လူမှုရေး-ယဉ်ကျေးမှု | Ministries of the President's Office

တောင်သမန်အင်းစောင်းမှ တောင်မင်းကြီးရင်ခွင်သို့

ကျွန်တော်တို့ လေ့လာရေးအဖွဲ့သည် ပြင်ဦးလွင်မှဆင်းလာပြီး မန္တလေးနန်းတွင်းသို့ ဦးစွာဝင်ကြသည်။ နန်းတွင်းရှိ မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်နှင့်ပြတိုက်ကို လှည့်ပတ်မကြည့်ရှုမီ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန ဦးစီးအရာရှိ ဒေါ်သူဇာအောင်ကို နှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။ နန်းတွင်းကိုလည်ပတ်ပြီးနောက် နန်းတွင်းရှိ သစ်ပင်ရိပ်များအောက်မှာပင် နေ့လယ်စာစားခဲ့ကြပြီး အမရပူရသို့ ခရီးဆက်ခဲ့ကြသည်။ခရီးစဉ်တစ်ခုလုံးကို အစီအစဉ်များရေးဆွဲပြီး ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို ဦးဆောင်လာသည့် ကိုသန့်ဇင်ထူးက အမရပူရတွင်သွားမည့် နေရာများကို ကျွန်တော့်အားပြောပြသည်။ ကျွန်တော်က အမရပူရတွင် လေ့လာကြည့်ရှုစရာနေရာတွေ များကြောင်း၊ ဦးပိန်တံတားအပြင် ကုန်းဘောင်ဘုရင် သုံးပါး၏ သင်္ချိုင်းဂူများ၊ မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၊ ကျောက်တော်ကြီးဘုရား၊ တောင်မင်းကြီးဘုရားခေါ် နေပူခံကိုယ်တော်ကြီး၊ စန္ဒာမုနိစေတီအုတ်တိုက်များ၊ ပုထိုးတော်ကြီးတို့သည် အမရပူရ၏အထင်ကရနေရာများဖြစ်ကြောင်း ပြောပြရသည်။ အုပ်ချုပ်သူဆရာ၊ ဆရာမများနှင့် ယာဉ်မောင်းများအပါအဝင် အင်အား ၂၈၆ ဦးပါဝင်သည့် လေ့လာရေးအဖွဲ့သည် အချိန်ကန့်သတ်ချက်အရ အမရပူရကို နေရာအနှံ့ လေ့လာနိုင်မည်မဟုတ်သဖြင့် ဦးပိန်တံတားနှင့် တောင်မင်းကြီးတို့ကိုသာ လေ့လာရန် စီစဉ်ခဲ့ရပေသည်။ကမ္ဘာကျော်ဦးပိန်တံတားသို့ ရောက်ချိန်တွင် လူများကကြိတ်ကြိတ်တိုး စည်ကားနေသည်။တံတားပေါ်တွင် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် ပခုံးချင်းထိလုမတတ် သွားနေကြသည့် မြင်ကွင်းက တံတားကျိုးကြမည်ကို စိုးရိမ်စရာဖြစ်ခဲ့မိပါသေးသည်။ ကလေးများနှင့်အတူ ကျွန်တော်တို့ ဦးပိန်တံတားပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ကြသည်။ မုန့်စား၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းတွေ ဝယ်ရင်းလွတ်လပ်ပေါ့ပါးစွာပျော်ရွှင်နေသည့် ကလေးများ၏အပူအပင်ကင်းမှုက ကျွန်တော့်ထံကူးစက်လာပြီး ငယ်ဘဝနေ့ရက်များကို အမှတ်ရမိစေခဲ့သည်။လေ့လာရေးခရီးတွင်လိုက်ပါလာသည့် အထက်တန်းကျောင်းသူလေးများက ကျွန်တော်နှင့်အတူ လိုက်လာသည်။ တံတားပေါ်တွင် သူတို့ကကျွန်တော့်အား “ဦးပိန်တံတားက ဘာလို့ကမ္ဘာကျော်ရတာလဲဆရာကြီး” ဟုမေးလာတော့ ဦးပိန်အကြောင်း အနည်းငယ်ရှင်းပြရသည်။ကမ္ဘာကျော်ဦးပိန်တံတားငှက်သမ္ဗာန်များသွားလာနေသည့် ကျယ်ပြန့်သောရေပြင်ကျယ်၏အလယ်၌ ခပ်ကွေးကွေးတည်ရှိနေသော သစ်သားတံတားအိုကြီးသည် ကမ္ဘာ့ခရီးသွားများအကြား အလွန်ထင်ရှားသည့် သမိုင်းဝင် ဦးပိန်ရှေးဟောင်းတံတားပင်ဖြစ်သည်။အင်းရေပြင်ကမ်းစပ်နောက်ခံတွင် မည်စည်ပင်တန်းများရှိနေသည်။ အနီးဝန်းကျင်တွင် ရှေးဟောင်း စေတီပုထိုး၊ အဆောက်အအုံများအပြင် ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေတစ်ခုတည်ရှိသည်။ထိုနေရာသည် တောင်သမန်ဟုထင်ရှားသည့် ခရီးသွားဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ကျွန်းတိုင်လုံး ၉၈၄ တိုင်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး ၆ ဖာလုံရှည်သည့် ဦးပိန်တံတားတွင် ကျွန်တော်နှင့်ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားလေးများလမ်းလျှောက်ကြသည်။ တံတားတစ်လျှောက်၌ ခရီးသွားများအတွက် နားနေဆောင်ငါးခုရှိသည်။ ကျွန်တော်တို့သည် ဒုတိယမြောက်နားနေဆောင်အထိလျှောက်၍ နားနေဆောင်ပေါ်တွင်နားကာ တောင်သမန်ရှုခင်းကို ကြည့်ရှုပြီး ပြန်လှည့်ခဲ့ကြသည်။မန္တလေးနှင့် အမရပူရအကြား၌ တည်ရှိသည့် တောင်သမန်အင်းနှစ်ဖက်တွင် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ပြည်သူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ တောင်သမန်အင်း၏ အရှေ့နှင့်အနောက်တွင် နေထိုင်ကြသူများသွားလာရေးအဆင်ပြေစေရန် ကျွန်းတံတားကြီးတစ်စင်းကို လွန်ခဲ့သော ၁၆၅ နှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ယနေ့အချိန်တွင် သမိုင်းဝင် ကမ္ဘာကျော်တံတားကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။ကုန်းဘောင်ခေတ် ကိုးဆက်မြောက်ဘုရင် ပုဂံမင်း(၁၈၄၆-၁၈၅၃)၏ အမိန့်အရ အမရပူရမြို့ဝန်ရုံးမှ စာရေးဦးပိန်က တောင်သမန်အင်းကိုဖြတ်လျက် ကျွန်းသစ်လုံးတိုင်ပေါင်း ၉၈၄ တိုင် အသုံးပြု၍ ၆ ဖာလုံရှည်လျားသည့် တံတားကိုတည်ဆောက်ခဲ့ရာ ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင်ပြီးစီးခဲ့သည်။ဦးပိန်တံတားကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်၍ ၁၂၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ တံတားကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည့် ခုနှစ်ကို “ အင်းက အော်အာ၊ ဆောက်လုပ်ခါ” ဟုလည်းကောင်း၊ တံတားပြီးစီးသည့်ခုနှစ်ကို “အင်းက အော်ညီး ဆောက်လုပ်ပြီး” ဟု လည်းကောင်း မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ တိုင်လုံးအရေအတွက်ကို နဝအဋ္ဌ၊ ဇယမောင်ပိန်(၉၈၄)ဟု မှတ်သားကြောင်း ရှင်းပြတော့ကလေးများက စိတ်ဝင်စားကြသည်။ကျောင်းသူလေးတစ်ယောက်က တံတားက ဘာလို့ဖြောင့်တန်းမနေဘဲ ကွေးနေတာလဲ ဆရာကြီးဟုမေးပြန်သည်။ လှိုင်းဒဏ်လေဒဏ်ခံနိုင်ရန် တံတားကို တစ်ဖြောင့်တည်း မတည်ဆောက်ဘဲ တောင်ဘက်သို့ ကွေ့ဝိုက်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်းရှင်းပြရသည်။ ဦးပိန်တံတားသည် မြန်မာ့မြေပေါ်၊ မြန်မာ့ရေပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော သက်တမ်းရှည် ကျွန်းတံတားကြီး ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ရကြောင်းပြောတော့ သူတို့ကျေနပ်သွားကြသည်။ အမရပူရဆိုတာဘာလဲသိလားဟု ကျွန်တော်ကမေးတော့ သူတို့ကပြုံးပြီး ခေါင်းခါပြကြသည်။ တစ်ယောက်က ဆရာကြီးရှင်းပြပါဟုဆိုသည်။ “ပါဠိဝေါဟာရ အမရပူရဆိုတာ သေခြင်းကင်းသည့် မြို့လို့ အဓိပ္ပာယ်ရှိတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်က မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့တာပေါ့ဟုဆိုတော့ သမိုင်းမှာ သင်ရပါတယ်ဆရာကြီး”ဟု ပြန်ဖြေကြသည်။ ဖြူစင်ပွင့်လင်းသည့် ကလေးတို့သဘာဝက ချစ်စရာကောင်းလှသည်။ဦးပိန်တံတားမှ ဆင်းလာတော့ ကျွန်တော်နှင့်အတူ ကလေးတွေ အတော်များများလိုက်လာကြသည်။ အလယ်တန်း ကလေးများလည်း ပါလာသည်။တောင်မင်းကြီးကို နှုတ်ဆက်ခြင်းတံတားမှဆင်းလာပြီး အင်းစောင်းပတ်လမ်းအတိုင်းလျှောက်လာကာ ကလေးများကို တောင်မင်း ကြီးဘုရားသို့ ခေါ်လာခဲ့သည်။ဘုရားစောင်းတန်းအတိုင်းလျှောက်လာကြပြီး အုတ်လှေကားအတိုင်း ဘုရားဂန္ဓကုဋိတိုက်အတွင်း ဝင်လိုက်ချိန်တွင် ငြမ်းများအပြည့်ထိုးထားသဖြင့် ရုပ်ပွားတော်ကို မဖူးမြင်နိုင်ခဲ့ပါချေ။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်ကလှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် တောင်မင်းကြီးဘုရားနှင့် ဘုရားပရိဝုဏ်အတွင်းရှိ ရှေးဟောင်းစေတီများ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။ယင်းတို့ကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများဆောင်ရွက်နေသဖြင့် ကလေးများကို တောင်မင်းကြီးရုပ်ပွားတော်ကို ပြသခွင့်မရခဲ့သော်လည်း ဤရုပ်ပွားတော်သည် တစ်ချိန်က နေပူအောက်တွင် အမိုးအကာမရှိဘဲတည်ရှိခဲ့သဖြင့် နေပူခံကိုယ်တော်ကြီးဟု ထင်ရှားခဲ့ကြောင်းပြောပြတော့ ကလေးတွေက မျက်လုံးလေးတွေအဝိုင်းသားဖြင့် စိတ်ဝင်တစားဝိုင်းဝန်းမေးခဲ့ကြပုံကို အမှတ်ရမိနေသည်။ တစ်ချိန်က နေပူထဲတွင်ရှိခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၄၈ ခုနှစ်တွင် တောင်မင်းကြီး ခေါ် အသည်ဝန် မင်းလှကျော်စွာကတည်ခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ၄၆ ပေ ၁၁ လက်မမြင့်သဖြင့် တောင်သမန်အင်းနှင့်အတူ အဝေးမှပင်ထင်ထင်ရှားရှားမြင်ခဲ့ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် အမရပူရသို့ရောက်လာခဲ့သည့် ဗြိတိသျှသံအဖွဲ့က တောင်သမန်အင်းကို အပေါ်မှစီးကြည့်နေသည့် ရုပ်ပွားတော်ကြီးဟုဆိုကာ ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။တောင်မင်းကြီးဘုရားပရိဝုဏ်အတွင်း၌ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည့် ရှေးဟောင်းစေတီ နှစ်ဆူကိုကြည့်ပြီး ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ ပြန်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ ကန်ပတ်လမ်းဘေးတွင် စာအုပ်ဆိုင်တစ်ဆိုင်တွေ့သဖြင့် ကလေးများက သမီးတို့ ဘာစာအုပ်ဝယ်ရမလဲဆရာကြီးဟု မေးကြပြန်ရာ စာအုပ်ဆိုင်ရှေ့တွင် ကျွန်တော်တို့အားလုံးရပ်လိုက်ကြသည်။ကလေးများ ဝယ်ယူသင့်သည့် သုတ ရသ စာအုပ်များကို ရွေးချယ်ပေးကာ သူတို့ဝယ်ယူပြီးနောက် ကားများပေါ်သို့ ပြန်တက်ကြချိန်တွင် နေအတော်စောင်းနေပြီဖြစ်သည်။ စာအုပ်တွေ အတော်ရောင်းလိုက်ရသဖြင့် စာအုပ်ရောင်းနေသူက ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ဆရာကြီး၊ သုံးထောင်တန်အပုံထဲက ဆရာကြီးကြိုက်တဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ်ယူပါ၊ ကျွန်တော် လက်ဆောင်ပေးတာပါဟု နွေးထွေးသောအပြုံးဖြင့် ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကျွန်တော်မယူခဲ့ပါချေ။ ။MWD

တောင်သမန်အင်းစောင်းမှ တောင်မင်းကြီးရင်ခွင်သို့

ခရီးစဉ်တစ်ခုလုံးကို အစီအစဉ်များရေးဆွဲပြီး ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို ဦးဆောင်လာသည့် ကိုသန့်ဇင်ထူးက အမရပူရတွင်သွားမည့် နေရာများကို ကျွန်တော့်အားပြောပြသည်။ ကျွန်တော်က အမရပူရတွင် လေ့လာကြည့်ရှုစရာနေရာတွေ များကြောင်း၊ ဦးပိန်တံတားအပြင် ကုန်းဘောင်ဘုရင် သုံးပါး၏ သင်္ချိုင်းဂူများ၊ မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၊ ကျောက်တော်ကြီးဘုရား၊ တောင်မင်းကြီးဘုရားခေါ် နေပူခံကိုယ်တော်ကြီး၊ စန္ဒာမုနိစေတီအုတ်တိုက်များ၊ ပုထိုးတော်ကြီးတို့သည် အမရပူရ၏အထင်ကရနေရာများဖြစ်ကြောင်း ပြောပြရသည်။ အုပ်ချုပ်သူဆရာ၊ ဆရာမများနှင့် ယာဉ်မောင်းများအပါအဝင် အင်အား

၂၈၆ ဦးပါဝင်သည့် လေ့လာရေးအဖွဲ့သည် အချိန်ကန့်သတ်ချက်အရ အမရပူရကို နေရာအနှံ့ လေ့လာနိုင်မည်မဟုတ်သဖြင့် ဦးပိန်တံတားနှင့် တောင်မင်းကြီးတို့ကိုသာ လေ့လာရန် စီစဉ်ခဲ့ရပေသည်။

ကမ္ဘာကျော်ဦးပိန်တံတားသို့ ရောက်ချိန်တွင် လူများကကြိတ်ကြိတ်တိုး စည်ကားနေသည်။တံတားပေါ်တွင် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် ပခုံးချင်းထိလုမတတ် သွားနေကြသည့် မြင်ကွင်းက တံတားကျိုးကြမည်ကို စိုးရိမ်စရာဖြစ်ခဲ့မိပါသေးသည်။

ကလေးများနှင့်အတူ ကျွန်တော်တို့ ဦးပိန်တံတားပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ကြသည်။ မုန့်စား၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းတွေ ဝယ်ရင်းလွတ်လပ်ပေါ့ပါးစွာပျော်ရွှင်နေသည့် ကလေးများ၏အပူအပင်ကင်းမှုက ကျွန်တော့်ထံကူးစက်လာပြီး ငယ်ဘဝနေ့ရက်များကို အမှတ်ရမိစေခဲ့သည်။

လေ့လာရေးခရီးတွင်လိုက်ပါလာသည့် အထက်တန်းကျောင်းသူလေးများက ကျွန်တော်နှင့်အတူ လိုက်လာသည်။ တံတားပေါ်တွင် သူတို့ကကျွန်တော့်အား “ဦးပိန်တံတားက ဘာလို့ကမ္ဘာကျော်ရတာလဲဆရာကြီး” ဟုမေးလာတော့ ဦးပိန်အကြောင်း အနည်းငယ်ရှင်းပြရသည်။

ကမ္ဘာကျော်ဦးပိန်တံတား

ငှက်သမ္ဗာန်များသွားလာနေသည့် ကျယ်ပြန့်သောရေပြင်ကျယ်၏အလယ်၌ ခပ်ကွေးကွေးတည်ရှိနေသော သစ်သားတံတားအိုကြီးသည် ကမ္ဘာ့ခရီးသွားများအကြား အလွန်ထင်ရှားသည့် သမိုင်းဝင် ဦးပိန်ရှေးဟောင်းတံတားပင်ဖြစ်သည်။

အင်းရေပြင်ကမ်းစပ်နောက်ခံတွင် မည်စည်ပင်တန်းများရှိနေသည်။ အနီးဝန်းကျင်တွင် ရှေးဟောင်း စေတီပုထိုး၊ အဆောက်အအုံများအပြင် ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေတစ်ခုတည်ရှိသည်။

ထိုနေရာသည် တောင်သမန်ဟုထင်ရှားသည့် ခရီးသွားဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။

ကျွန်းတိုင်လုံး ၉၈၄ တိုင်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး ၆ ဖာလုံရှည်သည့် ဦးပိန်တံတားတွင် ကျွန်တော်နှင့်ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားလေးများလမ်းလျှောက်ကြသည်။ တံတားတစ်လျှောက်၌ ခရီးသွားများအတွက် နားနေဆောင်ငါးခုရှိသည်။ ကျွန်တော်တို့သည် ဒုတိယမြောက်နားနေဆောင်အထိလျှောက်၍ နားနေဆောင်ပေါ်တွင်နားကာ တောင်သမန်ရှုခင်းကို ကြည့်ရှုပြီး ပြန်လှည့်ခဲ့ကြသည်။

မန္တလေးနှင့် အမရပူရအကြား၌ တည်ရှိသည့် တောင်သမန်အင်းနှစ်ဖက်တွင် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် ပြည်သူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ တောင်သမန်အင်း၏ အရှေ့နှင့်အနောက်တွင် နေထိုင်ကြသူများသွားလာရေးအဆင်ပြေစေရန် ကျွန်းတံတားကြီးတစ်စင်းကို လွန်ခဲ့သော ၁၆၅ နှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ယနေ့အချိန်တွင် သမိုင်းဝင် ကမ္ဘာကျော်တံတားကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ် ကိုးဆက်မြောက်ဘုရင် ပုဂံမင်း(၁၈၄၆-၁၈၅၃)၏ အမိန့်အရ အမရပူရမြို့ဝန်ရုံးမှ စာရေးဦးပိန်က တောင်သမန်အင်းကိုဖြတ်လျက် ကျွန်းသစ်လုံးတိုင်ပေါင်း ၉၈၄ တိုင် အသုံးပြု၍ ၆ ဖာလုံရှည်လျားသည့် တံတားကိုတည်ဆောက်ခဲ့

ရာ ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင်ပြီးစီးခဲ့သည်။

ဦးပိန်တံတားကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်၍ ၁၂၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ တံတားကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည့် ခုနှစ်ကို “ အင်းက အော်အာ၊ ဆောက်လုပ်ခါ” ဟုလည်းကောင်း၊ တံတားပြီးစီးသည့်ခုနှစ်ကို “အင်းက အော်ညီး ဆောက်လုပ်ပြီး” ဟု လည်းကောင်း မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ တိုင်လုံးအရေအတွက်ကို နဝအဋ္ဌ၊ ဇယမောင်ပိန်(၉၈၄)ဟု မှတ်သားကြောင်း ရှင်းပြတော့ကလေးများက စိတ်ဝင်စားကြသည်။

ကျောင်းသူလေးတစ်ယောက်က တံတားက ဘာလို့ဖြောင့်တန်းမနေဘဲ ကွေးနေတာလဲ ဆရာကြီးဟုမေးပြန်သည်။ လှိုင်းဒဏ်လေဒဏ်ခံနိုင်ရန် တံတားကို တစ်ဖြောင့်တည်း မတည်ဆောက်ဘဲ တောင်ဘက်သို့ ကွေ့ဝိုက်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်းရှင်းပြရသည်။ ဦးပိန်တံတားသည် မြန်မာ့မြေပေါ်၊ မြန်မာ့ရေပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော သက်တမ်းရှည် ကျွန်းတံတားကြီး ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ရကြောင်းပြောတော့ သူတို့ကျေနပ်သွားကြသည်။

အမရပူရဆိုတာဘာလဲသိလားဟု ကျွန်တော်ကမေးတော့ သူတို့ကပြုံးပြီး ခေါင်းခါပြကြသည်။ တစ်ယောက်က ဆရာကြီးရှင်းပြပါဟုဆိုသည်။ “ပါဠိဝေါဟာရ အမရပူရဆိုတာ သေခြင်းကင်းသည့် မြို့လို့ အဓိပ္ပာယ်ရှိတယ်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်က မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့တာပေါ့ဟုဆိုတော့ သမိုင်းမှာ သင်ရပါတယ်ဆရာကြီး”ဟု ပြန်ဖြေကြသည်။ ဖြူစင်ပွင့်လင်းသည့် ကလေးတို့သဘာဝက ချစ်စရာကောင်းလှသည်။

ဦးပိန်တံတားမှ ဆင်းလာတော့ ကျွန်တော်နှင့်အတူ ကလေးတွေ အတော်များများလိုက်လာကြသည်။ အလယ်တန်း ကလေးများလည်း ပါလာသည်။

တောင်မင်းကြီးကို နှုတ်ဆက်ခြင်း

တံတားမှဆင်းလာပြီး အင်းစောင်းပတ်လမ်းအတိုင်းလျှောက်လာကာ ကလေးများကို တောင်မင်း ကြီးဘုရားသို့ ခေါ်လာခဲ့သည်။

ဘုရားစောင်းတန်းအတိုင်းလျှောက်လာကြပြီး အုတ်လှေကားအတိုင်း ဘုရားဂန္ဓကုဋိတိုက်အတွင်း ဝင်လိုက်ချိန်တွင် ငြမ်းများအပြည့်ထိုးထားသဖြင့် ရုပ်ပွားတော်ကို မဖူးမြင်နိုင်ခဲ့ပါချေ။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်ကလှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် တောင်မင်းကြီးဘုရားနှင့် ဘုရားပရိဝုဏ်အတွင်းရှိ ရှေးဟောင်းစေတီများ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။

ယင်းတို့ကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများဆောင်ရွက်နေသဖြင့် ကလေးများကို တောင်မင်းကြီးရုပ်ပွားတော်ကို ပြသခွင့်မရခဲ့သော်လည်း ဤရုပ်ပွားတော်သည် တစ်ချိန်က နေပူအောက်တွင် အမိုးအကာမရှိဘဲတည်ရှိခဲ့သဖြင့် နေပူခံကိုယ်တော်ကြီးဟု ထင်ရှားခဲ့ကြောင်းပြောပြတော့ ကလေးတွေက မျက်လုံးလေးတွေအဝိုင်းသားဖြင့် စိတ်ဝင်တစားဝိုင်းဝန်းမေးခဲ့ကြပုံကို အမှတ်ရမိနေသည်။

တစ်ချိန်က နေပူထဲတွင်ရှိခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၄၈ ခုနှစ်တွင် တောင်မင်းကြီး ခေါ် အသည်ဝန် မင်းလှကျော်စွာကတည်ခဲ့သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ၄၆ ပေ ၁၁ လက်မမြင့်သဖြင့် တောင်သမန်အင်းနှင့်အတူ အဝေးမှပင်ထင်ထင်ရှားရှားမြင်ခဲ့ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် အမရပူရသို့ရောက်လာခဲ့သည့် ဗြိတိသျှသံအဖွဲ့က တောင်သမန်အင်းကို အပေါ်မှစီးကြည့်နေသည့် ရုပ်ပွားတော်ကြီးဟုဆိုကာ ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

တောင်မင်းကြီးဘုရားပရိဝုဏ်အတွင်း၌ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည့် ရှေးဟောင်းစေတီ နှစ်ဆူကိုကြည့်ပြီး ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ ပြန်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ ကန်ပတ်လမ်းဘေးတွင် စာအုပ်ဆိုင်တစ်ဆိုင်တွေ့သဖြင့် ကလေးများက သမီးတို့ ဘာစာအုပ်ဝယ်ရမလဲဆရာကြီးဟု မေးကြပြန်ရာ စာအုပ်ဆိုင်ရှေ့တွင် ကျွန်တော်တို့အားလုံးရပ်လိုက်ကြသည်။

ကလေးများ ဝယ်ယူသင့်သည့် သုတ ရသ စာအုပ်များကို ရွေးချယ်ပေးကာ သူတို့ဝယ်ယူပြီးနောက် ကားများပေါ်သို့ ပြန်တက်ကြချိန်တွင် နေအတော်စောင်းနေပြီဖြစ်သည်။

စာအုပ်တွေ အတော်ရောင်းလိုက်ရသဖြင့် စာအုပ်ရောင်းနေသူက ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ဆရာကြီး၊ သုံးထောင်တန်အပုံထဲက ဆရာကြီးကြိုက်တဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ်ယူပါ၊ ကျွန်တော် လက်ဆောင်ပေးတာပါဟု နွေးထွေးသောအပြုံးဖြင့် ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကျွန်တော်မယူခဲ့ပါချေ။ ။

MWD

ကောင်းစည်သူ

Sun, 02/15/2026 - 12:00

ကမ္ဘာကျော်ဦးပိန်တံတား

ထိုနေရာသည် တောင်သမန်ဟုထင်ရှားသည့် ခရီးသွားဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။

ရာ ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင်ပြီးစီးခဲ့သည်။

တောင်မင်းကြီးကို နှုတ်ဆက်ခြင်း

MWD

နိုင်ငံသားတိုင်း ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ၏ တန်ဖိုးကိုသိရှိပြီး ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်သွားကြပါစို့

၂၀၀၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့က ယူနက်စကို (UNESCO) ၏ ပညာရေး၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အထွေထွေအစည်းအဝေး၌ “ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးအပေါ် သဘောတူညီချက်” သဘောတူစာချုပ်ကို အတည်ပြုခဲ့ရာ ယခုနှစ်တွင် ၂၂ နှစ်ပြည့်ပြီဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၀၃ သဘောတူစာချုပ်သည် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ၏ တန်ဖိုးကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အရေးပါသော မှတ်တိုင်ဖြစ်ပြီး ယူနက်စကိုက ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သော “ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဘာဝအမွေအနှစ်များ ကာကွယ်ရေး သဘောတူ စာချုပ်”ကို ပြည့်စုံစေသည့် တိုးတက်မှုတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပါသည်။ ယနေ့အထိ စုစုပေါင်း ၁၈၃ နိုင်ငံက ယင်းသဘောတူ စာချုပ်အပေါ် လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးဖြစ်ကြပြီး ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ ၂၇ နိုင်ငံလုံးပါဝင်ပါသည်။ ထိုထဲတွင်မော်လ်တာနိုင်ငံသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးအဖြစ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့်နိုင်ငံဖြစ်ပါသည်။၂၀၀၃ ခုနှစ် သဘောတူစာချုပ်၏ အရေးပါမှုကို နှစ်ပိုင်းမြင်နိုင်ပါသည်။ ပထမအနေဖြင့် “ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်” ဟု ခေါ်ဆို၍ အသိအမှတ်ပြုနိုင်သော အရာများ၏ နယ်ပယ်အကျယ်ကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့်တွင် ထူးခြားစွာတိုးချဲ့ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဒုတိယအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုအပေါ်တွင် တွေ့မြင်ရသော အနည်းငယ် ကွာခြားသည့် ဆောင်ရွက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့ပါသည်။ ဤသဘောတူစာချုပ် နှစ်ပတ်လည် နှစ်(၂၀) ပြည့်သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ယူနက်စကို ၏ (၄၂) ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် ၃၄ ဖြင့် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့ကို “အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့” ဟု အတည်ပြုသတ်မှတ်ခဲ့ပါသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့ ကျင်းပရန်ရှင်သန်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ၏ ကြွယ်ဝ ချမ်းသာမှုနှင့် မတူကွဲပြားမှုကို ပြသနိုင်သည့် ပွဲများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်စီစဉ်ဂုဏ်ပြုရန် လှုံ့ဆော်၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကျင်းပခဲ့ရာယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ၂၀၀၃ ကွန်ဗင်းရှင်း(UNESCO 2003 Convention)တွင် ပါဝင် သည့်နိုင်ငံများ၊ ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် အခြားပါဝင်သူများက တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ ကြပါသည်။နည်းပညာအသုံးချမှုများ ဆွေးနွေး၂၀၂၄ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များနေ့ အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အောင်မြင်စွာကျင်းပခဲ့ရာ နိုင်ငံအသီးသီးတွင် ဒေသခံတို့၏ ပွဲတော်များ၊ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာကြော်ငြာများ၊ ပွဲတော်များကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် စီစဉ်ကာ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက်မှ ယနေ့အထိ ရှင်သန်နေသည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ပြသခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံတော်အဆင့် စာရင်းဝင်ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ဆိုရှယ်မီဒီယာနှင့် ဝက်ဘ်ဆိုက် များမှတစ်ဆင့် ရိုးရာပွဲတော်များနှင့် လှုပ်ရှားမှုများကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပါသည်။ ထို့အပြင် AI နည်းပညာနှင့် ပတ်သက်သည့် Webinar တစ်ခုကိုလည်း စီစဉ်ကာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နှင့် ဆက်စပ်နေသည့် နည်းပညာအသုံးချမှုများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါသည်။ ထိုပွဲများတွင် အနုပညာပြပွဲများ၊ ရိုးရာလက်မှုအတတ်ပညာလုပ်ငန်းစဉ်များ၊ ရုပ်ရှင်များ၊ စကားဝိုင်း ဆွေးနွေးပွဲများကိုပါ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ဧည့်ပရိသတ်များကို လာရောက်ကြည့်ရှု၊ သင်ယူကာ စုပေါင်းပျော်ရွှင် နိုင်စေရန်အတွက် စီစဉ်ပေးခဲ့ပါသည်။၂၀၂၄ခုနှစ် ပထမအကြိမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များနေ့သည် ကမ္ဘာတစ်လွှားရှိ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များနှင့် အလေ့အကျင့်မှုများကြွယ်ဝမှု (global wealth of cultural traditions and practices)ကို ဂုဏ်ပြုပြသနိုင်သည့်အပြင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ကြောင်းကိုလည်းထင်ဟပ်ပြသရန် အခွင့်အရေးဖြစ်ခဲ့ပါသည်။အနာဂတ်အတွက် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန် လိုအပ်ယင်းနေ့တွင် နိုင်ငံအသီးသီး၏ ရိုးရာအကများ(dances)၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ(traditions)၊ ပါးစပ်ရာဇဝင်များ (oral histories) နှင့် လက်မှုအတတ်ပညာများ(craftsmanship )ကဲ့သို့ ရှင်သန်နေသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ခြင်း (safeguarding living heritage)၏ အရေးပါမှုကို ပြည်သူများ ပိုမိုသိရှိနိုင်ရန် အသိပညာပေး၍ ဂုဏ်ပြုဆင်နွှဲကြပါသည်။ ဤကဲ့သို့ တက်ကြွစွာပါဝင်ခြင်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့အစည်းများ၏ ပါဝင်မှုကို ပြသထားပြီး ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်၏ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် အရေးပါမှုကို ကမ္ဘာအနှံ့အသိအမှတ်ပြုစေကာ အနာဂတ်အတွက် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန် လိုအပ်ကြောင်းကိုလည်း အာရုံစိုက်ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂ဝ၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့က ဒုတိယအကြိမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် များနေ့ကို အမျိုးသားပြတိုက်(ရန်ကုန်)၌ ပထမဆုံးကျင်းပပါသည်။ ယင်းနေ့တွင်“မြန်မာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ” စကားဝိုင်း ဆွေးနွေးပွဲ (Panel Discussion)နှင့် ဘွဲ့လွန်ပြတိုက်ပညာဒီပလိုမာ တစ်နှစ် သင်တန်းအမှတ်စဉ် (၂၂)သင်တန်းသား သင်တန်းသူများ၏ သနပ်ခါးပြကွက်၊ ကြိုးကြီးချိတ်ပြကွက်၊ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော် ပြကွက်၊ မြန်မာ့လက်ဖက် နတ်သစ်ရွက်ပြကွက်စသည်ဖြင့် အထူးပြပွဲ လက်တွေ့ခင်းကျင်းပြသ ခြင်းကိုလည်းထည့်သွင်းကျင်းပခဲ့ပါသည်။၂၀၂၅ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့(International Intangible Cultural Heritage Day) ၏ Themeမှာ "Living Heritage is about people ၊resilience၊ and knowledge passed on from generation to generation"ဖြစ်ပါသည်။“ရှင်သန်နေသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟူသည် လူသားတို့၏ ဗဟုသုတများအပေါ် အခြေခံသည့် ဖန်တီးမှုများကိုခံနိုင်ရည်ရှိစွာ မျိုးဆက်တစ်ဆက်မှတစ်ဆက်သို့ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို ဆိုလိုပါသည်။”တစ်နည်းအားဖြင့် ရှင်သန်နေသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟူသည် ဘိုးဘွားဘီဘင်လက် ထက်မှစ၍ မျိုးဆက်တစ်ဆက်မှ တစ်ဆက်သို့ မပျောက်ပျက်သွားစေရန် ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်လာသော လူသားတို့၏ တန်ဖိုးရှိသည့် အသက်မွေးမှုအတွေ့အကြုံများ၊ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းများ၊ လက်မှုအတတ်ပညာများ၊ ဗဟုသုတများနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဆိုလိုပါသည်။“အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့”ကျင်းပရသည့် ရည်ရွယ်ချက်များမှာ-(က) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအကြောင်းကို ပြည်သူလူထု ပိုမိုသိမြင်နားလည်ပြီး မြတ်နိုး တန်ဖိုးထားတတ်စေ ရန်အတွက် ပြည်သူလူထုကို အသိပညာမြှင့်တင်ရန်၊(ခ) မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားအမွေအနှစ် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် များကို ထိန်းသိမ်းစောင့် ရှောက်ရန် အရေးကြီးသည်ကို မျိုးဆက်သစ်များသို့ လက်ဆင့်ကမ်းရန်၊( ဂ ) ထို့ပြင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရုံမျှမကဘဲ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် များကို နိုင်ငံတကာမှ ပိုမိုသိရှိစေရန် ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်ရောက်နိုင်ရန်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ပါဝင်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟူသည် ကိုင်တွယ်ထိတွေ့နိုင်သည့် ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (Tangible Cultural Heritage) နှင့် ကိုင်တွယ်ထိတွေ့မှုမပြုနိုင်သည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် (Intangible Cultural Heritage)ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိပါသည်။ ဒြပ်ရှိ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်(Tangible Cultural Heritage)မှာ ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ၊ ရှေးဟောင်းနေရာများ၊ ရှေးဟောင်းဝတ္ထုပစ္စည်းများ စသည်ဖြင့်ပါဝင်ပြီး ကိုင်တွယ်ထိတွေ့မှု မပြုနိုင်သည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (Intangible Cultural Heritage)များမှာ လူသားတို့ ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့စရိုက်၊ ဝတ်စားဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု၊ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ၊ အတွေး အခေါ်၊ လက်မှုအနုပညာနှင့် အနုသုခုမပညာ စသည့်ရှင်သန်နေသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များပါဝင်ပါသည်။ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် “ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း” အပိုဒ်(၂)တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-“ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ဆိုသည်မှာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့် အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီနှင့် သက်ဆိုင်သော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ပါဝင်နေသည့် ဓလေ့ထုံးစံများ၊ ကိုယ်စားပြုချက်များ၊ ဖော်ပြချက်များ၊ ဗဟုသုတ၊ စွမ်းရည်များသာမက ၎င်းတို့နှင့် ဆက်နွှယ်သည့် ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ အရာဝတ္ထုများ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နှင့် သက်ဆိုင်သောနေရာများကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။”ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် သတ်မှတ်ရန်အတွက် မျိုးဆက်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ လက်ဆင့်ကမ်း ခဲ့ကြခြင်း (Transmission)၊ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စဉ်ဆက်မပြတ် သစ်လွင်ဆန်းသစ်၍ ရှင်သန်နေခြင်း (Living Heritage)၊ သမိုင်းကြောင်း၊ သဘာဝတို့နှင့်ဆက်စပ်နေခြင်း (Interaction with nature and history)၊ စဉ်ဆက်မပြတ် တစ်သမတ် တည်းရှိနေခြင်း (Identity and continuity)၊ လူတို့၏ ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဖန်တီးတီထွင်မှုတို့ကို အလေးဂရုပြု၍ မြှင့်တင်ပေးခြင်း (Promote respect) စသည့်အချက်များဖြင့်ပြည့်စုံရန် လိုအပ်ပါသည်။ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ရန်အတွက် စံသတ်မှတ်ချက် (Domain) ၅ ရပ်ရှိပါသည်။ ယင်းတို့မှာ- (က) ဘာသာစကားများ၊ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် နှုတ်ပြောအစဉ်အလာ ဖော်ပြချက်များ၊(ခ) ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုအနုပညာများ၊(ဂ) လူမှုရေးအစဉ်အလာ အလေ့အထများနှင့် ပွဲတော်များ၊ ရိုးရာဓလေ့များ၊(ဃ) သဘာဝစကြဝဠာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတနှင့် ရိုးရာအစဉ်အလာ အလေ့အထများ၊(င) ရိုးရာလက်မှုပညာရပ်များ ပါဝင်ပါသည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်နိုင်ရန်နှင့် ကုလသမဂ္ဂသို့ အမည်စာရင်းများတင်သွင်း နိုင်ရန်တို့အတွက် “မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် တိုးတက်မြှင့်တင်ရေးကော်မတီ”ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရေးကော်မတီဟု အမည် ပြောင်းလဲသတ် မှတ်ခဲ့ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် အသီးသီးမှ စာရင်းကောက် ယူထားသော Intangible Cultural Heritage Lists ၂၂၈၉ ခုကို အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု မှတ်ပုံတင် စာရင်းပထမအကြိမ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်ပါသည်။ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှဦးဆောင်၍ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု စာရင်းကောက်ယူမှုပုံစံကိုအသုံးပြု၍ တိုင်းဒေသကြီးများနှင့် ပြည်နယ်များတို့တွင် စာရင်း ကောက်ယူမှုမှာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း နယ်ပယ် ငါးခု အလိုက် စုစုပေါင်း ၂၂၈၉ ခု ကောက်ယူပြီးဖြစ်ပါသည်။မြန်မာပြည်သူလူထုအားလုံး ပူးပေါင်းပါဝင်မှု၏ ရလဒ်အဖြစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်မှ ၇ ရက်နေ့အထိ ပါရာဂွေးနိုင်ငံ အာဆွန် စီယွန်မြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၉) ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ညီလာခံတွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ မြန်မာ့ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးအတာ သင်္ကြန်ပွဲတော် (19.COM 7.b.50 Myanmar Traditional New Year Ata Thingyan Festival) ကို ပထမဆုံး လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ်ရရှိခဲ့ရာ မြန်မာတစ်မျိုးသားလုံး လွန်စွာဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကြရပါသည်။ ပြည်သူလူထုအတွင်း လက်ဆင့်ကမ်းလာသည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ယူနက်စကို စာရင်းဝင်နိုင်ရေး အတွက် လူမှုအသင်းအဖွဲ့များက ပူးပေါင်းလက်မှတ်ထိုးတင်သွင်းရသဖြင့် Community Participationသည် အဓိကအရေးပါလှပေသည်။ ထို့ပြင် “မြန်မာ့သနပ်ခါး”ကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ယူနက်စကိုတွင် တင်သွင်းထားပြီးဖြစ်သလို ဆက်လက်ပြီး မြန်မာ့လက်ဖက်နှင့် မြန်မာ့ကြိုးကြီးချိတ်တို့ကိုလည်း ယူနက်စကိုစာရင်းဝင်နိုင်ရေးအတွက် အစိုးရနှင့် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့၊ သက်ဆိုင်ရာ လူမှုအဖွဲ့ အစည်းများက ဆက်လက်ကြိုးစားဆောင်ရွက် လျက်ရှိပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ဆောင် အမျိုးသားပြတိုက်နှစ်ခုအပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ ပြတိုက်များ တွင်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းပြသသည့် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ဆောင်ရွက်နေကြပါသည်။နိုင်ငံသားတိုင်း ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ၏ တန်ဖိုးကိုသိရှိပြီး ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်သွားရန် လိုအပ်သလို ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသိပညာရှင်၊ အတတ်ပညာရှင်များကလည်း ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိစေရန်နှင့်ရေရှည် တည်တံ့ခိုင်မြဲနေစေရန်အတွက် အနာဂတ်မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များအား လက်ဆင့်ကမ်း ပညာပေးရန် သမိုင်းပေးတာဝန်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ယနေ့နည်းပညာခေတ်တွင် တီထွင်ဆန်းသစ် မှုများနှင့်အတူ မြန်မာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်း‌စောင့်ရှောက်ရန်၊ လူမှုအသိုက်အဝန်း၏ အင်အားပိုမိုပါဝင်လာရန်၊ မျိုးဆက်သစ်များသို့ စဉ်ဆက်မပြတ် လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ရန် ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ် ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်ရောက်ပြီး မြန်မာ့ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ကမ္ဘာကသိလာရန် မြန်မာ တစ်မျိုးသားလုံး၏ အမျိုးသားရေးတာဝန်အဖြစ် တိုက်တွန်းရေးသား ရင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့ကို ဂုဏ်ပြုလိုက်ရပါသည်။ ။ကိုးကား-၁။ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊၂။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့် ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း၃။ https://ich.unesco.org/en/home၄။ https://www.unesco.org › days › intangible-heritageMOI

