ရောဂါပိုးပေါင်း ၅၀၀ ကျော်ရှိပြီး ရောဂါ ဖြစ်စေသောပိုးနှင့် အကျိုးပြုပိုးမွှားများသည် ညီညွတ် မျှတစွာရှိနေသဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှု မရှိခြင်းဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါမျှခြေအနေအထားပျက်ယွင်းသွားပါ က   သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေး ထိခိုက်မှုရှိလာပြီး နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့်  နှလုံးနှင့်သွေးကြောကျဉ်း ရောဂါ၊  မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်း အားနည်းခြင်း၊  အဆုတ် ရောဂါဝေဒနာများ၊  သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ၊  သားပျက် သားလျှောခြင်း၊ ကလေးအသေမွေးခြင်း၊ လမစေ့ဘဲ မွေးဖွားခြင်း၊  ကိုယ်အလေးချိန်မပြည့်သော ကလေး များမွေးဖွားခြင်းနှင့်   မွေးရာပါနှလုံးရောဂါဝေဒနာ ရှင်ကလေးများမွေးဖွားခြင်း၊    သန္ဓေမအောင်ခြင်း၊ ကင်ဆာရောဂါ၊  ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊  နာတာရှည် အဆစ်ရောင်ရောဂါဖြစ်ခြင်း  စသည့်ဆိုးကျိုးများကို  တွေ့ကြုံခံစားရမည်ဖြစ်ပါသည်။

သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးတွင်  သွားဖုံးရောင် ရမ်းခြင်း၊  သွားဖုံးမှသွေးထွက်ခြင်း ဖြစ်ပွားရာ၌ ခံတွင်းထဲတွင်ရှိသော ရောဂါပိုးများသည်  သွားဖုံးရှိ ပေါက်ပြဲသွားသော သွေးကြောများအတွင်းသို့  ဝင် ရောက်ပြီး သွေးကြောနံရံများကို ရောင်ရမ်းပျက်စီးစေပါသည်။ အဆိုပါ ပျက်စီးနေသောသွေးကြောနံရံ များကို ခန္ဓာကိုယ်၏   ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်မှ တုံ့ပြန် ပြုပြင်မွမ်းမံရာမှ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အခြေအနေဖြစ်သည့် သွေးကြောနံရံများ  ထူထဲ မာကျောလာလေ့ရှိပါသည်။  ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးသော  သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးကဏ္ဍ    ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်ရေးအတွက် နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာငွေများ တိုးမြှင့် ကျခံသုံးစွဲကာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းများကို  အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပါသည်။ 

ယခင်က သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးကိစ္စရပ်များအတွက် ပြည်သူ့ဆေးရုံများတွင်    ပြင်ပလူနာအနေ ဖြင့်သာ ဝန်ဆောင်မှုပေးနေရာမှ  နေပြည်တော်တွင် ပထမဆုံး  သွားနှင့်ခံတွင်း အထူးကုဆေးရုံကြီးအဖြစ် သွားဘက်ဆိုင်ရာ‌ရောဂါကုသမှုများကို One Stop Service  အနေဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။   ထို့ပြင်  ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သွားနှင့်ခံတွင်း အထူးကုဆေးရုံ (သာကေတ)၊ ၂ဝ၂၄ ခုနှစ်တွင်  မန္တလေးသွားနှင့် ခံတွင်းအထူးကုဆေးရုံ(ကန်တော်နဒီ)နှင့်   ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်များဆေးရုံများ၌  သွားနှင့်ခံတွင်းအထူးကု ဌာနများ    အောင်မြင်စွာဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး    သွားနှင့် ခံတွင်းလူနာများကို    အရည်အသွေးမြင့်မားသည့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများအား    ဝန်ဆောင်မှု ကောင်းကောင်းဖြင့်   ပေးအပ်နိုင်ခဲ့သည့်အတွက်     ပြည်သူများ စိတ်အေးချမ်းသာစွာ  ကုသမှုခံယူနိုင်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါ သွားဆေးရုံများ၌ စနေ၊ တနင်္ဂနွေ ရုံးပိတ်ရက်များတွင် သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးလျက်ရှိပါသည်။  ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ မင်္ဂလာဒုံကူးစက်ဆေးရုံကိုလည်း   ရန်ကုန်သွားနှင့် ခံတွင်းအထူးကုဆေးရုံ (မင်္ဂလာဒုံ) အဖြစ်   တိုးချဲ့ဖွင့် လှစ်နိုင်ရန်  ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ  မကြာမီ အချိန်အတွင်းမှာပင် ပြည်သူများကို သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပိုမိုဆောင်ရွက်ပေးနိုင်တော့မည်ဖြစ်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့်  လူတိုင်းလက် လှမ်းမီသော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု (Universal Health Coverage) ရရှိနိုင်ရေးအတွက် ဆေးရုံများ၌ လူနာများ ဆေးကုသစရိတ်လျော့နည်းသက်သာစေ ရန် ကုသမှုတိုင်းကို  အခမဲ့နီးပါး ဆောင်ရွက်ပေးနေသည့်အပြင်  လူနာများအနေဖြင့် စရိတ်ကုန်ကျမှုမရှိ စေရန် ဝေးလံခက်ခဲသည့် ဒေသများအထိ နယ်လှည့် ကွင်းဆင်းဆေးကုသခြင်း လုပ်ငန်းများ (သွားနှင့် ခံတွင်းကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများ အပါအဝင်) ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ပြည်သူများအား သွားနှင့်ခံတွင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက် မှုတိုးတက်ဖြည့်ဆည်း ပေးနိုင်ရေးအတွက်     ပြည်သူများအတွင်း ကွင်းဆင်းဆေးကုသခြင်းလုပ်ငန်း များ၊ ကျောင်းကျန်းမာရေး လုပ်ငန်းများကို ပြည်သူ့ဆေးရုံများ၊  ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာနနှင့် သွားဘက် ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်များမှ သွားဆရာဝန်များသည် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ကိုဗစ်-၁၉  ရောဂါနှင့်အတူ ၂ဝ၂၁ ခုနှစ်က ဖြစ် ပေါ်ခဲ့သောအခြေအနေများကြောင့် သွားကျန်းမာရေး လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်များလျော့နည်းခဲ့ရာ အဆို ပါလိုအပ်ချက်များကို အမြန်ဆုံးကုစားဖြည့်တင်းပေး နိုင်ရေးအတွက် ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ဦးစီးဌာန၊  သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ်များမှ အရည်အချင်းပြည့်ဝသည့် သွားဘက်ဆိုင်ရာဆရာဝန် များ၊   သွားကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်သူ သူနာပြု ဆရာမများ၊ သွားတုကျွမ်းကျင်သူများကို မွေးထုတ် ပေးနေသကဲ့သို့   ကုသရေးဦးစီးဌာနမှလည်း သွားကျန်းမာရေး အကူသူနာပြုများ၊ လက်ထောက်သွားတု ကျွမ်းကျင်သူများကို ဆေးရုံလုပ်ငန်း အခြေပြုသင်တန်း များဖွင့်လှစ်မွေးထုတ်ကာ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင် မှုများကို အပြည့်အဝပေးနိုင်ရေးအတွက်  အလုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် လက်ရှိတွင် သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုမှာ   ယခင်ထက် သာလွန်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ပါသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင်    နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ  ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့သော သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးပညာညီလာခံတွင် အကြံပြု တင်ပြဆွေးနွေးခဲ့သည့် Digital Dentistry ကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့်      ချက်ချင်းလက်တွေ့ အကောင်အထည်ဖော်      ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး     သွားကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကဏ္ဍကို  နိုင်ငံတကာ အဆင့်အတန်းမီစွာ  ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ ခေတ်မီသွားတုပြုလုပ်ခြင်းဆိုင်ရာနည်းစနစ် (Digital Dentistry Lab) များအဖြစ် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့များရှိ သွားနှင့်ခံတွင်းဆိုင်ရာ အထူးကု ဆေးရုံများတွင် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးသို့  ဝန်ဆောင်မှုဖြန့်ဝေနိုင်ရန်  စီစဉ်ဆောင်ရွက် လျက်ရှိပါသည်။ လက်ရှိ အဆိုပါဆေးရုံများတွင် အငြိမ်းစားဝန်ထမ်းများနှင့် သက်ကြီးဘိုးဘွားများ အာဟာရပြည့်ဝစွာ စားသောက်နိုင်ရေးအတွက် သွားတုများကို အခမဲ့တပ်ဆင်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏  ဦးဆောင်ပံ့ပိုးမှုဖြင့် သွားတုတပ်ဆင်ခြင်း   အခမဲ့ဝန်ဆောင်မှုကို  မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိပါ သည်။

သွားကျန်းမာရေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ကိုယ်ဝန်ဆောင်များ၏ ဆိုးကျိုးများကို လျော့နည်းကျဆင်း စေရေးအတွက်လည်း  ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များနှင့် မီးဖွားပြီးကလေးမိခင်များ၏  ခံတွင်းသန့်ရှင်းကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်စေရန်အတွက်လည်း ပြည်သူ့ ဆေးရုံများရှိ  သွားဆေးခန်းများတွင်   မဖြစ်မနေ ဆောင်ရွက်ပေးရန်  လုပ်ငန်းလမ်းညွှန်အဖြစ်  ချမှတ်ပေးထားပြီးဖြစ်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မွေးရာပါနှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲလူနာများအား လည်း  ဆေးရုံကြီးများတွင်  အခမဲ့ခွဲစိတ်ကုသပေးခြင်း၊  မွေးရာပါနှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲကလေးငယ် များ မူလတန်းကျောင်းမတက်မီ နှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲခြင်းကို ခွဲစိတ်ပြုပြင်ပေးခြင်းနှင့် ထိုကလေးငယ် နှင့်မိသားစုများ၏ လူမှုရေးအခက်အခဲများကို ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။  ထိုသို့ဆောင်ရွက် ရာတွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး၊  ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များ၊  မြန်မာနိုင်ငံ မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေးအသင်း၊ အမျိုး သမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်၊  နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ 

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဌာနသည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအနေဖြင့် ကဏ္ဍစုံတွင်  အချိုးညီဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်အောင်ဆောင် ရွက်ပေးလျက်ရှိရာ သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုတွင် ယခုထက်ပိုမိုတိုးတက်ကောင်းမွန်သော ဝန်ဆောင်ကုသမှုများ  ပေးအပ်နိုင်ရေး အတွက်    နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ပံ့ပိုးဖြည့်ဆည်းမှု၊ ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏ ပူးပေါင်းကူညီမှုများဖြင့် လူတိုင်း ရောဂါဘယကင်းရှင်းပြီး သက်တမ်းစေ့နေနိုင်အောင် အစဉ်ကြိုးစား   ဆောင်ရွက်ပေးလျက် ရှိပါကြောင်း ရေးသား တင်ပြလိုက်ရပါသည်။    ။

MWD

     နိုင်ငံတိုင်း၊  လူမျိုးတိုင်းတွင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကိုယ်စီရှိကြရာ   ဘာသာဓလေ့ကို  အခြေခံသည့် ပွဲတော်၊  နေထိုင်မှုစနစ်ကိုအခြေခံသည့်  ပွဲတော်၊ ပုဂ္ဂလိကမိသားစုသဘောကို  အခြေခံသည့်ပွဲတော် နှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို အခြေခံသည့် ပွဲတော်ဟူ၍ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံကွဲပြားကြသည်။  မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်သစ်ကူးသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံးကို ဗဟိုပြုသည့် ပွဲတော်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူးသင်္ကြန်တွင် လူမျိုးမရွေး၊ ဘာသာမရွေး၊   လူတန်းစားမရွေး   ပါဝင်ဆင်နွှဲပျော်ရွှင်လေ့ရှိကြသည်။ သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံအတော်များများတွင် နှစ်သစ်ကိုကြိုဆိုသည့်အနေဖြင့် ကျင်းပသည့်ပွဲတော်ဖြစ်သည်။

သင်္ကြန်ပွဲတော်၏အနှစ်သာရ

    “မြနန္ဒာ x x နေညိုညိုရစ်ကာသန်းတော့ x ရွှေမန်းတောင်ရိပ် တူတူခိုမယ် ပျိုဖြူတွေရယ် x မျှော်ခင်းလေး သာပါဘိတယ် နိမိတ်ကောင်းယူမယ် နှစ်ကူးသင်္ကြန်တော်ဝယ်”  ဆိုသည့်  သီချင်းသံ များ  ပျံ့လွင့်လာလျှင်  မြန်မာ့ရိုးရာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ခါရောက်ပြီဟု အလိုလိုသိနိုင်သည်။ သင်္ကြန် ဆိုသည်မှာ“ကူးပြောင်းခြင်း”၊ “ပြောင်းရွှေ့လာခြင်း”ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါဠိဘာသာသင်္ကန္တ၊ သက္ကတ ဘာသာ သင်္ကြန္တတို့မှ တိုက်ရိုက်မြန်မာမှုပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။   မြန်မာ့နှစ်ကူးသင်္ကြန်ပွဲတော်တွင် နှစ်ဟောင်းကိုစွန့်ကာ နှစ်သစ်ကို ကူးပြောင်းသည့်အခါသမယတွင် နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများ ကင်းစင်အောင် ရေစင်သွန်းလောင်းသည် ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဆင်နွှဲကြသည်။

သင်္ကြန်ပွဲတော်၏ အသွင်သဏ္ဌာန်

     သင်္ကြန်ရေသဘင်ပွဲသည်   သာကီဝင်တို့၏ဓလေ့မှကူးစက်လာသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ထိုမှ တကောင်းခေတ်၊  ပုဂံခေတ်တို့မှ  လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်ကာ ယနေ့ကာလအထိ မြန်မာတို့၏ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်အဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သော ဓလေ့ဖြစ်သည်။    မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် အကြီးမားဆုံးနှင့်   အထင်ရှားဆုံးသော   ပွဲတော်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။   သင်္ကြန်ရေသဘင်ပွဲသည် ခေတ်ကာလ အခြေအနေအပေါ်မူတည်ကာ အသွင်သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကွဲပြားပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ရှေးမြန်မာဘုရင်များသည် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့စွာဖြင့် သပြေခက်နှင့် နံ့သာရည်များ ပက်ဖျန်း၍     ဆင်ယင်ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် လူပျိုကာလသားများက ရေပက်ကစားကြသလို သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် အပျိုကာလသမီးတို့ကလည်း  ဘုရားသွား၊ သီလယူခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပြုကြလေ့ရှိသည်။   သင်္ကြန်ကာလတွင် အပျော်ကြူးစွာ ရေကစားခြင်းကြောင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများဖြစ်တတ်ပုံကို  သမိုင်းတွင်ထင်ရှားစွာတွေ့မြင်နိုင်သည်။ ပုဂံခေတ်နောက်ဆုံးမင်းဆက် နရသီဟပတေ့မင်းလက်ထက်တွင် အသက်အငယ်ဆုံး မိဖုရားစောလုံကို ဘုရင်နရသီဟပတေ့နှင့် ကျန်သည့်မိဖုရားများက ရေမွန်းအောင် ရေပက်ကစားကြသဖြင့် မိဖုရားစောလုံက အငြိုးထားကာ ဘုရင်၏ပွဲတော်အုပ်အတွင်း အဆိပ်ခတ်သည်အထိ ရုပ်ဆိုးအကျည်းတန်သည့်     အဖြစ်အပျက်ရှိခဲ့သည်။ 

“နှစ်အကူး xxx ရွှင်မြူးလေတဲ့သင်္ကြန်” ဆိုသည့်အတိုင်းပင် သင်္ကြန်အခါသမယတွင် ပျော်တတ်သူတို့က ရေပက်ကစားခြင်းအပြင် အိုးမဲသုတ်ခြင်း စသည့်ကျီစားမှုများလည်းပြုတတ်ကြသည်။

ယခုခေတ်တွင်မူ   မြို့ကြီးများတွင်  ရေပက်မဏ္ဍပ်များဆောက်လုပ်ကာ အတီး၊ အမှုတ်၊ အက၊ အခုန်များဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်း၊ ရေပိုက်များဖြင့် ရေပက်ကစားခြင်းများပြုလုပ်ကြသည်။    သင်္ကြန်တွင် ရေပက်ခံထွက်သူများကလည်း အမျိုးအစားစုံသော ကားများပေါ်တွင်    ရောင်စုံအဝတ်အစားများဖြင့် ပျော်ရွှင်မြူးတူးစွာ မြို့အနှံ့ ရေပက်ခံထွက်ကြသည်။ နယ်မြို့များတွင်မူ  စက်ဘီး၊ ဆိုင်ကယ်များဖြင့် ရေပက်ခံထွက်ကြသည်။  အချို့သောကျေးလက်တောရွာများတွင်မူ နွားလှည်းများပေါ်တွင် ရေစည် များတင်ဆောင်ကာ ရေပက်ကစားကြသည့်ဓလေ့များ ယခုတိုင်ရှိနေသေးပေသည်။

သင်္ကြန်ရေသဘင်ပွဲတော်ကို ဗမာတိုင်းရင်းသားများသာမက အခြားသော တိုင်းရင်းသားများကလည်း မိမိတို့ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ဆင်ယင်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။   ထိုအထဲတွင်  ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတို့၏သ င်္ကြန်ပွဲမှာ ထင်ရှားသည်။ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတို့သည်   သစ်ထွင်းလှေများထဲတွင် ရေထည့်ကာ လူပျို၊  အပျိုတို့ကို  တစ်ဖက်တစ်ချက်စီမှနေ၍ ရေပက်ကစားကြခြင်းဖြစ်သည်။  တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မောင်ရင်းနှမသဖွယ် ချစ်ခင်စွာ  နှစ်ကူးပွဲတော်ကို ဆင်နွှဲကြသည်။

သင်္ကြန်ပွဲတော်နှင့်အစားအစာ

    သင်္ကြန်နှင့်အတူပါဝင်လာသည့် သင်္ကြန်အစားအစာတစ်မျိုးမှာ မုန့်လုံးရေပေါ်ဖြစ်သည်။ မုန့်နှစ်အတွင်း ထန်းလျက်ခဲများထည့်ကာ လုံးဝန်းအောင်ပြုလုပ်ပြီး ရေနှင့်ပြုတ်ထားသည့် မုန့်လုံးရေပေါ်ကို အုန်းသီးများများနှင့်   စားရသည်က  သင်္ကြန်ရေစိုစိုတွင် တစ်သက်မမေ့စရာ အရသာပင်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင်  မြို့တိုင်း၊  ရွာတိုင်း၊  လမ်းတိုင်းတွင် မုန့်လုံးရေပေါ်စတုဒိသာကျွေးသည့်   ပုံရိပ်များကို အထင်းသား   တွေ့မြင်နိုင်သည်။   သင်္ကြန်နှင့် မုန့်လုံးရေပေါ်မှာ ခွဲခြားမရသော အမှတ်သင်္ကေတ များပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင်မှ မွန်တိုင်းရင်းသားတို့၏   သင်္ကြန်ထမင်းမှာလည်း   ထင်ရှားသည်။ ရေဆမ်းထားသည့် ထမင်းကို ငါးခြောက်ထောင်းကြော် မွမွရွရွနှင့် တွဲဖက်စားသောက်ရသည်မှာ တစ်မျိုးထူးခြားသော အရသာဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်၏ နိမိတ်ပုံနှင့် အပ်စပ်မှုရှိသည့် အစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။

သင်္ကြန်ပွဲတော်နှင့်ရာသီပန်း

    သင်္ကြန်ကာလတွင် ပွင့်လေ့ရှိသည့် ရာသီပန်းမှာ ပိတောက်ပန်းပင်ဖြစ်သည်။     နွေရာသီတွင် ငုဝါပန်းတို့ ပွင့်လေ့ရှိသော်လည်း ပိတောက်ပန်းမှာ သင်္ကြန်အကြိုလက်ဆေးမိုးရွာမှ    ပွင့်လေ့ရှိပြီး သင်္ကြန်ကာလအတွင်းတွင်သာ အများဆုံးပွင့်သည့် ပန်းဖြစ်သည့်အတွက်    သင်္ကြန်နှင့်ပိတောက်မှာ ခွဲခြား၍မရသလိုပင်ဖြစ်ခဲ့သည်။   ပိတောက်ကို သင်္ကြန်၏   နိမိတ်ပုံသင်္ကေတအဖြစ်ပင်   ထားရှိ ခဲ့ကြသည်။ ရေစိုစိုတွင် ပိတောက်ပန်းတဝင့်ဝင့်နှင့် အလှတင့်နေသော    မြန်မာလှပျိုဖြူလေးများမှာ မြင်သူတိုင်း  ရင်အေးစရာဖြစ်ခဲ့သည်။  ရာသီဥတုပြောင်းလဲလာသည့်ကာလများတွင်မူ  ပိတောက် ပန်းများသည်လည်း     ပွင့်သည့်အချိန်ကာလအနည်းငယ် ရွေ့လျားမှုရှိခဲ့သော်လည်း ပိတောက်ပန်း အများစုမှာ  သင်္ကြန်ကာလတွင် ပွင့်ကြမြဲဖြစ်သည်။

သင်္ကြန်ပွဲတော်နှင့်ဘာသာရေး

     သင်္ကြန်ကာလတွင် တရားစခန်းများ အများဆုံးဖွင့်လှစ်ပြီး သင်္ကြန်ပိတ်ရက်အတွင်း တရားအားထုတ်ကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလအတွင်း သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့်   ဘာသာရေးလေ့လာလိုက်စားသူများက ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် သီလယူခြင်း၊ ဥပုသ်သီတင်းဆောက်တည်ခြင်းများ ပြုလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်ကာလအတွင်း စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်း၊ နှစ်သစ်ကူးတွင် သက်ကြီးရွယ်အိုများအား ခေါင်းလျှော်ခြင်း၊ လက်သည်း၊ ခြေသည်းလှီးခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်များအား ဘေးမဲ့လွှတ်ခြင်းတို့ဖြင့် ကုသိုလ်ယူကြလေ့ရှိသည်။

သင်္ကြန်ပွဲတော်နှင့်အနုပညာ

     သင်္ကြန်ကာလတွင်  သင်္ကြန်ပုံရိပ်ကို  ထင်ဟပ်စေသော သီချင်းများ ဖွဲ့နွဲ့သီဆိုလေ့ရှိသလို သင်္ကြန်ကာလကို အခြေပြုသည့် ရုပ်ရှင်များလည်း ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်လေ့ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်အကနှင့် သင်္ကြန်သံချပ်များကလည်း   သင်္ကြန်၏ပုံရိပ်ကို ပိုမိုပေါ်လွင်စေသည်။ “တူးပို့ တူးပို့” တီးလုံးသံကြားလျှင်ပင် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ စိတ်တွင် သင်္ကြန်၏အရသာကို ထိတွေ့ခံစားမိကြသည်။ သင်္ကြန်သီချင်းများထဲတွင် မြို့မငြိမ်း၏ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများမှာ ထင်ရှားသည်။   “မြနန္ဒာ”၊    “မန်းမြို့သူဇာမေ”၊ “ရှာပုံတော် မင်းသားကြီး” စသည့် တေးသီချင်းများမှာ သင်္ကြန်ကာလတိုင်း မရိုးနိုင်အောင် ဆိုကြတီးကြကကြသည့်သီချင်းများဖြစ်သည်။

သင်္ကြန်ပွဲတော်နှင့်အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ

     ထိုင်း၊ အိန္ဒိယ၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံများနှင့်ယူနန်   စသည့်ဒေသများတွင်လည်း ရေသဘင်ပွဲတော်များ ဆင်နွှဲလေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ပြောင်းလဲလာသည့် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးစနစ်များကြောင့်   နိုင်ငံခြားသားဧည့်သည်များ လာရောက်လည်ပတ်ကြသည့်အတွက်  မြန်မာ့ရိုးရာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော်တွင် နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများ ပါဝင်ဆင်နွှဲမှု များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့လူမျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံကို   မပျောက်ပျက်စေဘဲ  သင်္ကြန်၏ အနှစ်သာရကို ပေါ်လွင်စေသည့် အကြောင်းအရာ၊ အပြင်အဆင်များဖြင့် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ဆင်နွှဲကြခြင်းဖြင့် မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်၏ သွင်ပြင်သဏ္ဌာန်ကို မြှင့်တင်သွားကြရမည်ဖြစ်သည်။

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ပါဝင်လက်ရှိတွင်   မြန်မာ့ရိုးရာနှစ်သစ်ကူး  အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည်    ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင်    မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ပထမဆုံးတရားဝင် ပါဝင်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ပါရာဂွေးနိုင်ငံ အာဆွန်စီယွန်မြို့၌ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်မှ ၇ ရက်အထိကျင်းပသည့် (၁၉)ကြိမ်မြောက် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ညီလာခံတွင် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်၌  တရားဝင်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။   ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့၏ ရိုးရာအတာသင်္ကြန်တွင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သွေဖည်သည့်   အပြုအမူ၊ အပြောအဆိုများနှင့် သရုပ်ပျက်ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများကို    ရှောင်ရှား၍ မြန်မာ့ရိုးရာ  ယဉ်ကျေးမှုသင်္ကြန်မှ   ရရှိလာသော လန်းဆန်းမှုများ၊    စိတ်ဓာတ်ခွန်အားများဖြင့် ပြည်ထောင်စုကြီး ငြိမ်းချမ်းသာယာရေး၊ တိုင်းသူပြည်သားများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝများ သာယာဝ ပြောရေးတို့အတွက် ဝိုင်းဝန်းကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်သွားကြရမည်ဖြစ်သည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော်    ခေတ်ကာလ၏ အပြောင်းအလဲများနောက်တွင် အကောင်းနှင့် အဆိုးက ဒွန်တွဲလိုက်ပါလာကြမည်သာဖြစ်သည်။  ကောင်းမွန်သည့်အကျင့်စရိုက်များကို ထိန်းသိမ်းပြီး မကောင်းသည့်အကျင့်စရိုက်ဆိုးများကို    ဖယ်ရှားနိုင်မှသာ တိုးတက်သည့်   လူမှုဝန်းကျင်ကောင်းတစ်ရပ်ကို ဖော်ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။  ခေတ်နှင့်မလျော်ညီသော   အတွေးအခေါ်၊ အယူအဆများကို လိုအပ်လျှင် စွန့်ပစ်ရမည်ဖြစ်သလို မိမိတို့လူမှု အသိုင်းအဝိုင်းအတွက်  မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော   အတွေးအခေါ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို လက်ဆင့်ကမ်းထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည်ဖြစ်သည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ စိတ်စေတနာ အလှတရားကို အခြေခံကာ မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ကို  အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝစေရန်   ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက် သွားကြရမည်ဖြစ်ပေသည်။    ။
MWD

     သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် နိုင်ငံ၏ရတနာ ရတနာဆိုသည်မှာ မြတ်နိုးထိန်းသိမ်းအပ်သည့်အရာဟူ၍   အဓိပ္ပာယ်ရသည်။  နိုင်ငံတိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင်သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိသည်။  နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို နိုင်ငံသားတိုင်းက တန်ဖိုးထားထိန်းသိမ်းရမည်။  အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် နိုင်ငံသားတိုင်းသည် အသွင်သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့်  မှီခိုအားထားနေရသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို တန်ဖိုးထားထိန်းသိမ်းနေရမည့် ရတနာတစ်ပါးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်သည် နိုင်ငံနှင့်နိုင်ငံသားများအား  တန်ဖိုးကြီးမားလှသော  ကောင်းကျိုးအဖြာဖြာကိုပေးသည်။  ယင်းကောင်းကျိုးများအနက် အဓိကအချက်အချို့ကို အောက်ပါအတိုင်းတင်ပြလိုသည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နိုင်ငံ၏ဂုဏ်သတင်း နိုင်ငံတိုင်းသည် ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းဖြင့် ကျော်ကြားနေရန်လိုအပ်သည်။  ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းဖြင့် ကျော်ကြားနိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည်  များစွာအရေးပါသည်။ 

နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင်   သာယာလှပရှုမောဖွယ်ကောင်းသော၊   ခံ့ညားထည်ဝါသော၊ သဘာဝသွင်ပြင် လက္ခဏာရပ်များ ရှိနေပါက နိုင်ငံသည် ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ အကယ်၍ နိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သာမန်သဘာဝသွင်ပြင် လက္ခဏာရပ်များသာရှိနေပါက နိုင်ငံ၏ဂုဏ်သတင်းသည် ကျော်ကြားမည်မဟုတ်ပေ။  ဤသဘောမှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံသည်ကောင်းသော ဂုဏ်သတင်းဖြင့် ကျော်ကြားရေးတွင် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိအရေးပါသည်ဆိုသည် ပြဆိုနေခြင်းဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေသည်နှင့်အမျှ အမိနိုင်ငံသည် သာယာလှပသောနိုင်ငံဟူ၍ ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းဖြင့် အစဉ်ကျော်ကြားနေမည်ဖြစ်သည်။   သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ကျွန်ုပ်တို့ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်နေခြင်းသည် အမိနိုင်ငံအား   ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းဖြင့် အစဉ်ကျော်ကြားနေရန် ကျွန်ုပ်တို့ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့်နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးမှု 

    နိုင်ငံတိုင်းသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နေရန် လိုအပ်သည်။  နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန်အတွက် နိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်သည် များစွာအရေးပါသည်။ နိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် နိုင်ငံကိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေမည့် အဖိုးတန်သဘာဝအရင်းအမြစ်အမျိုးမျိုး၊ အခြေအနေအမျိုးမျိုး၊ အခွင့်အလမ်းအမျိုးမျိုးတို့တည်ရှိနေပါက နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် နိုင်ငံကိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေမည့် အဖိုးတန်သဘာဝ အရင်းအမြစ်အမျိုးမျိုး၊  အခြေအနေအမျိုးမျိုး၊  အခွင့်အလမ်းအမျိုးမျိုးတို့မရှိပါက နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရှိမည်မဟုတ်ချေ။ ဤသဘောသည် နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင်  သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ  အရေးပါသည်ဆိုသည့် အချက်ကို ပြဆိုနေခြင်းဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေသည်နှင့်အမျှ အမိနိုင်ငံသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်၍နေမည်ဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးနေခြင်းသည် အမိနိုင်ငံအား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ကျွန်ုပ်တို့ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နိုင်ငံကြံ့ခိုင်မှု 

     နိုင်ငံတိုင်းသည်  အင်အားအမျိုးမျိုး ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းနေရန် လိုအပ်သည်။  နိုင်ငံ၏အင်အားအမျိုးမျိုး ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းနေရန်အတွက် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် များစွာအရေးပါသည်။ နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် နိုင်ငံ၏အင်အားအမျိုးမျိုးကို ပြည့်ဝကြံ့ခိုင်စေမည့် သဘာဝစွမ်းအားအမျိုးမျိုး တည်ရှိနေပါက   နိုင်ငံအနေဖြင့်   အားအမျိုးမျိုးပြည့်ဝမြင့်မားလာပြီး ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းလာသည်။  သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင်   နိုင်ငံ၏အားအမျိုးမျိုးကို ပြည့်ဝကြံ့ခိုင်စေမည့် သဘာဝစွမ်းအားအမျိုးမျိုးမရှိပါက နိုင်ငံ၏အားအမျိုးမျိုး ယုတ်လျော့ပြီး နိုင်ငံကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းမည် မဟုတ်ချေ။ ဤသဘောသည် ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းသောနိုင်ငံအဖြစ်  ရပ်တည်နိုင်ရေးတွင်  နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည်  အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အရေးပါသည်ဆိုသည့်အချက်ကို ပြဆိုနေခြင်းဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေသည်နှင့်အမျှ  အမိနိုင်ငံသည် ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်း၍နေမည်။  သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို  ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးနေခြင်းသည် အမိနိုင်ငံအား ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းသောနိုင်ငံအဖြစ်  ရပ်တည်နိုင်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှု နိုင်ငံ၏နိုင်ငံသားတိုင်းသည်  ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုမြင့်မားနေရန် လိုအပ်သည်။ နိုင်ငံသားတိုင်းကျန်းမာကြံ့ခိုင်နေရန်အတွက် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည်  များစွာအရေးပါသည်။  နိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည်  သန့်ရှင်းသပ်ရပ်မှု၊  ညစ်ညမ်းမှုမှန်သမျှကင်းစင်မှု၊   ယိုယွင်းဖောက်ပြန်မှုမှန်သမျှကင်းစင်မှု၊  ရောဂါဘယအမျိုးမျိုးကင်းစင်မှု စသည့်ကျန်းမာရေးစံနှုန်း အမျိုးမျိုးနှင့်ကိုက်ညီနေပါက နိုင်ငံသားများ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်လာသည်။ အကယ်၍ နိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်သည် အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည့် ကျန်းမာရေးစံနှုန်းများနှင့် မကိုက်ညီပါက နိုင်ငံသားများ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှု အဆင့်နိမ့်ကျလာသည်။ နိုင်ငံသားများ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်ရေးတွင် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည်  အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ  အရေးပါသည်ဆိုသည့်အချက်ကို ပြဆိုနေခြင်းဖြစ်သည်။သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံသားများ၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုအဆင့်အတန်း မြင့်မား၍နေမည်ဖြစ်သည်။  သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို  ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးနေခြင်းသည်  ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားများ၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုအဆင့်အတန်းကို ကြိုးပမ်းမြှင့်တင်နေခြင်းဖြစ်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု နိုင်ငံ၏နိုင်ငံသားတိုင်းသည် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မြင့်မားနေရန် လိုအပ်သည်။ နိုင်ငံသားတိုင်းစိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မြင့်မားနေရန်အတွက်    နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် များစွာအရေးပါသည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် လေးနက်တည်ကြည်မှုရှိသော၊ ခံ့ညားထည်ဝါမှုရှိသော၊  ကြံ့ခိုင်မာကျောသော သဘောဆောင်သည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာရပ်များနှင့် ပြည့်စုံနေပါက နိုင်ငံသားများ၏ စိတ်ဓာတ်သည် ကြံ့ခိုင်မြင့်မားလာသည်။ ကြံ့ခိုင်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နေ့စဉ်ထိတွေ့ခံစားနေရမှုကြောင့် ကြံ့ခိုင်သောစိတ်ဓာတ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် အထက်ဖော်ပြပါကြံ့ခိုင်သော သွင်ပြင်လက္ခဏာရပ်များ မရှိပါက   နိုင်ငံသားများ၏စိတ်ဓာတ်သည် ကြံ့ခိုင်မှုအဆင့်အတန်း နိမ့်ကျလာသည်။ ကြံ့ခိုင်မှုမရှိသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နေ့စဉ်ထိတွေ့ ခံစားနေရမှုကြောင့် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု အဆင့်နိမ့်ကျလာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်မျိုးနှင့် နေ့စဉ်ထိတွေ့ခံစားနေရပါက ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သော စိတ်ဓာတ်ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။   ဤသဘောသည်   နိုင်ငံသားများ၏ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုမြင့်မားရေးတွင် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အရေးပါသည်ဆိုသည့်အချက်ကို ပြဆိုနေခြင်းဖြစ်သည်။  သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးနေသည်နှင့်အမျှ   နိုင်ငံသားများ၏စိတ်ဓာတ်သည်   ကြံ့ခိုင်မြင့်မား၍နေမည်။  သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးနေခြင်းသည် ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားများ၏ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုအဆင့်ကို ကြိုးပမ်းမြှင့်တင်နေခြင်းဖြစ်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နိုင်ငံချစ်စိတ်နိုင်ငံသားတိုင်းသည် မိမိနိုင်ငံအပေါ် ချစ်စိတ်၊ ဂုဏ်ယူတန်ဖိုးထားစိတ်၊ မြတ်နိုးစိတ်များ မြင့်မားစွာဖြစ်ပေါ်နေရန်လိုအပ်သည်။ ဤသို့မိမိနိုင်ငံအပေါ်ချစ်စိတ်၊ မြတ်နိုးစိတ်များ မြင့်မားစွာဖြစ်ပေါ်နေရန်အတွက် နိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်သည် များစွာအရေးပါသည်။     သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဂုဏ်ယူတန်ဖိုးထားမြတ်နိုးဖွယ်ရာ ကောင်းသော သဘာဝသွင်ပြင် လက္ခဏာရပ်များနှင့် ပြည့်စုံနေပါကနိုင်ငံသားများတွင်   မိမိနိုင်ငံအပေါ်   ချစ်စိတ်၊ မြတ်နိုးစိတ်၊  ဂုဏ်ယူတန်ဖိုးထားစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အကယ်၍ နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် ဂုဏ်ယူတန်ဖိုးထားဖွယ်ရာ မကောင်းသည့် သဘာဝသွင်ပြင် လက္ခဏာရပ်များဖြစ်နေပါက နိုင်ငံသားများသည် မိမိနိုင်ငံအပေါ် ချစ်စိတ်၊ မြတ်နိုးစိတ်၊ ဂုဏ်ယူတန်ဖိုးထားစိတ်များ    နိမ့်ကျနေမည်။ ဤသဘောမှာ မိမိနိုင်ငံအပေါ်ချစ်စိတ်၊ မြတ်နိုးစိတ် ဖြစ်ပေါ်ရေးတွင် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ  အရေးပါသည်ဆိုသည့်အချက်ကို   ပြဆိုနေခြင်းဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေသည်နှင့်အမျှ အမိနိုင်ငံအပေါ် ချစ်စိတ်၊ မြတ်နိုးစိတ်သည် မြင့်မား၍နေမည်။ 

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်းသည်  နိုင်ငံချစ်စိတ်၊  မြတ်နိုးစိတ်မြင့်မားလာရန်  ကျွန်ုပ်တို့ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နိုင်ငံ၏ရာသီဥတု နိုင်ငံတိုင်းသည် ရာသီဥတု သာယာမျှတရန်လိုသည်။ ရာသီဥတုသာယာမျှတရန်အတွက် နိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်သည် များစွာအရေးပါသည်။ နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည်   အမြဲစိမ်း သစ်တောကြီးများ၊ တောအုပ်များဖုံးလွှမ်းနေသည့်တောင်တန်းကြီးများ၊ မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်စိမ့်စမ်းကြီးများ၊   ရေတံခွန်များ   စသည့်ရာသီဥတုကို   သာယာမျှတစေမည့် သဘာဝသွင်ပြင်လက္ခဏာရပ်များနှင့်   ပြည့်စုံနေပါက  သာယာမျှတသောရာသီဥတုဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အကယ်၍ နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် ရာသီဥတုကိုသာယာမျှတစေမည့် အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည့် သဘာဝသွင်ပြင်လက္ခဏာရပ်များ မရှိပါက ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ရာသီဥတုဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤသဘောမှာ နိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်သည်   နိုင်ငံ၏ရာသီဥတုသာယာမျှတရေးတွင်  အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အရေးပါသည်ဆိုသည့်အချက်ကို ပြဆိုနေခြင်းဖြစ်သည်။  သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေသည်နှင့်အမျှ အမိနိုင်ငံ၏ရာသီဥတုသည်  သာယာမျှတ၍နေမည်။    သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို    ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်းသည်  အမိနိုင်ငံ၏ရာသီဥတုကို သာယာမျှတအောင်  ကျွန်ုပ်တို့ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး နိုင်ငံတိုင်းသည် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကဏ္ဍ အောင်မြင်နေရန်   လိုအပ်သည်။  နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး ကဏ္ဍအောင်မြင်ရန်အတွက် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် များစွာအရေးပါသည်။  မိမိနိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် ပြည်ပနိုင်ငံများအတွက် တစ်နည်းတစ်ဖုံအရေးပါနေခြင်း၊ ပြည်ပနိုင်ငံများက တစ်နည်းတစ်ဖုံမှီခိုအားထားနေရခြင်း၊ ပြည်ပနိုင်ငံများအား  အသွင်သဏ္ဌာန်တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် အကျိုးပြုနေခြင်း စသည့်အဆင့်မြင့်သွင်ပြင်လက္ခဏာရပ်များနှင့် ပြည့်စုံနေပါက နိုင်ငံတကာ၏ အလေးပေးဆက်ဆံခြင်းကို ခံယူရရှိပြီး နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး ကဏ္ဍအောင်မြင်သည်။ အကယ်၍ မိမိနိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်သည် အထက်ဖော်ပြပါ အဆင့်မြင့်သွင်ပြင်လက္ခဏာရပ်များ မရှိပါက   နိုင်ငံတကာ၏   အလေးပေးဆက်ဆံခြင်းကိုမခံရဘဲ သာမန်ဆက်ဆံခြင်းမျိုးကိုသာခံရသည်။  ဤသဘောမှာ နိုင်ငံ၏နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကဏ္ဍ အောင်မြင်ရေးတွင် နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အရေးပါသည်ဆိုသည့်အချက်ကိုပြဆိုနေခြင်းဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေသည်နှင့်အမျှ ကျွန်ုပ်တို့အမိနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာ၏ အလေးပေးဆက်ဆံခြင်းကို ခံယူရရှိပြီး နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး ကဏ္ဍအောင်မြင်နေမည်ဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်းသည်  အမိနိုင်ငံ၏နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးကဏ္ဍ အောင်မြင်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၏အကျိုးတရား 

    ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားများသည်   အမိနိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် အသွင်သဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုးဖြင့်  မှီတည်နေရသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားများအားလုံး   ဂုဏ်ယူတန်ဖိုးထားထိန်းသိမ်း ကာကွယ်နေရမည့်အရာမှာ အမိနိုင်ငံ၏သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ပင်ဖြစ်သည်။   သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်းသည် အမိနိုင်ငံအား  ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်းဖြစ်သကဲ့သို့   ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားများ၏ဘဝကိုလည်း  ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်း သဘောဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို   ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်းဖြင့် ရရှိလာသောအကျိုးတရားများမှာ ကျွန်ုပ်တို့အမိနိုင်ငံကို ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းဖြင့် ကျော်ကြားလာခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်းလာခြင်း၊ နိုင်ငံသားများကျန်းမာကြံ့ခိုင်လာခြင်း၊  နိုင်ငံသားများ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မြင့်မားလာခြင်း၊ နိုင်ငံသားများတွင် နိုင်ငံချစ်စိတ်ဖြစ်ပေါ်မြင့်မားလာခြင်း၊  နိုင်ငံ၏ရာသီဥတုသာယာ မျှတလာခြင်း၊   နိုင်ငံ၏နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး အခန်းကဏ္ဍအောင်မြင်မှု ရရှိလာခြင်း စသည့်အချက်(၈)ချက်ဖြစ်သည်။ အမိနိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ကျွန်ုပ်တို့ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်းသည် နိုင်ငံအားသာယာလှပစေသည်သာမကဘဲ နိုင်ငံအား    ဘက်စုံကဏ္ဍစုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ပေးနေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့တွင်လည်း ကိုယ်စီတာဝန်ရှိသည် အမိနိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးရမည့်   တာဝန်သည်  နိုင်ငံတော်တွင်သာရှိသည်မဟုတ်ပါ။ ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားများတွင်လည်း တာဝန်ရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားအားလုံးသည်    အမိနိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ်   အားကိုးအားထားပြု၍ ရှင်သန်ရပ်တည်နေကြရသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ဘဝ အောင်မြင်စွာရပ်တည်နိုင်ရေး၊   နိုင်ငံတော်တည်တံ့ခိုင်မြဲနေရေး အတွက် ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားအားလုံး အစဉ်တစိုက်ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေကြရမည့်အချက်မှာ  အမိနိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို  ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