၂၀၀၃ ခုနှစ် သဘောတူစာချုပ်၏ အရေးပါမှုကို နှစ်ပိုင်းမြင်နိုင်ပါသည်။ ပထမအနေဖြင့် “ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်” ဟု ခေါ်ဆို၍ အသိအမှတ်ပြုနိုင်သော အရာများ၏ နယ်ပယ်အကျယ်ကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့်တွင် ထူးခြားစွာတိုးချဲ့ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဒုတိယအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုအပေါ်တွင် တွေ့မြင်ရသော အနည်းငယ် ကွာခြားသည့် ဆောင်ရွက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့ပါသည်။ ဤသဘောတူစာချုပ် နှစ်ပတ်လည် နှစ်(၂၀) ပြည့်သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ယူနက်စကို ၏ (၄၂) ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် ၃၄ ဖြင့် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့ကို “အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့” ဟု အတည်ပြုသတ်မှတ်ခဲ့ပါသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့ ကျင်းပရန်ရှင်သန်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ၏ ကြွယ်ဝ ချမ်းသာမှုနှင့် မတူကွဲပြားမှုကို ပြသနိုင်သည့် ပွဲများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်စီစဉ်ဂုဏ်ပြုရန် လှုံ့ဆော်၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကျင်းပခဲ့ရာယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ၂၀၀၃ ကွန်ဗင်းရှင်း(UNESCO 2003 Convention)တွင် ပါဝင် သည့်နိုင်ငံများ၊ ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် အခြားပါဝင်သူများက တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ ကြပါသည်။

နည်းပညာအသုံးချမှုများ ဆွေးနွေး

၂၀၂၄ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များနေ့ အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အောင်မြင်စွာကျင်းပခဲ့ရာ နိုင်ငံအသီးသီးတွင် ဒေသခံတို့၏ ပွဲတော်များ၊ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာကြော်ငြာများ၊ ပွဲတော်များကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် စီစဉ်ကာ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက်မှ ယနေ့အထိ ရှင်သန်နေသည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ပြသခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံတော်အဆင့် စာရင်းဝင်ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ဆိုရှယ်မီဒီယာနှင့် ဝက်ဘ်ဆိုက် များမှတစ်ဆင့် ရိုးရာပွဲတော်များနှင့် လှုပ်ရှားမှုများကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပါသည်။ ထို့အပြင် AI နည်းပညာနှင့် ပတ်သက်သည့် Webinar တစ်ခုကိုလည်း စီစဉ်ကာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နှင့် ဆက်စပ်နေသည့် နည်းပညာအသုံးချမှုများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါသည်။ ထိုပွဲများတွင် အနုပညာပြပွဲများ၊ ရိုးရာလက်မှုအတတ်ပညာလုပ်ငန်းစဉ်များ၊ ရုပ်ရှင်များ၊ စကားဝိုင်း ဆွေးနွေးပွဲများကိုပါ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ဧည့်ပရိသတ်များကို လာရောက်ကြည့်ရှု၊ သင်ယူကာ စုပေါင်းပျော်ရွှင် နိုင်စေရန်အတွက် စီစဉ်ပေးခဲ့ပါသည်။

၂၀၂၄ခုနှစ် ပထမအကြိမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များနေ့သည် ကမ္ဘာတစ်လွှားရှိ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များနှင့် အလေ့အကျင့်မှုများကြွယ်ဝမှု (global wealth of cultural traditions and practices)ကို ဂုဏ်ပြုပြသနိုင်သည့်အပြင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ကြောင်းကိုလည်းထင်ဟပ်ပြသရန် အခွင့်အရေးဖြစ်ခဲ့ပါသည်။

အနာဂတ်အတွက် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန် လိုအပ်

ယင်းနေ့တွင် နိုင်ငံအသီးသီး၏ ရိုးရာအကများ(dances)၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ(traditions)၊ ပါးစပ်ရာဇဝင်များ (oral histories) နှင့် လက်မှုအတတ်ပညာများ(craftsmanship )ကဲ့သို့ ရှင်သန်နေသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ခြင်း (safeguarding living heritage)၏ အရေးပါမှုကို ပြည်သူများ ပိုမိုသိရှိနိုင်ရန် အသိပညာပေး၍ ဂုဏ်ပြုဆင်နွှဲကြပါသည်။ ဤကဲ့သို့ တက်ကြွစွာပါဝင်ခြင်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့အစည်းများ၏ ပါဝင်မှုကို ပြသထားပြီး ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်၏ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် အရေးပါမှုကို ကမ္ဘာအနှံ့အသိအမှတ်ပြုစေကာ အနာဂတ်အတွက် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန် လိုအပ်ကြောင်းကိုလည်း အာရုံစိုက်ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂ဝ၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့က ဒုတိယအကြိမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် များနေ့ကို အမျိုးသားပြတိုက်(ရန်ကုန်)၌ ပထမဆုံးကျင်းပပါသည်။ ယင်းနေ့တွင်“မြန်မာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ” စကားဝိုင်း ဆွေးနွေးပွဲ (Panel Discussion)နှင့် ဘွဲ့လွန်ပြတိုက်ပညာဒီပလိုမာ တစ်နှစ် သင်တန်းအမှတ်စဉ် (၂၂)သင်တန်းသား သင်တန်းသူများ၏ သနပ်ခါးပြကွက်၊ ကြိုးကြီးချိတ်ပြကွက်၊ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော် ပြကွက်၊ မြန်မာ့လက်ဖက် နတ်သစ်ရွက်ပြကွက်စသည်ဖြင့် အထူးပြပွဲ လက်တွေ့ခင်းကျင်းပြသ ခြင်းကိုလည်းထည့်သွင်းကျင်းပခဲ့ပါသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့(International Intangible Cultural Heritage Day) ၏ Themeမှာ "Living Heritage is about people ၊resilience၊ and knowledge passed on from generation to generation"ဖြစ်ပါသည်။

“ရှင်သန်နေသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟူသည် လူသားတို့၏ ဗဟုသုတများအပေါ် အခြေခံသည့် ဖန်တီးမှုများကိုခံနိုင်ရည်ရှိစွာ မျိုးဆက်တစ်ဆက်မှတစ်ဆက်သို့ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို ဆိုလိုပါသည်။”

တစ်နည်းအားဖြင့် ရှင်သန်နေသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟူသည် ဘိုးဘွားဘီဘင်လက် ထက်မှစ၍ မျိုးဆက်တစ်ဆက်မှ တစ်ဆက်သို့ မပျောက်ပျက်သွားစေရန် ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်လာသော လူသားတို့၏ တန်ဖိုးရှိသည့် အသက်မွေးမှုအတွေ့အကြုံများ၊ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းများ၊ လက်မှုအတတ်ပညာများ၊ ဗဟုသုတများနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဆိုလိုပါသည်။

“အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့”ကျင်းပရသည့် ရည်ရွယ်ချက်များမှာ-

(က) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအကြောင်းကို ပြည်သူလူထု ပိုမိုသိမြင်နားလည်ပြီး မြတ်နိုး တန်ဖိုးထားတတ်စေ ရန်အတွက် ပြည်သူလူထုကို အသိပညာမြှင့်တင်ရန်၊

(ခ) မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားအမွေအနှစ် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် များကို ထိန်းသိမ်းစောင့် ရှောက်ရန် အရေးကြီးသည်ကို မျိုးဆက်သစ်များသို့ လက်ဆင့်ကမ်းရန်၊

( ဂ ) ထို့ပြင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရုံမျှမကဘဲ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် များကို နိုင်ငံတကာမှ ပိုမိုသိရှိစေရန် ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်ရောက်နိုင်ရန်တို့ ဖြစ်ပါသည်။

ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ပါဝင်

ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟူသည် ကိုင်တွယ်ထိတွေ့နိုင်သည့် ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (Tangible Cultural Heritage) နှင့် ကိုင်တွယ်ထိတွေ့မှုမပြုနိုင်သည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် (Intangible Cultural Heritage)ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိပါသည်။ ဒြပ်ရှိ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်(Tangible Cultural Heritage)မှာ ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ၊ ရှေးဟောင်းနေရာများ၊ ရှေးဟောင်းဝတ္ထုပစ္စည်းများ စသည်ဖြင့်ပါဝင်ပြီး ကိုင်တွယ်ထိတွေ့မှု မပြုနိုင်သည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (Intangible Cultural Heritage)များမှာ လူသားတို့ ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့စရိုက်၊ ဝတ်စားဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု၊ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ၊ အတွေး အခေါ်၊ လက်မှုအနုပညာနှင့် အနုသုခုမပညာ စသည့်ရှင်သန်နေသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များပါဝင်ပါသည်။

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် “ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း” အပိုဒ်(၂)တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-

“ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ဆိုသည်မှာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့် အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီနှင့် သက်ဆိုင်သော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ပါဝင်နေသည့် ဓလေ့ထုံးစံများ၊ ကိုယ်စားပြုချက်များ၊ ဖော်ပြချက်များ၊ ဗဟုသုတ၊ စွမ်းရည်များသာမက ၎င်းတို့နှင့် ဆက်နွှယ်သည့် ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ အရာဝတ္ထုများ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နှင့် သက်ဆိုင်သောနေရာများကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။”

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် သတ်မှတ်ရန်အတွက် မျိုးဆက်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ လက်ဆင့်ကမ်း ခဲ့ကြခြင်း (Transmission)၊ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စဉ်ဆက်မပြတ် သစ်လွင်ဆန်းသစ်၍ ရှင်သန်နေခြင်း (Living Heritage)၊ သမိုင်းကြောင်း၊ သဘာဝတို့နှင့်ဆက်စပ်နေခြင်း (Interaction with nature and history)၊ စဉ်ဆက်မပြတ် တစ်သမတ် တည်းရှိနေခြင်း (Identity and continuity)၊ လူတို့၏ ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဖန်တီးတီထွင်မှုတို့ကို အလေးဂရုပြု၍ မြှင့်တင်ပေးခြင်း (Promote respect) စသည့်အချက်များဖြင့်ပြည့်စုံရန် လိုအပ်ပါသည်။

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ရန်အတွက် စံသတ်မှတ်ချက် (Domain) ၅ ရပ်ရှိပါသည်။ ယင်းတို့မှာ-

(က) ဘာသာစကားများ၊ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် နှုတ်ပြောအစဉ်အလာ ဖော်ပြချက်များ၊

(ခ) ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုအနုပညာများ၊

(ဂ) လူမှုရေးအစဉ်အလာ အလေ့အထများနှင့် ပွဲတော်များ၊ ရိုးရာဓလေ့များ၊

(ဃ) သဘာဝစကြဝဠာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတနှင့် ရိုးရာအစဉ်အလာ အလေ့အထများ၊

(င) ရိုးရာလက်မှုပညာရပ်များ ပါဝင်ပါသည်။

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှဦးဆောင်၍ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု စာရင်းကောက်ယူမှုပုံစံကိုအသုံးပြု၍ တိုင်းဒေသကြီးများနှင့် ပြည်နယ်များတို့တွင် စာရင်း ကောက်ယူမှုမှာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း နယ်ပယ် ငါးခု အလိုက် စုစုပေါင်း ၂၂၈၉ ခု ကောက်ယူပြီးဖြစ်ပါသည်။

မြန်မာပြည်သူလူထုအားလုံး ပူးပေါင်းပါဝင်မှု၏ ရလဒ်အဖြစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်မှ ၇ ရက်နေ့အထိ ပါရာဂွေးနိုင်ငံ အာဆွန် စီယွန်မြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၉) ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ညီလာခံတွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ မြန်မာ့ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးအတာ သင်္ကြန်ပွဲတော် (19.COM 7.b.50 Myanmar Traditional New Year Ata Thingyan Festival) ကို ပထမဆုံး လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ်ရရှိခဲ့ရာ မြန်မာတစ်မျိုးသားလုံး လွန်စွာဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကြရပါသည်။ ပြည်သူလူထုအတွင်း လက်ဆင့်ကမ်းလာသည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ယူနက်စကို စာရင်းဝင်နိုင်ရေး အတွက် လူမှုအသင်းအဖွဲ့များက ပူးပေါင်းလက်မှတ်ထိုးတင်သွင်းရသဖြင့် Community Participationသည် အဓိကအရေးပါလှပေသည်။

ထို့ပြင် “မြန်မာ့သနပ်ခါး”ကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ယူနက်စကိုတွင် တင်သွင်းထားပြီးဖြစ်သလို ဆက်လက်ပြီး မြန်မာ့လက်ဖက်နှင့် မြန်မာ့ကြိုးကြီးချိတ်တို့ကိုလည်း ယူနက်စကိုစာရင်းဝင်နိုင်ရေးအတွက် အစိုးရနှင့် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့၊ သက်ဆိုင်ရာ လူမှုအဖွဲ့ အစည်းများက ဆက်လက်ကြိုးစားဆောင်ရွက် လျက်ရှိပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ဆောင် အမျိုးသားပြတိုက်နှစ်ခုအပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ ပြတိုက်များ တွင်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းပြသသည့် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ဆောင်ရွက်နေကြပါသည်။

နိုင်ငံသားတိုင်း ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ၏ တန်ဖိုးကိုသိရှိပြီး ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်သွားရန် လိုအပ်သလို ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသိပညာရှင်၊ အတတ်ပညာရှင်များကလည်း ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိစေရန်နှင့်ရေရှည် တည်တံ့ခိုင်မြဲနေစေရန်အတွက် အနာဂတ်မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များအား လက်ဆင့်ကမ်း ပညာပေးရန် သမိုင်းပေးတာဝန်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ယနေ့နည်းပညာခေတ်တွင် တီထွင်ဆန်းသစ် မှုများနှင့်အတူ မြန်မာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်း‌စောင့်ရှောက်ရန်၊ လူမှုအသိုက်အဝန်း၏ အင်အားပိုမိုပါဝင်လာရန်၊ မျိုးဆက်သစ်များသို့ စဉ်ဆက်မပြတ် လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ရန် ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ် ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်ရောက်ပြီး မြန်မာ့ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ကမ္ဘာကသိလာရန် မြန်မာ တစ်မျိုးသားလုံး၏ အမျိုးသားရေးတာဝန်အဖြစ် တိုက်တွန်းရေးသား ရင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနေ့ကို ဂုဏ်ပြုလိုက်ရပါသည်။ ။

ကိုးကား-

၁။ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊

၂။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့် ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း

၃။ https://ich.unesco.org/en/home

၄။ https://www.unesco.org › days › intangible-heritage

MOI

သီသီသောင်း

Mon, 10/20/2025 - 12:00

နည်းပညာအသုံးချမှုများ ဆွေးနွေး

အနာဂတ်အတွက် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန် လိုအပ်

ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ပါဝင်

(က) ဘာသာစကားများ၊ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် နှုတ်ပြောအစဉ်အလာ ဖော်ပြချက်များ၊

(ခ) ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုအနုပညာများ၊

(ဂ) လူမှုရေးအစဉ်အလာ အလေ့အထများနှင့် ပွဲတော်များ၊ ရိုးရာဓလေ့များ၊

(ဃ) သဘာဝစကြဝဠာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတနှင့် ရိုးရာအစဉ်အလာ အလေ့အထများ၊

(င) ရိုးရာလက်မှုပညာရပ်များ ပါဝင်ပါသည်။

ကိုးကား-

၁။ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊

၃။ https://ich.unesco.org/en/home

၄။ https://www.unesco.org › days › intangible-heritage

MOI

မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာရပ်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များသို့ လက်ဆင့်ကမ်းအမွေပေးအပ်မည့် အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီး

ယဉ်ကျေးမှုဟူသည် လူသားတစ်ဦး သို့မဟုတ် မျိုးနွယ်စုတစ်စု စတင်မွေးဖွားသည်မှ သေဆုံးသည်အထိ ကြုံတွေ့ဖြတ်သန်းရသောအရာဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နည်းပညာကျေးဇူးကြောင့် အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုများသည် လွတ်လပ်ပွင့်လင်းစွာ စီးဆင်းနေကြသည်။ အမျိုးမျိုးသောယဉ်ကျေးမှုများတွင် တိုးတက်ဆင့်ပွားအတုယူရမည့်အရာများရှိသလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသည့် အရာများလည်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့်မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များ အတုယူလမ်းမှားမလိုက်မိစေရန်အတွက် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားပြီး ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ဖော်ထုတ်ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်များ ပိုမိုထွန်းကားပြန့်ပွားအောင်ဆောင်ရွက်ရန် အထူးလိုအပ်ပါသည်။မြန်မာနိုင်ငံသည် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာကြီးမားသည့်နိုင်ငံဖြစ်ကြောင်းကို ယနေ့ခေတ်အထိ ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံများ၊ အနုသုခုမပညာရပ်များက သက်သေပြလျက်ရှိပါသည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများသည် ကိုယ်ပိုင်ဟန်၊ ကိုယ်ပိုင်မူများဖြစ်သကဲ့သို့ ကိုယ့်နိုင်ငံ၊ ကိုယ့်လူမျိုးတို့၏ သီးသန့်ပိုင်ဆိုင်သော အမျိုးသားရေးသင်္ကေတ၊ အမျိုးသားရေးလက္ခဏာများပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်တွင် အနုသုခုမပညာရပ်သည် လည်း ပါဝင်လျက်ရှိရာ ထိုအနုပညာရပ်များသည် မြန်မာ့သမိုင်းဖြစ်သော ပျူ၊ ဗိဿနိုး၊ သရေခေတ္တရာ၊ တကောင်း၊ ပုဂံ၊ ပင်းယ၊ အင်းဝ၊ တောင်ငူ၊ ညောင်ရမ်း၊ ကုန်းဘောင်၊ အမရပူရနှင့် ရတနာပုံခေတ် စသော ရှည်လျားသည့် မြန်မာ့သမိုင်းခေတ်များကို အခြေခံကာ မြန်မာ့အမျိုးသားဟန်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများ ထွန်းကားခဲ့ပါသည်။အမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ်နှင့်အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာများကို ဖော်ထုတ်ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်သည့် ပြိုင်ပွဲကြီးမြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို အမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ်မြင့်မား ရေး၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု စရိုက်လက္ခဏာများ ဖော်ထုတ်ထိန်းသိမ်းဖော်ဆောင်နိုင်ရန်နှင့် နိုင်ငံချစ်စိတ်၊ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားတက်ကြွစေပြီး ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရာတွင် ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍမှ အထောက်အကူပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရ အဆက်ဆက်တို့သည် မြန်မာတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ မတိမ်ကော မပျောက်ပျက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစတင်ပြီး မြို့နယ်၊ ခရိုင်၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အဆင့်မှ နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ခမ်းနားသိုက်မြိုက်စွာ နှစ်စဉ်ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းများစွာနှင့် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်မှာ ယခုဆိုလျှင် (၂၆)ကြိမ်မြောက်သို့ ရောက်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။၂၀၂၅ ခုနှစ် (၂၆)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ဦးတည်ချက်(၄)ရပ်ဖြင့် ၇-၁၀-၂၀၂၅ ရက်နေ့မှ ၁၃-၁၀-၂၀၂၅ ရက်နေ့အထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်သည်။မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ ၂၂ ကြိမ်တိုင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ငါးနှစ်တာကာလအတွင်း အကြောင်းပြချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင်းပပေးနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာ နှင့်ဆန့်ကျင်သည့် သရုပ်လွန်ဂီတများ၊ စကားလုံးကြမ်းကြမ်းတေးသီချင်းများ၊ ငြိမ့်ညောင်း ညက်ညောမှု၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည့် လှုပ်ရှား ကပြမှုများသည် လူငယ်ထုအတွင်း အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ရိုးရာ အနုသုခုမပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ပညာရှင်ကြီးများ၊ မြန်မာ့ရိုးရာ အနုသုခုမပညာရပ်များကို မြတ်နိုးဖက်တွယ်ထားသူ ဝါသနာရှင်လူငယ်များက မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲကြီး ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းလာရေးကို မျှော်လင့်ခဲ့ကြပါသည်။၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ အစည်းအဝေးအမှတ် စဉ် (၃/၂၀၂၂) တွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲက (၂၃) ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲများကို ခမ်းခမ်းနားနားနှင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ရန် လမ်းညွှန်ခဲ့ပြီး သက်ဆိုင်ရာဘာသာရပ်အလိုက် ကျွမ်းကျင်ပြီး အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်မှုအပြင် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့်အညီ မှန်ကန်စွာသုံးသပ်ဆုံးဖြတ်နိုင်ပြီး အဂတိတရားကင်းရှင်းသည့် အကဲဖြတ်ပညာရှင်များနှင့် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အသီးသီးမှ မျိုးဆက်သစ်ရွက်ပုန်းသီး အနုပညာရှင်များကို ဖော်ထုတ်မြှင့်တင်နိုင်ရေးအတွက် အလေးအနက်ထား လမ်းညွှန်မှာကြားခဲ့သည်။ထို့နောက် (၂၃)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့မှ ၁၈ ရက်နေ့အထိ နေပြည်တော်တွင် စည်ကား သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး (၂၄)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲကြီးကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက် နေ့မှ ၃၁ ရက်နေ့အထိ နေပြည်တော်တွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ငွေရတုအထိမ်းအမှတ် (၂၅)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကိုလည်း ၁၄-၁၀-၂၀၂၄ ရက်နေ့မှ ၂၀-၁၀-၂၀၂၄ ရက်နေ့အထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခဲ့ပါသည်။၂ဝ၂၄ ခုနှစ် (၂၅)ကြိမ်မြောက် ငွေရတု အထိမ်းအမှတ် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က “မိမိတို့ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်း ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားသွေးချင်းများသည် နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ ရှည်လျားသည့် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ အတူတကွ နေထိုင်လာခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ထုထည်ပမာဏ ကြီးမားခိုင်ခံ့သည့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အုတ်မြစ်ကြီးများကို စိုက်ထူနိုင်ခဲ့သည့်အပြင် ကမ္ဘာ့အလယ်၌ ထူးခြားလေးနက်သည့် ကိုယ်ပိုင်မြန်မာ့မူဟန်အပြည့်ဖြင့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ဝင့်ကြွားစွာ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ကြကြောင်း။ ယခုကဲ့သို့ ဂုဏ်ယူ ဝင့်ကြွားဖွယ် မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်များ အစဉ်ထာဝရ ရှင်သန်ပွင့်လန်းနေစေရန်အတွက် တစ်မျိုးသားလုံး ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေကြသည့် အမျိုးသားအဆင့် ပွဲတော်များစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအထဲမှ ယခုကဲ့သို့ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲများကို အစဉ်အလာမပျက် ဆင်နွှဲကျင်းပနိုင် ခြင်းသည်လည်း မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်နှင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်း မြှင့်တင်ပေးသည့်ကြိုးပမ်းမှု၊ တစ်နည်းအားဖြင့် အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပိုမိုတက်ကြွအောင် လှုံ့ဆော်ပေးသည့် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ကို ပြောကြားလိုကြောင်း။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုများ အရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲစေရေးအတွက် အမျိုးသားရေး ကိုယ်ခံအား တည်ဆောက်ပေးလျက်ရှိရာတွင် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးများသည် အရေးပါသည့်အခန်းကဏ္ဍမှ အထောက်အကူပြု စွမ်းဆောင်ပေးလျက်ရှိကြောင်း၊ ခေတ်အဆက်ဆက် ထွန်းကားလာခဲ့သည့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာရပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ သူ့ကျွန်ဘဝရောက်ခဲ့ရပြီးနောက် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့၏ ဖိနှိပ်ချိုးနှိမ်မှုများကို ခံခဲ့ရကြောင်း၊ သို့သော် မြန်မာအနုပညာရှင်များအနေဖြင့် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ များ၏ ဖိနှိပ်မှုများကို ကြံ့ကြံ့ခံတွန်းလှန်ပြီး အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်အပြည့်ဖြင့် ကြိုးပမ်းထိန်းသိမ်းလာခဲ့ကြသည့်အတွက် ယနေ့အထိ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အနုပညာရပ်များသည် မြန်မာ့ရိုးရာသွင်ပြင်ဟန်ပန်အတိုင်း ရှေးမူမပျက် ဆက်လက်ဖြစ်ထွန်းနေသည်ကို ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားဖွယ် တွေ့မြင်ကြရမည်ဖြစ်ကြောင်း” စသည်ဖြင့် အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲကြီးသည် ဇာတိ သွေး၊ ဇာတိမာန်နှင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ပေးသည့် ပွဲကြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ ခံ့ညားထည်ဝါစွာတည်ရှိခဲ့သည့် မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို မတိမ်ကော၊ မပပျောက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ကျင်းပပြုလုပ် ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကြောင့် မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များထံသို့ ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးသားရေးစရိုက်လက္ခဏာများကို တန်ဖိုးထား လိုစိတ်၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လိုစိတ်များအား လက်ဆင့်ကမ်းပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပါသည်။ယဉ်ကျေးမှုသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အဆင့်အတန်းမြင့်မားမှုကို ညွှန်းဆိုပြသနေသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများ၊ အနုသုခုမများ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် မြန်မာ့အမျိုးသားဟန်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘိုးဘေးဘီဘင်တို့၏ အမွေ အနှစ်အဖြစ် ချန်ထားရစ်ခဲ့သည့် အနုသုခုမပညာရပ် များကို မျက်မှောက်ကာလမှသည် ခေတ်အဆက် ဆက် မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ရေးသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားအားလုံး၏ တာဝန်တစ်ရပ်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ မိမိတို့၏ယဉ်ကျေးမှုကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းထားခြင်းသည် နိုင်ငံသားတို့၏ မျိုးချစ်စိတ်ရင့်သန်ခိုင်မာမှု၊ ဝံသာနုရက္ခိတတရားပြည့်ဝမှုနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုတို့ကို ပေါ်လွင်စေပါသည်။နိုင်ငံတိုင်း၊ လူမျိုးတိုင်းတွင် အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုရှိကြသည်။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဟူသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၊ လူမျိုးတစ်မျိုး၏ အသက်ပင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်စိုးမှုထဲတွင် နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ ဥစ္စာဓနကြွယ်ဝမှု၊ သယံဇာတပေါများမှု၊ နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ပညာထူးချွန်မြင့်မားမှုများအပြင် ၎င်းနိုင်ငံ၏ ရှည်လျားသည့် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယှဉ်တွဲဖြစ်ထွန်း လာသည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အနုသုခုမများ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများလည်း ပါဝင်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုအမွေ အနှစ်များ ပျောက်ကွယ်သွားပါက လူမျိုးတစ်မျိုး၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အနှစ်သာရလည်း ပျောက်ဆုံးသွား မည်ပင်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နည်းပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်နေသော်လည်း ရိုးရာအစဉ်အလာ ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့စရိုက်များကို တည်တံ့ခိုင်မြဲစေရန် လူမျိုးတိုင်း၊ နိုင်ငံတိုင်းက တန်ဖိုးထားထိန်းသိမ်း လျက်ရှိကြသည်။ ထိုယဉ်ကျေးမှုများ တည်တံ့ခိုင်မြဲ ရန်မှာလည်း နိုင်ငံသားတို့၏ အမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ် ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်လိုစိတ်ပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုမြင့်မားလေ နိုင်ငံနှင့် လူမျိုး၏အဆင့်အတန်းမှာလည်း မြင့်တက်လေဖြစ်ပါကြောင်း (၂၆)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးအားဂုဏ်ပြု၍ ရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။ကိုးကား - နိုင်ငံပိုင်နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာများ - ၂၀၂၄ ခုနှစ် (၂၅)ကြိမ်မြောက် ငွေရတု အထိမ်းအမှတ် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲ မှတ်တမ်းစာအုပ်MOI

မြန်မာနိုင်ငံသည် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာကြီးမားသည့်နိုင်ငံဖြစ်ကြောင်းကို ယနေ့ခေတ်အထိ ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံများ၊ အနုသုခုမပညာရပ်များက သက်သေပြလျက်ရှိပါသည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများသည် ကိုယ်ပိုင်ဟန်၊ ကိုယ်ပိုင်မူများဖြစ်သကဲ့သို့ ကိုယ့်နိုင်ငံ၊ ကိုယ့်လူမျိုးတို့၏ သီးသန့်ပိုင်ဆိုင်သော အမျိုးသားရေးသင်္ကေတ၊ အမျိုးသားရေးလက္ခဏာများပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်တွင် အနုသုခုမပညာရပ်သည် လည်း ပါဝင်လျက်ရှိရာ ထိုအနုပညာရပ်များသည် မြန်မာ့သမိုင်းဖြစ်သော ပျူ၊ ဗိဿနိုး၊ သရေခေတ္တရာ၊ တကောင်း၊ ပုဂံ၊ ပင်းယ၊ အင်းဝ၊ တောင်ငူ၊ ညောင်ရမ်း၊ ကုန်းဘောင်၊ အမရပူရနှင့် ရတနာပုံခေတ် စသော ရှည်လျားသည့် မြန်မာ့သမိုင်းခေတ်များကို အခြေခံကာ မြန်မာ့အမျိုးသားဟန်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများ ထွန်းကားခဲ့ပါသည်။

အမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ်နှင့်

အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာများကို ဖော်ထုတ်ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်သည့် ပြိုင်ပွဲကြီး

မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို အမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ်မြင့်မား ရေး၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု စရိုက်လက္ခဏာများ ဖော်ထုတ်ထိန်းသိမ်းဖော်ဆောင်နိုင်ရန်နှင့် နိုင်ငံချစ်စိတ်၊ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားတက်ကြွစေပြီး ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရာတွင် ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍမှ အထောက်အကူပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရ အဆက်ဆက်တို့သည် မြန်မာတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ မတိမ်ကော မပျောက်ပျက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစတင်ပြီး မြို့နယ်၊ ခရိုင်၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အဆင့်မှ နိုင်ငံတော်အဆင့်အထိ ခမ်းနားသိုက်မြိုက်စွာ နှစ်စဉ်ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းများစွာနှင့် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်မှာ ယခုဆိုလျှင် (၂၆)ကြိမ်မြောက်သို့ ရောက်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ် (၂၆)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ဦးတည်ချက်(၄)ရပ်ဖြင့် ၇-၁၀-၂၀၂၅ ရက်နေ့မှ ၁၃-၁၀-၂၀၂၅ ရက်နေ့အထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်သည်။

မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ ၂၂ ကြိမ်တိုင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ငါးနှစ်တာကာလအတွင်း အကြောင်းပြချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင်းပပေးနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာ နှင့်ဆန့်ကျင်သည့် သရုပ်လွန်ဂီတများ၊ စကားလုံးကြမ်းကြမ်းတေးသီချင်းများ၊ ငြိမ့်ညောင်း ညက်ညောမှု၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည့် လှုပ်ရှား ကပြမှုများသည် လူငယ်ထုအတွင်း အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ရိုးရာ အနုသုခုမပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ပညာရှင်ကြီးများ၊ မြန်မာ့ရိုးရာ အနုသုခုမပညာရပ်များကို မြတ်နိုးဖက်တွယ်ထားသူ ဝါသနာရှင်လူငယ်များက မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲကြီး ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းလာရေးကို မျှော်လင့်ခဲ့ကြပါသည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ အစည်းအဝေးအမှတ် စဉ် (၃/၂၀၂၂) တွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲက (၂၃) ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲများကို ခမ်းခမ်းနားနားနှင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ရန် လမ်းညွှန်ခဲ့ပြီး သက်ဆိုင်ရာဘာသာရပ်အလိုက် ကျွမ်းကျင်ပြီး အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်မှုအပြင် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့်အညီ မှန်ကန်စွာသုံးသပ်ဆုံးဖြတ်နိုင်ပြီး အဂတိတရားကင်းရှင်းသည့် အကဲဖြတ်ပညာရှင်များနှင့် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အသီးသီးမှ မျိုးဆက်သစ်ရွက်ပုန်းသီး အနုပညာရှင်များကို ဖော်ထုတ်မြှင့်တင်နိုင်ရေးအတွက် အလေးအနက်ထား လမ်းညွှန်မှာကြားခဲ့သည်။

ထို့နောက် (၂၃)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့မှ ၁၈ ရက်နေ့အထိ နေပြည်တော်တွင် စည်ကား သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး (၂၄)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲကြီးကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက် နေ့မှ ၃၁ ရက်နေ့အထိ နေပြည်တော်တွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ငွေရတုအထိမ်းအမှတ် (၂၅)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကိုလည်း ၁၄-၁၀-၂၀၂၄ ရက်နေ့မှ ၂၀-၁၀-၂၀၂၄ ရက်နေ့အထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခဲ့ပါသည်။

၂ဝ၂၄ ခုနှစ် (၂၅)ကြိမ်မြောက် ငွေရတု အထိမ်းအမှတ် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က “မိမိတို့ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်း ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားသွေးချင်းများသည် နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ ရှည်လျားသည့် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ အတူတကွ နေထိုင်လာခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ထုထည်ပမာဏ ကြီးမားခိုင်ခံ့သည့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အုတ်မြစ်ကြီးများကို စိုက်ထူနိုင်ခဲ့သည့်အပြင် ကမ္ဘာ့အလယ်၌ ထူးခြားလေးနက်သည့် ကိုယ်ပိုင်မြန်မာ့မူဟန်အပြည့်ဖြင့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ဝင့်ကြွားစွာ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ကြကြောင်း။ ယခုကဲ့သို့ ဂုဏ်ယူ ဝင့်ကြွားဖွယ် မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်များ အစဉ်ထာဝရ ရှင်သန်ပွင့်လန်းနေစေရန်အတွက် တစ်မျိုးသားလုံး ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေကြသည့် အမျိုးသားအဆင့် ပွဲတော်များစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအထဲမှ ယခုကဲ့သို့ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲများကို အစဉ်အလာမပျက် ဆင်နွှဲကျင်းပနိုင် ခြင်းသည်လည်း မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်နှင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်း မြှင့်တင်ပေးသည့်ကြိုးပမ်းမှု၊ တစ်နည်းအားဖြင့် အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပိုမိုတက်ကြွအောင် လှုံ့ဆော်ပေးသည့် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ကို ပြောကြားလိုကြောင်း။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုများ အရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲစေရေးအတွက် အမျိုးသားရေး ကိုယ်ခံအား တည်ဆောက်ပေးလျက်ရှိရာတွင် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးများသည် အရေးပါသည့်အခန်းကဏ္ဍမှ အထောက်အကူပြု စွမ်းဆောင်ပေးလျက်ရှိကြောင်း၊ ခေတ်အဆက်ဆက် ထွန်းကားလာခဲ့သည့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာရပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ သူ့ကျွန်ဘဝရောက်ခဲ့ရပြီးနောက် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့၏ ဖိနှိပ်ချိုးနှိမ်မှုများကို ခံခဲ့ရကြောင်း၊ သို့သော် မြန်မာအနုပညာရှင်များအနေဖြင့် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ များ၏ ဖိနှိပ်မှုများကို ကြံ့ကြံ့ခံတွန်းလှန်ပြီး အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်အပြည့်ဖြင့် ကြိုးပမ်းထိန်းသိမ်းလာခဲ့ကြသည့်အတွက် ယနေ့အထိ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အနုပညာရပ်များသည် မြန်မာ့ရိုးရာသွင်ပြင်ဟန်ပန်အတိုင်း ရှေးမူမပျက် ဆက်လက်ဖြစ်ထွန်းနေသည်ကို ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားဖွယ် တွေ့မြင်ကြရမည်ဖြစ်ကြောင်း” စသည်ဖြင့် အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပြိုင်ပွဲကြီးသည် ဇာတိ သွေး၊ ဇာတိမာန်နှင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ပေးသည့် ပွဲကြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ ခံ့ညားထည်ဝါစွာတည်ရှိခဲ့သည့် မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို မတိမ်ကော၊ မပပျောက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ကျင်းပပြုလုပ် ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကြောင့် မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များထံသို့ ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးသားရေးစရိုက်လက္ခဏာများကို တန်ဖိုးထား လိုစိတ်၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လိုစိတ်များအား လက်ဆင့်ကမ်းပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပါသည်။

ယဉ်ကျေးမှုသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အဆင့်အတန်းမြင့်မားမှုကို ညွှန်းဆိုပြသနေသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများ၊ အနုသုခုမများ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် မြန်မာ့အမျိုးသားဟန်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘိုးဘေးဘီဘင်တို့၏ အမွေ အနှစ်အဖြစ် ချန်ထားရစ်ခဲ့သည့် အနုသုခုမပညာရပ် များကို မျက်မှောက်ကာလမှသည် ခေတ်အဆက် ဆက် မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ရေးသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားအားလုံး၏ တာဝန်တစ်ရပ်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ မိမိတို့၏ယဉ်ကျေးမှုကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းထားခြင်းသည် နိုင်ငံသားတို့၏ မျိုးချစ်စိတ်ရင့်သန်ခိုင်မာမှု၊ ဝံသာနုရက္ခိတတရားပြည့်ဝမှုနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုတို့ကို ပေါ်လွင်စေပါသည်။

နိုင်ငံတိုင်း၊ လူမျိုးတိုင်းတွင် အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုရှိကြသည်။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဟူသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၊ လူမျိုးတစ်မျိုး၏ အသက်ပင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်စိုးမှုထဲတွင် နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ ဥစ္စာဓနကြွယ်ဝမှု၊ သယံဇာတပေါများမှု၊ နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ပညာထူးချွန်မြင့်မားမှုများအပြင် ၎င်းနိုင်ငံ၏ ရှည်လျားသည့် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယှဉ်တွဲဖြစ်ထွန်း လာသည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အနုသုခုမများ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများလည်း ပါဝင်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုအမွေ အနှစ်များ ပျောက်ကွယ်သွားပါက လူမျိုးတစ်မျိုး၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အနှစ်သာရလည်း ပျောက်ဆုံးသွား မည်ပင်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နည်းပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်နေသော်လည်း ရိုးရာအစဉ်အလာ ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့စရိုက်များကို တည်တံ့ခိုင်မြဲစေရန် လူမျိုးတိုင်း၊ နိုင်ငံတိုင်းက တန်ဖိုးထားထိန်းသိမ်း လျက်ရှိကြသည်။ ထိုယဉ်ကျေးမှုများ တည်တံ့ခိုင်မြဲ ရန်မှာလည်း နိုင်ငံသားတို့၏ အမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ် ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်လိုစိတ်ပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုမြင့်မားလေ နိုင်ငံနှင့် လူမျိုး၏အဆင့်အတန်းမှာလည်း မြင့်တက်လေဖြစ်ပါကြောင်း (၂၆)ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးအားဂုဏ်ပြု၍ ရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။

ကိုးကား - နိုင်ငံပိုင်နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာများ

- ၂၀၂၄ ခုနှစ် (၂၅)ကြိမ်မြောက် ငွေရတု အထိမ်းအမှတ် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲ မှတ်တမ်းစာအုပ်

MOI

အောင်ဘုန်း

Thu, 10/09/2025 - 12:00

အမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ်နှင့်

ကိုးကား - နိုင်ငံပိုင်နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာများ

MOI

(၂၆) ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးသို့ …

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၌ သဘာဝသယံဇာတများ၊ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်များ မည်မျှပင်ပြည့်စုံသည်ဖြစ်စေ မိမိတို့၏ယဉ်ကျေးမှုကို အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထားကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထား၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာ၊ ရိုးရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည့် ဝေါဟာရများ၏ အဓိပ္ပာယ်သည် လေးနက်ကျယ်ပြန့်သည်။မြန်မာဆိုသည်မှာ အစဉ်အဆက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ ဗမာ၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းဆိုသည့် တိုင်းရင်းသားများကို ခြုံ၍ ဘုံသဘောဆောင်သည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ အတူတကွ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ စုပေါင်းနေထိုင်ကြသည့် အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မြန်မာလူမျိုး၊ မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာများကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ရိုးရာဆိုသည်မှာ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက်၊ မိဘစဉ်ဆက်ကျင့်သုံးခဲ့သော အလေ့အထဖြစ်ပါသည်။ လူမျိုးတိုင်းတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ဘိုးဘွားမိဘများထံမှ လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်ခဲ့ကြ သည်။ ရိုးရာဓလေ့များကို တန်ဖိုးထားလေးစား မြတ်နိုးကြသည်။ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည်မှာ သိမ်မွေ့ပြေပြစ်သော တတ်သိလိမ္မာမှု၊ တိုးတက်ထွန်းကားလာသော လူမှုအဆင့်အတန်း၊ အစဉ်အလာအားဖြင့် ထိန်းသိမ်းတည်ရှိလာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့၏ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာများသည် ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်ချက်များဖြင့် ရှေးနှစ်ပေါင်းထောင်ချီ၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာခြင်းဖြစ်သည်။လက်ဆင့်ကမ်းထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သရေခေတ္တရာ၊ ပုဂံ၊ ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များကတည်းကပင် မြန်မာပညာ ရှိများက ရတု၊ ရကန်၊ ပျို့၊ လင်္ကာ၊ ဧချင်း၊ အဏ်ချင်း၊ သာချင်း၊ တုံချင်း၊ လူးတား၊ လေးဆစ်၊ သဖြန်၊ လေးချိုး၊ လေးထပ်၊ တေးထပ်၊ တောလား၊ တျာ၊ လျှောက်ထုံး၊ မှာတမ်း၊ ပြဇာတ်၊ ဘောလယ် စသည့်စာပေများကို ရေးသားစပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ မြန်မာတို့၏ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုများသည် များစွာရှေးကျသည့်ကာလများကတည်းက ရှင်သန်ထွန်းကားခဲ့သည်ဆိုသော သက်သေအထောက်အထားများဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်တို့ကလည်း လက်ဆင့် ကမ်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့ ကာလအထိယဉ်ကျေးမှုများ တည်တံ့လျက်ရှိသည်။အဆိုပါ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည့် အစဉ်အလာများ မပပျောက်စေရန် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲများကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကျင်းပနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မှပင် ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်(၂၆) ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ဦးတည်ချက် (၄) ရပ် ချမှတ်ကာ ခမ်းနားထည်ဝါစွာ ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်သည်။အနုပညာရပ်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သည့်အတတ်မျိုး ၆၄ ရပ်တွင် နစ္စဆိုသည့် အကမျိုးစုံအတတ်၊ ဝါဒနဆိုသည့် တီးမှုတ်မျိုးစုံအတတ်၊ ဗျူဟာစရနာဒိပရဏ ဆိုသည့် အတီးအမှုတ်မျိုးစုံတို့တီးမှုတ်၍ စစ်ဆင် စစ်တက်ခြင်း အတတ်များပါဝင်သည်။ အဋ္ဌာရသ သိပ္ပ ၁၈ ပါးတွင်လည်း ဂန္ဓဗ္ဗာဆိုသည့် စောင်းညှင်းစသည့် ကဗျာလင်္ကာ အတတ်၊ ဣတိဟာသဆိုသည့် ရယ်ရွှင်ဖွယ်အတတ်များပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများသည် များစွာရှေးကျသည့်ကာလကတည်းက ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်ရှင်သန်ထွန်းကားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ရှေးဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်ကတည်းက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး အနုပညာအမွေအနှစ်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များဆီသို့ လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များကလည်း မိမိတို့လက်ထက်တွင် မတိမ်ကော၊ မပပျောက်စေရန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သွားကြရမည်ဖြစ်သည်။ မထိန်းသိမ်းနိုင်ပါက လူမျိုးနှင့်နိုင်ငံပါ ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သည့်အန္တရာယ်များ ရှိလာမည်။ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများ မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားပါက နိုင်ငံတကာမှ မိမိတို့လူမျိုးအပေါ် အထင်ကြီးလေးစား မှုများ လျော့နည်းသွားကာ အမျိုးသားရေးအားမာန်များကိုပါ ထိခိုက်သွားနိုင်သဖြင့် တိုင်းရင်းသား ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးက ပူးပေါင်းထိန်းသိမ်းကာကွယ် စောင့်ရှောက်သွားရမည်ဖြစ်ပါသည်။တစ်ဖက်တွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာများကို ရပ်တန့်သွားစေရန်၊ မှေးမှိန်သွားစေရန်၊ တိုင်းတစ်ပါးယဉ်ကျေးမှုများကို အထင်ကြီးပြီး မိမိတို့ယဉ်ကျေးမှုကို အထင်သေးစိတ်များရှိစေရန်နည်းမျိုးစုံဖြင့် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိပါသည်။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ခေတ်မီနည်းပညာများကိုအသုံးချ၍ မသိမသာရော၊ သိသိသာသာပါ နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးနေသည်ကို အမျိုးသားရေး အမြင်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အမျိုးသားရေးတာဝန် တစ်ရပ်အဖြစ် ခံယူစောင့်ထိန်းသွားကြရပါမည်။အနုပညာစွမ်းအားဖြင့် စွမ်းဆောင်ယမန်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ် (၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတုအထိမ်းအမှတ် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲက “နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ ခမ်းနား ထည်ဝါစွာ ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်ခဲ့သည့် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုယ်ပိုင်အနုပညာနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေးလက္ခဏာများ တင့်တင့်တယ်တယ် ဆက်လက်ရှင်သန်ဖြစ်ထွန်းနေစေရေး အနုပညာစွမ်းပကားနှင့် စွမ်းဆောင်ပေးကြရန်၊ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း ခိုင်မာနက်ရှိုင်းမှု နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း ဝင့်ထည်မြင့်မားမှု တို့ကို ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်မြဲခိုင်မြဲနေအောင် အနုပညာစွမ်းအားဖြင့် စွမ်းဆောင်ပေးကြရန်၊ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များကို အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် ကိုယ်ခံအားပြည့်ဝခိုင်မာအောင် အနုပညာ စွမ်းပကားဖြင့် စွမ်းဆောင်ပေးကြရန်” တိုက်တွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများ ရှေးခေတ်အဆက် ဆက်မှယနေ့တိုင်အောင် တည်တံ့ခိုင်မြဲနေခြင်းမှာ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များ၏ စွမ်းပကားများကြောင့် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားတို့၏ သုခုမအနုပညာ တူရိယာများ မည်သို့ပင်ကွဲပြားနေစေကာမူကြေး၊ ကြိုး၊ သားရေ၊ လေ၊ လက်ခုပ်ဆိုသည့် မြန်မာ့တူရိယာငါးပါး၏ အခြေခံတွင် တစုတစည်းတည်း တူညီစွာပါဝင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့အပြင် တိုင်းရင်းသားများ၏ အကများသည်လည်း စည်းနှင့်ဝါးကို အခြေခံ၍ခေါင်း၊ ခါး၊ ခြေ၊ လက် ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများ ဖြင့် ကပြကြခြင်းဖြစ်သည်ကို မြင်တွေ့ကြရသည်။ တိုင်းရင်းသားအားလုံး၏ အကများသည်လည်း တူညီသည့်အခြေခံအတွင်းမှ ကပြကြခြင်းဖြစ်သည်။ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာသည် ကျွန်ဘဝတွင် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့၏ ဖိနှိပ်ချိုးနှိမ်မှုများကြောင့် မှေးမှိန်ခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် မြန်မာအနုပညာရှင်တို့က ဖိနှိပ် ချုပ်ချယ်မှုများကြားမှ ကြံ့ကြံ့ခံ၍ အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ်များဖြင့် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြီးခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်များက သီချင်းများ၊ အကများ၊ ရေးသားမှုများနှင့် အတီးအမှုတ်အနုပညာရပ်များသည် ယနေ့ကာလတွင် ခေတ်ဟောင်းအနုပညာရပ်များ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယခင်နှစ်များက ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည့် ရွက်ပုန်းသီးဝါသနာရှင်များ သည် ဝါသနာရှင်အဆင့်မှ ယခုနှစ်တွင် ပညာရှင်အဆင့်သို့ ယှဉ်ပြိုင်သွားမည့်သူများအဖြစ် မြင်တွေ့ ရမည်ဖြစ်သည်။ပြိုင်ပွဲဝင်အားလုံးက မြို့နယ်အဆင့်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်များတွင် ယှဉ်ပြိုင်အနိုင်ရခဲ့ပြီးမှ ဗဟိုအဆင့်သို့ ယှဉ်ပြိုင်ကြသူများဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်များ၏ လက်ရွေးစင်များဖြစ်ကြသည်။ ပြိုင်ပွဲဝင်များက မိမိတို့ယှဉ်ပြိုင်ကြမည့် ဘာသာရပ်များအလိုက် ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ လေ့ကျင့်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်သူများ၊ နည်းပြများနှင့် ပြိုင်ပွဲဝင်အားလုံးက တစ်ဦးချင်းပြိုင်ပွဲတွင်ဖြစ်စေ၊ အဖွဲ့လိုက်ပြိုင်ပွဲများတွင်ဖြစ်စေ ယှဉ်ပြိုင်လျှင် အနိုင်ရ ရမည်ဆိုသည့် ရည်မှန်းချက်များထားပြီး ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယစိုက်ထုတ်၍ အားမာန်အပြည့်ဖြင့် အောင်မြင် မှုများရရှိအောင် ယှဉ်ပြိုင်သွားကြရမည်ဖြစ်သည်။ပြိုင်ပွဲဝင်တိုင်းက နိုင်ငံတော်ကိုချစ်မြတ် နိုးစိတ်၊ ကိုယ့်လူမျိုးကိုချစ်သည့်စိတ်တို့ဖြင့် ဖန်တီးထားသည့် အနုပညာရပ်များကို ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ခံယူယှဉ်ပြိုင်သွားရန် လိုအပ်ပါသည်။ မြန်မာ့ဂီတ၊ မြန်မာ့အက၊ မြန်မာ့ရိုးရာ အနုပညာရပ် များ ထွန်းကားလာသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ကို ဆောင်နိုင်ပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာများလည်း တိုးတက် လာမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပြိုင်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းသည် အောင်မြင်မှုရသည်ဖြစ်စေ၊ မရသည်ဖြစ်စေ အမျိုးသားရေးတာဝန် တစ်ရပ်ကို ထမ်းဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဂုဏ်ယူ တတ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု၊ တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း ချစ်ကြည်သွေးစည်းမှုနှင့် နိုင်ငံသားများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့ကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း နိုင်ငံတော်၏ အနာဂတ်အတွက် အားကိုးအားထားရမည့် မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များ၊ ဗလငါးတန်နှင့်ပြည့်စုံသော သားကောင်း၊ သမီးကောင်းရတနာများဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ပြုစုပျိုးထောင်ပေးလျက်ရှိသည်။ ဤသို့ပြုစုပျိုးထောင်ပေးနေခြင်းသည် လူငယ်များ၏ စွမ်းအားများကို နိုင်ငံတော်၏အနာဂတ်တွင် အထောက်အကူရရှိစေရန်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတည်ဆောက်ရာတွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်သည် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။မြန်မာတို့၏ ကာလကြာမြင့်စွာ ရှင်သန်ရပ်တည်ခဲ့သည့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများ မပျောက်ပျက်စေရန် ပြိုင်ပွဲဝင်များသာမက တိုင်းရင်းသားပြည်သူတစ်ရပ်လုံးကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်သွားကြရမည်ဖြစ်ပါသည်။ ရှေးဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်က ထိန်းသိမ်းလာခဲ့သည့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်အတွက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲများကို နှစ်စဉ် ကျင်းပပေးနေခြင်းဖြစ်၍ ပြိုင်ပွဲကြီးအား ကြိုဆို ဂုဏ်ပြုရေးသားတင်ပြလိုက်ရပါသည်။ ။ကိုးကား -ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ ၏ မြန်မာအဘိဓာန်(တတိယအကြိမ်)-ဆရာကြီး ဦးသုခ၏ မှတ်အပ်မှတ်ရာ မှတ်စု ပဒေသာ၊ သုခမှတ်စု-ဆရာကြီးဦးဖေမောင်တင်၏ မြန်မာစာပေ သမိုင်းMOI

မြန်မာဆိုသည်မှာ အစဉ်အဆက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ ဗမာ၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းဆိုသည့် တိုင်းရင်းသားများကို ခြုံ၍ ဘုံသဘောဆောင်သည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ အတူတကွ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ စုပေါင်းနေထိုင်ကြသည့် အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မြန်မာလူမျိုး၊ မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာများကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။

ရိုးရာဆိုသည်မှာ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက်၊ မိဘစဉ်ဆက်ကျင့်သုံးခဲ့သော အလေ့အထဖြစ်ပါသည်။ လူမျိုးတိုင်းတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ဘိုးဘွားမိဘများထံမှ လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်ခဲ့ကြ သည်။ ရိုးရာဓလေ့များကို တန်ဖိုးထားလေးစား မြတ်နိုးကြသည်။

ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည်မှာ သိမ်မွေ့ပြေပြစ်သော တတ်သိလိမ္မာမှု၊ တိုးတက်ထွန်းကားလာသော လူမှုအဆင့်အတန်း၊ အစဉ်အလာအားဖြင့် ထိန်းသိမ်းတည်ရှိလာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့၏ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာများသည် ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်ချက်များဖြင့် ရှေးနှစ်ပေါင်းထောင်ချီ၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာခြင်းဖြစ်သည်။

လက်ဆင့်ကမ်းထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်

သရေခေတ္တရာ၊ ပုဂံ၊ ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များကတည်းကပင် မြန်မာပညာ ရှိများက ရတု၊ ရကန်၊ ပျို့၊ လင်္ကာ၊ ဧချင်း၊ အဏ်ချင်း၊ သာချင်း၊ တုံချင်း၊ လူးတား၊ လေးဆစ်၊ သဖြန်၊ လေးချိုး၊ လေးထပ်၊ တေးထပ်၊ တောလား၊ တျာ၊ လျှောက်ထုံး၊ မှာတမ်း၊ ပြဇာတ်၊ ဘောလယ် စသည့်စာပေများကို ရေးသားစပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ မြန်မာတို့၏ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုများသည် များစွာရှေးကျသည့်ကာလများကတည်းက ရှင်သန်ထွန်းကားခဲ့သည်ဆိုသော သက်သေအထောက်အထားများဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်တို့ကလည်း လက်ဆင့် ကမ်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့ ကာလအထိယဉ်ကျေးမှုများ တည်တံ့လျက်ရှိသည်။

အဆိုပါ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည့် အစဉ်အလာများ မပပျောက်စေရန် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲများကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကျင်းပနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မှပင် ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်

(၂၆) ကြိမ်မြောက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲကြီးကို ဦးတည်ချက် (၄) ရပ် ချမှတ်ကာ ခမ်းနားထည်ဝါစွာ ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်သည်။

အနုပညာရပ်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သည့်အတတ်မျိုး ၆၄ ရပ်တွင် နစ္စဆိုသည့် အကမျိုးစုံအတတ်၊ ဝါဒနဆိုသည့် တီးမှုတ်မျိုးစုံအတတ်၊ ဗျူဟာစရနာဒိပရဏ ဆိုသည့် အတီးအမှုတ်မျိုးစုံတို့တီးမှုတ်၍ စစ်ဆင် စစ်တက်ခြင်း အတတ်များပါဝင်သည်။ အဋ္ဌာရသ သိပ္ပ ၁၈ ပါးတွင်လည်း ဂန္ဓဗ္ဗာဆိုသည့် စောင်းညှင်းစသည့် ကဗျာလင်္ကာ အတတ်၊ ဣတိဟာသဆိုသည့် ရယ်ရွှင်ဖွယ်အတတ်များပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများသည် များစွာရှေးကျသည့်ကာလကတည်းက ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်ရှင်သန်ထွန်းကားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ရှေးဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်ကတည်းက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး အနုပညာအမွေအနှစ်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များဆီသို့ လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များကလည်း မိမိတို့လက်ထက်တွင် မတိမ်ကော၊ မပပျောက်စေရန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သွားကြရမည်ဖြစ်သည်။ မထိန်းသိမ်းနိုင်ပါက လူမျိုးနှင့်နိုင်ငံပါ ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သည့်အန္တရာယ်များ ရှိလာမည်။ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများ မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားပါက နိုင်ငံတကာမှ မိမိတို့လူမျိုးအပေါ် အထင်ကြီးလေးစား မှုများ လျော့နည်းသွားကာ အမျိုးသားရေးအားမာန်များကိုပါ ထိခိုက်သွားနိုင်သဖြင့် တိုင်းရင်းသား ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးက ပူးပေါင်းထိန်းသိမ်းကာကွယ် စောင့်ရှောက်သွားရမည်ဖြစ်ပါသည်။

တစ်ဖက်တွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာများကို ရပ်တန့်သွားစေရန်၊ မှေးမှိန်သွားစေရန်၊ တိုင်းတစ်ပါးယဉ်ကျေးမှုများကို အထင်ကြီးပြီး မိမိတို့ယဉ်ကျေးမှုကို အထင်သေးစိတ်များရှိစေရန်နည်းမျိုးစုံဖြင့် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိပါသည်။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ခေတ်မီနည်းပညာများကိုအသုံးချ၍ မသိမသာရော၊ သိသိသာသာပါ နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးနေသည်ကို အမျိုးသားရေး အမြင်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အမျိုးသားရေးတာဝန် တစ်ရပ်အဖြစ် ခံယူစောင့်ထိန်းသွားကြရပါမည်။

အနုပညာစွမ်းအားဖြင့် စွမ်းဆောင်

ယမန်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ် (၂၅) ကြိမ်မြောက် ငွေရတုအထိမ်းအမှတ် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲက “နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ ခမ်းနား ထည်ဝါစွာ ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်ခဲ့သည့် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုယ်ပိုင်အနုပညာနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေးလက္ခဏာများ တင့်တင့်တယ်တယ် ဆက်လက်ရှင်သန်ဖြစ်ထွန်းနေစေရေး အနုပညာစွမ်းပကားနှင့် စွမ်းဆောင်ပေးကြရန်၊ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း ခိုင်မာနက်ရှိုင်းမှု နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း ဝင့်ထည်မြင့်မားမှု တို့ကို ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်မြဲခိုင်မြဲနေအောင် အနုပညာစွမ်းအားဖြင့် စွမ်းဆောင်ပေးကြရန်၊ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များကို အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် ကိုယ်ခံအားပြည့်ဝခိုင်မာအောင် အနုပညာ စွမ်းပကားဖြင့် စွမ်းဆောင်ပေးကြရန်” တိုက်တွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။

မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများ ရှေးခေတ်အဆက် ဆက်မှယနေ့တိုင်အောင် တည်တံ့ခိုင်မြဲနေခြင်းမှာ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များ၏ စွမ်းပကားများကြောင့် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားတို့၏ သုခုမအနုပညာ တူရိယာများ မည်သို့ပင်ကွဲပြားနေစေကာမူကြေး၊ ကြိုး၊ သားရေ၊ လေ၊ လက်ခုပ်ဆိုသည့် မြန်မာ့တူရိယာငါးပါး၏ အခြေခံတွင် တစုတစည်းတည်း တူညီစွာပါဝင်လျက်ရှိကြသည်။ ထို့အပြင် တိုင်းရင်းသားများ၏ အကများသည်လည်း စည်းနှင့်ဝါးကို အခြေခံ၍ခေါင်း၊ ခါး၊ ခြေ၊ လက် ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများ ဖြင့် ကပြကြခြင်းဖြစ်သည်ကို မြင်တွေ့ကြရသည်။ တိုင်းရင်းသားအားလုံး၏ အကများသည်လည်း တူညီသည့်အခြေခံအတွင်းမှ ကပြကြခြင်းဖြစ်သည်။

ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာသည် ကျွန်ဘဝတွင် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့၏ ဖိနှိပ်ချိုးနှိမ်မှုများကြောင့် မှေးမှိန်ခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် မြန်မာအနုပညာရှင်တို့က ဖိနှိပ် ချုပ်ချယ်မှုများကြားမှ ကြံ့ကြံ့ခံ၍ အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ်များဖြင့် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြီးခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်များက သီချင်းများ၊ အကများ၊ ရေးသားမှုများနှင့် အတီးအမှုတ်အနုပညာရပ်များသည် ယနေ့ကာလတွင် ခေတ်ဟောင်းအနုပညာရပ်များ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယခင်နှစ်များက ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည့် ရွက်ပုန်းသီးဝါသနာရှင်များ သည် ဝါသနာရှင်အဆင့်မှ ယခုနှစ်တွင် ပညာရှင်အဆင့်သို့ ယှဉ်ပြိုင်သွားမည့်သူများအဖြစ် မြင်တွေ့ ရမည်ဖြစ်သည်။

ပြိုင်ပွဲဝင်အားလုံးက မြို့နယ်အဆင့်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်များတွင် ယှဉ်ပြိုင်အနိုင်ရခဲ့ပြီးမှ ဗဟိုအဆင့်သို့ ယှဉ်ပြိုင်ကြသူများဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်များ၏ လက်ရွေးစင်များဖြစ်ကြသည်။ ပြိုင်ပွဲဝင်များက မိမိတို့ယှဉ်ပြိုင်ကြမည့် ဘာသာရပ်များအလိုက် ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ လေ့ကျင့်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်သူများ၊ နည်းပြများနှင့် ပြိုင်ပွဲဝင်အားလုံးက တစ်ဦးချင်းပြိုင်ပွဲတွင်ဖြစ်စေ၊ အဖွဲ့လိုက်ပြိုင်ပွဲများတွင်ဖြစ်စေ ယှဉ်ပြိုင်လျှင် အနိုင်ရ ရမည်ဆိုသည့် ရည်မှန်းချက်များထားပြီး ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယစိုက်ထုတ်၍ အားမာန်အပြည့်ဖြင့် အောင်မြင် မှုများရရှိအောင် ယှဉ်ပြိုင်သွားကြရမည်ဖြစ်သည်။

ပြိုင်ပွဲဝင်တိုင်းက နိုင်ငံတော်ကိုချစ်မြတ် နိုးစိတ်၊ ကိုယ့်လူမျိုးကိုချစ်သည့်စိတ်တို့ဖြင့် ဖန်တီးထားသည့် အနုပညာရပ်များကို ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ခံယူယှဉ်ပြိုင်သွားရန် လိုအပ်ပါသည်။ မြန်မာ့ဂီတ၊ မြန်မာ့အက၊ မြန်မာ့ရိုးရာ အနုပညာရပ် များ ထွန်းကားလာသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ကို ဆောင်နိုင်ပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာများလည်း တိုးတက် လာမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပြိုင်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းသည် အောင်မြင်မှုရသည်ဖြစ်စေ၊ မရသည်ဖြစ်စေ အမျိုးသားရေးတာဝန် တစ်ရပ်ကို ထမ်းဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဂုဏ်ယူ တတ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်

အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု၊ တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း ချစ်ကြည်သွေးစည်းမှုနှင့် နိုင်ငံသားများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့ကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း နိုင်ငံတော်၏ အနာဂတ်အတွက် အားကိုးအားထားရမည့် မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များ၊ ဗလငါးတန်နှင့်ပြည့်စုံသော သားကောင်း၊ သမီးကောင်းရတနာများဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ပြုစုပျိုးထောင်ပေးလျက်ရှိသည်။ ဤသို့ပြုစုပျိုးထောင်ပေးနေခြင်းသည် လူငယ်များ၏ စွမ်းအားများကို နိုင်ငံတော်၏အနာဂတ်တွင် အထောက်အကူရရှိစေရန်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတည်ဆောက်ရာတွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်သည် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။

မြန်မာတို့၏ ကာလကြာမြင့်စွာ ရှင်သန်ရပ်တည်ခဲ့သည့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများ မပျောက်ပျက်စေရန် ပြိုင်ပွဲဝင်များသာမက တိုင်းရင်းသားပြည်သူတစ်ရပ်လုံးကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်သွားကြရမည်ဖြစ်ပါသည်။ ရှေးဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်က ထိန်းသိမ်းလာခဲ့သည့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်အတွက် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီးပြိုင်ပွဲများကို နှစ်စဉ် ကျင်းပပေးနေခြင်းဖြစ်၍ ပြိုင်ပွဲကြီးအား ကြိုဆို ဂုဏ်ပြုရေးသားတင်ပြလိုက်ရပါသည်။ ။

ကိုးကား

-ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ ၏ မြန်မာအဘိဓာန်(တတိယအကြိမ်)

-ဆရာကြီး ဦးသုခ၏ မှတ်အပ်မှတ်ရာ မှတ်စု ပဒေသာ၊ သုခမှတ်စု

-ဆရာကြီးဦးဖေမောင်တင်၏ မြန်မာစာပေ သမိုင်း

MOI

ကိုယဉ်ချစ်(မန္တလေး)

Sun, 10/05/2025 - 12:00

လက်ဆင့်ကမ်းထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်

အနုပညာစွမ်းအားဖြင့် စွမ်းဆောင်

အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်

ကိုးကား

-ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ ၏ မြန်မာအဘိဓာန်(တတိယအကြိမ်)

-ဆရာကြီး ဦးသုခ၏ မှတ်အပ်မှတ်ရာ မှတ်စု ပဒေသာ၊ သုခမှတ်စု

-ဆရာကြီးဦးဖေမောင်တင်၏ မြန်မာစာပေ သမိုင်း

MOI

ပုဂံဒေသ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသစ်တွေ့အထောက်အထား သိကြားဟစ်ဘုရား နံရံဆေးရေးပန်းချီများတွင် ရွှေရည်ရေးဘုရားပုံတော်များ တွေ့ရှိခြင်း