စည်းကမ်းလိုက်နာခြင်းနည်းလမ်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်မည် 

    အမိနိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိရောက်စွာ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နိုင်သော နည်းလမ်းရှိသည်။ 

ယင်းနည်းလမ်းမှာ အမိနိုင်ငံအပေါ် ဆောင်ရွက်ရမည့် စည်းကမ်းမှန်သမျှကိုဆောင်ရွက်ပြီး ရှောင်ကြဉ်ရမည့် စည်းကမ်းမှန်သမျှကို ရှောင်ကြဉ်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သဘောမှာ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး အမိနိုင်ငံအပေါ် စည်းကမ်းရှိသော  နိုင်ငံသားများအဖြစ် ရပ်တည်ကြရမည်။     စည်းကမ်းရှိသောနိုင်ငံသားအဖြစ်ရပ်တည်နေခြင်းသည်     အမိနိုင်ငံအား စည်းကမ်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်မှုပေးနေခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး   အမိနိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်မှုပေးနေခြင်းသဘောဖြစ်သည်။ 

ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံသားများ   စည်းကမ်းကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သည်လည်း ပိုမိုခိုင်ခံ့လာမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အမိနိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို  ထိရောက်စွာထိန်းသိမ်း ကာကွယ်နိုင်သောနည်းလမ်းမှာ စည်းကမ်းရှိသောနိုင်ငံသားများအဖြစ်   အစဉ်ကြိုးပမ်း ရပ်တည်နေသည့်  နည်းလမ်းသာဖြစ်ပါကြောင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။   ။

MWD

အီရန်တစ်နိုင်ငံလုံးကို တစ်ညတည်းအတွင်း အပြီးသတ်ချေမှုန်းပစ်နိုင်သည်ဆိုသော အမေရိကန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ပြောကြားချက်မှာ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ လက်ရှိစစ်ရေး စွမ်းဆောင်ရည်များနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိကြောင်း စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးက သုံးသပ် ပြောကြားလိုက်သည်။

Griffith Asia Institute မှ သုတေသီတစ်ဦးဖြစ်သူနှင့် တော်ဝင်သြစတြေးလျ လေတပ်အရာရှိ ဟောင်း ပီတာလေတန် (Peter Layton) အား ၂၄ နာရီအတွင်း အီရန်နိုင်ငံရှိ ရာနှင့်ချီသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများနှင့် သိန်းနှင့်ချီသော တံတားများကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေး တို့အနေဖြင့် မည်သို့သော စစ်အင်အားမျိုး အသုံးပြုနိုင်မည်နည်းဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။

ဤကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ စိတ်ဝင်တစားရှိလှသော Layton သည် (ယူဆချက်သက်သက်သာ ဖြစ်သော) စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုအတွက် ကိန်းဂဏန်းအချို့ကို တွက်ချက်ပြခဲ့သည်။

၎င်း၏ တွက်ချက်မှုအရ B-2 ကိုယ်ပျောက်ဗုံးကြဲလေယာဉ် ၆ စီးပါဝင်သော အုပ်စုတစ်စုသည် တစ်ကြိမ်လျှင် ပေါင် ၂,၀၀၀ အလေးချိန်ရှိသည့် JDAM ဗုံး စုစုပေါင်း ၉၆ လုံးကို သယ်ဆောင်နိုင် သည်။ တစ်ရက်လျှင် နှစ်ကြိမ် ပျံသန်းနိုင်သည်ဟု ယူဆပါက ဗုံးအားလုံး ပစ်မှတ်ကို ထိမှန်ခဲ့လျှင်ပင် စုစုပေါင်း ဗုံးအရေအတွက်မှာ ၁၉၂ လုံးသာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။

ထို့အပြင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့မှ F-15 တိုက်လေယာဉ် ၄၀ စီး (တစ်စီးလျှင် JDAM ၆ လုံးစီ) ထပ်မံဖြည့်တင်းမည်ဆိုပါက နောက်ထပ် ဗုံး ၂၄၀ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ စုစုပေါင်း ဗုံးအရေအတွက်မှာ ၃၃၂ လုံးသာ ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ ဖျက်ဆီးရမည့် ပစ်မှတ် အရေ အတွက်နှင့်ယှဉ်လျှင် အဆမတန် ကွာခြားနေပါသည်။

ဗုံးအားလုံးသည် ပစ်မှတ်ကိုတည့်တည့်ထိမှန်ခဲ့လျှင်ပင် ထိုလုပ်ဆောင်ချက်က အောင်မြင်မှုရလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း Layton က ဆိုသည်။

"သူတို့အနေနဲ့ ပစ်မှတ်တစ်ခုချင်းစီအပေါ် ပျက်စီးမှုအချို့ဖြစ်စေနိုင်ပေမယ့် (ပျက်စီးမှုအချို့ကိုသာ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပါသည်) အလယ်အလတ်နဲ့ အကြီးစားတံတားတွေကို ပြိုကျအောင် လုပ်နိုင်ဖို့ကတော့ မသေချာပါဘူး။ ဒါဟာ အချက်အလက်များစွာပေါ်မှာ မူတည်နေလို့ပါ။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စက်ရုံတွေကလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အလွန်ကြီးမားတဲ့ ပစ်မှတ်တွေဖြစ်တာကြောင့် ထိရောက်တဲ့ ပျက်စီးမှုရဖို့ သေချာစီစဉ်ရပါမယ်။ ဒါ့အပြင် အဲဒီအဆောက်အအုံတွေက သူတို့ရဲ့ အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံမှာတင် ခိုင်ခံ့တဲ့ ကွန်ကရစ်တွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ 'Hardened' ပစ်မှတ်တွေ ဖြစ်နေပါတယ်" ဟု ၎င်းက ရှင်းပြသည်။

သို့သော်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကိုမူ ၎င်းက လျှော့မတွက်ထားပေ။

"တကယ်လို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ရင် လျှပ်စစ်ဂျင်နရေတာတွေကို ပျက်စီးအောင်လုပ်နိုင်ပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့်တော့ အဲဒီလို ဂျင်နရေတာအပိုတွေက အလွယ်တကူ အဆင်သင့်ရှိနေတတ်တာမျိုးမဟုတ်ပါဘူး" ဟု လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများနှင့် ပတ်သက်၍ Layton က ဆိုသည်။

အမေရိကန်အနေဖြင့် တစ်စီးလျှင် JDAM ၂၄ လုံးစီ တင်ဆောင်နိုင်သော B-1 ဗုံးကြဲလေယာဉ်များ သို့မဟုတ် ၂၀ စီ တင်ဆောင်နိုင်သော B-52 များကို အင်အားဖြည့်တင်းနိုင်သော်လည်း အီရန် တစ်နိုင်ငံလုံးကို တစ်ညတည်းဖြင့် အပြီးသတ်ချေမှုန်းနိုင်စွမ်းမှာမူ အကောင်းဆုံးအခြေအနေတွင်ပင် သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည်။

ကိုးကား- CNN

Photo: NBC News

နိုင်ငံတော်အစိုးရအဆက်ဆက်က ပြည်သူများ ခရီးသွားလာမှုနှင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုများ စရိတ်သက်သာစွာနှင့် အဆင်ပြေစေရန်အတွက် နိုင်ငံအနှံ့ ရထားလမ်းများ ဖောက်လုပ်ကာ ခေတ်မီရထားစက်ခေါင်းများ၊ လူစီးတွဲများ၊ ကုန်တွဲများဖြင့် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိပါသည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်နေ့က Irrawaddy State Railway အနေဖြင့် ရန်ကုန်-ပြည် ၁၆၁ မိုင်ကို AO 1 ရေနွေးငွေ့ စက်ခေါင်းဖြင့် စတင်ပြေးဆွဲပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးရထားလမ်းကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါသည်။ မြန်မာ့မီးရထား (MR - မမ) သည် အရှေ့တောင်အာရှ၌ အစောဆုံးစတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်ပါသည်။

စစ်ကြိုခေတ်တွင် ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများဖြင့် ပြေးဆွဲနေရာမှ ပထမဆုံးအနေဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အယ်စသွန် (Alsthom) ကုမ္ပဏီမှ ဒီဇယ်လျှပ်စစ် စက်ခေါင်းများကို ဝယ်ယူပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၄ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်-မန္တလေးရထားလမ်းပိုင်း၌ စတင်အသုံးပြုခဲ့ပါသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျာမနီ၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများ ဝယ်ယူကာ ပြေးဆွဲပေးခဲ့ပါသည်။

နိုင်ငံအတွင်း ဘူတာရုံပေါင်း ၉၆၂ ခုအထိ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့

ထိုမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့မီးရထား၏ စက်ခေါင်းများကို အဆင့်ဆင့်တိုးတက်ပြောင်းလဲပြေးဆွဲခဲ့ရာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ခေတ်မီ Diesel Electric Multiple Unit (DEMU) ရထားတွဲ ဆိုင်း အသစ်များဖြင့် စတင်ပြေးဆွဲခြင်းဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို ရန်ကုန်ဘူတာကြီးတွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ပါ သည်။ လက်ရှိကာလတွင် နိုင်ငံအတွင်း ရထားလမ်း ခရီးမိုင် စုစုပေါင်း ၃၈၀၀ ကျော်နှင့် ဘူတာရုံပေါင်း ၉၆၂ ခုအထိ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ပါသည်။

DEMU ရထားတွဲဆိုင်းများကို စပိန်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ မှာယူခဲ့ပါသည်။ DEMU ဂျပန်တွဲဆိုင်းများ၌ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားတွင် တွဲဆိုင်း ခြောက်ဆိုင်းပါဝင်ပြီး ထိုင်စီးခရီးသည် ၃၃၂ ဦး၊ မတ်တတ်စီးခရီးသည် ၅၀၀ ခန့်နှင့် စုစုပေါင်း ၈၃၂ ဦး လိုက်ပါစီးနင်းနိုင်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ် လမ်းပိုင်းတွင် RBE တွဲ လေးဆိုင်းဖြင့် ၂၃ ခေါက်၊ DEMU တွဲဆိုင်းဖြင့် လေးခေါက် စုစုပေါင်း ၂၇ ခေါက် နေ့စဉ်ပြေးဆွဲကာ ရန်ကုန်မြို့ဝန်းကျင်ရှိ ခရီးသည်များ နေ့စဉ်ရုံးတက် ရုံးဆင်း၊ ကျောင်းတက် ကျောင်း ဆင်းနှင့် ခရီးသွားလာသူများ အဆင်ပြေစေရန် ပြေးဆွဲပေးနေပါသည်။

 ယခုအခါ ရန်ကုန်မြို့ပတ် ရထားလမ်းပိုင်းတွင် BEL (Battery Electric Locomotive) စက်ခေါင်းတွဲ ဖြင့် စတင်ပြေးဆွဲခြင်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လက စတင်ခဲ့ပါသည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်-နေပြည်တော်- ရန်ကုန်ခရီးစဉ်များတွင် DEMU ရထားတွဲများဖြင့် ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ရန်ကုန် - နေပြည်တော် DEMU (ဂျပန်) တွဲဆိုင်းတွင် အထက်တန်းတွဲ တစ်တွဲ လျှင် ထိုင်ခုံ ၃၆ ခုံနှင့် အထက်တန်းတွဲ နှစ်တွဲ၊ ပထမတန်း လေးတွဲတွင် ခရီးသည် ၂၄၀ စီးနင်း လိုက်ပါနိုင်သည်။

ရန်ကုန် - နေပြည်တော် ခရီးကြာချိန် ၅ နာရီခွဲခန့်သာဖြစ်

DEMU (စပိန်) တွဲဆိုင်းတွင် အထက်တန်းတွဲ တစ်တွဲလျှင် ထိုင်ခုံ ၃၃ ခုံနှင့် ပထမတန်း လေးတွဲတွင် ထိုင်ခုံ ၂၂၄ ခုံ ပါရှိသည်။ ခရီးသည်များ ရထားစီးနင်းရာတွင် လက်မှတ်ဝယ်ယူမှု အဆင်ပြေ စေရန်အတွက် ခုနစ်ရက် ကြိုတင်၍ ရထားလက်မှတ်များကို အွန်လိုင်းစနစ်ဖြင့် (ortp. railways.gov.mm) အသုံးပြုကာ ဝယ်ယူနိုင်သည်။ DEMU ရထားတွင် ရန်ကုန်-နေပြည်တော်- ရန်ကုန်အတွက် ပထမတန်း ငွေကျပ် ၁၉၀၀၀ နှင့် အထက်တန်း ၂၈၀၀၀ သတ်မှတ်ထားပါသည်။ ရန်ကုန်-နေပြည်တော် ခရီးအတွက် ကြာချိန်မှာ ၅ နာရီခွဲခန့်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ယခုအခါ ရန်ကုန်ဘူတာကြီးမှ မန္တလေး၊ မော်လမြိုင်၊ ပြည်၊ ပုဂံ၊ နေပြည်တော်စသည့်မြို့ကြီး များသို့ ရထားခရီးစဉ်များကို ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရန်ကုန်ဘူတာကြီးမှ ကုန်ရထားများကို ရန်ကုန်မှ မန္တလေး (မြို့ဟောင်း) ဘူတာ၊ သာစည်၊ မြစ်ငယ် - ပုလိပ် ဘူတာများသို့ နေ့စဉ်ပျမ်းမျှ အဝင် သုံးစီး၊ အထွက် သုံးစီးခန့် ပြေးဆွဲပေးနေသည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်(ရွာသာကြီး)ဘူတာနှင့် မြစ်ငယ် ဘူတာသို့ ကွန်တိန်နာတွဲ ၂၇ တွဲဖြင့် နေ့စဉ် ကုန်စည်များ သယ်ယူပို့ဆောင် ပြေးဆွဲနေသည့်အပြင် ရန်ကုန်- မန္တလေး ရထားလမ်းပိုင်းတွင် ပါဆယ်အထူးရထားများ ပြေးဆွဲကာ ကုန်ပစ္စည်းများကို သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးလျက်ရှိသည်။ လိုအပ်ပါက စက်ခေါင်းနှင့် တွဲလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်တင်း ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။

ယခုအချိန်တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ ပဋိပက္ခများကြောင့် စက်သုံးဆီရှားပါးမှုကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကြုံတွေ့နေကြရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ခရီးသွားလာရာတွင် မီးရထား၊ ကားနှင့် ရေယာဉ်များကိုသာ အဓိကထားအသုံးပြုကြသည်။ စက်သုံးဆီရှားပါးမှုကြောင့် အဝေးပြေးကားများနှင့် အဝေးပြေးကုန်သယ်ကားများ ဈေးနှုန်းတက်၍ ပြေးဆွဲနေရသည်။ မြန်မာ့မီးရထားက ထိုအခက်အခဲများကို ကူညီဖြေရှင်းနိုင်ရန် အချိန်ပြည့်ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ဈေးနှုန်း အသက် သာဆုံးဖြင့် ကုန်ပစ္စည်းများကို မြန်မာပြည်အနှံ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ပေးလျက် ရှိသည်။ ထို့အပြင် ကုန်ရထားတွဲများဖြင့် ထုံးကျောက်(စက်ရုံကုန်ကြမ်း)၊ ဂေါတန် (ဘိလပ် မြေကုန်ကြမ်း)၊ ကြံ(သကြားစက်)နှင့် လမ်းခင်းကျောက်များကိုလည်း တင်ဆောင်ကာ ပြေးဆွဲပို့ဆောင်ပေးလျက်ရှိပါသည်။

မြန်မာ့မီးရထားဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် ဝင်ရောက်စုံစမ်းနိုင်

မြန်မာ့မီးရထားက မဟာသင်္ကြန် နှစ်သစ်ကူး ရုံးပိတ်ရက်ကာလအတွင်း ခရီးသွားပြည်သူများနှင့် ဌာနဆိုင်ရာဝန်ထမ်းများ အဆင်ပြေစွာ ခရီးသွားလာနိုင်ရန်အတွက် ပုံမှန်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည့် ရထားများ အပြင် အထူးရထားများအဖြစ် ရန်ကုန်-နေပြည်တော်-ရန်ကုန်ခရီးစဉ်၊ ရန်ကုန်-မော်လမြိုင်- ရန်ကုန်၊ ရန်ကုန်-ပြည်-ရန်ကုန်၊ သာစည်-တောင်ကြီး၊ ပျဉ်းမနား-တောင်တွင်းကြီး၊ လက်ပံတန်း-သာရဝေါ၊ မြစ်ကြီးနား-မိုးကောင်း၊ ပုသိမ်-ကြံခင်းခရီးစဉ်များ ပြေးဆွဲမည့်အစီအစဉ်များကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့ထုတ် နေ့စဉ်သတင်းစာများတွင် အချိန်ဇယားများဖြင့် ဖော်ပြပေးထားပါသည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဘူတာရုံများနှင့် မြန်မာ့မီးရထား ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုမေးမြန်းစုံစမ်း နိုင်ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက ရထားလမ်းပိုင်းများတွင် ရထားလမ်းများ အဆင့်ဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း၊ လူစီးတွဲ များကို ခေတ်မီတွဲသစ်များအစားထိုးကာ ခုတ်မောင်း ပြေးဆွဲပေးခြင်း၊ ရထားများ အချိန်မှန်ကန်စွာ ပြေးဆွဲလာနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ရထားစီး ခရီးသည်များ နေ့စဉ် ပိုမိုများပြားလာသည်။ ကုန်စည် များ ပို့ဆောင်ရာတွင် အလွယ်တကူသယ်ယူ ပို့ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ လုံခြုံစိတ်ချရခြင်း၊ အချိန်မီရောက်ရှိခြင်း၊ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာခြင်းစသည့် အားသာချက်များကြောင့် မြန်မာ့မီးရထားသည် ပြည်သူများ အားထားရသည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုကို အပြည့်အဝ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပေးနေသည့် လုပ်ငန်းကြီးဖြစ်ပါကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။

moi

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ကြား ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာရှည်လာသော ရန်လိုမှုများမှာ ၂၀၂၆ ခု နှစ်အစောပိုင်းတွင် စစ်ပွဲအဖြစ် လုံးဝကူးပြောင်းသွားခဲ့ပြီးဖြစ်ရာ ယင်းသည် ကမ္ဘာ့ရေနံ ထောက်ပံ့ရေး၊ ကမ္ဘာ့ငွေကြေးစနစ်နှင့် အရှေ့ အလယ်ပိုင်း၏ ပထဝီနိုင်ငံရေးပုံစံကိုပင် ပြောင်းလဲပစ်နိုင်သည့် အလားအလာရှိနေပါသည်။ ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားတွင် ရေနံတင်သင်္ဘောများ ဖြတ်သန်းခွင့်ကို အီရန်က တားဆီးထားပြီး အမေရိကန်က ၎င်း ရေလက်ကြားအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အတင်းအကျပ် ခြိမ်းခြောက်နေသဖြင့် အဆိုပါပဋိပက္ခသည် သာမန် စစ်ပွဲ၏ နယ်နိမိတ်များကို ကျော်လွန်ကာ စီးပွားရေးလက်နက်များ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စစ်ပွဲများ နှင့် အင်အားမညီသည့် နည်းဗျူဟာများ ရောနှောနေသော ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာပါသည်။

သံတမန်ရေးလမ်းကြောင်းမှ စစ်ပွဲသို့

အဆိုပါပဋိပက္ခ၏ အရင်းခံအကြောင်းအရင်းမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အီရန်နျူကလီးယား ဘုံဘောင် လုပ်ဆောင်မှု အစီအစဉ် (JCPOA) ကို ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ Donald Trump က စွန့်ခွာခဲ့ခြင်းက စတင်သည်ဟု ဆိုရပါမည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အီရန်အပေါ် အမြင့်ဆုံးဖိအားပေးခြင်းမူဝါဒဖြင့် အရေးယူမှုများ ပြန်လည်ချမှတ်ခဲ့ပြီး အီရန်ဘက်ကလည်း ယူရေနီယမ် ထပ်တိုးသန့်စင်မှုအဆင့်များကို ကျော်လွန်ကာ နျူကလီးယားကတိကဝတ် များမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပါသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့သည် ဂျီနီဗာ၌ တိုက်ရိုက် နျူကလီးယားဆွေးနွေးပွဲများ အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ အမေရိကန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့သည် Fordow၊ Natanz နှင့် Isfahan ရှိ အီရန်၏ အဓိကနျူကလီးယား စက်ရုံကြီးသုံးရုံလုံးကို ဖျက်သိမ်းရန်၊ ကြွယ်ဝပြီးသား ယူရေနီယမ်များကို လက်နက်ချရန်နှင့် မည်သည့်သဘောတူညီချက်မဆို ၂၀၁၅ ခုနှစ် JCPOA ၏ အဆင့်လိုက် ကုန်ဆုံးမည့် သဘောတူညီချက်မျိုးမဟုတ်ဘဲ အမြဲတမ်းဖြစ်ရမည်ဟု တောင်းဆိုခဲ့ပါသည်။ အီရန်ဘက် ကမူ အဆင့်လိုက်သက်သာခွင့်များနှင့် နျူကလီးယားစွမ်းရည် အနည်းငယ်ကို ထိန်းသိမ်းခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့ပါသည်။ သို့ရာတွင် နှစ်ဖက်စလုံး၏ ရပ်တည်ချက်များမှာ အလွန်ကွာဟနေပြီး ညှိနှိုင်းမှုများမှာ  မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။

အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အလီခါမေနီ က "အမေရိကန်၏ အဓိပ္ပာယ်မဲ့ စကားများအတွက် မိမိ တို့၏အဖြေမှာ ရှင်းလင်းနေပြီ" ဟု ပြောကြားကာ နျူကလီးယား ထပ်တိုးသန့်စင်မှုအခွင့်အရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းသွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် JCPOA ၏ အဓိက ကန့်သတ်ချက်များ ကုန်ဆုံးသွားပြီးနောက် အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် နိုင်ငံတကာစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့များ၏ စောင့်ကြည့်ခြင်း ကိုပင် ရပ်တန့်စေခဲ့ပါသည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း

ပဋိပက္ခ၏ အချိုးအကွေ့အရှိဆုံးမှာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအပေါ် အီရန်၏ ထိန်းချုပ်မှုပင် ဖြစ်ပါသည်။ ကမ္ဘာ့ရေနံကုန်သွယ်မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်သည် အဆိုပါကျဉ်းမြောင်းသော ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းရပါသည်။ အီရန်၏ အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့် တပ်(IRGC) ရေတပ်က ရေလက်ကြားကို လုံးဝပိတ်ဆို့ထားပြီး သင်္ဘောများအား ဖြတ်သန်း ခွင့်အတွက် အခကြေးငွေ ကောက်ခံရန် ဥပဒေမူကြမ်းတစ်ရပ်ကိုပင် ပြုစုနေပါသည်။ IRGC က "အထူးသဖြင့် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့အတွက် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် ယခင်အခြေအနေသို့ ဘယ်တော့မှ ပြန်လည်ရောက်ရှိမည်မဟုတ်" ဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြေညာထားပါသည်။

ထိုသို့သောပိတ်ဆို့မှုသည် ကမ္ဘာ့ရေနံစျေးနှုန်းများကို ပြီးခဲ့သည့်နှစ်များအတွင်း အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိစေခဲ့ပါသည်။ ရေနံပြတ်လပ်မှုသည် ဥရောပမှ အာရှအထိ စွမ်းအင်ခေါင်းပါးသောနိုင်ငံများကို ထိခိုက် နေသလို ကမ္ဘာ့ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းကိုလည်း မြင့်တက်နေလျက်ရှိပါသည်။ International Crisis Group  ၏ အီရန်စီမံကိန်းဒါရိုက်တာ Ali Vaez က "အမေရိကန်သည် အီရန်ကို အစုလိုက်အပြုံလိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်သည့်လက်နက်မဖြစ်အောင် တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းရာမှ အီရန်လက်ထဲသို့ အကြီးစားအနှောင့်အယှက်ပေးသည့် လက်နက် တစ်ခုကို လက်ဆင့်ကမ်းပေးလိုက်မိသည်" ဟု သုံးသပ်ပြခဲ့ပါသည်။

အဆိုပါရေလက်ကြားပိတ်ဆို့မှုသည် အမေရိကန်အတွက် ထူးခြားသော နိုင်ငံရေးအကျပ် အတည်းတစ်ရပ် လည်း ဖြစ်လာနေပါသည်။ ရေလက်ကြားကို ပြန်ဖွင့်ရန် ဒေါ်နယ်ထရမ့်အနေဖြင့် ရက်များ သတ်မှတ်ခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနှင့် နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် သတ်မှတ်ရက်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခြင်းတို့ဖြင့် ဒိုင်လူကြီးတစ်ဦးကဲ့သို့ သရုပ်ဆောင်နေရသော်လည်း လက်တွေ့တွင် မြေပြင်စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆန္ဒ မရှိတော့ပေ။ သို့သော် အီရန်ဘက်မှမူ သတ်မှတ်ရက်များကို လျစ်လျူရှုကာ တန်ပြန်ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိနေပါသည်။

စစ်ရေးတင်းမာမှုများ 

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ ပူးတွဲ လေကြောင်းစစ်ဆင်ရေးဖြင့် စစ်ပွဲစတင်ခဲ့ပြီးနောက် အီရန်သည် ဒုံးကျည်များနှင့် မောင်းသူ မဲ့ ဒရုန်းများဖြင့် အစ္စရေး၊ ဂျော်ဒန်၊ အီရတ်နှင့် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများရှိ အမေရိကန် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့ပါသည်။

အဆိုပါစစ်ပွဲအတွင်း အထင်ရှားဆုံးသော ဖြစ်ရပ်မှာ အီရန်က အမေရိကန်၏ ခေတ်အမီ ဆုံး F-35 စစ် လေယာဉ်များကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ အီရန်က အဆိုပါလေယာဉ်များကို ဒေသတွင်း အဆင့်မြင့် ကာကွယ်ရေး စနစ်ဖြင့် ပစ်ချခဲ့သည်ဟု ကြွားဝါပြောဆိုခဲ့ပြီး ယင်းသည် အမေရိကန်၏ လေကြောင်းလွှမ်းမိုးမှုကို စိန်ခေါ်သည့် သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ် တစ်ခုဖြစ်လာပါသည်။

အခြားတစ်ဖက်တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့သည် အီရန်၏ စွမ်းအင်အခြေခံ အဆောက်အအုံများ၊ ဓာတုဗေဒပစ္စည်းအဆောက်အအုံများနှင့် Bushehr နျူကလီးယား စက်ရုံတို့ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ် ခဲ့ကြပါသည်။ စစ်ပွဲခြောက်ပတ်အတွင်း လူပေါင်း ၁,၃၄၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် စိုးရိမ်မှု များလည်း ပေါ်ပေါက်လာနေပါသည်။ ထူးခြားချက်မှာ အီရန်သည် ဒေတာစင်တာများကိုပါ တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် ပထမဆုံးပဋိပက္ခအဖြစ် သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းဝင် လောက်အောင် လုပ်ဆောင်ပြနေပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒူဘိုင်းရှိ အမေရိကန်နည်းပညာကုမ္ပဏီ Oracle ၏ ရုံးချုပ်ကို မောင်းသူမဲ့ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းက သက်သေပြနေပါသည်။