ပုဂံခေတ်၏ ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ အင်္ဂတေပန်းလက်ရာ၊ ကျောက်ဆစ်ပန်းတမော့ လက်ရာတို့မှာ သရေခေတ္တရာ၊ ပျူနှင့်သထုံ၊ မွန်တို့၏ယဉ်ကျေးမှုသြဇာသက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း နံရံပန်းချီမှာ အိန္ဒိယပန်းချီမှဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကာထိုမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့ဟန်၊ မြန်မာ့အသွင်ကူးပြောင်းလာခြင်းဖြစ်သည်။ဓမ္မအကြောင်းအရာများကို ပိုမိုအသားပေး ရေးဆွဲပုဂံခေတ်က ရေးဆွဲခဲ့သော နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို လေ့လာပါက လောကအကြောင်းထက် ဓမ္မအကြောင်းအရာများကို ပိုမိုအသားပေးရေးဆွဲလေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဗုဒ္ဓဝံသကျမ်းနှင့် ဇာတက အဋ္ဌကထာကျမ်းများမှ ဗုဒ္ဓနှင့်သက်ဆိုင်သည့် အကြောင်းအရာများ၊ ဖွားတော်မူခန်း၊ ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်အောင်ခန်း၊ ဓမ္မစကြာတရားဦးဟောခန်း၊ နာဠာဂီရိဆင်ချွတ်ခန်း၊ အာဠာဝကဘီလူးမင်းချွတ်ခန်း၊ တိတ္တိတို့အားတန်ခိုးပြာဋိဟာပြခန်း၊ ပါလိလေယျတော၌ မျောက်မင်းတို့၏ ပျားမုန့်ဆွမ်းခံယူခန်း၊ တာဝတိံသာမှဆင်းခန်း၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခန်း၊ ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်တော်များ၊ ဒီပင်္ကရာမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်မှ ကဿပမြတ်စွာဘုရားတိုင် ဘုရားရှင်အဆက်ဆက် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်အထိ ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သော ဘဝများစသည်တို့ကို အများဆုံးရေးဆွဲကြပါသည်။ ရေးဆွဲထားသည့် အကြောင်းအရာများမှာမတူညီဘဲ ကွဲပြားနေသည်ကို ထူးခြားစွာတွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ အကြောင်းအရာတူ ရေးဆွဲထားသည့်တိုင်ရေးဆွဲသည့် ဒီဇိုင်းမတူခြင်း၊ အသုံးပြုသည့် ဆေးရောင်မတူခြင်း၊ တင်ပြပုံမတူညီခြင်းစသော ကွဲပြားမှုများကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။နံရံပန်းချီများတွင် ဗုဒ္ဓအကြောင်းအရာများကို တွေ့ရသကဲ့သို့ နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ ရဟန္တာ၊ မင်းညီမင်းသား၊ မှူးမတ်၊ မိဖုရား၊ နန်းတွင်းသူများ၊ နန်းတော်ပုံစံ၊ တောတောင်ရှုခင်းများ၊ လူမှုရေးပန်းချီများ၊ မြင်း၊ ဆင် စသည့်တိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများအပြင် ကိန္နရီ၊ ကိန္နရာ၊ ဟင်္သာ၊ ဘဲ ၊ တီးမှုတ်ကခုန်နေသူများနှင့် ကနုတ်ပန်းများ၊ ကြာပန်း၊ မျက်နှာကြက်ပန်းဒီဇိုင်းအမျိုးမျိုး စသည်တို့ကိုလည်း ရေးဆွဲတတ်ကြသည်။သိကြားဟစ်ဘုရား (ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံအမှတ်-၂၄၉)သည် ညောင်ဦး-ပုဂံသွား ကားလမ်းဘေး အမှတ်(၇)ရပ်ကွက် ဝက်ကြီးအင်း၏ အနောက်တောင်ဘက် ပုဂံမြို့ဟောင်းအတွင်းတွင် တည်ရှိပါသည်။ သိကြားဟစ်ဘုရားသည် အေဒီ(၁၃)ရာစု ဗိသုကာဖြစ်ပြီး နံရံဆေးရေးပန်းချီများ ရေးဆွဲထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ မျက်နှာကြက်ပန်းဝိုင်းတွင် ထိုင်တော်မူဗုဒ္ဓပုံတော်များ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရားနှင့် ပွင့်ပြီးသောဘုရားလေးဆူ၊ နောင်ပွင့်မည့်အရိမေတ္တယျဘုရား၊ ရှစ်မြှောင့်ထောင့် ပန်းဒီဇိုင်းတွင် ပုံတော်များ၊ ပန်းလှူနေသည့် ရုပ်ပုံများရေးဆွဲထားပါသည်။ ဆေးအရောင်ကို မြေဝါ၊ အနက်၊ နီညိုတို့ အသုံးပြုထားကြပါသည်။ နံရံဆေးရေးပန်းချီများသည် ရာသီဥတုဒဏ်နှင့် နှစ်ကာလကြာမြင့်မှုကြောင့် ဆေးရောင်များမှေးမှိန်လာခြင်း၊ နံရံပန်းချီ ကျန်ရှိနေသော်လည်း ကောင်းစွာမမြင်ရတော့ခြင်း၊ ခြများကိုက်ထားခြင်း၊ နကျယ်အိမ်များရှိခြင်းနှင့် လူတို့၏ ဖျက်ဆီးမှုဖြစ်သော နံရံအချို့တွင်ဆော့ပင်၊ မီးသွေးစများဖြင့် ရေးခြစ်ထားခြင်း၊ အရုပ်များရေးဆွဲထားခြင်းတို့ကို တွေ့မြင်ကြရမည်ဖြစ်သည်။သိကြားဟစ်ဘုရားရှိ နံရံဆေးရေးပန်းချီများ ပျက်စီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အင်္ဂတေပန်းလက်ရာများ၊ နံရံများ အက်ကွဲကြောင်းများ ပေါ်နေသည့်အတွက် ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနက ၂၀၂၅ ခုနှစ်မတ်လမှစတင်၍ အဆောက်အအုံထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အင်္ဂတေပန်းလက်ရာများ၊ နံရံအက်ကွဲကြောင်းများနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပါသည်။ဘုရားပုံတော်များတွင် မင်စာများရေးထိုးထားနံရံဆေးရေးပန်းချီများကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ကြံ့ခိုင်မှုဆောင်ရွက်ရာမှ အာရုံခံ၏ မြောက်ဘက်နံရံနေရာ၌ နံရံဆေးရေးပန်းချီပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသော ပွင့်တော်မူပြီး ဘုရားငါးဆူ၌ ရွှေစင်ရွှေသားများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဘူမိဖဿမုဒြာဟန် ထိုင်တော်မူနေဟန် ဘုရားပုံတော်များကို တွေ့ရှိခဲ့ပါသည်။ တွေ့ရှိခဲ့ရသည့် ဘုရားပုံတော်များတွင် မင်စာများရေးထိုးထားပါသည်။ နောက်ခံ တံကဲအရောင်မှာ အစိမ်းရောင်ဖြစ်ပါသည်။ ဘူမိဖဿမုဒြာ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဘယ်တင်ညာချ လက်တော်အနေအထားဖြစ်ပြီး ညာလက်တော်သည် ပလ္လင်တော်၏ အခြေအားထိနေခြင်း အဓိပ္ပာယ်အားဖော်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် မာရ်နတ်နှင့်အပေါင်းပါတို့ကို အောင်နိုင်ခြင်းအား ကိုယ်စားပြုသည်သာမက သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ရရှိခြင်းကိုပါ ဖော်ကျူးပူဇော်ကြခြင်းဖြစ်ပါသည်။နံရံဆေးရေးဘုရားပုံတော်များတွင် မျက်နှာတော်၊ လည်ပင်းတော်၊ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်း၊ ညာဘက်လက်တော်တို့နှင့် ခြေဖဝါးနှစ်ဖက်တော်တို့တွင် ရွှေစင်ရွှေသားများ ထင်ရှားစွာ ကျန်ရှိနေပါ သေးသည်။ ဆေးရေးပုံတော်များ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာတို့မှာ ညောင်ရမ်းခေတ်ဟန်ဖြစ်ပါသည်။ ဆေးရေးပုံတော်များဘေးတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား လက်အုပ်မိုးပူဇော်နေဟန် လူရုပ်များ ရေးဆွဲထားပါသေးသည်။ ညောင်ရမ်းခေတ်ဘုရားပုံတော်များသည် ထူးခြားသောပုံစံသစ်ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်နှင့် လုံးဝခြားနားကြပါသည်။ ညောင်ရမ်းခေတ် ဗုဒ္ဓပုံတော်များ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများမှာ ရွဲလုံးတန်းဆံတော်ရှိခြင်း၊ ဥဏှိသ(မှန်ကင်းတော်)သည် ကြာဖူးပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဦးခေါင်းတော်၏ ထိပ်တည့်တည့်တွင်ရှိနေခြင်း၊ သင်းကျစ်တော်ပါရှိခြင်း၊ လည်ပင်းတော်၊ ခါးတော်၊ လက်တော်များ သေးသွယ်ခြင်း၊ လည်ရေးသုံးဆင့်ပါရှိခြင်း၊ ပခုံးတွင်သင်္ကန်းတော်နှစ်ထပ်၊ သုံးထပ်ပြုလုပ်လာခြင်းနှင့် နားရွက်တော်သည် ပခုံးသို့ထိနေခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်အသစ်တွေ့ခဲ့ရသည့် ရွှေစင်ရွှေသားဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဘူမိဖဿမုဒြာဟန် ထိုင်တော်မူဗုဒ္ဓပုံတော်များတွင် ယခင်ကတည်းက မင်စာများရေးထိုးထားသော်လည်း နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်၍ ဖုန်မှုန့်များ၊ အညစ်အကြေးများဖြင့် ဖုံးအုပ်နေသည့်အတွက် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်နေခြင်းဖြစ်ပြီး ယခုဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းဆောင်ရွက်သည့်အခါမှ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်ပါသည်။အသစ်တွေ့ရွှေစင်ရွှေသားများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည့် ဘုရားပုံတော်ငါးဆူ၏ အောက်ခြေတွင် မင်စာရေးထိုးထားပါသည်။ရေးထိုးထားသော မင်စာတွင်သက္ကရာဇ် -၉၄၃ ခုနှစ်ဟု ပါရှိသည့်အတွက် အေဒီ ၁၆ ရာစုဟု ယူဆရပါသည်။ ထို့ကြောင့် သိကြားဟစ်ဘုရား၏ တည်ဆောက်မှုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများသည် အေဒီ ၁၃ ရာစုဟန်ဖြစ်သော်လည်း ယခုကြံ့ခိုင်ထိန်းသိမ်းမှု လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရာမှ ထင်ရှားစွာတွေ့မြင်ရသည့် မင်စာတွင်သက္ကရာဇ်-၉၄၃ ခုနှစ်ဟုပါရှိနေခြင်းကြောင့် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း(Post Bagan Period)တွင် မူလမှတ်တမ်းပေါ်၌ နံရံပန်းချီများနှင့် မင်စာထပ်မံ၍ ရေးထိုးထားခြင်းဖြစ်မည်ဟု ယူဆရပါသည်။မြန်မာဘာသာ၊ ပါဠိဘာသာတို့ဖြင့် ရေးထိုးထားပြီး အက္ခရာများမှာ ညောင်ရမ်းခေတ်အရေးအသားကို အသုံးပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။ မင်စာပါအကြောင်းအရာသည် ပွင့်တော်မူပြီးသော ဘုရားရှင်တို့ကို ရည်စူး၍ လှူဒါန်းမှုအစုစုကို မှတ်တမ်းတင်ရေးထိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။ရွှေစင်ရွှေသားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဘုရားပုံတော် နံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မင်စာသည် အေဒီ ၁၆ ရာစုက ဖြစ်ပါသည်။ အေဒီ ၁၆ ရာစု၌ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ပုဂံဒေသသို့ကြွရောက်လာသည့်အချိန်တွင် ရွှေစည်းခုံစေတီတော်ကြီး(ညောင်ဦးမြို့)အား ရွှေထီးတော်လှူဒါန်းခြင်း၊ ရွှေချခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း မြန်မာ၊ ပါဠိ၊ မွန်သုံးဘာသာဖြင့် ကြေးသွန်းခေါင်းလောင်းစာ ရေးထိုးမှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းရှိသည်။ အဆိုပါခေါင်းလောင်းသည် ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် (Memory of the World, MOW) အဖြစ် ၂၀၁၈ ခုနှစ်က အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရပြီးဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှစတင်၍ စေတီတော်များတွင် ရွှေချသည့်ဓလေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ခိုင်မာသည့် အထောက်အထားဖြစ်ခဲ့ပါသည်။ရွှေရည်ရေးခြင်း (ရွှေချခြင်း) ရွှေဖြင့်တန်ဆာဆင်ခြင်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ ကျောက်စာများတွင် မှတ်တမ်းတင်ရေးထိုးထားကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ စောလူးလတ် ဘုရားကျောက်စာတွင် ဂူအထွတ်ကို “ရွှေအတိသော အထွတ်လည်းတင်၏။ အဆန်းတကြယ် တင့်တယ်စွာသော သလွဲလည်းခတ်၏” ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ပုဂံမြို့ဟောင်း သရပါတံခါးအနီး တိုင်းချွတ်ဘုရားကျောက်စာတွင် “တိုင်းခတ်ဘုရား သ္ခိင်ကိုဝ်တော်ခပင်လည် ရွှေရည်ရေး၏၊ ရွှေထီးလေဆောင်း၏၊ ရွှေပန်လင်လည်ပြု၏၊ သ္ခိင်သာရိပုတ္တရာလည် ရွှေရည်ရေး၏၊ သ္ခိင်မောက္ကလာန်လည်း ရွှေရည်ရေး၏၊ သ္ခိင်ဂဝံပတိ နှစ်ခုသောလည်း ရွှေရည်ရေး၏” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြစေတီကျောက်စာတွင် “ထိုရာဇကုမာရ်မည်သော ပယ်မယားသား ထိုရွှေဘုရား ဌာပနာ၍၏၊ ဤရွှေအထွတ်မူသောဂူပြု၏” ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ရွှေကွန်ချာဘုရား ကျောက်စာတွင် “ကူတွင် ဘုရားကြီးလည်း ရွှေအညီကိုယ်တော်ခပင်းရေး၏။ ပုထိုဝ်ကြီးငါးလုံးသော်လည်း ရွှေထွတ်တင်၏”။ ဟူ၍လည်းကောင်း ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရပါသည်။ပုဂံခေတ်ရွှေဆင်းတုတော်များ တွေ့ရှိခဲ့ပုဂံခေတ်တွင် ဆင်းတုတော်များ၊ လက်ဝဲရံလက်ယာရံသာဝကများ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများအား ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ခြင်းဓလေ့၊ နောက်ပိုင်းခေတ်တွင် အသုံးဆောင်ပစ္စည်းများ၊ မျက်နှာကြက်များနှင့် တိုင်လုံးများတွင် ရွှေချခြင်း သို့မဟုတ် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ခြင်းများရှိခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာအထောက်အထားများ ရှိခဲ့သလို တူးဖော်သုတေသနပြုဆောင်ရွက်ခြင်းတို့မှ ရွှေဆင်းတုတော်များ တွေ့ရှိခဲ့ရပေသည်။ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားအသစ်တွေ့ရှိမှုအနေဖြင့် သိကြားဟစ်ဘုရား (ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံအမှတ်-၂၄၉)မှ နံရံဆေးရေးပန်းချီ ဘုရားပုံတော်ငါးဆူတွင် ရွှေရည်ရေးခြင်း(ရွှေချခြင်း)တွေ့ရှိမှုသည် ပထမဆုံးအသစ်တွေ့ရှိမှု ဖြစ်ပေသည်။ မည်သည့်ရှေးဟောင်းနေရာများတွင်မှ ထိုကဲ့သို့သော နံရံဆေးရေးပန်းချီများတွင် ရွှေရည်ရေး(ရွှေချ)သည့် အထောက်အထား မတွေ့ရှိရသေးပါ။ ထို့အပြင် နှောင်းခေတ်ကုသိုလ်ရှင် များအနေဖြင့် ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်မည်ဆိုပါက မိမိတို့ဘိုးဘွားများ၏ ကောင်းမှုကုသိုလ်အမွေအနှစ်များ သို့မဟုတ် ယခင်ကရှိပြီး အမွေအနှစ်များအား ဖျက်ဆီးခြင်းမပြုဘဲ ထပ်မံခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ငုံ၍လည်းကောင်း လှူဒါန်းမှုပြုခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ပုဂံဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော နှစ်ထပ်ဆင်းတု တော်များ၊ နှစ်ထပ်ဘုရားများကလည်းကောင်း တိကျခိုင်မာသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါသည်။ပုဂံဒေသရှိ အခြားသော နံရံဆေးရေးပန်းချီ ရှိသည့် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများအား ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ကြေးချွတ်ခြင်း၊ သန့်စင်ခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဆိုပါက ယခုကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားအသစ်များ ထပ်မံတွေ့ရှိနိုင်သကဲ့သို့ အမွေအနှစ်များလည်း ရေရှည်တည်တံ့စေမည်ဖြစ်ပါသည်။နံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မင်စာများသည် မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် မြန်မာအက္ခရာအတွက် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် အမွေအနှစ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ယင်းနံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မင်စာများက ထိုခေတ်က လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအခြေအနေတို့ကို ထင်ဟပ်ပြသပေးနေပါသည်။ အဆိုပါ နံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မင်စာများသည် နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကြာမြင့်နေခြင်း၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များဖြစ်သည့် ငလျင်ဘေး၊ ရေဘေး၊ ခြများကိုက်စားခြင်း၊ ဖုန်မှုန့်များအမှိုက်အညစ်အကြေးများ ဖုံးအုပ်နေခြင်းနှင့် လူသားတို့ ပြုမူမှုများဖြစ်သော နံရံပန်းချီများပေါ်တွင် မီးသွေးစများ၊ ဆော့ပင်များ၊ မင်ဖျက်ဆေးများဖြင့်ရေးခြစ်ခြင်း၊ ရုပ်ပုံများရေးဆွဲခြင်း၊ လှီးဖြတ်၍ ခိုးယူခြင်း၊ ရောင်းချခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့ကြရသောအမွေအနှစ် (နံရံပန်းချီနှင့် မင်စာ)များ မရေမတွက်နိုင်အောင်ရှိနေခဲ့မည်ဟု ယူဆဖွယ်ရာများ တွေ့ရှိရသည်။ထိုကဲ့သို့ အမွေအနှစ်များ ထပ်မံဖျက်ဆီးခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်းမဖြစ်ပေါ်စေရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေ အနှစ်အပေါ် ချစ်မြတ်နိုးစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရေးအတွက် ပြည်သူများက ပူးပေါင်းပါဝင်၍ ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်သွားရန် လိုအပ်ပါကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။ MOI

ဓမ္မအကြောင်းအရာများကို ပိုမိုအသားပေး ရေးဆွဲ

ပုဂံခေတ်က ရေးဆွဲခဲ့သော နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို လေ့လာပါက လောကအကြောင်းထက် ဓမ္မအကြောင်းအရာများကို ပိုမိုအသားပေးရေးဆွဲလေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဗုဒ္ဓဝံသကျမ်းနှင့် ဇာတက အဋ္ဌကထာကျမ်းများမှ ဗုဒ္ဓနှင့်သက်ဆိုင်သည့် အကြောင်းအရာများ၊ ဖွားတော်မူခန်း၊ ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်အောင်ခန်း၊ ဓမ္မစကြာတရားဦးဟောခန်း၊ နာဠာဂီရိဆင်ချွတ်ခန်း၊ အာဠာဝကဘီလူးမင်းချွတ်ခန်း၊ တိတ္တိတို့အားတန်ခိုးပြာဋိဟာပြခန်း၊ ပါလိလေယျတော၌ မျောက်မင်းတို့၏ ပျားမုန့်ဆွမ်းခံယူခန်း၊ တာဝတိံသာမှဆင်းခန်း၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခန်း၊ ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်တော်များ၊ ဒီပင်္ကရာမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်မှ ကဿပမြတ်စွာဘုရားတိုင် ဘုရားရှင်အဆက်ဆက် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်အထိ ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သော ဘဝများစသည်တို့ကို အများဆုံးရေးဆွဲကြပါသည်။ ရေးဆွဲထားသည့် အကြောင်းအရာများမှာမတူညီဘဲ ကွဲပြားနေသည်ကို ထူးခြားစွာတွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ အကြောင်းအရာတူ ရေးဆွဲထားသည့်တိုင်ရေးဆွဲသည့် ဒီဇိုင်းမတူခြင်း၊ အသုံးပြုသည့် ဆေးရောင်မတူခြင်း၊ တင်ပြပုံမတူညီခြင်းစသော ကွဲပြားမှုများကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။

နံရံပန်းချီများတွင် ဗုဒ္ဓအကြောင်းအရာများကို တွေ့ရသကဲ့သို့ နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ ရဟန္တာ၊ မင်းညီမင်းသား၊ မှူးမတ်၊ မိဖုရား၊ နန်းတွင်းသူများ၊ နန်းတော်ပုံစံ၊ တောတောင်ရှုခင်းများ၊ လူမှုရေးပန်းချီများ၊ မြင်း၊ ဆင် စသည့်တိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများအပြင် ကိန္နရီ၊ ကိန္နရာ၊ ဟင်္သာ၊ ဘဲ ၊ တီးမှုတ်ကခုန်နေသူများနှင့် ကနုတ်ပန်းများ၊ ကြာပန်း၊ မျက်နှာကြက်ပန်းဒီဇိုင်းအမျိုးမျိုး စသည်တို့ကိုလည်း ရေးဆွဲတတ်ကြသည်။

သိကြားဟစ်ဘုရား (ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံအမှတ်-၂၄၉)သည် ညောင်ဦး-ပုဂံသွား ကားလမ်းဘေး အမှတ်(၇)ရပ်ကွက် ဝက်ကြီးအင်း၏ အနောက်တောင်ဘက် ပုဂံမြို့ဟောင်းအတွင်းတွင် တည်ရှိပါသည်။ သိကြားဟစ်ဘုရားသည် အေဒီ(၁၃)ရာစု ဗိသုကာဖြစ်ပြီး နံရံဆေးရေးပန်းချီများ ရေးဆွဲထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ မျက်နှာကြက်ပန်းဝိုင်းတွင် ထိုင်တော်မူဗုဒ္ဓပုံတော်များ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရားနှင့် ပွင့်ပြီးသောဘုရားလေးဆူ၊ နောင်ပွင့်မည့်အရိမေတ္တယျဘုရား၊ ရှစ်မြှောင့်ထောင့် ပန်းဒီဇိုင်းတွင် ပုံတော်များ၊ ပန်းလှူနေသည့် ရုပ်ပုံများရေးဆွဲထားပါသည်။ ဆေးအရောင်ကို မြေဝါ၊ အနက်၊ နီညိုတို့ အသုံးပြုထားကြပါသည်။ နံရံဆေးရေးပန်းချီများသည် ရာသီဥတုဒဏ်နှင့် နှစ်ကာလကြာမြင့်မှုကြောင့် ဆေးရောင်များမှေးမှိန်လာခြင်း၊ နံရံပန်းချီ ကျန်ရှိနေသော်လည်း ကောင်းစွာမမြင်ရတော့ခြင်း၊ ခြများကိုက်ထားခြင်း၊ နကျယ်အိမ်များရှိခြင်းနှင့် လူတို့၏ ဖျက်ဆီးမှုဖြစ်သော နံရံအချို့တွင်ဆော့ပင်၊ မီးသွေးစများဖြင့် ရေးခြစ်ထားခြင်း၊ အရုပ်များရေးဆွဲထားခြင်းတို့ကို တွေ့မြင်ကြရမည်ဖြစ်သည်။

သိကြားဟစ်ဘုရားရှိ နံရံဆေးရေးပန်းချီများ ပျက်စီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အင်္ဂတေပန်းလက်ရာများ၊ နံရံများ အက်ကွဲကြောင်းများ ပေါ်နေသည့်အတွက် ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနက ၂၀၂၅ ခုနှစ်မတ်လမှစတင်၍ အဆောက်အအုံထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အင်္ဂတေပန်းလက်ရာများ၊ နံရံအက်ကွဲကြောင်းများနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပါသည်။

ဘုရားပုံတော်များတွင် မင်စာများရေးထိုးထား

နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ကြံ့ခိုင်မှုဆောင်ရွက်ရာမှ အာရုံခံ၏ မြောက်ဘက်နံရံနေရာ၌ နံရံဆေးရေးပန်းချီပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသော ပွင့်တော်မူပြီး ဘုရားငါးဆူ၌ ရွှေစင်ရွှေသားများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဘူမိဖဿမုဒြာဟန် ထိုင်တော်မူနေဟန် ဘုရားပုံတော်များကို တွေ့ရှိခဲ့ပါသည်။ တွေ့ရှိခဲ့ရသည့် ဘုရားပုံတော်များတွင် မင်စာများရေးထိုးထားပါသည်။ နောက်ခံ တံကဲအရောင်မှာ အစိမ်းရောင်ဖြစ်ပါသည်။ ဘူမိဖဿမုဒြာ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဘယ်တင်ညာချ လက်တော်အနေအထားဖြစ်ပြီး ညာလက်တော်သည် ပလ္လင်တော်၏ အခြေအားထိနေခြင်း အဓိပ္ပာယ်အားဖော်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် မာရ်နတ်နှင့်အပေါင်းပါတို့ကို အောင်နိုင်ခြင်းအား ကိုယ်စားပြုသည်သာမက သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ရရှိခြင်းကိုပါ ဖော်ကျူးပူဇော်ကြခြင်းဖြစ်ပါသည်။

နံရံဆေးရေးဘုရားပုံတော်များတွင် မျက်နှာတော်၊ လည်ပင်းတော်၊ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်း၊ ညာဘက်လက်တော်တို့နှင့် ခြေဖဝါးနှစ်ဖက်တော်တို့တွင် ရွှေစင်ရွှေသားများ ထင်ရှားစွာ ကျန်ရှိနေပါ သေးသည်။ ဆေးရေးပုံတော်များ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာတို့မှာ ညောင်ရမ်းခေတ်ဟန်ဖြစ်ပါသည်။ ဆေးရေးပုံတော်များဘေးတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား လက်အုပ်မိုးပူဇော်နေဟန် လူရုပ်များ ရေးဆွဲထားပါသေးသည်။ ညောင်ရမ်းခေတ်ဘုရားပုံတော်များသည် ထူးခြားသောပုံစံသစ်ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်နှင့် လုံးဝခြားနားကြပါသည်။ ညောင်ရမ်းခေတ် ဗုဒ္ဓပုံတော်များ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများမှာ ရွဲလုံးတန်းဆံတော်ရှိခြင်း၊ ဥဏှိသ(မှန်ကင်းတော်)သည် ကြာဖူးပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဦးခေါင်းတော်၏ ထိပ်တည့်တည့်တွင်ရှိနေခြင်း၊ သင်းကျစ်တော်ပါရှိခြင်း၊ လည်ပင်းတော်၊ ခါးတော်၊ လက်တော်များ သေးသွယ်ခြင်း၊ လည်ရေးသုံးဆင့်ပါရှိခြင်း၊ ပခုံးတွင်သင်္ကန်းတော်နှစ်ထပ်၊ သုံးထပ်ပြုလုပ်လာခြင်းနှင့် နားရွက်တော်သည် ပခုံးသို့ထိနေခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်

အသစ်တွေ့ခဲ့ရသည့် ရွှေစင်ရွှေသားဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဘူမိဖဿမုဒြာဟန် ထိုင်တော်မူဗုဒ္ဓပုံတော်များတွင် ယခင်ကတည်းက မင်စာများရေးထိုးထားသော်လည်း နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်၍ ဖုန်မှုန့်များ၊ အညစ်အကြေးများဖြင့် ဖုံးအုပ်နေသည့်အတွက် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်နေခြင်းဖြစ်ပြီး ယခုဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းဆောင်ရွက်သည့်အခါမှ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်ပါသည်။

အသစ်တွေ့ရွှေစင်ရွှေသားများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည့် ဘုရားပုံတော်ငါးဆူ၏ အောက်ခြေတွင် မင်စာရေးထိုးထားပါသည်။

ရေးထိုးထားသော မင်စာတွင်သက္ကရာဇ် -၉၄၃ ခုနှစ်ဟု ပါရှိသည့်အတွက် အေဒီ ၁၆ ရာစုဟု ယူဆရပါသည်။ ထို့ကြောင့် သိကြားဟစ်ဘုရား၏ တည်ဆောက်မှုနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများသည် အေဒီ ၁၃ ရာစုဟန်ဖြစ်သော်လည်း ယခုကြံ့ခိုင်ထိန်းသိမ်းမှု လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရာမှ ထင်ရှားစွာတွေ့မြင်ရသည့် မင်စာတွင်သက္ကရာဇ်-၉၄၃ ခုနှစ်ဟုပါရှိနေခြင်းကြောင့် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း(Post Bagan Period)တွင် မူလမှတ်တမ်းပေါ်၌ နံရံပန်းချီများနှင့် မင်စာထပ်မံ၍ ရေးထိုးထားခြင်းဖြစ်မည်ဟု ယူဆရပါသည်။

မြန်မာဘာသာ၊ ပါဠိဘာသာတို့ဖြင့် ရေးထိုးထားပြီး အက္ခရာများမှာ ညောင်ရမ်းခေတ်အရေးအသားကို အသုံးပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။ မင်စာပါအကြောင်းအရာသည် ပွင့်တော်မူပြီးသော ဘုရားရှင်တို့ကို ရည်စူး၍ လှူဒါန်းမှုအစုစုကို မှတ်တမ်းတင်ရေးထိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။

ရွှေစင်ရွှေသားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဘုရားပုံတော် နံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မင်စာသည် အေဒီ ၁၆ ရာစုက ဖြစ်ပါသည်။ အေဒီ ၁၆ ရာစု၌ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ပုဂံဒေသသို့ကြွရောက်လာသည့်အချိန်တွင် ရွှေစည်းခုံစေတီတော်ကြီး(ညောင်ဦးမြို့)အား ရွှေထီးတော်လှူဒါန်းခြင်း၊ ရွှေချခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း မြန်မာ၊ ပါဠိ၊ မွန်သုံးဘာသာဖြင့် ကြေးသွန်းခေါင်းလောင်းစာ ရေးထိုးမှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းရှိသည်။ အဆိုပါခေါင်းလောင်းသည် ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ် (Memory of the World, MOW) အဖြစ် ၂၀၁၈ ခုနှစ်က အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရပြီးဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှစတင်၍ စေတီတော်များတွင် ရွှေချသည့်ဓလေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ခိုင်မာသည့် အထောက်အထားဖြစ်ခဲ့ပါသည်။

ရွှေရည်ရေးခြင်း (ရွှေချခြင်း) ရွှေဖြင့်တန်ဆာဆင်ခြင်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ ကျောက်စာများတွင် မှတ်တမ်းတင်ရေးထိုးထားကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ စောလူးလတ် ဘုရားကျောက်စာတွင် ဂူအထွတ်ကို “ရွှေအတိသော အထွတ်လည်းတင်၏။ အဆန်းတကြယ် တင့်တယ်စွာသော သလွဲလည်းခတ်၏” ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ပုဂံမြို့ဟောင်း သရပါတံခါးအနီး တိုင်းချွတ်ဘုရားကျောက်စာတွင် “တိုင်းခတ်ဘုရား သ္ခိင်ကိုဝ်တော်ခပင်လည် ရွှေရည်ရေး၏၊ ရွှေထီးလေဆောင်း၏၊ ရွှေပန်လင်လည်ပြု၏၊ သ္ခိင်သာရိပုတ္တရာလည် ရွှေရည်ရေး၏၊ သ္ခိင်မောက္ကလာန်လည်း ရွှေရည်ရေး၏၊ သ္ခိင်ဂဝံပတိ နှစ်ခုသောလည်း ရွှေရည်ရေး၏” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြစေတီကျောက်စာတွင် “ထိုရာဇကုမာရ်မည်သော ပယ်မယားသား ထိုရွှေဘုရား ဌာပနာ၍၏၊ ဤရွှေအထွတ်မူသောဂူပြု၏” ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ရွှေကွန်ချာဘုရား ကျောက်စာတွင် “ကူတွင် ဘုရားကြီးလည်း ရွှေအညီကိုယ်တော်ခပင်းရေး၏။ ပုထိုဝ်ကြီးငါးလုံးသော်လည်း ရွှေထွတ်တင်၏”။ ဟူ၍လည်းကောင်း ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ထားသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရပါသည်။

ပုဂံခေတ်ရွှေဆင်းတုတော်များ တွေ့ရှိခဲ့

ပုဂံခေတ်တွင် ဆင်းတုတော်များ၊ လက်ဝဲရံလက်ယာရံသာဝကများ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများအား ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ခြင်းဓလေ့၊ နောက်ပိုင်းခေတ်တွင် အသုံးဆောင်ပစ္စည်းများ၊ မျက်နှာကြက်များနှင့် တိုင်လုံးများတွင် ရွှေချခြင်း သို့မဟုတ် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ခြင်းများရှိခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာအထောက်အထားများ ရှိခဲ့သလို တူးဖော်သုတေသနပြုဆောင်ရွက်ခြင်းတို့မှ ရွှေဆင်းတုတော်များ တွေ့ရှိခဲ့ရပေသည်။

ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားအသစ်တွေ့ရှိမှုအနေဖြင့် သိကြားဟစ်ဘုရား (ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံအမှတ်-၂၄၉)မှ နံရံဆေးရေးပန်းချီ ဘုရားပုံတော်ငါးဆူတွင် ရွှေရည်ရေးခြင်း(ရွှေချခြင်း)တွေ့ရှိမှုသည် ပထမဆုံးအသစ်တွေ့ရှိမှု ဖြစ်ပေသည်။ မည်သည့်ရှေးဟောင်းနေရာများတွင်မှ ထိုကဲ့သို့သော နံရံဆေးရေးပန်းချီများတွင် ရွှေရည်ရေး(ရွှေချ)သည့် အထောက်အထား မတွေ့ရှိရသေးပါ။ ထို့အပြင် နှောင်းခေတ်ကုသိုလ်ရှင် များအနေဖြင့် ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်မည်ဆိုပါက မိမိတို့ဘိုးဘွားများ၏ ကောင်းမှုကုသိုလ်အမွေအနှစ်များ သို့မဟုတ် ယခင်ကရှိပြီး အမွေအနှစ်များအား ဖျက်ဆီးခြင်းမပြုဘဲ ထပ်မံခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ငုံ၍လည်းကောင်း လှူဒါန်းမှုပြုခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ပုဂံဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော နှစ်ထပ်ဆင်းတု တော်များ၊ နှစ်ထပ်ဘုရားများကလည်းကောင်း တိကျခိုင်မာသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါသည်။

ပုဂံဒေသရှိ အခြားသော နံရံဆေးရေးပန်းချီ ရှိသည့် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများအား ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ကြေးချွတ်ခြင်း၊ သန့်စင်ခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဆိုပါက ယခုကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားအသစ်များ ထပ်မံတွေ့ရှိနိုင်သကဲ့သို့ အမွေအနှစ်များလည်း ရေရှည်တည်တံ့စေမည်ဖြစ်ပါသည်။

နံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မင်စာများသည် မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် မြန်မာအက္ခရာအတွက် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် အမွေအနှစ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ယင်းနံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မင်စာများက ထိုခေတ်က လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအခြေအနေတို့ကို ထင်ဟပ်ပြသပေးနေပါသည်။ အဆိုပါ နံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မင်စာများသည် နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကြာမြင့်နေခြင်း၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များဖြစ်သည့် ငလျင်ဘေး၊ ရေဘေး၊ ခြများကိုက်စားခြင်း၊ ဖုန်မှုန့်များအမှိုက်အညစ်အကြေးများ ဖုံးအုပ်နေခြင်းနှင့် လူသားတို့ ပြုမူမှုများဖြစ်သော နံရံပန်းချီများပေါ်တွင် မီးသွေးစများ၊ ဆော့ပင်များ၊ မင်ဖျက်ဆေးများဖြင့်ရေးခြစ်ခြင်း၊ ရုပ်ပုံများရေးဆွဲခြင်း၊ လှီးဖြတ်၍ ခိုးယူခြင်း၊ ရောင်းချခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့ကြရသောအမွေအနှစ် (နံရံပန်းချီနှင့် မင်စာ)များ မရေမတွက်နိုင်အောင်ရှိနေခဲ့မည်ဟု ယူဆဖွယ်ရာများ တွေ့ရှိရသည်။

ထိုကဲ့သို့ အမွေအနှစ်များ ထပ်မံဖျက်ဆီးခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်းမဖြစ်ပေါ်စေရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေ အနှစ်အပေါ် ချစ်မြတ်နိုးစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရေးအတွက် ပြည်သူများက ပူးပေါင်းပါဝင်၍ ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်သွားရန် လိုအပ်ပါကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။

MOI

ဒေါက်တာအိရွှေစင်မြင့်(ရှေး/သု-ပုဂံ)