အမေရိကန်၏ အမြင့်ဆုံးဖိအားနှင့် အီရန်၏ ခံနိုင်ရည်ဗျူဟာ

အမေရိကန်သည် စစ်ပွဲအတွင်းတွင်ပင် အီရန်အပေါ် စီးပွားရေးဖိအားများ တိုးမြှင့် လုပ်ဆောင်လျက် ရှိပါသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း အမေရိကန်သည် အီရန်၏ shadow ရေယာဉ်စု၊ လက်နက်ဝယ်ယူရေး ကွန်ရက် များနှင့် ရေနံလုပ်ငန်းများကို ပစ်မှတ်ထား၍ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ရေယာဉ်နှင့် လေယာဉ် ၈၇၅ ခုကျော်ကို အရေးယူ ပိတ်ဆို့ ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ ပိတ်ဆို့မှုများကို ဂျီနီဗာစေ့စပ်ညှိနှိုင်းပွဲများ အကြို ရက်အနည်းငယ်အလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ ပါသည်။ သို့သော် အီရန်ဘက်ကလည်း မိမိ၏စီးပွားရေးကို ကာကွယ်ရန်နှင့် အရေးယူမှုများကို ကျော်လွှားရန် ဗျူဟာများချမှတ်ထားပါသည်။ ထို့အပြင် အီရန်သည် ရေနံအစား ခရစ်ပတိုငွေကြေးများဖြင့် အရောင်းအဝယ်များ ပြုလုပ်ခြင်း၊ SWIFT မဟုတ်သော ငွေပေးချေမှုစနစ်များကို အသုံးပြုခြင်း စသည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ပိတ်ဆို့မှုကို ကျော်လွှားနေပါသည်။

ပဋိပက္ခ၏ အနာဂတ် ဖြစ်နိုင်မှု အခြေအနေများ

အဆိုပါပဋိပက္ခ၏ အနာဂတ်အတွက် အဓိကအခြေအနေသုံးရပ်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ပါသည်။

(၁)      သံတမန်ရေးဖြေရှင်းမှု- အလားအလာအားနည်း

ပါကစ္စတန်၊ တူရကီနှင့် အီဂျစ်တို့သည် အပစ်ရပ်ရေးအတွက် ကြားခံဖျန်ဖြေရန် ကြိုးစားနေသော်လည်း အီရန်သည် အမေရိကန်၏ ၄၈ နာရီအပစ်ရပ်အဆိုပြုချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး စစ်ရေးအရ ဆက်လက် တိုက်ခိုက်မှု များပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ ရပ်တည်ချက်ကို ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။ နှစ်ဖက်စလုံး၏ ရပ်တည်ချက်များမှာ အလွန် ကွာဟနေပြီး သံတမန် ရေးအရ ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အလားအလာမှာ အားနည်းနေဆဲဖြစ်ပါသည်။

(၂)      ကြာရှည်သော ပဋိပက္ခ- အများဆုံးဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အခြေအနေ

အမေရိကန်၏ ထောက်လှမ်းရေးအစီရင်ခံစာများအရ အီရန်သည် ၎င်း၏တစ်ခုတည်းသော အဓိက လက်နက် ဖြစ်သည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားပိတ်ဆို့မှုကို မကြာမီတွင် လက်လွှတ်တော့မည် မဟုတ်ကြောင်း သုံးသပ်ထားပုံ ရပါသည်။ ဤသည်မှာ ရှည်ကြာသော စစ်ပွဲအတွက် အားကောင်းစေပြီး နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးအရ ကြီးမားသော ကုန်ကျစရိတ်များ သက်ရောက်လာမည်ဖြစ်ပါသည်။

(၃)      စစ်ပွဲကျယ်ပြန့်လာခြင်း- အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေ

အကယ်၍ သံတမန်ရေးကြိုးပမ်းမှုများ ပျက်ကွက်ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးမှ စစ်ရေးအရ ထိုးနှက်မှုများ ပိုမို ကျယ်ပြန့်လာပါက ပဋိပက္ခသည် ဒေသတစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပါသည်။ အီရန်၏ အဆင့်မြင့် ကာကွယ်ရေး စနစ်နှင့် အမေရိကန်၏ အဆင့်မြင့်စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုသည် စစ်ပွဲကို ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်ပြီး အမေရိကန်၏ လေကြောင်း လွှမ်းမိုးမှုကိုပင် စိန်ခေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေအထိ ရောက်ရှိလာနိုင်ပါသည်။

နိဂုံးချုပ်ဆိုရသော် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ကြား လက်ရှိပဋိပက္ခသည် ၂၁ ရာစု၏ ပထမဆုံးသော အဆင့်မြင့်နည်းပညာစီးပွားရေးစစ်ပွဲအဖြစ် သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းဝင် လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ရပါသည်။ ဤသည်မှာ ရေလက်ကြားတစ်ခု၏ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ အရေးပါမှု၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်ငွေကြေးစနစ်၏လွတ်လပ်မှုနှင့် ကမ္ဘာ့ စွမ်းအင်ထောက်ပံ့ရေး၏ အားနည်းချက်များကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖော်ထုတ်ပြသသော ပဋိပက္ခလည်း ဖြစ်နေ ပါသည်။ အဆိုပါ ပဋိပက္ခတွင် အနိုင်ရရှိသူဟူ၍ မရှိနိုင်ပါ။ ရှုံးနိမ့်သူများမှာ ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုကြောင့် စီးပွားရေးအခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများဖြစ်ပြီး အန္တရာယ်အရှိဆုံးမှာ အရပ်သား ပြည်သူ များသာ ဖြစ်ပါသည်။ ထောင်နှင့်ချီသော အသက် များ ဆုံးရှုံးနေရသလို  သန်းနှင့်ချီသော အိမ်ထောင်စုများသည် စစ်ဘေးဒုက္ခ၊ အငတ်ဘေးနှင့် စီးပွားရေးပြိုလဲမှုကို ရင်ဆိုင်နေရပါသည်။ အကယ်၍ နှစ်ဖက်စလုံးက ရေတိုနိုင်ငံရေး အကျိုးအမြတ်များကို ရှေ့တန်းတင် မည့်အစား လူသားချင်းစာနာမှုနှင့် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်ရေးကို ဦးစားပေး ပါက အဆိုပါပဋိပက္ခကို ရပ်တန့်ရန် အခွင့်အလမ်းများ ရှိနိုင်သေးပါသည်။ သို့သော် လက်ရှိအခြေအနေတွင် ထိုအခွင့်အလမ်းမှာ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ မှေးမှိန်လာသည်ကို တွေ့မြင်နေရပါသည်။ 

photo: Al Jazeera

လူ့သမိုင်းကို လှိုင်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်တင်ပြသည့် ပုံစံမျိုးကို ကျွန်တော်တို့ ပထမဆုံးတွေ့မြင်ရသည်မှာ အယ်လ်ဗင်တော့ဖလာ၏ တတိယလှိုင်း(The Third Wave)စာအုပ်ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် အလားတူလှိုင်းများအဖြစ် ဥပမာပြုပြီး သမိုင်းကိုပုံဖော်သည့် အရေးအသားများရှိလာ သည်။ ယဉ်ကျေးမှုများ တိုးတိုက်မိခြင်း(The Clash of Civilizations) စာအုပ်ဖြင့်   လူသိပိုများသည့် ဆင်မြူရယ် ဟန်တင်တန်ကလည်း တတိယလှိုင်း (The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century) ဆိုပြီး  ရေးသားခဲ့သည်။ ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာပိုင်းတွင်  အလားတူ ရေးသားခဲ့သည်က ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာကို ဦးဆောင်တိုးတက်စေခဲ့သူတစ်ယောက်လည်းဖြစ်၊ လက်ရှိမိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏   အေအိုင်ဌာန  စီအီးအိုလည်းဖြစ်သည့် မူစတာဖာ ဆူလီမန်၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ထုတ် နောက်လာမည့်လှိုင်း (The Coming Wave)စာအုပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်   ကျွန်တော်လည်း ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ၏ ပါဝါပြန်လည်ဖြန့်ဝေမှု ပုံစံများကို ဆွေးနွေးတင်ပြရာတွင် လှိုင်းများအဖြစ် ပုံဖော်လျှင်  ပိုပြီးမြင်သာမည်ဟု  ယူဆမိပါသည်။

တကယ်တော့ ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာကို လှိုင်းများအဖြစ် ခွဲထုတ်ပြခဲ့သည်မှာ ဆူလီမန်လိုပင် ဉာဏ်ရည်တုလောကထဲမှ အတွင်းလူတစ်ယောက်ဖြစ်သည့် လီကိုင်ဖူးဖြစ်သည်။ လီသည် ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ ဂုရုကြီးတစ်ယောက်ဖြစ်သလို လက်ရှိအချိန်တွင်လည်း ဆီနိုဗေးရှင်းဗန်းချားဆိုသည့် တရုတ်ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ကာ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ရော စီအီးအိုအဖြစ်ပါ ဦးဆောင်နေသူဖြစ်သည်။ သူက ၂၀၂၁ ခုနှစ်ထုတ် သူ့စာအုပ်    အေအိုင် ၂၀၄၁ ( AI 2041) ထဲတွင် ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ တိုးတက်ပျံ့နှံ့လာသည့်ပုံစံကို လှိုင်းများဖြင့် ခွဲပြခဲ့သည်။

ပထမလှိုင်းကို အင်တာနက်အေအိုင်ဟု သူက နာမည်ပေးထားပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် အစပြုထားသည်။ ဂူးဂဲလ်၊  အမေဇုန်၊  ဖေ့စ်ဘွတ်တို့တွင် သုံးထားသည့် ရှာဖွေရေး၊ ကြော်ငြာ၊ ဂိမ်းနှင့် ဖျော်ဖြေရေးများအတွက်သုံးသည့် အေအိုင်မျိုးဖြစ်သည်။ ပျံ့နှံ့မှုကောင်းသော်လည်း ပါဝါအားနည်းသေးသည်။ သို့သော်  လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီအပေါ်  အေအိုင်၏ သွယ်ဝိုက်လွှမ်းမိုးမှု စတင်သည့်လှိုင်းဖြစ်သည်။

ဒုတိယလှိုင်းကို သူက စီးပွားရေးအေအိုင်ဟုနာမည်ပေးထားပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အစပြုထားသည်။ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု၊ ပညာရေး၊ အများပြည်သူဝန်ဆောင်မှု၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ၊ ကုန်စည်ထောက်ပို့လုပ်ငန်းပိုင်းတို့တွင် အေအိုင်ဝင်ရောက်လာသည့်ကာလဖြစ်သည်။ အများပြည်သူနှင့်  တိုက်ရိုက်ပတ်သက်လာပြီဖြစ်၍ ပါဝါပျံ့နှံ့မှု အလယ်အလတ်တန်းစားဖြစ်လာသလို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ကလည်း    အလယ်အလတ်လောက်အထိ ရှိနေသေးသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

တတိယလှိုင်းကို သူက  သိမြင်နားလည်မှု အေအိုင်ဟု အမည်ပေးထားပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် အစပြုထားသည်။ လုံခြုံရေး၊ လက်လီဈေးကွက်၊ စွမ်းအင်၊ အင်တာနက်နည်းပညာ၊  နည်းပညာမြင့် အိမ်များနှင့် မြို့ကြီးများတွင်သုံးလာသည့် အေအိုင်နည်းပညာကို   ဆိုလိုသည်။   နည်းပညာဘက်မှ ကြည့်လျှင် ကွန်ပျူတာအမြင်နှင့် စကားသံနားလည်နိုင်စွမ်းတို့ အသက်ဝင်လာသည့်ကာလဖြစ်သည်။ ပါဝါပျံ့နှံ့မှုအားကောင်းလာသော်လည်း အလယ်အလတ်ဟုပင် ဆိုနိုင်သေးသည်။ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းလည်း   အလယ်အလတ်လောက်တွင် ရှိနေသေး၍ပင်။  ဥပမာပေးရလျှင် ဆီရီတို့၊ အလက်ဇာတို့လို မျိုးဖြစ်သည်။   အေအိုင်သည်  ကမ္ဘာကြီးကို အာရုံခံစားပြီး အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုနိုင်လာပြီဖြစ်သည်။

စတုတ္ထလှိုင်းကို သူက အလိုအလျောက်အေအိုင်ဟု အမည်ပေးထားပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အစပြုထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့တွင် အေအိုင်ပါဝင်လာသည့်ကာလဖြစ်သည်။  ဥပမာပေးရလျှင်  မောင်းသူမဲ့ ဒရုန်းများ၊ မောင်းသူမဲ့ကားများနှင့် စက်ရုပ် များဖြစ်သည်။ ပါဝါပျံ့နှံ့မှုက အထူးပြုလုပ်ငန်းကြီးများဘက်သို့  ယိမ်းလာသည်။ ထိန်းကျောင်းဖို့ ခက်လာသည်။ အေအိုင်ဦးဆောင်သည့် အလိုအလျောက်အလုပ်လုပ်သည့်စက်များ  လက်တွေ့ ကမ္ဘာထဲသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သည်။

ဆိုခဲ့သလို  သူ့စာအုပ်က ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဖြစ်၍ လှိုင်းများမှာ ထိုနေရာတွင် ရပ်သွားသည်။ ယခု ကျွန်တော်တို့ရောက်နေသည်က ၂၀၂၆ ခုနှစ်။ ကြားထဲတွင် နောက်တစ်လှိုင်းရှိလာ ပြီဖြစ်သည်။ ထိုလှိုင်းမှာ  ဂျင်နရေးတစ်အေအိုင်ဖြစ်သည်။ လူတိုင်းသိနေသည့် နည်းပညာများနှင့် ပြောရလျှင် ချတ်ဂျီပီတီ၊ ဂျမနိုင်း၊ ကိုပိုင်းလော့တို့လို ဂျင်နရေးတစ်အေအိုင်များ၏ခေတ်ဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်မှကြည့်လျှင်   ပါဝါသည်   အများပြည်သူလက်ထဲသို့ ပိုမိုပျံ့နှံ့လာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သို့သော် ကြီးလေကောင်းလေဟုဆိုသည့် Scaling Law ၏ သဘောတရားဖြင့်ကြည့်လျှင် ပါဝါသည် လုပ်ငန်းကြီးများနှင့် အစိုးရများထံသို့ ပိုမိုစုစည်းလာသည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ ပါဝါပျံ့နှံ့မှုနှင့် ပါဝါဗဟိုချက်စုမှုတို့ အပြိုင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဝိရောဓိကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။  ထို့ကြောင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းမှာ ပိုမိုခက်ခဲလာပြီး အေအိုင်အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် သက်ဆိုင်သည့်ပြဿနာများလည်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။ စည်းမျဉ်းဥပဒေများဘက်မှ ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကိုလည်း တဖြည်းဖြည်း မြင်တွေ့လာရသည်။ ထို့ကြောင့်  ကျွန်တော်က  အဆိုပါ ပဉ္စမလှိုင်းကို   ၂၀၂၄  ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင်  စတင်ခဲ့သည်ဟုယူဆပြီး  ‘ဂျင်နရေးတစ် အေအိုင်လှိုင်း’ ဟု အမည်ပေးလိုသည်။

လက်ရှိအချိန်တွင် အေအိုင်အတွင်း လူများက အေအိုင်နည်းပညာနှင့်ပတ်သက်၍ ဘယ်လိုစဉ်းစားကြပါသလဲ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်ထုတ် AI First စာအုပ်ထဲတွင် စာရေးသူနှစ်ယောက်ဖြစ်သည့် အဒမ်ဘရော့မန်းနှင့် အန်ဒီဆက်ခ်တို့ အိုင်းပင်း အေအိုင်စီအီးအို ဆမ်အော့ထ်မန်းနှင့် တွေ့ဆုံစကားပြောခဲ့သည့် အကြောင်းရေးထားသည်ကို တစ်ဆင့်ပြန်လည်ဖောက်သည်ချလိုပါသည်။ မိတ်ဆက်ရလျှင် ဘရော့မန်းသည် လက်ရှိစတားဘက်ခ် ကော်ဖီဆိုင်များ၏  ဒစ်ဂျစ်တယ်အမှုဆောင်ချုပ်။ ဆက်ခ်သည် အမေဇုန်၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌဟောင်းဖြစ်ပြီး အေအိုင်ဖြင့်မောင်းနှင်သည့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုကို အကြံဉာဏ်များပေးခဲ့သူ။  ထို့ပြင်  အေအိုင်လောကအတွင်း၌သာ    အသုံးများသော  ‘အေအိုင် ပထမ’ ဆိုသည့်သဘောတရားကို  အများပြည်သူနှင့်   မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ဆမ်အော့ထ်မန်းကို လက်ရှိသူတို့ဦးဆောင်နေသည့် စတားဘက်ခ်လုပ်ငန်းအတွက် နည်းပညာ အကြံဉာဏ်တောင်းခံဖို့လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် အော့ထ်မန်း၏အဖြေက သူတို့ကို ထိတ်လန့်သွားစေခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့ ကြားလိုက်ရတဲ့စကားကို မျှော်လင့်မထားမိဘူး။ ‘အေဂျီအိုင် ဟုတ်လား’လို့ ပြန်မေးမိလိုက်တယ်။ အေဂျီအိုင်ဆိုတာ အထွေထွေဉာဏ်ရည်တုဆိုတာ ကျွန်တော်တို့သိပါတယ်။ ယေဘုယျပြောရရင် သူတို့ဘာသာသူတို့ စဉ်းစားနိုင်စွမ်းရှိတဲ့ အေအိုင်မိုဒယ်လ်တွေလို့ နားလည်ထားပြီးသား ပါ။ တာမင်နေတာ ရုပ်ရှင်တွေထဲကလူလို လုပ်ကိုင်လှုပ်ရှားနိုင်တဲ့ စက်ရုပ်တွေလိုမျိုးပေါ့။ သူက အေဂျီအိုင်ဆိုတဲ့စကားလုံးကို ကျွန်တော်တို့ သိပြီးသားပုံစံမျိုး ပေါ့ပေါ့ပါးပါးပဲပြောသွားတာ။ တကယ်တမ်းက အေဂျီအိုင်အကြောင်း အဲဒီလောက် လေ့လာထားတာမဟုတ်ဘူး။ ဒါနဲ့ပဲ ‘ခင်ဗျား အေဂျီအိုင် လို့ပြောလိုက်တာ ဘာအဓိပ္ပာယ်လဲ’လို့ သူ့ကိုပဲ ပြန်မေးလိုက်မိတယ်။ ဒီဂြိုဟ်ပေါ်က အရေးကြီးဆုံး အေအိုင်ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ကို ဒီလောက်တုံးတဲ့မေးခွန်းမျိုး မေးရသလားဆိုတဲ့ပုံစံမျိုး  သူက  ကျွန်တော်တို့ကို ဝေ့ကြည့်လိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ခဏရပ်ပြီး စဉ်းစားပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ ‘မေးခွန်းက ကောင်းပါတယ်။ အေအိုင်က ဝတ္ထုတွေထဲကလို သိပ္ပံပညာထိုးဖောက်အောင်မြင်မှုမျိုးတွေ သူ့ဘာသာ သူလုပ်နိုင်တော့မှပဲ ကျွန်တော် အဲဒီအကြောင်းကို ပြောတော့မယ်’လို့ ဆက်ပြောလိုက်တယ်”ဟု ရေးထားသည်။

ဘရော့ခ်မန်းနှင့် ဆက်ခ်တို့မမှားပါ။ အေဂျီအိုင်၊ အထွေထွေဉာဏ်ရည်၊ စူပါဉာဏ်ရည်၊ အမှတ်ထူး၊ ခေတ်သစ် ကျူနင် စမ်းသပ်မှုဆိုသည့် စကားလုံးများသည် အိပ်မက်သာသာပင်ရှိသေးသည်မဟုတ် ပါလား။ သို့သော် အော့ထ်မန်းလို လူတစ်ယောက်က စတားဘက်ခ်လုပ်ငန်းအတွက် အနာဂတ် နည်းပညာအကြံပြုရာတွင် အေဂျီအိုင်ဟု ပြောလိုက်ခြင်းမှာ ဆန်းသည်။ ထိုအနေအထားကို  အမှတ်ထူးဟု နာမည်ပေးထားသော စာရေးဆရာ ရေးကာ့ဇ်ဝဲလ် ကတော့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အမှတ်ထူးပိုနီးလာပြီ (The Singularity Is Nearer)ဆိုသည့် စာအုပ်ကို ထပ်ရေးခဲ့သည်။  တကယ်နီးနေပြီလား။  နီးနေပြီဆိုလျှင်  ကျွန်တော်တို့ကြုံဖူးသမျှ  အကြီးဆုံးနည်းပညာလှိုင်းနှင့်  ကြုံရတော့မည်ဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။

MDN

ယနေ့ခေတ် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတွင် ဓာတ်မြေဩဇာအသုံးချမှုသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သော်လည်း ယင်းနှင့်အတူ စျေးနှုန်းမြင့်တက်မှု၊ ကုန်ကျစရိတ်များ တိုးမြင့်လာမှု၊ လောင်စာဆီရှားပါးမှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအခက်အခဲများကြောင့် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သူများအတွက် စိန်ခေါ်မှုများ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ ထို့အပြင် ဓာတ်မြေဩဇာများကို အသုံးပြုမှုမညီမျှခြင်းသည် မြေဆီလွှာ၏ သဘာဝအရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေပြီး ရေရှည်တွင်ထုတ်လုပ်မှုစနစ်အပေါ် မလိုလားအပ်သော သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

ဤအခြေအနေတွင် ဒေသတွင်းရရှိနိုင်သော အရင်းအမြစ်များကိုအသုံးပြု၍ ပြုလုပ်နိုင်သော သဘာဝမြေဆွေး၊ အီးအမ်(EM) အသုံးပြုမြေဆွေးနှင့် ဘိုကာရှီနည်းလမ်းများသည် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အရေးပါသည့် ရွေးချယ်မှုများအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားလာသည်။

မြေဆီလွှာသည် သက်ရှိဂေဟစနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အတွင်းရှိသာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော အလွန်သေးငယ်သည့် အဏုဇီဝသက်ရှိများသည် အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများကို ချေဖျက်ကာ အပင်များအသုံးပြုနိုင်သော အာဟာရဓာတ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည်။ ဗက်တီးရီးယား၊ မှိုနှင့် အခြားအဏုဇီဝများသည် နိုက်ထရိုဂျင်၊ ဖော့စဖရပ်စ်နှင့် ပိုတက်စီယမ်ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် အာဟာရဓာတ်များ၏ လည်ပတ်မှုတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍ ထမ်းဆောင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြေဆီလွှာကို “အသက်ရှိသောစနစ်”အဖြစ် သဘောထားကာ ၎င်းအတွင်းရှိ အဏုဇီဝလှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ပေးခြင်းသည် ရေရှည်တည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးနည်းလမ်းအတွက် မဖြစ်မနေလိုအပ်သည်။

မြေဆွေးသည် အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများကို အဏုဇီဝသက်ရှိများ၏ လုပ်ဆောင်မှုဖြင့် ဆွေးမြည့်စေပြီး မြေဩဇာအဖြစ် ပြောင်းလဲထားသောပုံစံဖြစ်သည်။ အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများဖြစ်သော မီးဖိုချောင်အမှိုက်များ၊ သစ်ရွက်ခြောက်များ၊ စိုက်ပျိုးရေးအကြွင်းအကျန်များနှင့် တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြု၍ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ၎င်းသည် မြေဆီလွှာအတွင်း humus ပါဝင်မှုပမာဏကို တိုးပွားစေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် မြေဆွေးသည် အပင်များအတွက် အာဟာရဓာတ်ပံ့ပိုးပေးသည့်အပြင် မြေသားကို ပိုမိုပျော့ပျောင်းစေပြီး ရေထိန်းနိုင်စွမ်းနှင့် ရေစိမ့်ဝင်နိုင်စွမ်း၊ လေဝင်လေထွက်ကောင်းမွန်မှုတို့ကို မြှင့်တင်ပေးရာတွင် အရေးပါသည်။

အီးအမ် (EM) သည် အကျိုးပြုအဏုဇီဝသက်ရှိများကို စုပေါင်းထားသည့် သက်ရှိပျော်ရည်ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် လက်တစ်အက်စစ်ဗက်တီးရီးယား (Lactic acid bacteria)၊ တစေးမှို (Yeast)၊ အက်တီနိုမိုင်းစိ ဗက်တီးရီးယား (Actinomyces bacteria) နှင့် အလင်းစွမ်းအင်သုံး ဗက်တီးရီးယား(Photosynthetic bacteria)တို့ အဓိကပါဝင်ပြီး အခြားအချဉ်ဖောက်နိုင်စွမ်းရှိသော မှိုအုပ်စု (Aspergillus ၊ Penicillium)တို့လည်းပါဝင်ပါသည်။ သက်ရှိတို့၏ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် လယ်ယာစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများဖြစ်သော ကာဗွန်ဓာတ်ကြွယ်ဝသည့် ကောက်ရိုး၊ ပဲရိုး အစရှိသည်တို့ကို လျင်မြန်စွာ ဆွေးမြည့်စေရုံသာမက မြေဆွေးဖြစ်စဉ်တစ်လျှောက်တွင် အနံ့ဆိုးလျော့နည်းစေခြင်း၊ ပုပ်သိုးမှုကိုထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် အာဟာရဆုံးရှုံးမှုလျှော့ချခြင်းတို့ကို အထောက်အကူပြုပြီး မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝများ၏ လှုပ်ရှားမှုကို ပိုမိုတိုးတက်စေသည်။ ထိုအကျိုးသက်ရောက်မှုများကြောင့် သီးနှံပင်များ၏ ကြီးထွားမှုနှင့် အထွက်နှုန်းကို ကောင်းမွန်စေသည်။

ဘိုကာရှီသည် အီးအမ်ကို အခြေခံ၍ ပြုလုပ်သည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်

ဘိုကာရှီ(ဂျပန်ဘာသာစကားအသံထွက်)သည် အီးအမ်ကိုအခြေခံ၍ ဖွဲနု၊ စပါးခွံနှင့် အော်ဂဲနစ် အကြွင်းအကျန်များကို လေမဲ့အချဉ်ဖောက်ခြင်းဖြင့်ပြုလုပ်သည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ အချိန်တိုအတွင်း ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း၊ အနံ့ဆိုးထွက်ရှိမှုနည်းခြင်းနှင့် လုပ်ဆောင်ရလွယ်ကူခြင်းတို့ဖြစ်ပြီး မြို့ပြအိမ်ထောင်စုများ၊ ကျောင်းများနှင့် အသေးစားစိုက်ခင်းများတွင် အသုံးချရန် အလွန်သင့်တော်သည်။

ထိုအဏုဇီဝအစုအဝေးများကို ဇီဝလှုံ့ဆော်ပစ္စည်း(Biostimulant)အဖြစ် မြေကြီးထဲသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်၍ အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ရွက်ဖျန်းအားဆေးအဖြစ်လည်း ပြောင်းလဲအသုံးပြုနိုင်ပြီး သီးနှံပင်များ၏ ပင်ပိုင်းကြီးထွားမှုကို အားပေးခြင်း၊ အရွက်များ ကျန်းမာကောင်းမွန်စေခြင်း၊ ပန်းပွင့်ခြင်းနှင့် သီးတင်မှုများကို တိုးတက် စေခြင်းတို့အပြင် ပိုးမွှားကျရောက်မှုကိုလည်း လျော့နည်းစေနိုင်သည်။ ထိုသို့သော ဇီဝပစ္စည်းများ ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဓာတုကင်းလွတ်သော စိုက်ပျိုးရေးသို့ ဦးတည်နိုင်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။

မြို့ပြဒေသများတွင် နေ့စဉ်ထွက်ရှိနေသော အစားအစာအကြွင်းအကျန်များနှင့် အော်ဂဲနစ် အမှိုက်များကို စနစ်တကျစုဆောင်း၍ မြေဆွေး သို့မဟုတ် ဘိုကာရှီအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးချနိုင်ပါက အမှိုက်ပမာဏကို လျှော့ချနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် အရေးပါသော အထောက်အကူဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထိုမြေဆွေးများကို အိမ်ခြံဝင်းစိုက်ပျိုးရေး၊ အိမ်ခေါင်မိုးစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရပ်ရွာစိုက်ပျိုးရေးအစရှိသည့် မြို့ပြစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။

လယ်သမားများအား ဘိုကာရှီပြုလုပ်နည်း သင်ကြားပေးခြင်းသည် အရေးကြီး

သဘာဝမြေဩဇာနည်းလမ်းများကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် အသိပညာပေးမှုများ ယခုထက် ပိုမိုတိုးမြှင့်ရန်လိုအပ်သည်။ လယ်သမားများနှင့် မြို့ပြနေပြည်သူများအား အကျိုးပြုအဏုဇီဝသက်ရှိများ အသုံးပြု၍ မြေဆွေးနှင့် ဘိုကာရှီပြုလုပ်သည့်နည်းလမ်းများကို လက်တွေ့သင်ကြားပေးခြင်းသည် အရေးကြီးသည်။