Sun, 09/28/2025 - 12:00

ဓမ္မအကြောင်းအရာများကို ပိုမိုအသားပေး ရေးဆွဲ

ဘုရားပုံတော်များတွင် မင်စာများရေးထိုးထား

နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်

ပုဂံခေတ်ရွှေဆင်းတုတော်များ တွေ့ရှိခဲ့

MOI

မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်

ကုလသမဂ္ဂပညာရေး၊ သိပ္ပံနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်း (ယူနက်စကို-UNESCO) က ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်အတွက် နှစ်စဉ်စာရင်းသွင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟုဆိုရာတွင် ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (Tangible Cultural Heritage -TCH)နှင့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (Intangible Cultural Heritage - ICH )ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ (TCH)နှင့် ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင် (World Heritage List)အဖြစ် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဒေသ (Cultural Heritage Site)၊ သဘာဝအမွေအနှစ်ဒေသ (Natural Heritage Site)နှင့် ယဉ်ကျေးမှု- သဘာဝအမွေအနှစ်ဒေသ (Mixed Heritage Site)တို့ကို ယူနက်စကိုက သတ်မှတ်ပေးလျက်ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဒေသများအနက် ပျူမြို့ဟောင်းသုံးမြို့ (ဗိဿနိုး၊ ဟန်လင်းနှင့် သရေခေတ္တရာ)ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံရှေးဟောင်းဒေသကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင် (World Heritage List)အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပါသည်။ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးယူနက်စကိုက ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ(ICH)ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့၌ကျင်းပခဲ့သည့် ယူနက်စကို၏ (၃၂)ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံကြီးတွင် “ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း၊ ၂၀၀၃” (2003, ICH Safeguarding Convention) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါကွန်ဗင်းရှင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ-(၁) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊(၂) သက်ဆိုင်ရာလူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို လေးစားတန်ဖိုးထားတတ်ကြစေရန်၊(၃) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ၏အကြောင်းနှင့် ယင်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ အချင်းချင်း အပြန်အလှန်နားလည်မှုရှိသင့်သည့် အကြောင်းတို့ကို ဒေသအဆင့်၊ နိုင်ငံအဆင့်၊ နိုင်ငံတကာအဆင့်အထိ သိရှိနားလည်လာကြစေရေးအတွက် မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်၊(၄) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ကူညီထောက်ပံ့မှုများကိုပေးရန်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) ဆိုသည်မှာဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် “ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း” အပိုဒ်(၂)တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-“ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ဆိုသည်မှာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့်အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီနှင့် သက်ဆိုင်သောယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ပါဝင်နေသည့် ဓလေ့ထုံးစံများ၊ ကိုယ်စားပြုချက်များ၊ ဖော်ပြချက်များ၊ ဗဟုသုတ၊ စွမ်းရည်များသာမက ၎င်းတို့နှင့် ဆက်နွှယ်သည့်ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ အရာဝတ္ထုများ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် ICH နှင့် သက်ဆိုင်သောနေရာများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။”ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်သတ်မှတ်ရန်အတွက် မျိုးဆက်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြခြင်း (Transmission)၊ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စဉ်ဆက်မပြတ်သစ်လွင်ဆန်းသစ်၍ ရှင်သန်နေခြင်း (Living Heritage)၊ သမိုင်းကြောင်း၊ သဘာဝတို့နှင့်ဆက်စပ်နေခြင်း (Interaction with nature and history)၊ စဉ်ဆက်မပြတ် တစ်သမတ်တည်းရှိနေခြင်း (Identity and continuity)၊ လူတို့၏ ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဖန်တီးတီထွင်မှုတို့ကို အလေးဂရုပြု၍မြှင့်တင်ပေးခြင်း (Promote respect) စသည့်အချက်များဖြင့် ပြည့်စုံရန်လိုအပ်ပါသည်။နယ်ပယ်(Domains) ငါးခုဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တွင် နယ်ပယ် (Domains) ငါးခု ပါဝင်ပါသည်-၁။ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့်ဖော်ပြချက်များ၊ ဘာသာစကားများ၊ (Oral Traditions and Expression) ဥပမာ- ရိုးရာပုံပြင်၊ ရိုးရာဘာသာစကားနှင့် စာပေ၊ အရေးအသားများ၊၂။ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှု အနုပညာများ၊ (Performing Arts)ဥပမာ - ရိုးရာပြဇာတ်စသည့်အမြင်ဆိုင်ရာအနုပညာများ၊ ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်နှင့် ဇာတ်သဘင်၊ ရိုးရာအသံဆိုင်ရာ အနုပညာများ၊ ၃။ လူမှုရေးအစဉ်အလာ အလေ့အထများ၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့်ပွဲတော်များ၊ (Social Practices, rituals and festive events)ဥပမာ - နှစ်သစ်ကူးအတာသင်္ကြန်ပွဲတော်၊ သနပ်ခါးယဉ်ကျေးမှုဓလေ့၊ လူမှုရေးရိုးရာအစဉ်အလာများ၊ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ ရိုးရာအခမ်းအနားများ၊၄။ သဘာဝနှင့် စကြဝဠာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတနှင့်အလေ့အထများ၊ (Knowledge and Practices concerning nature and the Universe)ဥပမာ - ရိုးရာအသိပညာ ဗဟုသုတများ၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ ရိုးရာအားကစား၊ ရိုးရာတိုင်းရင်းဆေး၊၅။ ရိုးရာလက်မှုပညာရပ်များ၊ (Traditional Craftsmanship)ဥပမာ - ပန်းချီ၊ ပန်းပု စသည့် ရိုးရာ ပန်းဆယ်မျိုး၊ ရိုးရာရက်ကန်းပညာ၊ ရိုးရာဗိသုကာပညာ၊ ရိုးရာအစားအသောက်၊ သွားလာပို့ဆောင်ရာတွင် အသုံးပြုသော ရိုးရာယာဉ်။ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းအဆိုပါ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ရေရှည်တည်တံ့နေစေရေးအတွက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း (Safeguarding) ပြုလုပ်ရာတွင် ပုံမှန်ပညာပေးမှုများ (Formal Education)နှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော ပညာပေးမှုများ (Nonformal Education)ဖြင့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခဏာ (Identification)၊ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ (Documentation)၊ သုတေသန(Research)၊ ထိန်းသိမ်းမှု (Preservation)၊ ကာကွယ်မှု(Protection)၊ တိုးမြှင့်မှု (Promotion)၊ မြှင့်တင်မှု (Enhancement)၊ လက်ဆင့်ကမ်းဖြန့်ဝေမှု(Transmission)စသည့် အကြောင်းအရာများကို ကောင်းစွာသိရှိနားလည်စေရေး ပညာပေး၍ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ရေရှည်ရှင်သန် သက်ဝင်နေစေရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ကြရမည့်ကိစ္စများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် လိုက်နာရမည့် ကျင့်ဝတ်(၁၂)ချက်ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ (ICH)ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင်လည်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည့် ကျင့်ဝတ် (၁၂)ချက်ရှိသည်-၁။ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ (Community, Groups and Individual-CGI) အနေဖြင့် မိမိတို့၏ ICH တို့ကို အဓိကထိန်းသိမ်းရမည်။၂။ CGI တို့၏ ICH ကို ဆက်လက်ရှင်သန်စေရန် လုပ်ဆောင်ကြသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို လေးစားကြရမည်။၃။ နိုင်ငံများနှင့် CGI တို့သည် မိမိတို့၏ ICH နှင့်ပတ်သက်၍ အချင်းချင်းအပြန်အလှန်နားလည်၍ လေးစားရမည်။၄။ ICH မူရင်းပိုင်ရှင် CGI တို့၏ သဘောဆန္ဒဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်စေရမည်။၅။ CGI တို့သည် ICH နှင့် ပတ်သက်သည့်ပစ္စည်းများ၊ နေရာများ၊ အထိမ်းအမှတ်များကို စစ်ပွဲများဖြစ်နေချိန်တွင်ပင် ရယူသုံးစွဲခွင့်ရှိရမည်။၆။ CGI တို့ကသာ မိမိတို့၏ ICH များကို ကိုယ်တိုင်တန်ဖိုးဖြတ်ခွင့်ရှိပြီး အခြားပြင်ပမှ တန်ဖိုးဖြတ်ခွင့်မရှိ။၇။ ICH ပိုင်ဆိုင်သည့် (CGI)တို့ကသာ ၎င်းတို့ ၏ ICH နှင့် ပတ်သက်၍ အကျိုးစီးပွားများကို ရရှိရမည်။၈။ ICH ၏ အမြဲလှုပ်ရှားပြောင်းလဲနေပြီး ရှင်သန်နေသည့်သဘာဝကို လေးစားရမည်။ (ICH ထိန်းသိမ်းရာတွင် စစ်မှန်ခြင်း (Authenticity)၊ အထူးသီးသန့်ဖြစ်ခြင်း (Exclusivity)တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား ခြင်းမပြုရ။)၉။ CGI တို့သည် မိမိတို့၏ ICH များ ရှင်သန်မှုကို ထိခိုက်စေမည့်ကိစ္စရပ်များကို ဂရုစိုက်၍ အကဲဖြတ်ကြည့်ရှုနေရမည်။၁၀။ CGI တို့သည် သက်ဆိုင်ရာက ပြဋ္ဌာန်းသည့်ဥပဒေများတွင် မိမိတို့၏ ICH များနှင့်ပတ်သက်၍ စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ ရောင်းကုန်ပစ္စည်းအဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း၊ လွဲမှားစွာဖော်ပြထားခြင်းတို့ပါဝင်နေခြင်း ရှိ၊ မရှိတို့ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရမည်။၁၁။ (CGI)တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများကွဲပြားမှုနှင့် လက္ခဏာရပ်များကို လေးစားရမည်။ ယင်းသို့တန်ဖိုးထားလေးစားမှုတွင် ယဉ်ကျေးမှုစံတန်ဖိုးများ၊ ကျား/မတန်းတူမှု၊ ကလေးသူငယ်များ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်မှု၊ တိုင်းရင်းသားများ၏ ထူးခြားသော အမှတ်လက္ခဏာများပါဝင်နေမှုတို့ကို အလေးထား ထည့်သွင်းထိန်းသိမ်းရမည်။၁၂။ ICH သည် လူသားအားလုံးနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် သက်ဆိုင်၍ နိုင်ငံအချင်းချင်း၊ ဒေသအချင်းချင်း ပူးပေါင်းကာ ICH ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသော်လည်း ICH ပိုင်ဆိုင်သည့် CGIတို့ကိုလည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခွင့်ပြုရမည်။ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် အဓိကဆောင်ရွက်ရမည့်သူများမှာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများ၊ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ (Community, Group and Individual - CGI)များဖြစ်ကြပြီး အစိုးရအနေဖြင့်မူ ပံ့ပိုးကူညီမှုပေးခြင်း၊ ပညာပေးလှုံ့ဆော်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးကြရမည်ဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း သမိုင်းကြောင်းမြန်မာနိုင်ငံသည် “၂၀၀၃ ခုနှစ် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း” သို့ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အဓိကဆောင်ရွက်ရသည့် ဝန်ကြီးဌာနသည် သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနဖြစ်ပြီး ဦးစီးဌာနမှာ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနဖြစ်ပါသည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်နိုင်ရန်နှင့် ကုလသမဂ္ဂသို့ အမည်စာရင်းများတင်သွင်းနိုင်ရန်တို့အတွက် “မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် တိုးတက်မြှင့်တင်ရေးကော်မတီ”ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရေးကော်မတီဟု အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို စနစ်တကျ စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်ရန်အတွက် အသိပညာရှင်၊ အတတ်ပညာရှင်များ ပါဝင်သော အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စိစစ်ရေးပညာရှင်အဖွဲ့ကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ယနေ့အထိ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စိစစ်ရေးပညာရှင်အဖွဲ့က စစ်ဆေး၍ မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရေးကော်မတီမှတစ်ဆင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီသို့တင်ပြကာ အတည်ပြုချက်ရယူထားသည့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များမှာ စုစုပေါင်း ၂၂၈၉ ခုရှိပြီ ဖြစ်ပါသည်။လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity)ယူနက်စကိုက ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH)နှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်းစာရင်းသုံးမျိုး သတ်မှတ်ထားသည်-၁။ အဆောတလျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် လိုအပ်သော ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်း (List of the Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding)၂။ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity)၃။ အကောင်းဆုံး ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုစာရင်း (Register of Best Safeguarding Practices)အဆိုပါ စာရင်းသုံးခုအနက်လူသားမျိုးနွယ် ကိုယ်စားပြုဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်ရန်အတွက် နိုင်ငံအများစုကကြိုးပမ်းကြသည်။ အဆိုပါလူသားမျိုးနွယ် ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေး မှု အမွေအနှစ်စာရင်း တင်သွင်းရာတွင် အောက်ဖော်ပြပါစံသတ်မှတ်ချက် (Criteria)ငါးချက်နှင့် ကိုက်ညီရပါမည်-(၁) ၂၀၀၃ ခုနှစ် ကွန်ဗင်းရှင်းအပိုဒ်-၂ တွင် ဖော်ပြထားသည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့်ကိုက်ညီခြင်း၊ (ICH Definition)(၂) အမည်စာရင်းတင်သွင်းမည့် (ICH)၏ အရေးပါပုံကိုလူအများသိမြင်လာစေရန် ဖြန့်ဝေခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်းနှင့် လူသားတို့၏ တီထွင်ဖန်တီးမှုကိုပြသနိုင်ခြင်း၊ (awareness)(၃) အမည်စာရင်းတင်သွင်းမည့်(ICH)ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးအစီအမံများ ပြုလုပ်ထားခြင်း၊ (Safeguarding)(၄) အမည်စာရင်းတင်သွင်းရာတွင်သက်ဆိုင်ရာ (CGI) အားလုံးပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် သဘောတူညီခြင်း၊(Consent)(၅) အမည်စာရင်းတင်သွင်းမည့် နိုင်ငံ၏အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခြင်း။ (Listed in National ICH Inventory)မြန်မာနိုင်ငံက ယူနက်စကိုသို့ လူသားမျိုးနွယ် ကိုယ်စားပြုဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity) အတွက် တင်သွင်းခဲ့သော (ICH)များမြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့်လည်း “မြန်မာရိုးရာနှစ်သစ်ကူးအတာသင်္ကြန်ပွဲတော်” (Myanmar Traditional New Year At Thingyan Festival)ကို ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်အဖြစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်က ပထမဆုံးအကြိမ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီးဖြစ်သည်။ ယခုအခါ “မြန်မာ့သနပ်ခါးယဉ်ကျေးမှုဓလေ့” (Practice of Thanakha Culture in Myanmar)ကို ယူနက်စကိုသို့ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းဝင်ဖြစ်ရန် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အမည်စာရင်းတင်သွင်းသည့် စာတွဲကိုပေးပို့ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ “မြန်မာ့သနပ်ခါး ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့”ကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်ကတင်သွင်းခဲ့သော်လည်း စာတွဲတွင် လိုအပ်ချက်အချို့ရှိသဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်၍ တင်သွင်းရန် (Refer)အဖြစ် ယူနက်စကိုက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သောကြောင့် စာတွဲအသစ်ကို ယခုအခါပြန်လည်တင်ပြခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ယူနက်စကိုက “မြန်မာ့သနပ်ခါးယဉ်ကျေးမှုဓလေ့”ကို လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း ခံရခြင်းရှိ၊ မရှိကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျင်းပပြုလုပ်မည့် (၂၁) ကြိမ်မြောက် ICH ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ အစိုးရအချင်းချင်းကော်မတီအစည်းအဝေး (Session of Intergovernmental Committee for Safeguarding of ICH) တွင် ကြေညာသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းဝင် ဖြစ်လာခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာကအသိအမှတ်ပြုလာ ကြမည်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ကမ္ဘာကပင် အသိအမှတ်ပြုရသည့် မိမိတို့၏ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ရေရှည်တည်တံ့စေရေးအတွက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် အဓိကတာဝန်ရှိသူများမှာ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများမဟုတ်ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ မပျောက်ပျက်စေရေးနှင့် ရေရှည်တည်တံ့စေရေးတို့အတွက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြရမည်မှာ မိမိတို့ မြန်မာနိုင်ငံရှိလူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် နိုင်ငံသားတစ်ဦးချင်းစီတွင် အဓိကတာဝန်ရှိပါကြောင်း တိုက်တွန်းရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။MOI

မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်

ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ (TCH)နှင့် ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင် (World Heritage List)အဖြစ် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဒေသ (Cultural Heritage Site)၊ သဘာဝအမွေအနှစ်ဒေသ (Natural Heritage Site)နှင့် ယဉ်ကျေးမှု- သဘာဝအမွေအနှစ်ဒေသ (Mixed Heritage Site)တို့ကို ယူနက်စကိုက သတ်မှတ်ပေးလျက်ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဒေသများအနက် ပျူမြို့ဟောင်းသုံးမြို့ (ဗိဿနိုး၊ ဟန်လင်းနှင့် သရေခေတ္တရာ)ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံရှေးဟောင်းဒေသကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင် (World Heritage List)အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပါသည်။

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး

ယူနက်စကိုက ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ(ICH)ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့၌ကျင်းပခဲ့သည့် ယူနက်စကို၏ (၃၂)ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံကြီးတွင် “ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း၊ ၂၀၀၃” (2003, ICH Safeguarding Convention) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါကွန်ဗင်းရှင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ-

(၁) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊

(၂) သက်ဆိုင်ရာလူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို လေးစားတန်ဖိုးထားတတ်ကြစေရန်၊

(၃) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ၏အကြောင်းနှင့် ယင်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ အချင်းချင်း အပြန်အလှန်နားလည်မှုရှိသင့်သည့် အကြောင်းတို့ကို ဒေသအဆင့်၊ နိုင်ငံအဆင့်၊ နိုင်ငံတကာအဆင့်အထိ သိရှိနားလည်လာကြစေရေးအတွက် မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်၊

(၄) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ကူညီထောက်ပံ့မှုများကိုပေးရန်တို့ ဖြစ်ပါသည်။

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) ဆိုသည်မှာ

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် “ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း” အပိုဒ်(၂)တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-

“ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ဆိုသည်မှာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့်အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီနှင့် သက်ဆိုင်သောယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ပါဝင်နေသည့် ဓလေ့ထုံးစံများ၊ ကိုယ်စားပြုချက်များ၊ ဖော်ပြချက်များ၊ ဗဟုသုတ၊ စွမ်းရည်များသာမက ၎င်းတို့နှင့် ဆက်နွှယ်သည့်ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ အရာဝတ္ထုများ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် ICH နှင့် သက်ဆိုင်သောနေရာများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။”

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်သတ်မှတ်ရန်အတွက် မျိုးဆက်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြခြင်း (Transmission)၊ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စဉ်ဆက်မပြတ်သစ်လွင်ဆန်းသစ်၍ ရှင်သန်နေခြင်း (Living Heritage)၊ သမိုင်းကြောင်း၊ သဘာဝတို့နှင့်ဆက်စပ်နေခြင်း (Interaction with nature and history)၊ စဉ်ဆက်မပြတ် တစ်သမတ်တည်းရှိနေခြင်း (Identity and continuity)၊ လူတို့၏ ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဖန်တီးတီထွင်မှုတို့ကို အလေးဂရုပြု၍မြှင့်တင်ပေးခြင်း (Promote respect) စသည့်အချက်များဖြင့် ပြည့်စုံရန်လိုအပ်ပါသည်။

နယ်ပယ်(Domains) ငါးခု

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တွင် နယ်ပယ် (Domains) ငါးခု ပါဝင်ပါသည်-

၁။ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့်ဖော်ပြချက်များ၊ ဘာသာစကားများ၊ (Oral Traditions and Expression) ဥပမာ- ရိုးရာပုံပြင်၊ ရိုးရာဘာသာစကားနှင့် စာပေ၊ အရေးအသားများ၊

၂။ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှု အနုပညာများ၊ (Performing Arts)

ဥပမာ - ရိုးရာပြဇာတ်စသည့်အမြင်ဆိုင်ရာအနုပညာများ၊ ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်နှင့် ဇာတ်သဘင်၊ ရိုးရာအသံဆိုင်ရာ အနုပညာများ၊

၃။ လူမှုရေးအစဉ်အလာ အလေ့အထများ၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့်ပွဲတော်များ၊ (Social Practices, rituals and festive events)

ဥပမာ - နှစ်သစ်ကူးအတာသင်္ကြန်ပွဲတော်၊ သနပ်ခါးယဉ်ကျေးမှုဓလေ့၊ လူမှုရေးရိုးရာအစဉ်အလာများ၊ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ ရိုးရာအခမ်းအနားများ၊

၄။ သဘာဝနှင့် စကြဝဠာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတနှင့်အလေ့အထများ၊ (Knowledge and Practices concerning nature and the Universe)

ဥပမာ - ရိုးရာအသိပညာ ဗဟုသုတများ၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၊ ရိုးရာအားကစား၊ ရိုးရာတိုင်းရင်းဆေး၊

၅။ ရိုးရာလက်မှုပညာရပ်များ၊ (Traditional Craftsmanship)

ဥပမာ - ပန်းချီ၊ ပန်းပု စသည့် ရိုးရာ ပန်းဆယ်မျိုး၊ ရိုးရာရက်ကန်းပညာ၊ ရိုးရာဗိသုကာပညာ၊ ရိုးရာအစားအသောက်၊ သွားလာပို့ဆောင်ရာတွင် အသုံးပြုသော ရိုးရာယာဉ်။

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း

အဆိုပါ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ရေရှည်တည်တံ့နေစေရေးအတွက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း (Safeguarding) ပြုလုပ်ရာတွင် ပုံမှန်ပညာပေးမှုများ (Formal Education)နှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော ပညာပေးမှုများ (Nonformal Education)ဖြင့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခဏာ (Identification)၊ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ (Documentation)၊ သုတေသန(Research)၊ ထိန်းသိမ်းမှု (Preservation)၊ ကာကွယ်မှု(Protection)၊ တိုးမြှင့်မှု (Promotion)၊ မြှင့်တင်မှု (Enhancement)၊ လက်ဆင့်ကမ်းဖြန့်ဝေမှု(Transmission)စသည့် အကြောင်းအရာများကို ကောင်းစွာသိရှိနားလည်စေရေး ပညာပေး၍ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ရေရှည်ရှင်သန် သက်ဝင်နေစေရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ကြရမည့်ကိစ္စများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် လိုက်နာရမည့် ကျင့်ဝတ်(၁၂)ချက်

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ (ICH)ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင်လည်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည့် ကျင့်ဝတ် (၁၂)ချက်ရှိသည်-

၁။ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ (Community, Groups and Individual-CGI) အနေဖြင့် မိမိတို့၏ ICH တို့ကို အဓိကထိန်းသိမ်းရမည်။

၂။ CGI တို့၏ ICH ကို ဆက်လက်ရှင်သန်စေရန် လုပ်ဆောင်ကြသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို လေးစားကြရမည်။

၃။ နိုင်ငံများနှင့် CGI တို့သည် မိမိတို့၏ ICH နှင့်ပတ်သက်၍ အချင်းချင်းအပြန်အလှန်နားလည်၍ လေးစားရမည်။

၄။ ICH မူရင်းပိုင်ရှင် CGI တို့၏ သဘောဆန္ဒဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်စေရမည်။

၅။ CGI တို့သည် ICH နှင့် ပတ်သက်သည့်ပစ္စည်းများ၊ နေရာများ၊ အထိမ်းအမှတ်များကို စစ်ပွဲများဖြစ်နေချိန်တွင်ပင် ရယူသုံးစွဲခွင့်ရှိရမည်။

၆။ CGI တို့ကသာ မိမိတို့၏ ICH များကို ကိုယ်တိုင်တန်ဖိုးဖြတ်ခွင့်ရှိပြီး အခြားပြင်ပမှ တန်ဖိုးဖြတ်ခွင့်မရှိ။

၇။ ICH ပိုင်ဆိုင်သည့် (CGI)တို့ကသာ ၎င်းတို့ ၏ ICH နှင့် ပတ်သက်၍ အကျိုးစီးပွားများကို ရရှိရမည်။

၈။ ICH ၏ အမြဲလှုပ်ရှားပြောင်းလဲနေပြီး ရှင်သန်နေသည့်သဘာဝကို လေးစားရမည်။ (ICH ထိန်းသိမ်းရာတွင် စစ်မှန်ခြင်း (Authenticity)၊ အထူးသီးသန့်ဖြစ်ခြင်း (Exclusivity)တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား ခြင်းမပြုရ။)

၉။ CGI တို့သည် မိမိတို့၏ ICH များ ရှင်သန်မှုကို ထိခိုက်စေမည့်ကိစ္စရပ်များကို ဂရုစိုက်၍ အကဲဖြတ်ကြည့်ရှုနေရမည်။

၁၀။ CGI တို့သည် သက်ဆိုင်ရာက ပြဋ္ဌာန်းသည့်ဥပဒေများတွင် မိမိတို့၏ ICH များနှင့်ပတ်သက်၍ စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ ရောင်းကုန်ပစ္စည်းအဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း၊ လွဲမှားစွာဖော်ပြထားခြင်းတို့ပါဝင်နေခြင်း ရှိ၊ မရှိတို့ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရမည်။

၁၁။ (CGI)တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများကွဲပြားမှုနှင့် လက္ခဏာရပ်များကို လေးစားရမည်။ ယင်းသို့တန်ဖိုးထားလေးစားမှုတွင် ယဉ်ကျေးမှုစံတန်ဖိုးများ၊ ကျား/မတန်းတူမှု၊ ကလေးသူငယ်များ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်မှု၊ တိုင်းရင်းသားများ၏ ထူးခြားသော အမှတ်လက္ခဏာများပါဝင်နေမှုတို့ကို အလေးထား ထည့်သွင်းထိန်းသိမ်းရမည်။

၁၂။ ICH သည် လူသားအားလုံးနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် သက်ဆိုင်၍ နိုင်ငံအချင်းချင်း၊ ဒေသအချင်းချင်း ပူးပေါင်းကာ ICH ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသော်လည်း ICH ပိုင်ဆိုင်သည့် CGIတို့ကိုလည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခွင့်ပြုရမည်။

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် အဓိကဆောင်ရွက်ရမည့်သူများမှာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများ၊ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ (Community, Group and Individual - CGI)များဖြစ်ကြပြီး အစိုးရအနေဖြင့်မူ ပံ့ပိုးကူညီမှုပေးခြင်း၊ ပညာပေးလှုံ့ဆော်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးကြရမည်ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း သမိုင်းကြောင်း

မြန်မာနိုင်ငံသည် “၂၀၀၃ ခုနှစ် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း” သို့ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အဓိကဆောင်ရွက်ရသည့် ဝန်ကြီးဌာနသည် သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနဖြစ်ပြီး ဦးစီးဌာနမှာ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနဖြစ်ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်နိုင်ရန်နှင့် ကုလသမဂ္ဂသို့ အမည်စာရင်းများတင်သွင်းနိုင်ရန်တို့အတွက် “မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် တိုးတက်မြှင့်တင်ရေးကော်မတီ”ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရေးကော်မတီဟု အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို စနစ်တကျ စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်ရန်အတွက် အသိပညာရှင်၊ အတတ်ပညာရှင်များ ပါဝင်သော အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စိစစ်ရေးပညာရှင်အဖွဲ့ကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ယနေ့အထိ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စိစစ်ရေးပညာရှင်အဖွဲ့က စစ်ဆေး၍ မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရေးကော်မတီမှတစ်ဆင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီသို့တင်ပြကာ အတည်ပြုချက်ရယူထားသည့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များမှာ စုစုပေါင်း ၂၂၈၉ ခုရှိပြီ ဖြစ်ပါသည်။

လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity)

ယူနက်စကိုက ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH)နှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်းစာရင်းသုံးမျိုး သတ်မှတ်ထားသည်-

၁။ အဆောတလျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် လိုအပ်သော ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်း (List of the Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding)

၂။ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity)

၃။ အကောင်းဆုံး ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုစာရင်း (Register of Best Safeguarding Practices)

အဆိုပါ စာရင်းသုံးခုအနက်လူသားမျိုးနွယ် ကိုယ်စားပြုဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်ရန်အတွက် နိုင်ငံအများစုကကြိုးပမ်းကြသည်။ အဆိုပါလူသားမျိုးနွယ် ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေး မှု အမွေအနှစ်စာရင်း တင်သွင်းရာတွင် အောက်ဖော်ပြပါစံသတ်မှတ်ချက် (Criteria)ငါးချက်နှင့် ကိုက်ညီရပါမည်-

(၁) ၂၀၀၃ ခုနှစ် ကွန်ဗင်းရှင်းအပိုဒ်-၂ တွင် ဖော်ပြထားသည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့်ကိုက်ညီခြင်း၊ (ICH Definition)

(၂) အမည်စာရင်းတင်သွင်းမည့် (ICH)၏ အရေးပါပုံကိုလူအများသိမြင်လာစေရန် ဖြန့်ဝေခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်းနှင့် လူသားတို့၏ တီထွင်ဖန်တီးမှုကိုပြသနိုင်ခြင်း၊ (awareness)

(၃) အမည်စာရင်းတင်သွင်းမည့်(ICH)ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးအစီအမံများ ပြုလုပ်ထားခြင်း၊ (Safeguarding)

(၄) အမည်စာရင်းတင်သွင်းရာတွင်သက်ဆိုင်ရာ (CGI) အားလုံးပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် သဘောတူညီခြင်း၊(Consent)

(၅) အမည်စာရင်းတင်သွင်းမည့် နိုင်ငံ၏အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခြင်း။ (Listed in National ICH Inventory)

မြန်မာနိုင်ငံက ယူနက်စကိုသို့ လူသားမျိုးနွယ် ကိုယ်စားပြုဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity) အတွက် တင်သွင်းခဲ့သော (ICH)များ

မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့်လည်း “မြန်မာရိုးရာနှစ်သစ်ကူးအတာသင်္ကြန်ပွဲတော်” (Myanmar Traditional New Year At Thingyan Festival)ကို ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်အဖြစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်က ပထမဆုံးအကြိမ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီးဖြစ်သည်။ ယခုအခါ “မြန်မာ့သနပ်ခါးယဉ်ကျေးမှုဓလေ့” (Practice of Thanakha Culture in Myanmar)ကို ယူနက်စကိုသို့ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းဝင်ဖြစ်ရန် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အမည်စာရင်းတင်သွင်းသည့် စာတွဲကိုပေးပို့ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ “မြန်မာ့သနပ်ခါး ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့”ကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်ကတင်သွင်းခဲ့သော်လည်း စာတွဲတွင် လိုအပ်ချက်အချို့ရှိသဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်၍ တင်သွင်းရန် (Refer)အဖြစ် ယူနက်စကိုက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သောကြောင့် စာတွဲအသစ်ကို ယခုအခါပြန်လည်တင်ပြခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ယူနက်စကိုက “မြန်မာ့သနပ်ခါးယဉ်ကျေးမှုဓလေ့”ကို လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းဝင်အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း ခံရခြင်းရှိ၊ မရှိကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျင်းပပြုလုပ်မည့် (၂၁) ကြိမ်မြောက် ICH ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ အစိုးရအချင်းချင်းကော်မတီအစည်းအဝေး (Session of Intergovernmental Committee for Safeguarding of ICH) တွင် ကြေညာသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းဝင် ဖြစ်လာခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာကအသိအမှတ်ပြုလာ ကြမည်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ကမ္ဘာကပင် အသိအမှတ်ပြုရသည့် မိမိတို့၏ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ ရေရှည်တည်တံ့စေရေးအတွက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် အဓိကတာဝန်ရှိသူများမှာ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများမဟုတ်ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များ မပျောက်ပျက်စေရေးနှင့် ရေရှည်တည်တံ့စေရေးတို့အတွက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြရမည်မှာ မိမိတို့ မြန်မာနိုင်ငံရှိလူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် နိုင်ငံသားတစ်ဦးချင်းစီတွင် အဓိကတာဝန်ရှိပါကြောင်း တိုက်တွန်းရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။

MOI

ဒေါက်တာအေးအေးသင်း(အမျိုးသားပြတိုက်၊ နေပြည်တော်)

Sun, 08/24/2025 - 12:00

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး

(၁) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (ICH) ဆိုသည်မှာ

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် “ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကွန်ဗင်းရှင်း” အပိုဒ်(၂)တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-

“ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ဆိုသည်မှာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၊ အုပ်စုများနှင့်အချို့ကိစ္စရပ်များတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီနှင့် သက်ဆိုင်သောယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ပါဝင်နေသည့် ဓလေ့ထုံးစံများ၊ ကိုယ်စားပြုချက်များ၊ ဖော်ပြချက်များ၊ ဗဟုသုတ၊ စွမ်းရည်များသာမက ၎င်းတို့နှင့် ဆက်နွှယ်သည့်ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ အရာဝတ္ထုများ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် ICH နှင့် သက်ဆိုင်သောနေရာများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။”

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်သတ်မှတ်ရန်အတွက် မျိုးဆက်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြခြင်း (Transmission)၊ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စဉ်ဆက်မပြတ်သစ်လွင်ဆန်းသစ်၍ ရှင်သန်နေခြင်း (Living Heritage)၊ သမိုင်းကြောင်း၊ သဘာဝတို့နှင့်ဆက်စပ်နေခြင်း (Interaction with nature and history)၊ စဉ်ဆက်မပြတ် တစ်သမတ်တည်းရှိနေခြင်း (Identity and continuity)၊ လူတို့၏ ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဖန်တီးတီထွင်မှုတို့ကို အလေးဂရုပြု၍မြှင့်တင်ပေးခြင်း (Promote respect) စသည့်အချက်များဖြင့် ပြည့်စုံရန်လိုအပ်ပါသည်။

နယ်ပယ်(Domains) ငါးခု

ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တွင် နယ်ပယ် (Domains) ငါးခု ပါဝင်ပါသည်-

၂။ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှု အနုပညာများ၊ (Performing Arts)

၅။ ရိုးရာလက်မှုပညာရပ်များ၊ (Traditional Craftsmanship)

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် လိုက်နာရမည့် ကျင့်ဝတ်(၁၂)ချက်

၃။ အကောင်းဆုံး ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုစာရင်း (Register of Best Safeguarding Practices)

MOI

တစ်မျိုးသားလုံး၏ သမိုင်းလိုအပ်ချက်ကွက်လပ်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးမည့် မြန်မာ့သမိုင်းစဉ်