အစိုးရနှင့် အဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့်လည်း အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေးကို ပံ့ပိုးပေးရန်၊ သုတေသနနှင့် လက်တွေ့ပေါင်းစပ်မှုများကို တိုးမြှင့်ရန်နှင့် အော်ဂဲနစ်ထုတ်ကုန်များအတွက် ဈေးကွက်ချိတ်ဆက်မှုများကို တည်ဆောက်ပေးရန် အထူးလိုအပ်သည်။ ဤသို့သော ပံ့ပိုးမှုများရှိမှသာ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သူများအနေဖြင့် သဘာဝနည်းလမ်းများကို ယုံကြည်စွာဆက်လက်အသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ယနေ့ခေတ်တွင် ဓာတ်မြေဩဇာစျေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများသည် ပြောင်းလဲမှုလိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် အီးအမ်၊ မြေဆွေးနှင့် ဘိုကာရှီတို့ကဲ့သို့ သဘာဝအခြေပြုနည်းလမ်းများသည် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေခြင်းသာမက မြေဆီလွှာကျန်းမာရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ပေးနိုင်သည့် ဖြေရှင်းနည်းတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ ထို့ကြောင့် ရေရှည်တည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးကို ရည်မှန်းပါက သဘာဝနှင့်ကိုက်ညီသော ဤနည်းလမ်းများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းရေးသားလိုက်ရပါသည်။

ကိုးကား

- FAO (FOOD AND AGRICULTURE ORGANIZATION) (၂၀၀၅) – မြေဆီလွှာ အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်း၏ အရေးပါမှုနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အသုံးဝင်မှု

- Teruo Higa and James. F. Parr. (၁၉၉၄)– အကျိုးပြုအဏုဇီဝများနှင့် ရေရှည်စိုက်ပျိုး ရေးသုတေသနစာတမ်း

- ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်၊ စိုက်ပျိုးရေးအဏုဇီဝဗေဒဌာန (၂၀၁၉) – Applied Microbiology II သင်ရိုးစာအုပ်

moi

    မြေဩဇာဆိုသည်မှာ သစ်သီးဝလံ၊ ပန်းမန်၊   သီးနှံနှင့်   အပင်များရှင်သန်ကြီးထွားရေးအတွက်   မြေဆီလွှာတွင် ဓာတုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စေရန်နှင့် အပင်အာဟာရဓာတ်များကို အခြားနည်းလမ်းတစ်ခုခုဖြင့် ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပစ္စည်းများကိုခေါ်ဆိုသည်။ စိုက်ပျိုးရေးပညာရှင်များနှင့်   မြေဆီလွှာသိပ္ပံပညာရှင်များက မြေဩဇာအမျိုးအစားများအား (က) ဓာတ်မြေဩဇာ(ခ)သဘာဝမြေဩဇာ (ဂ)ဇီဝမြေဩဇာများဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲခြားထားသည်။

ဓာတ်မြေဩဇာဆိုသည်မှာ သဘာဝအရပြုလုပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဓာတုပစ္စည်းများဖြင့် ပြုပြင်စီမံထားသည့် မြေဩဇာများကိုခေါ်ဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တောင်သူအသုံးများသည့် ဓာတ်မြေဩဇာများမှာ အပင်ပိုင်းဆိုင်ရာကြီးထွားမှုကို အားပေးသည့်   နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ၄၆ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်သော  ယူရီးယားဓာတ်မြေဩဇာ၊ အမြစ်များကြီးထွားမှုနှင့် ပန်းပွင့်ချိန်ကို   လှုံ့ဆော်အားပေးသော ဖော့စဖိတ်ဓာတ် ၄၆ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်သော  တီစူပါ(Triple Super Phosphate)ဓာတ်မြေဩဇာ၊ ရေနှင့်အာဟာရဓာတ်များ ပို့ဆောင်ပေးခြင်း၊  အပင်၏ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များဆောင်ရွက်ရာတွင် အဓိကလိုအပ်သည့် ပိုတက်စီယမ်ဓာတ် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်သော ပိုတက်ဓာတ်မြေဩဇာ၊ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်၊ ဖော့စဖိတ်ဓာတ်နှင့် ပိုတက်စီယမ်ဓာတ်အာဟာရဓာတ် သုံးမျိုးပါဝင်သောကွန်ပေါင်းဓာတ်မြေဩဇာ အချိုးအမျိုးမျိုးနှင့်   ရွက်ဖျန်းဓာတ်မြေဩဇာတို့ဖြစ်သည်။

ဇီဝမြေဩဇာဆိုသည်မှာ အပင်များရှင်သန်ကြီးထွားရေးအတွက်  အကျိုးပြုသက်ရှိများဖြစ်သည့် ဗက်တီးရီးယား၊ မှို စသည်တို့ဖြင့်ပွားများ ထုတ်လုပ်သည့် မြေဩဇာများကိုခေါ်ဆိုသည်။   ဇီဝမြေဩဇာအမျိုးအစားများမှာ ရိုင်ဇိုဘီယမ်၊  စိမ်းပြာရေညှိ၊  အဇိုလာ၊ ထရိုင်ဂိုဒါးမား၊ အီးအမ်၊ ဒိုချက်ကင်နှင့် မိုင်ကိုရိုက်ဇာတို့ဖြစ်သည်။ 

သဘာဝမြေဩဇာဆိုသည်မှာ သက်ရှိသတ္တဝါနှင့်အပင်တို့၏  ရုပ်ကြွင်းများ၊ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် ဘေးထွက်ပစ္စည်းများ၊ အဏုဇီဝပိုးများ၏အကူအညီဖြင့် ဆွေးမြည့်စေပြီး အပင်များမှ  အသင့်စားသုံးနိုင်သည့် အာဟာရဓာတ်များရရှိစေရေးအတွက် ပြုပြင်စီမံ၍ရရှိလာသော ပစ္စည်းများကို    ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ သဘာဝမြေဩဇာများမှာ တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ  (နွားချေး၊  ကြက်ချေး၊ ဆိတ်ချေး)နှင့် လယ်ယာစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ(ကောက်ရိုး၊ ပဲဖတ်၊ နှမ်းဖတ်)များကို ဆွေးမြည့်စေပြီး သဘာဝမြေဩဇာပြုလုပ်ခြင်း၊ မြေဆွေး၊ တီကျစ်စာ၊ သစ်ဆွေးမြေ၊ အရိုးမှုန့်၊ အီးအမ်မြေဆွေး၊ သစ်စိမ်းမြေဩဇာ၊ ဒိုချက်ကင်၊ ငါးအမိုင်နိုအက်စစ်နှင့် ကြံမြှုပ်ချေးတို့ဖြစ်သည်။

သဘာဝမြေဩဇာများသည်  ဓာတ်မြေဩဇာများလောက် အာဟာရဓာတ်ပါဝင်မှုမများသော်လည်း မြေဆီလွှာထက်သန်ကောင်းမွန်ရေးအတွက် အရေးကြီးသည့်အခန်းကဏ္ဍတွင်   ပါဝင်သည်။ 

မြေဆီလွှာ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများဖြစ်သည့် မြေသားဖွဲ့စည်းမှုကောင်းစေခြင်း၊  လေဝင်လေထွက်ကောင်းစေခြင်း၊  ရေထိန်းစွမ်းအားကောင်းစေခြင်း၊  အပင်အာဟာရဓာတ် စုပ်ယူနိုင်မှုကောင်းစေခြင်းနှင့်မြေဆီလွှာ အစိုဓာတ်ကို ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း၊ စေးသောမြေကိုဖွယ်စေ၍ဖွယ်သော မြေကိုစေးစေခြင်းနှင့်   မြေဆီလွှာ၏ ရုပ်ဂုဏ်သတ္တိနှင့်ဓာတုဂုဏ်သတ္တိများကို  ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေနိုင်သည်။ 

မြေဆွေးပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သောပစ္စည်းများမှာ 

(က)     တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ - နွားချေး၊ ကြက်ချေး၊ ဆိတ်ချေး

(ခ)       လယ်ယာကုန်ထုတ်စက်ရုံ  ဘေးထွက်ပစ္စည်းများ- လွှစာမှုန့်၊ ကော်ဖီကြိတ်ဖတ်၊ စပါးခွံ

(ဂ)       အပင်နှင့် အပင်အကြွင်းအကျန်များ-ကောက်ရိုး၊  ပြောင်းရိုး၊ မြက်၊ မြက်ခြောက်၊ ဗေဒါ

(ဃ)     ဇီဝသက်ရှိများ - အီးအမ်၊ ထရိုင်ဂိုဒါးမား(မှို)၊

ဒိုချက်ကင်မြေဆွေးပြုလုပ်ရာတွင် ကောင်းစွာဆွေးမြည့်သောမြေဆွေးကောင်းရရှိရန်အတွက် အဓိကကျသည့်အချက်များရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်း၏ ကာဗွန်၊ နိုက်ထရိုဂျင်အချိုး၊ အသုံးပြုမည့်ပစ္စည်း၏ အရွယ်အစား၊  အစိုဓာတ်၊ လေဝင်လေထွက်အခြေအနေ၊ အပူချိန်၊ သင့်တော်သောမြေဆွေးပုံအရွယ်အစားနှင့် အာဟာရဓာတ်ဖြစ်စေသော   အခြားပစ္စည်းများ ထည့်သွင်းခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ မြေဆွေးပြုလုပ်နည်းများမှာ-

(၁) ရိုးရိုးမြေဆွေးပြုလုပ်နည်း- မြေဆွေးပုံ

(၂) အကျိုးပြုအဏုဇီဝများဖြင့်ပြုလုပ်နည်း - အီးအမ် (Effective microorga-nism)၊ ထရိုင်ဂိုဒါးမား (Trichoderma)၊ ဒိုချက်ကင် (Dochekin)၊

(၃) အဏုဇီဝ   အားဖြည့်စာများဖြင့်ပြုလုပ်နည်း (ME: Microbe Enhancer Technology)

-          အော်ဂဲနစ်ရှလကာရည်၊   စပါးခွံမီးသွေး၊ ခိုင်တိုစန်၊ စပီရူလိုင်းနားရေညှိ၊ 

-          ကြံမြှုပ်ချေး၊  ငါးအမိုင်နိုအက်စစ်၊ သစ်သီးချဉ်ဖောက်ရည်၊ ကုက္ကိုသီး

(၁) ရိုးရိုးမြေဆွေးပြုလုပ်နည်း(မြေဆွေးပုံ)

(က)     အရိပ်ရပြီး  ညီညာပြန့်ပြူးသောနေရာ၊   ရေမဝပ်သောနေရာတွင် မြေဆွေးပုံပြုလုပ်ပါ။ 

(ခ)       အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများနှင့် တိရစ္ဆာန်အညစ်အကြေးများကို အလွှာလိုက်စုပါ။

(ဂ)       ပထမအလွှာတွင်   သီးနှံအကြွင်းအကျန်အရိုး/အရွက်ခြောက်များကို  (၈-၁၀) လက်မအထူဖြန့်ခင်း၍  နုန်းမြေ၊  နွားချေးနှင့်ပြာမှုန့်များကို   ရေတွင်ခပ်ပျစ်ပျစ်ဖျော်ပြီး   ဖျန်းရမည်။

(ဃ)     ဒုတိယအလွှာတွင် လတ်ဆတ်သောအစိမ်းရောင်ရှိ အပင်ထွက်ပစ္စည်းများကို (၈-၁၀) လက်မအထူဖြန့်ခင်းရမည်။ (ရေလောင်းရန်မလိုပါ)

(င)       တတိယအလွှာတွင်    နွားချေး၊ကြက်ချေး၊   ဝက်ချေးများကို (အခြောက်/အစို)ကို   မြေကြီး/ သစ်ဆွေးများနှင့်ရော၍ (၂-၄)လက်မအထိရအောင်ဖြန့်ရမည်။  တိရစ္ဆာန်အညစ်အကြေး   ရရှိနိုင်မှုနည်းပါက ရေနှင့်ဖျော်၍(၁/၂)လက်မရရှိအောင်ဖျန်းရမည်။

(စ)       အလွှာများကိုတစ်လွှာခြင်း အမြင့် ၃ ပေ (သို့) ၄ ပေရရှိသည်အထိစုပုံပါ။ မြေဆွေးပုံရာတွင် အလယ်ပိုင်းကပိုထူပြီး အဖျားပိုင်းများက အနည်းငယ်စီနိမ့်၍ လိပ်ပုံသဏ္ဌာန်စုပုံပါ။ မြေဆွေးပုံအမြင့်သည် ၄ ပေခွဲကျော်သွားပါက   အောက်ဆုံးအလွှာရှိ အဏုဇီဝများမှာ ကောင်းစွာအလုပ်မလုပ်နိုင်သဖြင့်   ဆွေးမြည့်မှုနောက်ကျမည်ဖြစ်သည်။

(ဆ)     မြေဆွေးပုံအတွင်း လေဝင်လေထွက်ကောင်းစေရန်  ဒေါင်လိုက်(သို့) ဝါးတုတ်များထိုးစိုက်ပါ။

(ဇ)       မြေဆွေးပုံအား  ပလတ်စတစ် (သို့)ရွှံ့စေးဖြင့်ဖုံးအုပ်ပါ။  မြေဆွေးပုံမပျက်စီးစေရန် အောက်ခြေတွင် ကျောက်တုံးများစီခြင်း/ အကာအရံပြုလုပ်ပါ။

(ဈ)      မြေဆွေးပုံ   အလယ်သားများ ဆွေးမြည့်လာပါက အပုံကိုအထက်အောက်လှန်ပေးပြီး ရေအနည်းငယ်ဖျန်းပေးရန်လိုအပ်သည်။  သို့မှသာ  အပုံရှိမြေဆွေးအားလုံး စိုထိုင်းစေမည်ဖြစ်သည်။ 

(ည)     ဆွေးမြည့်ပြီး မြေဆွေးပုံသည် ယခင်မြေဆွေးပုံအမြင့်၏ ထက်ဝက်ခန့်သာရှိမည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသားအရောင်မှာ ညိုမည်းနက်‌မှောင်နေပြီး အနံ့လည်း ကောင်းမွန်လာမည် ဖြစ်သည်။ 

MWD