သမိုင်းပညာအား လေ့လာသင်ယူခြင်းဆိုသည်မှာ အတိတ်တွင်ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမျိုးရေး၊ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များအား ချဉ်းကပ်လေ့လာရင်း ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂတ်တွင်ဖြစ်ပျက်လာ မည့်ဖြစ်စဉ်များအားပြင်ဆင်ရန် ကြိုးစားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် လူမျိုးတစ်မျိုး၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းသည် ထိုနိုင်ငံနှင့်လူမျိုးတို့၏ တန်ဖိုးဖြတ်မရသည့် အမွေအနှစ်တစ်ခုပင်ဖြစ်ပါသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတိုင်းသည် ၎င်းတို့၏သမိုင်းကြောင်းအား တိကျသေချာစွာလေ့လာနိုင်ရန် စဉ်ဆက်မပြတ်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကာ သမိုင်းပညာ၏ နယ်ပယ်သည် လွန်စွာကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။မြန်မာ့သမိုင်းဖြစ်တည်လာပုံလူသားမျိုးနွယ်၏ သမိုင်းဆိုသည်မှာ ရှေးယခင်ကာလများတွင် မိမိတို့အတွေ့အကြုံများကို မျိုးဆက်သစ်များအတွက် နှုတ်ပြောပုံပြင်များ၊ မှတ်တမ်းများအဖြစ် ပြောကြားရာမှသည် စာပေ အရေးအသားပေါ်ထွန်းလာသောအခါတွင် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအဖြစ် ရေးသားဖော်ပြလာခဲ့လေသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအား စနစ်တကျမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ပါသည်။ ရှေးယခင်ကတည်းကပင် မင်းနေပြည်တော်တွင် ရွှေတိုက်တော်နှင့် ပိဋကတ်တိုက်ကဲ့သို့ မှတ်တမ်းဌာနများထားရှိကာ မင်းအစိုးရ အရာရှိများ၏မှတ်တမ်းများ၊ တိုင်းပြည်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့်အကြောင်းအရာများအား စနစ်တကျရေးမှတ်ထားလေ့ရှိသည်။ စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရာသီဥတုဒဏ်ကြောင့်လည်းကောင်း ပျက်စီးသောအခါများတွင် ပြန်လည်ပြုစုရေးသားကာ သမိုင်းကွင်းဆက် ခြေရာမပျောက်ပျက်စေရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး သမိုင်းကျမ်းအဖြစ် ဇမ္ဗူဒီပဦးဆောင်းကျမ်းအား အင်းဝခေတ်ဝန်ဇင်းမင်းရာဇာအမတ်ကြီးက ရှေးသမိုင်းကျမ်းအဆူဆူအား ပြန်လည်တည်းဖြတ်ကာ ရေးသားခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ညောင်ရမ်းခေတ် တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်တွင် ဦးကုလားကရှိနှင့်ပြီးသော ရာဇဝင်ကျမ်းအသီးသီးအား ပြန်လည်ပေါင်းစုကာ မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ ရာဇဝင်ချုပ်ဟူ၍ စီရင်ပြုစုရေးသားခဲ့ပါသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားမင်းလက်ထက်တွင် ဦးကုလား၏ မဟာရာဇဝင်ကြီးသည် လိုအပ်ချက်များရှိသဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ကျောက်စာများ၊ မှတ်တမ်းများဖြင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကာ တွင်းသင်းတိုက်ဝန်မင်းကြီးက ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းတစ်စောင်အား စီရင်ခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက်တွင် တစ်ကြိမ်၊ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် တစ်ကြိမ်ဖြင့် မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးအား ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲစသဖြင့် ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိများ ပူးပေါင်းပါဝင်၍ ပြုစုရေးသားခဲ့ကြလေသည်။သမိုင်းပညာရပ်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာပုံနှင့်အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းခေတ်အပြောင်းအလဲ၊ ယဉ်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲ ရှိလာသည်နှင့်အမျှ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာအယူအဆ တို့သည်လည်း ပြောင်းလဲခဲ့လေသည်။ ရှေးအခါက ဘုရင်ကြီးစိုးခဲ့၍ ရာဇဝင်မှာ မင်းတို့၏အကြောင်းကို မူတည်ရေးရသောကြောင့် ရာဇဝံသ အမည်ပေးခဲ့ကြလေသည်။ ယခုခေတ်တွင် သမိုင်းပညာ၏ ရှုမြင်ပုံသည် နိုင်ငံတွင်းနေလူတို့၏အကြောင်းကို အဓိက ထား၍ ရေးသားဖော်ထုတ်သည့်ပုံစံသို့ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ပြောင်းလဲလာလေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ရာဇဝင်ဟူသော ဝေါဟာရအစား နိုင်ငံသမိုင်း၊ လူ့သမိုင်းစသည်ဖြင့် လွှဲပြောင်းခေါ်လာကြခြင်း ဖြစ်လေသည်။ သမိုင်းပညာသည် ရှေးယခင်က စာပေမှတ်တမ်းများကို အမှီပြုရေးသားရသည့် ဝိဇ္ဇာပညာရပ်တစ်ခုမှသည် ယနေ့ခေတ်သို့ ရောက်ရှိ လာသောအခါ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ၊ ဘူမိဗေဒ၊ မှုခင်းဆေးပညာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးမှုနှင့် အခြားသောသိပ္ပံပညာများစွာ၏ ထောက်ပံ့မှုများဖြင့် စနစ်တကျလေ့လာဆန်းစစ် ဝေဖန်ရသည့် ပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့လေသည်။မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ်သို့ ရောက်လာသောအခါ၌ ခေတ်အလျောက် အမှန်ကန်ဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံးဖြစ်သော နိုင်ငံသမိုင်းကို ကျယ်ပြန့်ပြည့်စုံစွာရေးသားရန် လိုအပ်သဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏သမိုင်း အားလေ့လာရန် ပညာရှင်များက ကြိုးစားခဲ့ရာတွင်ရလဒ်အနေဖြင့် အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းအား ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ထိုစာအုပ် တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းအား ၁၉၇၀ မတိုင်ခင်အထိ လေ့လာတွေ့ရှိမှုများ၊ တူးဖော်ရရှိမှုများအား အခြေခံ၍ရေးသားထားခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသမိုင်းကျမ်းစာအုပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မူလဇာစ်မြစ်သမိုင်းကို လေ့လာရန်အတွက် ပြီးပြည့်စုံ ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း နောင်တွင် ဆက်လက်လေ့လာနိုင်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကောင်း တစ်ခုအဖြစ်ခိုင်မာစွာပြုစုရေးသားထားခြင်းတွေ့ရှိရပါသည်။ ထိုမတိုင်မီအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းအယူအဆကွဲများအနေဖြင့် “မြန်မာအစ တကောင်း” ဟူသည့် ရှေးရိုးအစဉ်အလာ ရာဇဝင် ကျမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည့် အယူအဆနှင့် “မြန်မာအစ ကျောက်ဆည်” ဟူသည့် ကိုလိုနီခေတ် တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် အယူအဆနှစ်ခုရှိနေပါသည်။ သို့ရာတွင် အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းစာအုပ်ထွက်ရှိပြီးနောက်တွင် မြန်မာ့သမိုင်းအားဖော်ပြရာ၌ ဝိဝါဒကွဲလွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ယဉ်ကျေး မှုကာလအစောဆုံးသည် သံခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်ကာ ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်စသည့် ယဉ်ကျေးမှုများမရှိကြောင်း၊ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ မူရင်းဇာစ်မြစ်မှာ တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်သာဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကာ ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ၊ သင်ခန်းစာများနှင့် သမိုင်းသင်ရိုးညွှန်းတမ်းများတွင် ထိုကဲ့သို့ ထည့်သွင်း သင်ယူနေဆဲပင်ဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၇၀ တွင် ထုတ်ဝေ သည့် အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းပြုစုရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့ပြုစုခဲ့သော သမိုင်းကျမ်းသည် ပြီးပြည့်စုံမှုမရှိသေး ကြောင်းအား စာအုပ်တွင်ထည့်သွင်းဖော်ပြကာ နောင်လာမည့် မျိုးဆက်များအနေဖြင့် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရေးသားရန် လိုအပ်ကြောင်း အမြော်အမြင်ကြီးစွာ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ပါသည်။မြန်မာပညာရှင်များ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုရလဒ်များ၁၉၈၀ ဝန်းကျင်ခုနှစ်များတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာသည် ခေတ်မီနည်းပညာနှင့် စက်ကိရိယာများကို အသုံးပြုလာနိုင်သဖြင့် ယခင်က တိမ်မြုပ်နေခဲ့သော သမိုင်းအမွေအနှစ်များကိုရှာဖွေခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့အား ပိုမိုလုပ်ဆောင်လာနိုင်လေသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း နေရာအနှံ့အပြားသို့သွားရောက်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏သမိုင်းအား ဆက်လက်လေ့လာခဲ့ကြလေသည်။ ရှေးဟောင်းမြို့များအား ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံဖြင့် ရှာဖွေခြင်း၊ ရေဒီယိုကာဗွန်သက်တမ်းစစ်ဆေးခြင်းနှင့် အခြားသောခေတ်မီနည်းပညာများအား အသုံးပြုကာ ပျူမြို့ဟောင်းများအား ရှာဖွေခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ သံခေတ်လူနေထိုင်ရာနေရာများအား ရှာဖွေခြင်းများပြုလုပ်ရာမှသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျောက်ခေတ် (ကျောက်ခေတ်ဦး၊ ကျောက်ခေတ်လယ်၊ ကျောက်ခေတ်နှောင်း) ယဉ်ကျေးမှုဟု ဆိုနိုင်မည့် အညာသီယန် ခေါ် အညာသားယဉ်ကျေးမှုအား မြန်မာနိုင်ငံအထက် ပိုင်းဒေသများတွင် စတင်တွေ့ရှိရခဲ့ပါသည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်ခေတ်ဦးနှင့် ကျောက်ခေတ်နှောင်းသာရှိပြီး ကျောက်ခေတ်လယ် အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိကြောင်း ယခင်က သတ်မှတ်ခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် အခြားသောနယ်ပယ်မှ ပညာရှင်များ၏ အကူအညီများရယူကာ ခါးဆက်ပြတ်နေသော မြန်မာ့သမိုင်းအား ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြပါသည်။ ထိုကြိုးစားမှု၏ရလဒ်အဖြစ် ပြည်မြို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးဝင်းကြိုင် ဦးဆောင်သော ပညာရှင်များသည် ခါးဆက်ပြတ်နေခဲ့သည်ဟူသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျောက်ခေတ်လယ်ကာလအား ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းဒေသနှင့် စမုန်မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ စတင်တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကျောက်ခေတ်ကာလတွင် ကျောက်ခေတ်ဦး၊ ကျောက်ခေတ်လယ်၊ ကျောက်ခေတ်နှောင်းဟူသည့် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းဖြစ်တည်နေခဲ့ သည့်အချက်အားအထောက်အထား တိကျခိုင်မာစွာဖြင့် နိုင်ငံတကာသို့ တင်ပြနိုင်ခဲ့ပါသည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ စဉ်ဆက်မပြတ်သော သမိုင်းစဉ်အား လေ့လာခြင်းလုပ်ငန်းတွင် သမိုင်းပညာရှင်များ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသာမက ဘူမိဗေဒပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များပါ အားဖြည့်ပါဝင်လာကြသဖြင့် သုတေသနပြုလုပ်ခြင်းနှင့် တူးဖော်ရှာဖွေမှုများသည် အရှိန် အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ထိုကာလတွင် ပရိုင်းမိတ်ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပုလဲမြို့နယ် မိုးကောင်းရွာအနီးတွင်လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ယခုအထိ မြိုင်မြို့နယ်နှင့် ပုလဲမြို့နယ်များရှိ ပုံတောင်ကျောက်လွှာစုများတွင်လည်းကောင်း ဆက်တိုက်တွေ့ရှိခဲ့ပါသည်။ အာရှတိုက်တွင် လူတူပရိုင်းမိတ်ရုပ်ကြွင်းများကို တရုတ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့ သည့်နှစ်ပေါင်း (၃၃.၇ သန်းမှ ၅၄.၈ သန်းကြား) ကာလဖြစ်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံမှတွေ့ရှိသော ပရိုင်းမိတ်ရုပ်ကြွင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ပရိုင်းမိတ်များထက် နှစ် ၃ သန်းခန့်စောကြောင်း သုံးသပ် ကြပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ ပရိုင်းမိတ်ရုပ်ကြွင်းများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပရိုင်းမိတ်ရုပ်ကြွင်းများသည် သက်တမ်းမတိမ်းမယိမ်းဖြစ်သော်လည်း ပုံတောင်ပရိုင်းမိတ်များက အရွယ်အစားပိုမိုကြီးမားပြီးပို၍ အဆင့်မြင့်ကြောင်း ပြည်တွင်းပြည်ပပညာရှင်များက သတ်မှတ်ခဲ့ကြပါသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ကျောက်ခေတ်မတိုင်ခင်ကပင် မြန်မာတို့သည် မြန်မာ့ရေ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ စတင်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ် သည်။၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အထိ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနနှင့် နိုင်ငံတကာပညာရှင်များနှင့် ပူးပေါင်းဖော်ထုတ်ချက်များအရ ကြေးခေတ်ကာလ ရှေးဦးမြန်မာ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ဘီစီ ၉၀၀ ခန့်မှစတင်ကာ ဖြစ်တည်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးတွေ့ရှိမှုအဖြစ် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဘုတလင်မြို့နယ် အုတ်အိုင်ဒေသတွင် စတင်တွေ့ရှိရပြီးနောက် ဘုတလင်မြို့နယ် ညောင်ကန်ဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ ၇၁၀ ဘီစီခန့်တွင် သံခေတ်ဦးကာလလူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်သည် တောင်သမန်ဒေသတွင် လည်းကောင်း၊ ၅၃၀ ဘီစီမှ ၉၀ ဘီစီအတွင်း သံခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရမည်းသင်း ခရိုင်ပျော်ဘွယ်မြို့နယ် ရွာထင်ကုန်းရွာတွင် လည်းကောင်း ပေါ်ထွန်းခဲ့ကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်၊ သံခေတ်ယဉ်ကျေးမှုများ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ထို့အပြင် ကြေးခေတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သံခေတ် ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သော စမုန်မြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှုတို့ ဆက်စပ်နေပုံများ၊ စမုန်မြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှုမှသည် ပျူခေတ်ယဉ်ကျေးမှုသို့ ကူးပြောင်းလာပုံစသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ဆက်စပ်တည်းဖြစ်တည်နေသည့် သမိုင်းအချက်အလက်များအား မြန်မာပညာရှင်များနှင့် ဖိတ်ခေါ်ထားသော နိုင်ငံခြားသားပညာရှင်များ ပူးပေါင်းကာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်။ ထိုတွေ့ရှိမှုများ၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိနေသည့် ပျူမြို့ဟောင်းသုံးမြို့(သရေခေတ္တရာ၊ ဗိဿနိုးနှင့် ဟန်လင်း) တို့အား ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေ အနှစ်စာရင်းဝင်သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပျူခေတ်နှင့် ပုဂံခေတ်တို့၏ ဆက်စပ်တည်ရှိမှုအား ဆက်လက်ရှာဖွေကာ ပျူခေတ်ဟုဆိုနိုင်သည့် သရေခေတ္တရာမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်သည် ပုဂံ၏ ပထမဆုံးမင်းဆက်အား တည်ထောင်ခဲ့သည် ဆိုသည့်အချက်အား စာပေအထောက်အထား များဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဗိသုကာလက်ရာ အထောက်အထားများအရသော် လည်းကောင်း၊ ကာဗွန်သက်တမ်းစစ်ဆေးခြင်း နည်းလမ်းများဖြင့် သော်လည်းကောင်း အထောက်အထားများစွာ ဆက်လက်တွေ့ရှိလာခဲ့ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ ကြိုးပမ်း အားထုတ်မှုများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသားတို့သည် လူသားများအဖြစ် စတင်ဖြစ်တည်လာသည့်အချိန် ကတည်းကပင် ဤမြေဤရေတွင် စဉ်ဆက်မပြတ် နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထားများအား ခိုင်မာစွာဖော်ထုတ်ပြသနိုင်လာခဲ့ပါသည်။မှားယွင်းနေသော မြန်မာ့သမိုင်းအား ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့မြန်မာ့သမိုင်းအား ကိုလိုနီခေတ်အတွင်းတွင် နိုင်ငံခြားသမိုင်းဆရာများမှ လိုရာဆွဲရေးသားခြင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာဖြင့် လူမျိုးရေးခွဲခြားရေးဖြစ်ပေါ်စေရန် ရေးသားခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၆၀ ခန့်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအခြေပြသမိုင်းအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာအားနည်းချက်များ၊ တူးဖော်ရေး အားနည်းချက်များကြောင့် ထိရောက်စွာ ပြန်လည်ချေပနိုင်ရန် ခက်ခဲခဲ့ပါသည်။ မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာ သန်းထွန်း မကွယ်လွန်မီရေးသားခဲ့သောစာတမ်းများ၊ ဆောင်းပါးများတွင် မြန်မာ့သမိုင်းသည် နိုင်ငံခြားသားသမိုင်းဆရာတို့၏ ခြယ်လှယ်မှုမှ မလွတ်မြောက်နိုင်သေးကြောင်း၊ ၎င်းတို့မျိုးဆက် လက်ထက်တွင် ထိုလွှမ်းမိုးမှုအား ပြန်လည်ချေဖျက် ရန်အတွက် လိုအပ်သောအထောက်အထားများ မပြည့်စုံသေးခြင်း၊ ပြင်ဆင်နိုင်ရန် အခြေအနေမရှိ သေးခြင်းတို့ကြောင့် နောင်မျိုးဆက်များအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားကြရန် တိုက်တွန်းခဲ့ သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းနှင့် အတူ သုတေသနပြုလုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း သုတေသနပညာရှင် ဦးမောင်မောင်တင်ကလည်း “ယနေ့ခေတ်တွင် သမိုင်းကိုငြင်းခုံရာတွင် တုတ်ထမ်းဓားထမ်း ပြောရန်မလို၊ ပေါက်တူးထမ်း၍ တူးဖော်ရှာဖွေပြီး ငြင်းရန်” ပြောဆိုခဲ့ပါသည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရအဆက်ဆက်အနေဖြင့် ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာသမိုင်း၏ တစ်ဆက်တစ်စပ် တည်းဖြစ်တည်မှုအား မှန်ကန်စွာဖော်ပြနိုင်မည့် တူးဖော်သုတေသနပြုရေးနှင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးရေးများအား အထူးဝါယမစိုက်ထုတ်ကာ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပါသည်။ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ်ရေးသားပြုစုရေးလုပ်ငန်းမြန်မာ့သမိုင်းစဉ်တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာကိုးကားစရာအဖြစ် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ ကျော်က ရေးသားထားသည့် “အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း”သာ ရှိခဲ့ရာမှ နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပပညာရှင်များ၏ ဘာသာရပ်အလိုက် ကွင်းဆင်းလေ့လာ သုတေသနပြုအသစ်တွေ့ရှိချက်များ၊ ပြည်ပဓာတ်ခွဲ ခန်းများတွင် သိပ္ပံနည်းကျ သက်တမ်းတွက်ချက်မှု များကြောင့် ပျူခေတ်ကာလသမိုင်းစဉ်သည် လည်း ပိုမို၍ ရုပ်လုံးပေါ်ပြည့်စုံလာပြီဟုယူဆရပြီး တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ် အား ပြန်လည်ဖြည့်စွက် ပြင်ဆင်ရေးသားနိုင်မည့် ရလဒ်ကို မျှော်မှန်းနိုင်ပြီဖြစ်ပါသည်။ ထိုလုပ်ငန်း စဉ်အား လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနမှ တစ်ဆက်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းအား ရေးသားပြုစုရန် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါ သည်။၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လမှစတင်ကာ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလအထိ ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်၊ သံခေတ်ဆိုင်ရာ အသစ်တွေ့ရှိရသည့် အထောက်အထား အချက်အလက်များကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ ပညာရှင် များရှေ့တွင် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်း၊ စစ်ဆေးခြင်း နှင့် ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်းအတွက် ဆွေးနွေးပွဲလေးကြိမ်ကျင်းပကာ မူကြမ်းစာအုပ်အား စတင် ရေးသားခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ ထိုစာအုပ်ထဲတွင် အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းထဲမှ လိုအပ်ချက်များဖြစ်သည့် သိပ္ပံနည်းကျ သက်တမ်းတွက်ချက်မှု (Carbon Dating Test)များ၊ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးမှု (DNA Test)များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ကာ ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်းတွင်တွေ့ရှိရသော တူးဖော်တွေ့ရှိမှု အထောက်အထားအသစ်များအား ထည့်သွင်းထားပါသည်။ အဆိုပါမူကြမ်းစာအုပ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သားများသည် ပရိုင်းမိတ်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကာလမှစ၍ သံခေတ်ဟုဆိုနိုင်သည့် စမုန်မြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှု ကာလအထိ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းပင် မြန်မာ့ ရေမြေပေါ်တွင် ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းစဉ်အဆင့်ဆင့်အား အထောက်အထားခိုင်မာတိကျစွာ ရေးသားထားခဲ့ပါသည်။ထိုဆွေးနွေးပွဲများနှင့် တစ်ဆက်တည်းပင် ပျူခေတ်ကာလ သမိုင်းစဉ်တို့နှင့်ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးပွဲများအား ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လမှ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လေးကြိမ်ပြုလုပ်ကာ ပျူခေတ်ကာလ ရှေးဦးမြန်မာများ၏ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဗိသုကာ ပညာနှင့် အခြားသောကဏ္ဍများအား အသစ်တွေ့ရှိ ရသည့် အထောက်အထားများအား အခြေခံကာ ဖြည့်စွက်သင့်သည်ကို ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်သင့်သည်တို့ကို ပြင်ဆင်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါ သည်။ ထိုဆွေးနွေးပွဲများ၏ ရလဒ်အဖြစ် ပျူမြန်မာ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ဖြစ်တည်ခဲ့မှုများ၊ ပျူခေတ်နှင့်ပုဂံခေတ်သည် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း တည်ရှိနေမှုများအား အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့ သမိုင်းစဉ် ရေးသားခြင်းလုပ်ငန်းတွင် ကြီးမားသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုအား ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဆွေးနွေးပွဲများ၏ ရလဒ်အရ ရှေးယခင်က သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် မြန်မာတို့သည် တိဘက် ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အေဒီ ၈ ရာစုတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး မြို့ပြ တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟူသောမှားယွင်းသည့် သမိုင်း အားပယ်ဖျက်ကာ လူသားများအဖြစ် စတင်ဖြစ်တည်လာမည့် ပရိုင်းမိတ်ကာလမှပင် မြန်မာ တို့သည် မြန်မာ့ရေမြေပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည် ဟူသည့်အချက်အား မီးမောင်းထိုးဖော်ပြလာနိုင်ပါသည်။ဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပမှ ပညာ ရှင်များစွာအား နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဖိတ်ခေါ်ကာ အပြန်ပြန်အလှန်လှန်စစ်ဆေးပြီး ရရှိလာသော မူကြမ်းများအား “မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ် ပြုစုပုံနှိပ်နိုင်ရေးကော်မတီ” သို့ပေးအပ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏မှန်ကန်သော သမိုင်းအချက်အလက်များအား ခိုင်မာသော အချက်အလက်များအဖြစ် မှတ်တမ်းပြုစုရန်၊ ပြည်သူလူထုသိရှိစေရန် သမိုင်းစဉ်စာအုပ်ထုတ်ဝေရန်၊ ခိုင်မာသောသမိုင်းအား အခြေခံပညာနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာရေး သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများတွင် အနီးစပ်ဆုံးသော စာသင်နှစ်မှ စတင်ထည့်သွင်း ရေးသားပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ပေးရန် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိပါသည်။ရှေးပညာရှိများ၏ မျိုးဆက်အမွေမြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော သမိုင်းစဉ်စာအုပ်ပြုစုခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ လူသားများ စတင်ဖြစ်တည်ချိန်မှ ပျူခေတ်အထိ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း သမိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင်ကွက်လပ်ဖြစ်နေသော ဟာကွက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက် အသစ်ထပ်မံတွေ့ရှိချက် အထောက်အထားများကို ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ရန်၊ သမိုင်းစဉ်အထောက်အထားများကို အသစ်တွေ့ရှိ ချက်များသာမက ခေတ်မီသက်တမ်းတွက်ချက်မှု များကိုပါ ဖြည့်စွက်ရေးသားရန်နှင့် စစ်မှန်သော မြန်မာ့သမိုင်းပေါ်လွင်ရန်ဖြစ်၍ မြန်မာသမိုင်း အဖွဲ့ ပညာရှင်များနှင့် စိစစ်ရေးအဖွဲ့ပညာရှင်များက တည်းဖြတ်ပေးရန်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ သာသနာရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်နုမြဇံမှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ်ပြုစု ပုံနှိပ်နိုင်ရေးအတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ကိုလိုနီခေတ်တွင် ကိုလိုနီလူမျိုးခြားပညာရှင်များမှ ဘက်လိုက်ရေးသားခဲ့သော မှားယွင်းနေသည့် သမိုင်းအချက်အလက်များ၊ မြန်မာတို့၏ ဇာတိ မာန်အား ရိုက်ချိုးစေရန် ရေးသားမှုများ၊ လူမျိုးရေးဘက်လိုက်ရေးသားမှုများအား နှောင်းကာလ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင်များက ချေဖျက်ရန် ကြိုးစား ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုခေတ်ကာလ၏ အခြေအနေ များကြောင့် အလုံးစုံပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုမှားယွင်းသော အချက်အလက်များအား ပညာရေးသင်ရိုး ညွှန်းတမ်းများတွင် ဆက်လက်ဖော်ပြလျက်ရှိနေ ဆဲပင်ဖြစ်ပါသည်။ ယခုအခါတွင်စစ်မှန်သည့် မြန်မာ့သမိုင်းသည် တစ်စစနှင့် ပီပြင်စွာပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဖြစ်ရာ “အခြေပြ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း” အား ရေးသားပြုစုခဲ့ကြသည့် ပညာရှင်များနှင့် နှောင်းခေတ်ကာလ သမိုင်းပညာရှင်များ ခေတ်အဆက်ဆက်ကြိုးစားအားထုတ်မှု၏ ရလဒ်ဟု ဆိုနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုပညာရှင်ကြီးများသည် ၎င်းတို့လက်ထက်တွင် ပြင်ဆင်ရန်ခက်ခဲသည်ကို သိရှိသဖြင့် နောင်တွင် မျိုးဆက်သစ်များ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် အတတ်နိုင်ဆုံး အားထုတ် ကြိုးပမ်း ရေးသားထားသည်ဖြစ်ရာ ယခုအချိန်တွင် “တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်း” ရေးသားပြုစုရာတွင်ကြီးမားသော အထောက်အပံ့ပင် ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။ ယခုကျွန်တော်တို့မျိုးဆက် တွင် “တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်း” ရေးသားရာတွင် နိုင်ငံခြားပညာရှင်များ၏ ခြယ်လှယ်မှုကင်းလွတ်ကာ ခိုင်မာတိကျသော အထောက်အထားများစွာဖြင့် ခိုင်မာစွာ ရေးသား ပြုစုနေခြင်းဖြစ်သော်လည်း အလုံးစုံ ပြည့်ဝမှန်ကန် ရန် လိုအပ်နေဆဲပင်ဖြစ်ပါသည်။ မျိုးဆက်သစ်များ လက်ထက်တွင်လည်း အသစ်ထပ်မံတွေ့ရှိချက် များရှိလာပါက ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ရဦးမည်ပင် ဖြစ်ပါ သည်။ ထိုလုပ်ငန်းစဉ်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံသား များအတွက် အစဉ်အဆက်လုပ်ဆောင်ရမည့် အမျိုး သားရေးတာဝန်ဖြစ်ရာ “တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း သော မြန်မာ့သမိုင်း” ရေးသားပြုစုနေသည့် ကော်မတီ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် သမိုင်း မှတ်တိုင်တစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်တည်လာပြီဖြစ်ပါသည်။ မိမိတို့၏သမိုင်းအစစ်အမှန်အား ပိုမိုသိရှိလာကာအမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ်များ နိုးကြားလာနိုင်သဖြင့် “တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်း” ရေးသားပြုစုခြင်း လုပ်ငန်းကြီးအား အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် နိုင်ငံသူနိုင်ငံသားများအားလုံး ဝိုင်းဝန်းကူညီရမည်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင် နေသော အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဌာနဆိုင်ရာများနှင့် ပညာရှင်များ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုများ အောင်မြင် နိုင်စေရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသားများ အားလုံး ကလည်း ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုအားပေးရမည်ပင် ဖြစ်ပါသည်။MOI

မြန်မာ့သမိုင်းဖြစ်တည်လာပုံ

လူသားမျိုးနွယ်၏ သမိုင်းဆိုသည်မှာ ရှေးယခင်ကာလများတွင် မိမိတို့အတွေ့အကြုံများကို မျိုးဆက်သစ်များအတွက် နှုတ်ပြောပုံပြင်များ၊ မှတ်တမ်းများအဖြစ် ပြောကြားရာမှသည် စာပေ အရေးအသားပေါ်ထွန်းလာသောအခါတွင် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအဖြစ် ရေးသားဖော်ပြလာခဲ့လေသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအား စနစ်တကျမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ပါသည်။ ရှေးယခင်ကတည်းကပင် မင်းနေပြည်တော်တွင် ရွှေတိုက်တော်နှင့် ပိဋကတ်တိုက်ကဲ့သို့ မှတ်တမ်းဌာနများထားရှိကာ မင်းအစိုးရ အရာရှိများ၏မှတ်တမ်းများ၊ တိုင်းပြည်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့်အကြောင်းအရာများအား စနစ်တကျရေးမှတ်ထားလေ့ရှိသည်။ စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရာသီဥတုဒဏ်ကြောင့်လည်းကောင်း ပျက်စီးသောအခါများတွင် ပြန်လည်ပြုစုရေးသားကာ သမိုင်းကွင်းဆက် ခြေရာမပျောက်ပျက်စေရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး သမိုင်းကျမ်းအဖြစ် ဇမ္ဗူဒီပဦးဆောင်းကျမ်းအား အင်းဝခေတ်ဝန်ဇင်းမင်းရာဇာအမတ်ကြီးက ရှေးသမိုင်းကျမ်းအဆူဆူအား ပြန်လည်တည်းဖြတ်ကာ ရေးသားခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ညောင်ရမ်းခေတ် တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်တွင် ဦးကုလားကရှိနှင့်ပြီးသော ရာဇဝင်ကျမ်းအသီးသီးအား ပြန်လည်ပေါင်းစုကာ မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ ရာဇဝင်ချုပ်ဟူ၍ စီရင်ပြုစုရေးသားခဲ့ပါသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားမင်းလက်ထက်တွင် ဦးကုလား၏ မဟာရာဇဝင်ကြီးသည် လိုအပ်ချက်များရှိသဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ကျောက်စာများ၊ မှတ်တမ်းများဖြင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကာ တွင်းသင်းတိုက်ဝန်မင်းကြီးက ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းတစ်စောင်အား စီရင်ခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက်တွင် တစ်ကြိမ်၊ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် တစ်ကြိမ်ဖြင့် မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးအား ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲစသဖြင့် ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိများ ပူးပေါင်းပါဝင်၍ ပြုစုရေးသားခဲ့ကြလေသည်။

သမိုင်းပညာရပ်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာပုံနှင့်အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း

ခေတ်အပြောင်းအလဲ၊ ယဉ်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲ ရှိလာသည်နှင့်အမျှ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာအယူအဆ တို့သည်လည်း ပြောင်းလဲခဲ့လေသည်။ ရှေးအခါက ဘုရင်ကြီးစိုးခဲ့၍ ရာဇဝင်မှာ မင်းတို့၏အကြောင်းကို မူတည်ရေးရသောကြောင့် ရာဇဝံသ အမည်ပေးခဲ့ကြလေသည်။ ယခုခေတ်တွင် သမိုင်းပညာ၏ ရှုမြင်ပုံသည် နိုင်ငံတွင်းနေလူတို့၏အကြောင်းကို အဓိက ထား၍ ရေးသားဖော်ထုတ်သည့်ပုံစံသို့ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ပြောင်းလဲလာလေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ရာဇဝင်ဟူသော ဝေါဟာရအစား နိုင်ငံသမိုင်း၊ လူ့သမိုင်းစသည်ဖြင့် လွှဲပြောင်းခေါ်လာကြခြင်း ဖြစ်လေသည်။ သမိုင်းပညာသည် ရှေးယခင်က စာပေမှတ်တမ်းများကို အမှီပြုရေးသားရသည့် ဝိဇ္ဇာပညာရပ်တစ်ခုမှသည် ယနေ့ခေတ်သို့ ရောက်ရှိ လာသောအခါ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ၊ ဘူမိဗေဒ၊ မှုခင်းဆေးပညာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးမှုနှင့် အခြားသောသိပ္ပံပညာများစွာ၏ ထောက်ပံ့မှုများဖြင့် စနစ်တကျလေ့လာဆန်းစစ် ဝေဖန်ရသည့် ပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့လေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ်သို့ ရောက်လာသောအခါ၌ ခေတ်အလျောက် အမှန်ကန်ဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံးဖြစ်သော နိုင်ငံသမိုင်းကို ကျယ်ပြန့်ပြည့်စုံစွာရေးသားရန် လိုအပ်သဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏သမိုင်း အားလေ့လာရန် ပညာရှင်များက ကြိုးစားခဲ့ရာတွင်ရလဒ်အနေဖြင့် အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းအား ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ထိုစာအုပ် တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းအား ၁၉၇၀ မတိုင်ခင်အထိ လေ့လာတွေ့ရှိမှုများ၊ တူးဖော်ရရှိမှုများအား အခြေခံ၍ရေးသားထားခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသမိုင်းကျမ်းစာအုပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မူလဇာစ်မြစ်သမိုင်းကို လေ့လာရန်အတွက် ပြီးပြည့်စုံ ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း နောင်တွင် ဆက်လက်လေ့လာနိုင်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကောင်း တစ်ခုအဖြစ်ခိုင်မာစွာပြုစုရေးသားထားခြင်းတွေ့ရှိရပါသည်။ ထိုမတိုင်မီအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းအယူအဆကွဲများအနေဖြင့် “မြန်မာအစ တကောင်း” ဟူသည့် ရှေးရိုးအစဉ်အလာ ရာဇဝင် ကျမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည့် အယူအဆနှင့် “မြန်မာအစ ကျောက်ဆည်” ဟူသည့် ကိုလိုနီခေတ် တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့် အယူအဆနှစ်ခုရှိနေပါသည်။ သို့ရာတွင် အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းစာအုပ်ထွက်ရှိပြီးနောက်တွင် မြန်မာ့သမိုင်းအားဖော်ပြရာ၌ ဝိဝါဒကွဲလွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ယဉ်ကျေး မှုကာလအစောဆုံးသည် သံခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်ကာ ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်စသည့် ယဉ်ကျေးမှုများမရှိကြောင်း၊ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ မူရင်းဇာစ်မြစ်မှာ တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်သာဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကာ ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ၊ သင်ခန်းစာများနှင့် သမိုင်းသင်ရိုးညွှန်းတမ်းများတွင် ထိုကဲ့သို့ ထည့်သွင်း သင်ယူနေဆဲပင်ဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၇၀ တွင် ထုတ်ဝေ သည့် အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းပြုစုရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့ပြုစုခဲ့သော သမိုင်းကျမ်းသည် ပြီးပြည့်စုံမှုမရှိသေး ကြောင်းအား စာအုပ်တွင်ထည့်သွင်းဖော်ပြကာ နောင်လာမည့် မျိုးဆက်များအနေဖြင့် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရေးသားရန် လိုအပ်ကြောင်း အမြော်အမြင်ကြီးစွာ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ပါသည်။

မြန်မာပညာရှင်များ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုရလဒ်များ

၁၉၈၀ ဝန်းကျင်ခုနှစ်များတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာသည် ခေတ်မီနည်းပညာနှင့် စက်ကိရိယာများကို အသုံးပြုလာနိုင်သဖြင့် ယခင်က တိမ်မြုပ်နေခဲ့သော သမိုင်းအမွေအနှစ်များကိုရှာဖွေခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့အား ပိုမိုလုပ်ဆောင်လာနိုင်လေသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း နေရာအနှံ့အပြားသို့သွားရောက်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏သမိုင်းအား ဆက်လက်လေ့လာခဲ့ကြလေသည်။ ရှေးဟောင်းမြို့များအား ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံဖြင့် ရှာဖွေခြင်း၊ ရေဒီယိုကာဗွန်သက်တမ်းစစ်ဆေးခြင်းနှင့် အခြားသောခေတ်မီနည်းပညာများအား အသုံးပြုကာ ပျူမြို့ဟောင်းများအား ရှာဖွေခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ သံခေတ်လူနေထိုင်ရာနေရာများအား ရှာဖွေခြင်းများပြုလုပ်ရာမှသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျောက်ခေတ် (ကျောက်ခေတ်ဦး၊ ကျောက်ခေတ်လယ်၊ ကျောက်ခေတ်နှောင်း) ယဉ်ကျေးမှုဟု ဆိုနိုင်မည့် အညာသီယန် ခေါ် အညာသားယဉ်ကျေးမှုအား မြန်မာနိုင်ငံအထက် ပိုင်းဒေသများတွင် စတင်တွေ့ရှိရခဲ့ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်ခေတ်ဦးနှင့် ကျောက်ခေတ်နှောင်းသာရှိပြီး ကျောက်ခေတ်လယ် အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိကြောင်း ယခင်က သတ်မှတ်ခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် အခြားသောနယ်ပယ်မှ ပညာရှင်များ၏ အကူအညီများရယူကာ ခါးဆက်ပြတ်နေသော မြန်မာ့သမိုင်းအား ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြပါသည်။ ထိုကြိုးစားမှု၏ရလဒ်အဖြစ် ပြည်မြို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးဝင်းကြိုင် ဦးဆောင်သော ပညာရှင်များသည် ခါးဆက်ပြတ်နေခဲ့သည်ဟူသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျောက်ခေတ်လယ်ကာလအား ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းဒေသနှင့် စမုန်မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ စတင်တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကျောက်ခေတ်ကာလတွင် ကျောက်ခေတ်ဦး၊ ကျောက်ခေတ်လယ်၊ ကျောက်ခေတ်နှောင်းဟူသည့် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းဖြစ်တည်နေခဲ့ သည့်အချက်အားအထောက်အထား တိကျခိုင်မာစွာဖြင့် နိုင်ငံတကာသို့ တင်ပြနိုင်ခဲ့ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ စဉ်ဆက်မပြတ်သော သမိုင်းစဉ်အား လေ့လာခြင်းလုပ်ငန်းတွင် သမိုင်းပညာရှင်များ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသာမက ဘူမိဗေဒပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များပါ အားဖြည့်ပါဝင်လာကြသဖြင့် သုတေသနပြုလုပ်ခြင်းနှင့် တူးဖော်ရှာဖွေမှုများသည် အရှိန် အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ထိုကာလတွင် ပရိုင်းမိတ်ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပုလဲမြို့နယ် မိုးကောင်းရွာအနီးတွင်လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ယခုအထိ မြိုင်မြို့နယ်နှင့် ပုလဲမြို့နယ်များရှိ ပုံတောင်ကျောက်လွှာစုများတွင်လည်းကောင်း ဆက်တိုက်တွေ့ရှိခဲ့ပါသည်။ အာရှတိုက်တွင် လူတူပရိုင်းမိတ်ရုပ်ကြွင်းများကို တရုတ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့ သည့်နှစ်ပေါင်း (၃၃.၇ သန်းမှ ၅၄.၈ သန်းကြား) ကာလဖြစ်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံမှတွေ့ရှိသော ပရိုင်းမိတ်ရုပ်ကြွင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ပရိုင်းမိတ်များထက် နှစ် ၃ သန်းခန့်စောကြောင်း သုံးသပ် ကြပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ ပရိုင်းမိတ်ရုပ်ကြွင်းများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပရိုင်းမိတ်ရုပ်ကြွင်းများသည် သက်တမ်းမတိမ်းမယိမ်းဖြစ်သော်လည်း ပုံတောင်ပရိုင်းမိတ်များက အရွယ်အစားပိုမိုကြီးမားပြီးပို၍ အဆင့်မြင့်ကြောင်း ပြည်တွင်းပြည်ပပညာရှင်များက သတ်မှတ်ခဲ့ကြပါသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ကျောက်ခေတ်မတိုင်ခင်ကပင် မြန်မာတို့သည် မြန်မာ့ရေ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ စတင်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ် သည်။

၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အထိ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနနှင့် နိုင်ငံတကာပညာရှင်များနှင့် ပူးပေါင်းဖော်ထုတ်ချက်များအရ ကြေးခေတ်ကာလ ရှေးဦးမြန်မာ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ဘီစီ ၉၀၀ ခန့်မှစတင်ကာ ဖြစ်တည်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးတွေ့ရှိမှုအဖြစ် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဘုတလင်မြို့နယ် အုတ်အိုင်ဒေသတွင် စတင်တွေ့ရှိရပြီးနောက် ဘုတလင်မြို့နယ် ညောင်ကန်ဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ ၇၁၀ ဘီစီခန့်တွင် သံခေတ်ဦးကာလလူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်သည် တောင်သမန်ဒေသတွင် လည်းကောင်း၊ ၅၃၀ ဘီစီမှ ၉၀ ဘီစီအတွင်း သံခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရမည်းသင်း ခရိုင်ပျော်ဘွယ်မြို့နယ် ရွာထင်ကုန်းရွာတွင် လည်းကောင်း ပေါ်ထွန်းခဲ့ကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်၊ သံခေတ်ယဉ်ကျေးမှုများ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အပြင် ကြေးခေတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သံခေတ် ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သော စမုန်မြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှုတို့ ဆက်စပ်နေပုံများ၊ စမုန်မြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှုမှသည် ပျူခေတ်ယဉ်ကျေးမှုသို့ ကူးပြောင်းလာပုံစသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ဆက်စပ်တည်းဖြစ်တည်နေသည့် သမိုင်းအချက်အလက်များအား မြန်မာပညာရှင်များနှင့် ဖိတ်ခေါ်ထားသော နိုင်ငံခြားသားပညာရှင်များ ပူးပေါင်းကာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်။ ထိုတွေ့ရှိမှုများ၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိနေသည့် ပျူမြို့ဟောင်းသုံးမြို့(သရေခေတ္တရာ၊ ဗိဿနိုးနှင့် ဟန်လင်း) တို့အား ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေ အနှစ်စာရင်းဝင်သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပျူခေတ်နှင့် ပုဂံခေတ်တို့၏ ဆက်စပ်တည်ရှိမှုအား ဆက်လက်ရှာဖွေကာ ပျူခေတ်ဟုဆိုနိုင်သည့် သရေခေတ္တရာမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်သည် ပုဂံ၏ ပထမဆုံးမင်းဆက်အား တည်ထောင်ခဲ့သည် ဆိုသည့်အချက်အား စာပေအထောက်အထား များဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဗိသုကာလက်ရာ အထောက်အထားများအရသော် လည်းကောင်း၊ ကာဗွန်သက်တမ်းစစ်ဆေးခြင်း နည်းလမ်းများဖြင့် သော်လည်းကောင်း အထောက်အထားများစွာ ဆက်လက်တွေ့ရှိလာခဲ့ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ ကြိုးပမ်း အားထုတ်မှုများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသားတို့သည် လူသားများအဖြစ် စတင်ဖြစ်တည်လာသည့်အချိန် ကတည်းကပင် ဤမြေဤရေတွင် စဉ်ဆက်မပြတ် နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထားများအား ခိုင်မာစွာဖော်ထုတ်ပြသနိုင်လာခဲ့ပါသည်။

မှားယွင်းနေသော မြန်မာ့သမိုင်းအား ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့

မြန်မာ့သမိုင်းအား ကိုလိုနီခေတ်အတွင်းတွင် နိုင်ငံခြားသမိုင်းဆရာများမှ လိုရာဆွဲရေးသားခြင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာဖြင့် လူမျိုးရေးခွဲခြားရေးဖြစ်ပေါ်စေရန် ရေးသားခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၆၀ ခန့်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအခြေပြသမိုင်းအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာအားနည်းချက်များ၊ တူးဖော်ရေး အားနည်းချက်များကြောင့် ထိရောက်စွာ ပြန်လည်ချေပနိုင်ရန် ခက်ခဲခဲ့ပါသည်။ မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာ သန်းထွန်း မကွယ်လွန်မီရေးသားခဲ့သောစာတမ်းများ၊ ဆောင်းပါးများတွင် မြန်မာ့သမိုင်းသည် နိုင်ငံခြားသားသမိုင်းဆရာတို့၏ ခြယ်လှယ်မှုမှ မလွတ်မြောက်နိုင်သေးကြောင်း၊ ၎င်းတို့မျိုးဆက် လက်ထက်တွင် ထိုလွှမ်းမိုးမှုအား ပြန်လည်ချေဖျက် ရန်အတွက် လိုအပ်သောအထောက်အထားများ မပြည့်စုံသေးခြင်း၊ ပြင်ဆင်နိုင်ရန် အခြေအနေမရှိ သေးခြင်းတို့ကြောင့် နောင်မျိုးဆက်များအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားကြရန် တိုက်တွန်းခဲ့ သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းနှင့် အတူ သုတေသနပြုလုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း သုတေသနပညာရှင် ဦးမောင်မောင်တင်ကလည်း “ယနေ့ခေတ်တွင် သမိုင်းကိုငြင်းခုံရာတွင် တုတ်ထမ်းဓားထမ်း ပြောရန်မလို၊ ပေါက်တူးထမ်း၍ တူးဖော်ရှာဖွေပြီး ငြင်းရန်” ပြောဆိုခဲ့ပါသည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရအဆက်ဆက်အနေဖြင့် ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာသမိုင်း၏ တစ်ဆက်တစ်စပ် တည်းဖြစ်တည်မှုအား မှန်ကန်စွာဖော်ပြနိုင်မည့် တူးဖော်သုတေသနပြုရေးနှင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးရေးများအား အထူးဝါယမစိုက်ထုတ်ကာ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပါသည်။

တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ်ရေးသားပြုစုရေးလုပ်ငန်း

မြန်မာ့သမိုင်းစဉ်တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာကိုးကားစရာအဖြစ် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ ကျော်က ရေးသားထားသည့် “အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း”သာ ရှိခဲ့ရာမှ နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပပညာရှင်များ၏ ဘာသာရပ်အလိုက် ကွင်းဆင်းလေ့လာ သုတေသနပြုအသစ်တွေ့ရှိချက်များ၊ ပြည်ပဓာတ်ခွဲ ခန်းများတွင် သိပ္ပံနည်းကျ သက်တမ်းတွက်ချက်မှု များကြောင့် ပျူခေတ်ကာလသမိုင်းစဉ်သည် လည်း ပိုမို၍ ရုပ်လုံးပေါ်ပြည့်စုံလာပြီဟုယူဆရပြီး တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ် အား ပြန်လည်ဖြည့်စွက် ပြင်ဆင်ရေးသားနိုင်မည့် ရလဒ်ကို မျှော်မှန်းနိုင်ပြီဖြစ်ပါသည်။ ထိုလုပ်ငန်း စဉ်အား လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနမှ တစ်ဆက်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းအား ရေးသားပြုစုရန် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါ သည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လမှစတင်ကာ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလအထိ ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်၊ သံခေတ်ဆိုင်ရာ အသစ်တွေ့ရှိရသည့် အထောက်အထား အချက်အလက်များကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ ပညာရှင် များရှေ့တွင် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်း၊ စစ်ဆေးခြင်း နှင့် ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်းအတွက် ဆွေးနွေးပွဲလေးကြိမ်ကျင်းပကာ မူကြမ်းစာအုပ်အား စတင် ရေးသားခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ ထိုစာအုပ်ထဲတွင် အခြေပြမြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းထဲမှ လိုအပ်ချက်များဖြစ်သည့် သိပ္ပံနည်းကျ သက်တမ်းတွက်ချက်မှု (Carbon Dating Test)များ၊ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးမှု (DNA Test)များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ကာ ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်းတွင်တွေ့ရှိရသော တူးဖော်တွေ့ရှိမှု အထောက်အထားအသစ်များအား ထည့်သွင်းထားပါသည်။ အဆိုပါမူကြမ်းစာအုပ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သားများသည် ပရိုင်းမိတ်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကာလမှစ၍ သံခေတ်ဟုဆိုနိုင်သည့် စမုန်မြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှု ကာလအထိ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းပင် မြန်မာ့ ရေမြေပေါ်တွင် ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းစဉ်အဆင့်ဆင့်အား အထောက်အထားခိုင်မာတိကျစွာ ရေးသားထားခဲ့ပါသည်။

ထိုဆွေးနွေးပွဲများနှင့် တစ်ဆက်တည်းပင် ပျူခေတ်ကာလ သမိုင်းစဉ်တို့နှင့်ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးပွဲများအား ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လမှ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လေးကြိမ်ပြုလုပ်ကာ ပျူခေတ်ကာလ ရှေးဦးမြန်မာများ၏ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဗိသုကာ ပညာနှင့် အခြားသောကဏ္ဍများအား အသစ်တွေ့ရှိ ရသည့် အထောက်အထားများအား အခြေခံကာ ဖြည့်စွက်သင့်သည်ကို ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်သင့်သည်တို့ကို ပြင်ဆင်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါ သည်။ ထိုဆွေးနွေးပွဲများ၏ ရလဒ်အဖြစ် ပျူမြန်မာ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ဖြစ်တည်ခဲ့မှုများ၊ ပျူခေတ်နှင့်ပုဂံခေတ်သည် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း တည်ရှိနေမှုများအား အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့ သမိုင်းစဉ် ရေးသားခြင်းလုပ်ငန်းတွင် ကြီးမားသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုအား ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဆွေးနွေးပွဲများ၏ ရလဒ်အရ ရှေးယခင်က သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် မြန်မာတို့သည် တိဘက် ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အေဒီ ၈ ရာစုတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး မြို့ပြ တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟူသောမှားယွင်းသည့် သမိုင်း အားပယ်ဖျက်ကာ လူသားများအဖြစ် စတင်ဖြစ်တည်လာမည့် ပရိုင်းမိတ်ကာလမှပင် မြန်မာ တို့သည် မြန်မာ့ရေမြေပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည် ဟူသည့်အချက်အား မီးမောင်းထိုးဖော်ပြလာနိုင်ပါသည်။

ဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပမှ ပညာ ရှင်များစွာအား နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဖိတ်ခေါ်ကာ အပြန်ပြန်အလှန်လှန်စစ်ဆေးပြီး ရရှိလာသော မူကြမ်းများအား “မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ် ပြုစုပုံနှိပ်နိုင်ရေးကော်မတီ” သို့ပေးအပ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏မှန်ကန်သော သမိုင်းအချက်အလက်များအား ခိုင်မာသော အချက်အလက်များအဖြစ် မှတ်တမ်းပြုစုရန်၊ ပြည်သူလူထုသိရှိစေရန် သမိုင်းစဉ်စာအုပ်ထုတ်ဝေရန်၊ ခိုင်မာသောသမိုင်းအား အခြေခံပညာနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာရေး သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများတွင် အနီးစပ်ဆုံးသော စာသင်နှစ်မှ စတင်ထည့်သွင်း ရေးသားပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ပေးရန် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိပါသည်။

ရှေးပညာရှိများ၏ မျိုးဆက်အမွေ

မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော သမိုင်းစဉ်စာအုပ်ပြုစုခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ လူသားများ စတင်ဖြစ်တည်ချိန်မှ ပျူခေတ်အထိ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း သမိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင်ကွက်လပ်ဖြစ်နေသော ဟာကွက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက် အသစ်ထပ်မံတွေ့ရှိချက် အထောက်အထားများကို ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ရန်၊ သမိုင်းစဉ်အထောက်အထားများကို အသစ်တွေ့ရှိ ချက်များသာမက ခေတ်မီသက်တမ်းတွက်ချက်မှု များကိုပါ ဖြည့်စွက်ရေးသားရန်နှင့် စစ်မှန်သော မြန်မာ့သမိုင်းပေါ်လွင်ရန်ဖြစ်၍ မြန်မာသမိုင်း အဖွဲ့ ပညာရှင်များနှင့် စိစစ်ရေးအဖွဲ့ပညာရှင်များက တည်းဖြတ်ပေးရန်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ သာသနာရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်နုမြဇံမှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ်ပြုစု ပုံနှိပ်နိုင်ရေးအတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

ကိုလိုနီခေတ်တွင် ကိုလိုနီလူမျိုးခြားပညာရှင်များမှ ဘက်လိုက်ရေးသားခဲ့သော မှားယွင်းနေသည့် သမိုင်းအချက်အလက်များ၊ မြန်မာတို့၏ ဇာတိ မာန်အား ရိုက်ချိုးစေရန် ရေးသားမှုများ၊ လူမျိုးရေးဘက်လိုက်ရေးသားမှုများအား နှောင်းကာလ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင်များက ချေဖျက်ရန် ကြိုးစား ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုခေတ်ကာလ၏ အခြေအနေ များကြောင့် အလုံးစုံပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုမှားယွင်းသော အချက်အလက်များအား ပညာရေးသင်ရိုး ညွှန်းတမ်းများတွင် ဆက်လက်ဖော်ပြလျက်ရှိနေ ဆဲပင်ဖြစ်ပါသည်။ ယခုအခါတွင်စစ်မှန်သည့် မြန်မာ့သမိုင်းသည် တစ်စစနှင့် ပီပြင်စွာပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဖြစ်ရာ “အခြေပြ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း” အား ရေးသားပြုစုခဲ့ကြသည့် ပညာရှင်များနှင့် နှောင်းခေတ်ကာလ သမိုင်းပညာရှင်များ ခေတ်အဆက်ဆက်ကြိုးစားအားထုတ်မှု၏ ရလဒ်ဟု ဆိုနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုပညာရှင်ကြီးများသည် ၎င်းတို့လက်ထက်တွင် ပြင်ဆင်ရန်ခက်ခဲသည်ကို သိရှိသဖြင့် နောင်တွင် မျိုးဆက်သစ်များ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် အတတ်နိုင်ဆုံး အားထုတ် ကြိုးပမ်း ရေးသားထားသည်ဖြစ်ရာ ယခုအချိန်တွင် “တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်း” ရေးသားပြုစုရာတွင်ကြီးမားသော အထောက်အပံ့ပင် ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။ ယခုကျွန်တော်တို့မျိုးဆက် တွင် “တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်း” ရေးသားရာတွင် နိုင်ငံခြားပညာရှင်များ၏ ခြယ်လှယ်မှုကင်းလွတ်ကာ ခိုင်မာတိကျသော အထောက်အထားများစွာဖြင့် ခိုင်မာစွာ ရေးသား ပြုစုနေခြင်းဖြစ်သော်လည်း အလုံးစုံ ပြည့်ဝမှန်ကန် ရန် လိုအပ်နေဆဲပင်ဖြစ်ပါသည်။ မျိုးဆက်သစ်များ လက်ထက်တွင်လည်း အသစ်ထပ်မံတွေ့ရှိချက် များရှိလာပါက ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ရဦးမည်ပင် ဖြစ်ပါ သည်။ ထိုလုပ်ငန်းစဉ်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံသား များအတွက် အစဉ်အဆက်လုပ်ဆောင်ရမည့် အမျိုး သားရေးတာဝန်ဖြစ်ရာ “တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း သော မြန်မာ့သမိုင်း” ရေးသားပြုစုနေသည့် ကော်မတီ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် သမိုင်း မှတ်တိုင်တစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်တည်လာပြီဖြစ်ပါသည်။ မိမိတို့၏သမိုင်းအစစ်အမှန်အား ပိုမိုသိရှိလာကာအမျိုးဂုဏ်၊ ဇာတိဂုဏ်များ နိုးကြားလာနိုင်သဖြင့် “တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်း” ရေးသားပြုစုခြင်း လုပ်ငန်းကြီးအား အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် နိုင်ငံသူနိုင်ငံသားများအားလုံး ဝိုင်းဝန်းကူညီရမည်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင် နေသော အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဌာနဆိုင်ရာများနှင့် ပညာရှင်များ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုများ အောင်မြင် နိုင်စေရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသားများ အားလုံး ကလည်း ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုအားပေးရမည်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

MOI

လက်ျာ

Fri, 08/22/2025 - 12:00

မြန်မာ့သမိုင်းဖြစ်တည်လာပုံ

မြန်မာပညာရှင်များ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုရလဒ်များ

မှားယွင်းနေသော မြန်မာ့သမိုင်းအား ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့

တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော မြန်မာ့သမိုင်းစဉ်ရေးသားပြုစုရေးလုပ်ငန်း

ရှေးပညာရှိများ၏ မျိုးဆက်အမွေ

MOI

အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု ယွန်းအနုပညာနှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့်တာဝန်

(ယမန်နေ့မှအဆက်)ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်အား ဖော်ပြနေသော မြန်မာ့ယွန်းထည်မြန်မာ့ယွန်းထည်လက်မှုပညာခေါ် ပန်းယွန်းသည် လက်မှုပညာချည်းသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးများ၏ ပေါင်းစည်းခြင်းအား ဖော်ပြနေခြင်းဖြစ်သည်။ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းအတွက် လိုအပ်သော ဝါးများကို ဧရာဝတီမြစ်ညာ ဒေသများမှထုတ်လုပ်ရပြီး ယွန်းထည်တွင် သုတ်လိမ်းရမည့် သစ်စေးသည် ရှမ်းကုန်းမြင့်ဒေသတွင်သာ အများဆုံးထွက်ရှိပါသည်။ ထို့အတူ ယွန်းထည်ဆေးခြယ်ရန်နှင့် တန်ဆာဆင်ရန် လိုအပ်သော ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများသည် ယွန်းထည်ထုတ်လုပ် ရေးလုပ်ငန်းများရှိရာ ပုဂံမြို့တွင် ထွက်ရှိခြင်း မဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံဒေသအသီးသီးမှထွက်ရှိကာ ပုဂံသို့ပို့ဆောင်ပြီးမှ ယွန်းထည်များထုတ်လုပ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပုဂံမြို့ရှိ ယွန်းကောလိပ်သို့ ယွန်းအတတ်ပညာဖလှယ်ရန်လာသော ဂျပန်၊ တရုတ်မှ ယွန်းပညာရှင်များက မြန်မာ့ယွန်းထည်တစ်ခုသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်ဟု မှတ်ချက်ချသွားကြောင်း သိရှိရပါသည်။အခြားနိုင်ငံများတွင် ယွန်းထည်ပြုလုပ်ပါက ထိုဒေသမှ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများကိုသာသုံးကာ အမည်မစုံလင်သော်လည်း မြန်မာ့ယွန်းထည်တွင် အသုံးပြုသော ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ၏ အမျိုးအစားစုံလင်မှုကို နိုင်ငံတကာမှယွန်းပညာရှင်များ အံ့ဩနေခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် မြန်မာ့ယွန်းထည်တစ်ခုသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသအသီးသီးမှ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ၊ အနုပညာဖန်တီးမှုများဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးထားသည့် ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်၏ ပြယုဂ်တစ်ခုဟုဆိုသော် မှားမည်မဟုတ်ပေ။မြန်မာ့ယွန်းထည်လုပ်ငန်း၏ လက်ရှိအခြေအနေနှင့် ပညာရှင်များရှားပါးလာမှုမြန်မာ့ပန်းယွန်းလက်မှုအနုပညာအတတ်ကို ရှေးအခါက မြန်မာပြည်အနှံ့ ပုဂံ၊ စလေ၊ တောင်သာ၊ မြင်းခြံ၊ ကျောက်ကာရွာ (မုံရွာမြို့)၊ တန့်ဆည်၊ ဝက်သဲ၊ မောင်းထောင်၊ ရေဦး၊ အင်းလေး၊ လဲချား၊ ကျိုင်းတုံစသည့်ဒေသများတွင် တွင်တွင်ကျယ်ကျယ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ မောင်းထောင်ယွန်း၊ ကျောက်ကာယွန်း၊ လဲချားယွန်း၊ ပုဂံယွန်းဟူ၍ ဒေသအမည်နှင့် ယွန်းပစ္စည်းကို တစ်ပါတည်း ခေါ်ဝေါ်သမုတ်လျက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပန်းယွန်းလုပ်ငန်းများကို ပုဂံဒေသ၌သာ အဓိကလုပ်ကိုင်နေကြပြီး ကျန်ဒေသများတွင် လုပ်ကိုင်မှုနည်းပါးလာပြီဖြစ်သည်။“ယွန်းလုပ်ငန်းတွေကတော့ ကိုဗစ်ကာလလောက်ကစပြီး ရပ်ထားတာအခုအချိန်အထိပဲ။ အလုပ်ရုံကြီးတွေလည်းရပ်၊ တစ်ပိုင်တစ်နိုင်လုပ်ငန်းလေးတွေလည်းရပ်။ ယွန်းဈေးကွက်က ဧည့်သည်ကို မှီခိုပြီး လုပ်ရတာဆိုတော့ ဧည့်သည်မလာရင်ထိတာပဲ”“ရှေးတုန်းကတော့ အိမ်တွေမှာ ယွန်းကွမ်းအစ်၊ လက်ဖက်အုပ်၊ ဆွမ်းအုပ်၊ ရေခွက်တို့ကို အသုံးပြုကြတော့ အရောင်းအဝယ်ကောင်းတာပေါ့။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ကျော်လောက်အထိ မြင်းကပါသားတွေ ၁၂ ပွဲ လှည့်ပြီး ရောင်းတာရှိခဲ့တယ်။ အခုတော့ ထိုင်ရောင်း၊ အမှာရှိရင်ပို့ပဲ၊ ၁၂ ပွဲ မလှည့်နိုင်တော့ဘူး”“ပုဂံယွန်း အသက်ဆက်နေတာ နိုင်ငံခြားဧည့်သည်တွေကြောင့်လည်းပါတယ်။ ပြည်တွင်း ဘုရားဖူးတွေကတော့ ပုဂံရောက်တုန်း အမှတ်တရအဖြစ်သာ ဝယ်တာများတော့ တန်ဖိုးကြီး၊ အနုစိတ်တဲ့ အထည်တွေမရောင်းရဘူး။ ဟိုတယ်တွေ၊ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူတွေကတော့ အလှဆင်ဖို့အတွက် ဝယ်တာတွေရှိတယ်။ ဒါကလည်း နည်းပါတယ်” ဟု ပုဂံဒေသရှိ ယွန်းလုပ်ငန်းရှင်များက ပြောကြားခဲ့ပါသည်။“ဒီကနေ့ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အခက်အခဲကတော့ ယွန်းလုပ်ငန်းတွေမှာ အမွေဆက်ခံမယ့် သားသမီးရှားပါးလာခြင်းပါပဲ။ မြင်းကပါက ယွန်းလုပ်ငန်းတွေ မိရိုးဖလာပညာကို အဆင့်ဆင့်လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့တာ။ သင်တန်းတွေ ဘာတွေနဲ့သင်တာမဟုတ်ဘူး။ လုပ်ငန်းခွင်မှာ လုပ်ရင်းသင်ယူရတာပဲ။ မိဘက သင်ပေးတာရှိသလို ဆရာတွေဆီမှာသင်ပေးပါ၊ ခိုင်းပါဆိုပြီး အပ်တာလည်းရှိတယ်။ နွေကျောင်းပိတ်ရက်ဆိုရင် မိန်းကလေးရော ယောက်ျားလေးပါ ယွန်းပညာသင်ရတာထုံးစံပဲ။ အခုနောက်ပိုင်းမှာတော့ ကလေးတွေက ယွန်းသင်တာထက် ဟိုတယ်တွေ၊ စားသောက်ဆိုင်တွေမှာလုပ်တာ၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ ဝင်လုပ်တာကို ပိုပြီးစိတ်ဝင်စားတယ်။ ဝင်ငွေလည်းကောင်းတယ်၊ ယွန်းလုပ်ငန်းလိုလည်း ပညာသင်ရတာ လက်မဝင်ဘူး။ ဒါကြောင့် ယွန်းပညာသင်တဲ့ လူငယ်တွေ မရှိသလောက်ဖြစ်လာပြီ။ အခုဆေးသွင်း၊ ပုံဆွဲလုပ်နေတဲ့သူတွေက အသက်သုံးဆယ်တန်းတွေ၊ သူတို့နောက်မှာ အမွေဆက်ခံမယ့်သူမရှိတော့ဘူး။ ဒီအတိုင်း ဆက်သွားရင် ယွန်းပညာမျိုးဆက်ပြတ်တော့မယ်”ဟု လုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦး၏ ညည်းတွားပြောဆိုမှုကို ကြားသိခဲ့ရပါ သည်။မြန်မာ့ယွန်းပညာနှင့် ယွန်းပညာကောလိပ်ကိုလိုနီခေတ်ကတည်းကပင် မြန်မာပညာရှိ ကြီးများသည် မြန်မာတို့၏လက်မှုပညာ ဆယ်ခုထဲတွင် ပန်းယွန်းဟူသော ယွန်းအတတ်ပညာသည် ပထမဆုံးပျောက်ကွယ်နိုင်မည်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းမိကြသဖြင့် ထိုအချိန်တွင် အစိုးရဖြစ်နေသည့် ဗြိတိသျှတို့အား ပုဂံမြို့တွင် ယွန်းပညာအတတ်သင် ကျောင်းတစ်ခုတည်ထောင်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြလေသည်။ အစိုးရကခွင့်ပြုပေးလိုက်သဖြင့် ပုဂံဝန်ထောက်မင်း ဦးတင်သည် ပုဂံမြို့တွင် မြို့ခံများ၊ ယွန်းပညာရှင်များနှင့်ပူးပေါင်းကာ ကိုယ်ထူကိုယ်ထအနေဖြင့် ယွန်းပညာအတတ်သင်ကျောင်းကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါသည်။ နောင်အခါတွင် ထိုကျောင်းအား အစိုးရအဆက်ဆက်မှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ကာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ယွန်းပညာသင်ကျောင်းမှ ယွန်းသိပ္ပံ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ယွန်းသိပ္ပံမှ ယွန်းပညာကောလိပ်အဆင့်သို့ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပါသည်။ အစိုးရအဆက်ဆက်က ပန်းဆယ်မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သော ပန်းယွန်းအတတ်ပညာ မပျောက်ပျက်ရေးအတွက် အထောက်အပံ့ပေးနေသော်လည်း ယခုအချိန်တွင် မြန်မာ့ယွန်းပညာ တတ်မြောက်သူ အရေအတွက်သည် တစ်စစနှင့် နည်းပါးနေပြီဖြစ်ပါသည်။ယွန်းပညာရပ်များဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ပုဂံဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ရရှိစေရေးတို့ကိုရည်ရွယ်၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ကာလတိုသင်တန်းများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက်ရှိပါသည်။ ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသော သင်တန်းများမှာ ရွှေဇဝါယွန်းနည်းပညာသင်တန်း၊ အနက်ထည်ယွန်းနည်းပညာသင်တန်း၊ ကညစ်ယွန်းနည်းပညာသင်တန်း၊ သရိုးပန်းကြွယွန်းနည်းပညာသင်တန်း၊ ဝါးလက်မှုထည်ထုတ်လုပ်မှု နည်းပညာသင်တန်း၊ ဂျပန်ယွန်းနည်းပညာသင်တန်းနှင့် လူသုံးကုန် ယွန်းထည်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုသင်တန်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ယွန်းပညာကောလိပ်တွင် ၁၉၂၄-၁၉၂၅ ပညာ သင်နှစ်မှ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်အထိ အခြေခံယွန်းပညာသင်တန်းသား ၁၀၆၅ ဦး၊ အထက်တန်းယွန်းပညာသင်တန်းသား ၁၄၀၊ ယွန်းအတတ် ပညာဒီပလိုမာသင်တန်းသား ၁၂၄ ဦး၊ ယွန်းအတတ်ပညာဒီပလိုမာ တစ်နှစ်အထူးသင်တန်းသား ၆၁ ဦးနှင့် ယွန်းအတတ်ပညာဒီပလိုမာနှစ်နှစ်သင်တန်းသား (တက္ကသိုလ်ပေါင်းကူး) ၁၁၅၉ ဦး စုစုပေါင်း ၂၅၄၉ ဦးအား ယွန်းပညာရပ်များ သင်ကြားမွေးထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအား ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်အတွက် လုံလောက်သည့် ပညာရှင်အရေအတွက်မှာ ရှားပါးနေဆဲပင်ဖြစ်ပါသည်။မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာမှုယွန်းပညာကောလိပ် (ပုဂံ) သည် ယွန်းပညာရပ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ကတည်းက နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်ပူးပေါင်း၍ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ယွန်းထည်ထုတ်လုပ်သည့် ဒေသများမှ ယွန်းပညာရှင်များအား ဂျပန်ယွန်းပညာရပ်များကို လာရောက်ပို့ချခဲ့ပါသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ Asian Lacquer Craft Exchange Research Project နှင့်ပူးပေါင်း၍ နိုင်ငံတကာယွန်းပြပွဲများကျင်းပခြင်းနှင့် နည်းပညာဖလှယ်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ ယွန်းပညာကောလိပ်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ Tokyo National Research Institute for Cultural Properties (TNRICP) တို့ နားလည်မှု စာချွန်လွှာလက်မှတ်ရေးထိုး၍ ယွန်းပြတိုက်အတွင်းမှ ရှေးဟောင်းယွန်းထည်ပစ္စည်းများ သုတေသနပြုလုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂစက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့ (UNIDO) နှင့်ပူးပေါင်း၍ အီတလီနိုင်ငံမှ ဒီဇိုင်းပညာရှင် Ms. Doniela Bulgarelli က ယွန်းဒီဇိုင်းနှင့် ထုတ်ကုန်ဖွံ့ဖြိုးမှုသင်တန်းကို ယွန်းပညာကောလိပ်မှ ဝန်ထမ်းများနှင့် ပုဂံဒေသမှ ယွန်းလုပ်ငန်းရှင်များအတွက် ဖွင့်လှစ်ပို့ချပေးခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ယွန်းပညာကောလိပ် (ပုဂံ) နှင့် အီတလီနိုင်ငံ Accademia of Fine Arts (Turin) အနုပညာတက္ကသိုလ်တို့သည် လက်မှုအနုပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းစဉ်များ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် နှစ်နိုင်ငံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့မှ ၄ ရက် နေ့အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုအနုပညာတက္ကသိုလ်နှင့် ပူးပေါင်း၍ နှစ်နိုင်ငံယွန်းအနုပညာဖလှယ်ရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ယနေ့အထိ ယွန်းပညာကောလိပ်မှ ဆရာ ဆရာမများအား နိုင်ငံတကာသို့ ယွန်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပညာသင်များစေလွှတ်ခြင်း၊ လေ့လာရေးခရီးစေလွှတ်ခြင်းနှင့် နှစ်နိုင်ငံအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းများ စဉ်ဆက်မပြတ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များ၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် မြန်မာ့ယွန်းအတတ်ပညာသည် ရှေးရိုးစွဲပုံစံအတိုင်း မဟုတ်တော့ဘဲ ခေတ်မီနည်းပညာများ၊ နည်းစနစ်များကိုအသုံးပြုကာ တစ်စတစ်စနှင့် တိုးတက်ပြောင်းလဲကာ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် မျက်နှာပန်းလှသည့် ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုအနေဖြင့် ထုတ်လုပ်တင်ပို့လာနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုလက်မှုအနုပညာနှင့် တန်ဖိုးမြင့်မားမှုအား ထိန်းသိမ်းကြပါစို့မြန်မာ့ယွန်းပညာသည် သမိုင်းကြောင်း ရှည်လျားလှသော မြန်မာနိုင်ငံနှင့်အတူ ဖြစ်တည်ပေါ်ထွန်းလာသည့် မြန်မာတို့၏ အမျိုးသားလက္ခဏာ တစ်ခုပင်ဖြစ်ပါသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် မြန်မာနိုင်ငံသားများ တန်ဖိုးထားရမည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအနေဖြင့် နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် နိုင်ငံတကာခေါင်းဆောင်များနှင့် ဩဇာတိက္ကမရှိသောလူများအား မြန်မာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအား ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြသခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ ပုဂံ၊ ညောင်ဦးဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးခရီးစဉ်တွင် ယွန်းပညာကောလိပ်သို့ ကိုယ်တိုင်ရောက်ရှိ၍ ကျောင်းသား ကျောင်းသူများ၊ ဆရာ ဆရာမများနှင့် တွေ့ဆုံအားပေးခဲ့ပြီး ကျောင်း၏လိုအပ်ချက်များအား ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့ပါသည်။မြန်မာ့ယွန်းအနုပညာရပ် အမွေခံကျောင်းသားများအား နိုင်ငံတော်အစိုးရအဆက်ဆက်က ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေးများ ချီးမြှင့်ကာ မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ မျိုးဆက်သစ်များအား လက်ဆင့်ကမ်း ပျိုးထောင်လျက်ရှိပါသည်။ ယခင်က တစ်လလျှင် အများဆုံးငွေကျပ် ၃၀၀၀၀ အထိသာ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ယွန်းကောလိပ်သို့ လာရောက်ကြည့်ရှုလေ့လာစဉ် မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ မျိုးဆက်သစ်များဖြစ်သော ကျောင်းသား ကျောင်းသူများအတွက် တစ်နေ့လျှင် ငွေကျပ် ၃၀၀၀ နှုန်းဖြင့် တစ်ဦးလျှင် လစဉ်ငွေကျပ် ၉၀၀၀၀ ကို စားသောက်စရိတ်အဖြစ် ထပ်မံထောက်ပံ့ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည့်အပြင် ယခင်ကပေးခဲ့သော ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေးများကိုတိုးမြှင့်ရန် စီစဉ်ညွှန်ကြားခဲ့ရာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လမှစတင်ကာ တစ်လလျှင် ကျောင်းသားတစ်ဦးအား ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေးအဖြစ် ငွေကျပ် ၁၅၀၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့်ထောက်ပံ့ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးခဲ့ပါသည်။ ပညာထူးချွန်သော ကျောင်းသားများနှင့် နည်းပြဆရာ ဆရာမများအတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတို့ရှိ အနုပညာတက္ကသိုလ်များတွင် ယွန်းပညာဆက်လက်သင်ကြားနိုင်ရန် ညှိနှိုင်းမှုများ လုပ်ဆောင်ကာ ပညာတော်သင်များစေလွှတ်ရန်နှင့် ကျောင်းတွင်လည်း ယွန်းထည်ထုတ်လုပ်မှု အတတ်ပညာများကို ဦးစားပေးသင်ကြားနိုင်ရန်အတွက်လည်း လမ်းညွှန်မှာကြားခဲ့ပါသည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌက ယွန်းကောလိပ်၏ သမိုင်းကြောင်းအား စနစ်တကျလေ့လာပြုစုရန် လမ်းညွှန်မှာကြားခဲ့ရာ ၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ယွန်းကောလိပ်၏ နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အခမ်းအနားကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ခမ်းနားစွာကျင်းပကာ နိုင်ငံတကာမှ ယွန်းပညာရှင်များကို ဖိတ်ကြား၍ စာတမ်းဖတ်ပွဲများပင် ကျင်းပခဲ့ပါသည်။ ယခုအချိန်အခါ သမယသည် မြန်မာတို့၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ်တစ်ခုဖြစ်သော ပန်းယွန်းအတတ်ပညာရပ်ကို နိုင်ငံတော်အစိုးရပိုင်းက အင်တိုက်အားတိုက် အားပေးမြှင့်တင်ဖြည့်ဆည်းကူညီ ထောက်ပံ့၍လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ထုတ်ဖော်ပြသ၍လည်းကောင်း နည်းလမ်းအသွယ်သွယ်ဖြင့် ထောက်ပံ့မြှင့်တင်ပေးနေပြီဖြစ်ပါသည်။အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်ကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အစိုးရ၊ ပညာရှင်များနှင့် လုပ်ငန်းရှင်များ၏ အင်အားချည်းသက်သက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ခက်ခဲသည်ဖြစ်ရာ အားလုံးပူးပေါင်းပါဝင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ မြန်မာ့ယွန်းသည် နိုင်ငံတကာတွင် မျက်နှာပန်းလှနေသော ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း မူရင်းပိုင်ရှင်ဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံသားတို့၏ အမြင်ထဲတွင် တန်ဖိုးရှိလှသည်ဟု မမြင်သေးသည့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဖြစ်နေပါသေးသည်။ ပုဂံသည် မြန်မာတို့၏နှလုံးသားဟုဆိုသော် ပုဂံဒေသမှ ထုတ်လုပ်သည့် မြန်မာ့ယွန်းထည်များသည် နှလုံးသွေးကြောမျှင်များဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပုဂံကိုချစ်သော မြန်မာတို့သည် ပုဂံမှထွက်ရှိသော မြန်မာ့ယွန်းထည်များကို ပိုမိုတန်ဖိုးထားမြတ်နိုးကာ ပန်းယွန်းကဲ့သို့ တန်ဖိုးမြင့်မားသော လက်မှုအနုပညာမပျောက်ပျက်စေရန် ဝိုင်းဝန်းကူညီထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသားများအနေဖြင့် ထိုတာဝန်ကို အမျိုးသားရေး တာဝန်တစ်ရပ်အဖြစ် ဝိုင်းဝန်းကူညီထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ကြောင်း တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်ပါသည်။ ။MOI

(ယမန်နေ့မှအဆက်)

ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်အား ဖော်ပြနေသော မြန်မာ့ယွန်းထည်

မြန်မာ့ယွန်းထည်လက်မှုပညာခေါ် ပန်းယွန်းသည် လက်မှုပညာချည်းသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးများ၏ ပေါင်းစည်းခြင်းအား ဖော်ပြနေခြင်းဖြစ်သည်။ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းအတွက် လိုအပ်သော ဝါးများကို ဧရာဝတီမြစ်ညာ ဒေသများမှထုတ်လုပ်ရပြီး ယွန်းထည်တွင် သုတ်လိမ်းရမည့် သစ်စေးသည် ရှမ်းကုန်းမြင့်ဒေသတွင်သာ အများဆုံးထွက်ရှိပါသည်။ ထို့အတူ ယွန်းထည်ဆေးခြယ်ရန်နှင့် တန်ဆာဆင်ရန် လိုအပ်သော ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများသည် ယွန်းထည်ထုတ်လုပ် ရေးလုပ်ငန်းများရှိရာ ပုဂံမြို့တွင် ထွက်ရှိခြင်း မဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံဒေသအသီးသီးမှထွက်ရှိကာ ပုဂံသို့ပို့ဆောင်ပြီးမှ ယွန်းထည်များထုတ်လုပ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပုဂံမြို့ရှိ ယွန်းကောလိပ်သို့ ယွန်းအတတ်ပညာဖလှယ်ရန်လာသော ဂျပန်၊ တရုတ်မှ ယွန်းပညာရှင်များက မြန်မာ့ယွန်းထည်တစ်ခုသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်ဟု မှတ်ချက်ချသွားကြောင်း သိရှိရပါသည်။

အခြားနိုင်ငံများတွင် ယွန်းထည်ပြုလုပ်ပါက ထိုဒေသမှ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများကိုသာသုံးကာ အမည်မစုံလင်သော်လည်း မြန်မာ့ယွန်းထည်တွင် အသုံးပြုသော ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ၏ အမျိုးအစားစုံလင်မှုကို နိုင်ငံတကာမှယွန်းပညာရှင်များ အံ့ဩနေခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် မြန်မာ့ယွန်းထည်တစ်ခုသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသအသီးသီးမှ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ၊ အနုပညာဖန်တီးမှုများဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးထားသည့် ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်၏ ပြယုဂ်တစ်ခုဟုဆိုသော် မှားမည်မဟုတ်ပေ။

မြန်မာ့ယွန်းထည်လုပ်ငန်း၏ လက်ရှိအခြေအနေနှင့် ပညာရှင်များရှားပါးလာမှု

မြန်မာ့ပန်းယွန်းလက်မှုအနုပညာအတတ်ကို ရှေးအခါက မြန်မာပြည်အနှံ့ ပုဂံ၊ စလေ၊ တောင်သာ၊ မြင်းခြံ၊ ကျောက်ကာရွာ (မုံရွာမြို့)၊ တန့်ဆည်၊ ဝက်သဲ၊ မောင်းထောင်၊ ရေဦး၊ အင်းလေး၊ လဲချား၊ ကျိုင်းတုံစသည့်ဒေသများတွင် တွင်တွင်ကျယ်ကျယ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ မောင်းထောင်ယွန်း၊ ကျောက်ကာယွန်း၊ လဲချားယွန်း၊ ပုဂံယွန်းဟူ၍ ဒေသအမည်နှင့် ယွန်းပစ္စည်းကို တစ်ပါတည်း ခေါ်ဝေါ်သမုတ်လျက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပန်းယွန်းလုပ်ငန်းများကို ပုဂံဒေသ၌သာ အဓိကလုပ်ကိုင်နေကြပြီး ကျန်ဒေသများတွင် လုပ်ကိုင်မှုနည်းပါးလာပြီဖြစ်သည်။

“ယွန်းလုပ်ငန်းတွေကတော့ ကိုဗစ်ကာလလောက်ကစပြီး ရပ်ထားတာအခုအချိန်အထိပဲ။ အလုပ်ရုံကြီးတွေလည်းရပ်၊ တစ်ပိုင်တစ်နိုင်လုပ်ငန်းလေးတွေလည်းရပ်။ ယွန်းဈေးကွက်က ဧည့်သည်ကို မှီခိုပြီး လုပ်ရတာဆိုတော့ ဧည့်သည်မလာရင်ထိတာပဲ”

“ရှေးတုန်းကတော့ အိမ်တွေမှာ ယွန်းကွမ်းအစ်၊ လက်ဖက်အုပ်၊ ဆွမ်းအုပ်၊ ရေခွက်တို့ကို အသုံးပြုကြတော့ အရောင်းအဝယ်ကောင်းတာပေါ့။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ကျော်လောက်အထိ မြင်းကပါသားတွေ ၁၂ ပွဲ လှည့်ပြီး ရောင်းတာရှိခဲ့တယ်။ အခုတော့ ထိုင်ရောင်း၊ အမှာရှိရင်ပို့ပဲ၊ ၁၂ ပွဲ မလှည့်နိုင်တော့ဘူး”

“ပုဂံယွန်း အသက်ဆက်နေတာ နိုင်ငံခြားဧည့်သည်တွေကြောင့်လည်းပါတယ်။ ပြည်တွင်း ဘုရားဖူးတွေကတော့ ပုဂံရောက်တုန်း အမှတ်တရအဖြစ်သာ ဝယ်တာများတော့ တန်ဖိုးကြီး၊ အနုစိတ်တဲ့ အထည်တွေမရောင်းရဘူး။ ဟိုတယ်တွေ၊ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူတွေကတော့ အလှဆင်ဖို့အတွက် ဝယ်တာတွေရှိတယ်။ ဒါကလည်း နည်းပါတယ်” ဟု ပုဂံဒေသရှိ ယွန်းလုပ်ငန်းရှင်များက ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

“ဒီကနေ့ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အခက်အခဲကတော့ ယွန်းလုပ်ငန်းတွေမှာ အမွေဆက်ခံမယ့် သားသမီးရှားပါးလာခြင်းပါပဲ။ မြင်းကပါက ယွန်းလုပ်ငန်းတွေ မိရိုးဖလာပညာကို အဆင့်ဆင့်လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့တာ။ သင်တန်းတွေ ဘာတွေနဲ့သင်တာမဟုတ်ဘူး။ လုပ်ငန်းခွင်မှာ လုပ်ရင်းသင်ယူရတာပဲ။ မိဘက သင်ပေးတာရှိသလို ဆရာတွေဆီမှာသင်ပေးပါ၊ ခိုင်းပါဆိုပြီး အပ်တာလည်းရှိတယ်။ နွေကျောင်းပိတ်ရက်ဆိုရင် မိန်းကလေးရော ယောက်ျားလေးပါ ယွန်းပညာသင်ရတာထုံးစံပဲ။ အခုနောက်ပိုင်းမှာတော့ ကလေးတွေက ယွန်းသင်တာထက် ဟိုတယ်တွေ၊ စားသောက်ဆိုင်တွေမှာလုပ်တာ၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ ဝင်လုပ်တာကို ပိုပြီးစိတ်ဝင်စားတယ်။ ဝင်ငွေလည်းကောင်းတယ်၊ ယွန်းလုပ်ငန်းလိုလည်း ပညာသင်ရတာ လက်မဝင်ဘူး။ ဒါကြောင့် ယွန်းပညာသင်တဲ့ လူငယ်တွေ မရှိသလောက်ဖြစ်လာပြီ။ အခုဆေးသွင်း၊ ပုံဆွဲလုပ်နေတဲ့သူတွေက အသက်သုံးဆယ်တန်းတွေ၊ သူတို့နောက်မှာ အမွေဆက်ခံမယ့်သူမရှိတော့ဘူး။ ဒီအတိုင်း ဆက်သွားရင် ယွန်းပညာမျိုးဆက်ပြတ်တော့မယ်”ဟု လုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦး၏ ညည်းတွားပြောဆိုမှုကို ကြားသိခဲ့ရပါ သည်။

မြန်မာ့ယွန်းပညာနှင့် ယွန်းပညာကောလိပ်

ကိုလိုနီခေတ်ကတည်းကပင် မြန်မာပညာရှိ ကြီးများသည် မြန်မာတို့၏လက်မှုပညာ ဆယ်ခုထဲတွင် ပန်းယွန်းဟူသော ယွန်းအတတ်ပညာသည် ပထမဆုံးပျောက်ကွယ်နိုင်မည်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းမိကြသဖြင့် ထိုအချိန်တွင် အစိုးရဖြစ်နေသည့် ဗြိတိသျှတို့အား ပုဂံမြို့တွင် ယွန်းပညာအတတ်သင် ကျောင်းတစ်ခုတည်ထောင်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြလေသည်။ အစိုးရကခွင့်ပြုပေးလိုက်သဖြင့် ပုဂံဝန်ထောက်မင်း ဦးတင်သည် ပုဂံမြို့တွင် မြို့ခံများ၊ ယွန်းပညာရှင်များနှင့်ပူးပေါင်းကာ ကိုယ်ထူကိုယ်ထအနေဖြင့် ယွန်းပညာအတတ်သင်ကျောင်းကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါသည်။ နောင်အခါတွင် ထိုကျောင်းအား အစိုးရအဆက်ဆက်မှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ကာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ယွန်းပညာသင်ကျောင်းမှ ယွန်းသိပ္ပံ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ယွန်းသိပ္ပံမှ ယွန်းပညာကောလိပ်အဆင့်သို့ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပါသည်။ အစိုးရအဆက်ဆက်က ပန်းဆယ်မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သော ပန်းယွန်းအတတ်ပညာ မပျောက်ပျက်ရေးအတွက် အထောက်အပံ့ပေးနေသော်လည်း ယခုအချိန်တွင် မြန်မာ့ယွန်းပညာ တတ်မြောက်သူ အရေအတွက်သည် တစ်စစနှင့် နည်းပါးနေပြီဖြစ်ပါသည်။

ယွန်းပညာရပ်များဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ပုဂံဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ရရှိစေရေးတို့ကိုရည်ရွယ်၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ကာလတိုသင်တန်းများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက်ရှိပါသည်။ ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသော သင်တန်းများမှာ ရွှေဇဝါယွန်းနည်းပညာသင်တန်း၊ အနက်ထည်ယွန်းနည်းပညာသင်တန်း၊ ကညစ်ယွန်းနည်းပညာသင်တန်း၊ သရိုးပန်းကြွယွန်းနည်းပညာသင်တန်း၊ ဝါးလက်မှုထည်ထုတ်လုပ်မှု နည်းပညာသင်တန်း၊ ဂျပန်ယွန်းနည်းပညာသင်တန်းနှင့် လူသုံးကုန် ယွန်းထည်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုသင်တန်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။

ယွန်းပညာကောလိပ်တွင် ၁၉၂၄-၁၉၂၅ ပညာ သင်နှစ်မှ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်အထိ အခြေခံယွန်းပညာသင်တန်းသား ၁၀၆၅ ဦး၊ အထက်တန်းယွန်းပညာသင်တန်းသား ၁၄၀၊ ယွန်းအတတ် ပညာဒီပလိုမာသင်တန်းသား ၁၂၄ ဦး၊ ယွန်းအတတ်ပညာဒီပလိုမာ တစ်နှစ်အထူးသင်တန်းသား ၆၁ ဦးနှင့် ယွန်းအတတ်ပညာဒီပလိုမာနှစ်နှစ်သင်တန်းသား (တက္ကသိုလ်ပေါင်းကူး) ၁၁၅၉ ဦး စုစုပေါင်း ၂၅၄၉ ဦးအား ယွန်းပညာရပ်များ သင်ကြားမွေးထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအား ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်အတွက် လုံလောက်သည့် ပညာရှင်အရေအတွက်မှာ ရှားပါးနေဆဲပင်ဖြစ်ပါသည်။

မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာမှု

ယွန်းပညာကောလိပ် (ပုဂံ) သည် ယွန်းပညာရပ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ကတည်းက နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်ပူးပေါင်း၍ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ယွန်းထည်ထုတ်လုပ်သည့် ဒေသများမှ ယွန်းပညာရှင်များအား ဂျပန်ယွန်းပညာရပ်များကို လာရောက်ပို့ချခဲ့ပါသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ Asian Lacquer Craft Exchange Research Project နှင့်ပူးပေါင်း၍ နိုင်ငံတကာယွန်းပြပွဲများကျင်းပခြင်းနှင့် နည်းပညာဖလှယ်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ ယွန်းပညာကောလိပ်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ Tokyo National Research Institute for Cultural Properties (TNRICP) တို့ နားလည်မှု စာချွန်လွှာလက်မှတ်ရေးထိုး၍ ယွန်းပြတိုက်အတွင်းမှ ရှေးဟောင်းယွန်းထည်ပစ္စည်းများ သုတေသနပြုလုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂစက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့ (UNIDO) နှင့်ပူးပေါင်း၍ အီတလီနိုင်ငံမှ ဒီဇိုင်းပညာရှင် Ms. Doniela Bulgarelli က ယွန်းဒီဇိုင်းနှင့် ထုတ်ကုန်ဖွံ့ဖြိုးမှုသင်တန်းကို ယွန်းပညာကောလိပ်မှ ဝန်ထမ်းများနှင့် ပုဂံဒေသမှ ယွန်းလုပ်ငန်းရှင်များအတွက် ဖွင့်လှစ်ပို့ချပေးခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ယွန်းပညာကောလိပ် (ပုဂံ) နှင့် အီတလီနိုင်ငံ Accademia of Fine Arts (Turin) အနုပညာတက္ကသိုလ်တို့သည် လက်မှုအနုပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းစဉ်များ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် နှစ်နိုင်ငံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့မှ ၄ ရက် နေ့အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုအနုပညာတက္ကသိုလ်နှင့် ပူးပေါင်း၍ နှစ်နိုင်ငံယွန်းအနုပညာဖလှယ်ရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ယနေ့အထိ ယွန်းပညာကောလိပ်မှ ဆရာ ဆရာမများအား နိုင်ငံတကာသို့ ယွန်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပညာသင်များစေလွှတ်ခြင်း၊ လေ့လာရေးခရီးစေလွှတ်ခြင်းနှင့် နှစ်နိုင်ငံအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းများ စဉ်ဆက်မပြတ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များ၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် မြန်မာ့ယွန်းအတတ်ပညာသည် ရှေးရိုးစွဲပုံစံအတိုင်း မဟုတ်တော့ဘဲ ခေတ်မီနည်းပညာများ၊ နည်းစနစ်များကိုအသုံးပြုကာ တစ်စတစ်စနှင့် တိုးတက်ပြောင်းလဲကာ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် မျက်နှာပန်းလှသည့် ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုအနေဖြင့် ထုတ်လုပ်တင်ပို့လာနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုလက်မှုအနုပညာနှင့် တန်ဖိုးမြင့်မားမှုအား ထိန်းသိမ်းကြပါစို့

မြန်မာ့ယွန်းပညာသည် သမိုင်းကြောင်း ရှည်လျားလှသော မြန်မာနိုင်ငံနှင့်အတူ ဖြစ်တည်ပေါ်ထွန်းလာသည့် မြန်မာတို့၏ အမျိုးသားလက္ခဏာ တစ်ခုပင်ဖြစ်ပါသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် မြန်မာနိုင်ငံသားများ တန်ဖိုးထားရမည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအနေဖြင့် နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် နိုင်ငံတကာခေါင်းဆောင်များနှင့် ဩဇာတိက္ကမရှိသောလူများအား မြန်မာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအား ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြသခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ ပုဂံ၊ ညောင်ဦးဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးခရီးစဉ်တွင် ယွန်းပညာကောလိပ်သို့ ကိုယ်တိုင်ရောက်ရှိ၍ ကျောင်းသား ကျောင်းသူများ၊ ဆရာ ဆရာမများနှင့် တွေ့ဆုံအားပေးခဲ့ပြီး ကျောင်း၏လိုအပ်ချက်များအား ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့ပါသည်။

မြန်မာ့ယွန်းအနုပညာရပ် အမွေခံကျောင်းသားများအား နိုင်ငံတော်အစိုးရအဆက်ဆက်က ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေးများ ချီးမြှင့်ကာ မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ မျိုးဆက်သစ်များအား လက်ဆင့်ကမ်း ပျိုးထောင်လျက်ရှိပါသည်။ ယခင်က တစ်လလျှင် အများဆုံးငွေကျပ် ၃၀၀၀၀ အထိသာ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ယွန်းကောလိပ်သို့ လာရောက်ကြည့်ရှုလေ့လာစဉ် မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ မျိုးဆက်သစ်များဖြစ်သော ကျောင်းသား ကျောင်းသူများအတွက် တစ်နေ့လျှင် ငွေကျပ် ၃၀၀၀ နှုန်းဖြင့် တစ်ဦးလျှင် လစဉ်ငွေကျပ် ၉၀၀၀၀ ကို စားသောက်စရိတ်အဖြစ် ထပ်မံထောက်ပံ့ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည့်အပြင် ယခင်ကပေးခဲ့သော ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေးများကိုတိုးမြှင့်ရန် စီစဉ်ညွှန်ကြားခဲ့ရာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လမှစတင်ကာ တစ်လလျှင် ကျောင်းသားတစ်ဦးအား ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေးအဖြစ် ငွေကျပ် ၁၅၀၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့်ထောက်ပံ့ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးခဲ့ပါသည်။ ပညာထူးချွန်သော ကျောင်းသားများနှင့် နည်းပြဆရာ ဆရာမများအတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတို့ရှိ အနုပညာတက္ကသိုလ်များတွင် ယွန်းပညာဆက်လက်သင်ကြားနိုင်ရန် ညှိနှိုင်းမှုများ လုပ်ဆောင်ကာ ပညာတော်သင်များစေလွှတ်ရန်နှင့် ကျောင်းတွင်လည်း ယွန်းထည်ထုတ်လုပ်မှု အတတ်ပညာများကို ဦးစားပေးသင်ကြားနိုင်ရန်အတွက်လည်း လမ်းညွှန်မှာကြားခဲ့ပါသည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌက ယွန်းကောလိပ်၏ သမိုင်းကြောင်းအား စနစ်တကျလေ့လာပြုစုရန် လမ်းညွှန်မှာကြားခဲ့ရာ ၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ယွန်းကောလိပ်၏ နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အခမ်းအနားကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ခမ်းနားစွာကျင်းပကာ နိုင်ငံတကာမှ ယွန်းပညာရှင်များကို ဖိတ်ကြား၍ စာတမ်းဖတ်ပွဲများပင် ကျင်းပခဲ့ပါသည်။ ယခုအချိန်အခါ သမယသည် မြန်မာတို့၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ်တစ်ခုဖြစ်သော ပန်းယွန်းအတတ်ပညာရပ်ကို နိုင်ငံတော်အစိုးရပိုင်းက အင်တိုက်အားတိုက် အားပေးမြှင့်တင်ဖြည့်ဆည်းကူညီ ထောက်ပံ့၍လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ထုတ်ဖော်ပြသ၍လည်းကောင်း နည်းလမ်းအသွယ်သွယ်ဖြင့် ထောက်ပံ့မြှင့်တင်ပေးနေပြီဖြစ်ပါသည်။

အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်ကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အစိုးရ၊ ပညာရှင်များနှင့် လုပ်ငန်းရှင်များ၏ အင်အားချည်းသက်သက်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ခက်ခဲသည်ဖြစ်ရာ အားလုံးပူးပေါင်းပါဝင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ မြန်မာ့ယွန်းသည် နိုင်ငံတကာတွင် မျက်နှာပန်းလှနေသော ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း မူရင်းပိုင်ရှင်ဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံသားတို့၏ အမြင်ထဲတွင် တန်ဖိုးရှိလှသည်ဟု မမြင်သေးသည့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဖြစ်နေပါသေးသည်။ ပုဂံသည် မြန်မာတို့၏နှလုံးသားဟုဆိုသော် ပုဂံဒေသမှ ထုတ်လုပ်သည့် မြန်မာ့ယွန်းထည်များသည် နှလုံးသွေးကြောမျှင်များဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပုဂံကိုချစ်သော မြန်မာတို့သည် ပုဂံမှထွက်ရှိသော မြန်မာ့ယွန်းထည်များကို ပိုမိုတန်ဖိုးထားမြတ်နိုးကာ ပန်းယွန်းကဲ့သို့ တန်ဖိုးမြင့်မားသော လက်မှုအနုပညာမပျောက်ပျက်စေရန် ဝိုင်းဝန်းကူညီထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသားများအနေဖြင့် ထိုတာဝန်ကို အမျိုးသားရေး တာဝန်တစ်ရပ်အဖြစ် ဝိုင်းဝန်းကူညီထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ကြောင်း တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်ပါသည်။ ။

MOI

လက်ျာ

Sat, 08/16/2025 - 12:00

(ယမန်နေ့မှအဆက်)

ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်အား ဖော်ပြနေသော မြန်မာ့ယွန်းထည်

မြန်မာ့ယွန်းပညာနှင့် ယွန်းပညာကောလိပ်

မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာမှု

MOI

မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ကာ သူတထူးအား ယဉ်ကျေးစွာဆက်ဆံတတ်သည့် လူမျိုးများဖြစ်သည်။ မိမိတို့အိမ်သို့ ဧည့်လာလျှင် ကွမ်း၊ ဆေး၊ လက်ဖက်၊ အချိုအချဉ် အစုံအလင်နှင့် ဧည့်ခံလေ့ရှိသလိုပင် မိမိကအခြားတစ်ပါးသို့ ခရီးသွားလျှင်လည်း ကောင်းနိုးရာရာ လက်ဆောင်ပစ္စည်းများအား ယူဆောင်သွားလေ့ရှိသည်။ ရှေးမြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်ကတည်းကပင် မိတ်ဖက်နိုင်ငံများနှင့် အပြန်အလှန်ကမ်းလှမ်းသည့် လက်ဆောင်များတွင် တန်ဖိုးကြီးမားမှုရှိသလို နိုင်ငံနှင့်လူမျိုး၏ဂုဏ်ရည်ကို ပြသနိုင်သည့် လက်ဆောင်များပေးလေ့ရှိသည်။နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံတွင် ကျင်းပခဲ့သော ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ သွားရောက်သည့် ခရီးစဉ်တွင် ထိုကဲ့သို့ သဘောဆောင်သည့် လက်ဆောင်များကို အပြန်အလှန် လဲလှယ်ပေးအပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ နိုင်ငံနှင့်လူမျိုး၏ ဂုဏ်ရည်ကိုပြသနိုင်ပြီး မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ဧည့်ဝတ် ကျေပွန်ခြင်း ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာအား စောင့်ထိန်းခဲ့သည်ကို တွေ့ရပါသည်။နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ပေးခဲ့သော လက်ဆောင်များတွင် ထူးခြားသည့် လက်ဆောင်များမှာ မြန်မာ့ယွန်းထည်များပင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယွန်းထည်ပြုလုပ်သည့် နိုင်ငံများစွာ ရှိနေသော်လည်း မြန်မာ့ယွန်းထည်များ သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် အပြည့်အဝအသုံးပြုထားသော ထူးခြားသည့် ယွန်းထည်များဖြစ်သည်။ ယွန်းလုပ်ငန်းနှင့်ပတ်သက်ပါက မြန်မာနိုင်ငံ သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစုံလင်ဆုံးနှင့် အထွန်းကားဆုံးနိုင်ငံဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုပုံစံအား သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်ကြသည်မှာ “Adept and Adopt” ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု အတွင်းသို့ အခြားယဉ်ကျေးမှု ဝင်ရောက်လာပါက တိုက်ရိုက်ကူးယူခြင်းထက် မြန်မာတို့နှင့် ကိုက်ညီမည့်ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲကာ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပုံစံအသစ်ဖြင့် ရောနှောစေပြီးမှ မွေးစားသည့်သဘောရှိခြင်းကြောင့် ထိုသို့ သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပညာရှင်များသည်လည်း ရှေးယခင်ကတည်းကပင် “အရိုးအားအရွက်မဖုံးရာ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားဖြင့် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအား အခြားယဉ်ကျေးမှုမှ ဖုံးလွှမ်းခြင်းမပြုစေရန် သတိပေးစကားထားရှိခဲ့ကြပါသည်။နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အခမ်းအနားများတွင် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုယ်ပိုင် အနုပညာနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေး စရိုက်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ရှင်သန်ထွန်းကားနေအောင် စွမ်းဆောင် ပေးကြရန်၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု (National Culture)၊ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် (National Spirit) နှင့် တန်ဖိုးထားမှုစနစ် (Value System)များသည် ဒေသတစ်ခု၏ အချုပ်အနှောင်မဲ့တိုးတက်မှု (Independent Development) အတွက် လွန်စွာအရေးပါ သည့် အခြေခံအကြောင်းတရားများပင် ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် ပြည်ပမှ ယဉ်ကျေးမှုများ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက် လာနေမှုများကို အမျိုးသားရေးအမြင် ဖြင့်ရှုမြင်ကြရမည်ဖြစ်ပြီး အန္တရာယ်ရှိ သည်ကို သတိထားကြရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီပြီး ခမ်းနားထည်ဝါစွာ ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်ခဲ့သည့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာစစ်စစ်ကို မြတ်နိုးထိန်းသိမ်းရင်း အမျိုးသားရေး ကိုယ်ခံ စွမ်းအားများ မြင့်မားလာအောင်နှင့် မိမိ တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအား တိုင်းတစ်ပါးယဉ်ကျေးမှုများမှ ဖုံးလွှမ်းမခံရအောင် တစ်နည်းဆိုရသော်အရိုးပေါ် အရွက်မဖုံးရန် ဆောင်ရွက်ပေးကြဖို့ တိုက်တွန်းမှာကြားထားသည်မှာလည်းအစဉ်သတိပြု လိုက်နာဖွယ်ဖြစ်သည်။မြန်မာ့ယွန်းထည်သမိုင်းမြန်မာ့ယွန်းထည် သမိုင်းအားဆန်းစစ်သုံးသပ်ရာတွင် မြန်မာ့ယွန်းထည်ပညာဖြစ်သော ပန်းယွန်းသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ခေတ်ပြိုင်ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး ရိုးရှင်းလှသောပုံစံမှ အဆင်တန်ဆာများ ခြယ်မှုန်းသည့်ပုံစံစသည်ဖြင့် တည်ရှိခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိနေသဖြင့် အခြားနိုင်ငံများဆီမှ ယွန်းထည်ပုံစံများအား နမူနာယူကာ မြန်မာ့ဟန်ပြောင်းလဲ၍ အမျိုးအမည်များပြား စုံလင်လှသော ယွန်းထည်များ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြပါသည်။ ထိုယူဆချက်အား “Lacquerware Journeys: The Untold Story of Burmese Lacquer” ISBN (International Standard Book Numbers) 9786167339238 စာအုပ်တွင် မြန်မာ့ယွန်းထည်သည် နှစ် ၇,၀၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ပြီဖြစ်သည့် တရုတ်ယွန်းပညာဆီမှာ မြစ်ဖျားခံခြင်း မဟုတ်ဘဲ ထူးခြားသော ကိုယ်ပိုင်ဟန်များဖြင့် တိုးတက်လာပြီး အေဒီ ၁၀ ရာစုတွင် ပြည့်စုံသော မြန်မာ့ယွန်းထည်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနပြုလုပ်ချက်များအရ သိရှိရပါသည်။ မြန်မာ့ယွန်းထည်များတွင် ရိုးရှင်းသော သစ်စေးသုတ်အထည်များ၊ ဆေးရောင်များဖြင့် အဆင်တန်ဆာ ခြယ်သသောအထည်များ၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ဖန်မှန် ကျောက်မျက်များဖြင့် အလှဆင်သော အထည်များ၊ ရွှေပိန်းချ ရွှေဇဝါရေး အထည်များ၊ ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ အထည်များစသည်ဖြင့် အမျိုးအစားများ စုံလင်စွာတွေ့ရှိရပါသည်။ အောက်ခံ ထည်အဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှ ပုံစံကြိမ်နှင့် ဝါးနှီးများအပြင် အရှေ့အာရှပုံစံဖြစ်သော သစ်သားသုံးသည့် ပုံစံလည်းရှိသဖြင့် မြန်မာ့ယွန်းပညာသည် နည်းစနစ်များစွာ ပါဝင်နေသည့် ထူးခြားသောကိုယ်ပိုင်ဟန်ကို ပိုင်ဆိုင်ပါသည်။မြန်မာ့ယွန်းထည်အမျိုးအစားများမြန်မာနိုင်ငံတွင် ယွန်းလုပ်ငန်းအား ပုဂံဒေသတွင် ယွန်းထည်လုပ်ငန်းအား နည်းစနစ်အစုံလင်ဆုံး တွေ့ရှိရပါသည်။ မြန်မာ့ယွန်းထည်များအား ဖော်ပြပါအတိုင်း ပြုလုပ်နည်းပေါ် မူတည်၍ အမည်ပေးကြပါသည်-ကျောက်ကာထည်။ ရိုးစင်းကာ အဆင်တန်ဆာမပါသော ပုံစံဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ယွန်းထည်၏ မူလပုံစံဟု ယူဆရပါသည်။ အောက်ခံအဖြစ် သစ်သားနှင့်နှီးအား အသုံးပြုကာ အပေါ်မှနေ၍ သစ်စေးထူထဲစွာ အထပ်ထပ်လိမ်းကြံသည့် နည်းစနစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ပါသည်။ ကျောက်ကာထည်များအား စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ကျောက်ကာမြို့နယ်၌ ပြုလုပ်ပါသည်။ ယနေ့အချိန်တွင် ကျောက်ကာထည်တွင် ယွန်းလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိသလောက် နည်းပါးနေပြီ ဖြစ်ပါသည်။ယွန်းထည်ရိုးရိုး။ ဆေးသွင်းယွန်းထည်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသော ယွန်းထည်အား ပုဂံမြို့၌ အဓိက ထုတ်လုပ်ပါသည်။ သစ်စေးသုတ်လိမ်း၍ အခြောက်ခံထား သော ယွန်းထည်ပေါ်တွင် ကညစ် အသုံးပြုကာ လှပသောပုံစံများရေးဆွဲပြီး ဆေးရောင်များ ထည့်သွင်းကာ ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ရာတွင် ယွန်းထည်များအား လုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုပြီးစီးတိုင်း မြေတိုက်ဟူသည့် အေးမြခြောက်သွေ့သော နေရာတွင် ပြန်လည်သိုလှောင် အခြောက်ခံပြီးမှ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ရာ အနုစိတ်၍ ဂရုတစိုက် လုပ်ဆောင်ရသောနည်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ လုပ်ဆောင်ရသည့် အဆင့်များမှာ အောက်ခံထည်အပြီး သစ်စေးအကြမ်းသုတ်လိမ်းခြင်း၊ အပေါ်ယံသစ်စေးလွှာ သုတ်လိမ်းခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်း၊ ဆေးရောင်သွင်းခြင်း၊ အချောသတ်ခြင်းတို့ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤနည်းစနစ်တွင် မြန်မာ့ယွန်းထည်များသည် အခြားနိုင်ငံများမှ ယွန်းထည်နည်းစနစ်များနှင့် မတူညီသည့် ပုံစံအား တွေ့ရှိရသည်။ အောက်ခံထည် ပြုလုပ်ရာတွင် ဝါးနှီးအပြင် မြင်းလည်ဆံမွေးအား ထည့်သွင်းကာ ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ဖိလျှင်မပိ၊ ချိုးလျှင်မကျိုး၊ သွင်းသည့် ယွန်းသား ကျေပျက်ခြင်းမရှိဟူသည့် မြန်မာ့နည်း ဟန်အား တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ရွှေယွန်းထည်။ ဆေးရောင်နေရာတွင် ရွှေမျက်ပါးများအား ဓားငယ်ဖြင့် ကျွမ်းကျင်စွာ ပုံဖော်ကာ သစ်စေးပေါ်တွင် ကပ်၍ပြုလုပ်ထားသော ယွန်းထည်များ ဖြစ်သည်။ ရွှေယွန်းထည်များအား ပုဂံ တွင် အဓိကလုပ်ဆောင်ကာ နိုင်ငံတကာ ဈေးကွက်သို့ပင် တင်ပို့ရောင်းချလျက်ရှိသော ယွန်းထည်အမျိုးအစားများ ဖြစ်ပါသည်။သရိုးထည်။ ရုပ်လုံးရုပ်ကြွပြုလုပ်ထားသော ယွန်းထည်များဖြစ်ကာ သစ်စေးအား အရိုးပြာမှုန့်၊ စပါးခွံနှင့် သစ်လွှစာ မှုန့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နွားချေးဖြင့် သမအောင် ရောစပ်ကာ ရရှိလာသော သရိုးအား ရုပ်လုံးရုပ်ကြွအဖြစ် ပြုလုပ်၍ ထိုရုပ်လုံးရုပ်ကြွများအား ဆေး၊ ရွှေမျက်ပါး စသည်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ပြုလုပ်သော နည်းစနစ် ဖြစ်ပါသည်။မှန်စီရွှေချယွန်းထည်။ ဆေးသွင်း၊ ရွှေသွင်းယွန်းထည်များနှင့် လုပ်ဆောင်ပုံ မတူညီဘဲ ထူထပ်စွာသုတ်လိမ်းထားသော သစ်စေးအတွင်းတွင် ဖန်(မှန်)၊ ကြွေ၊ ကျောက်သလင်း၊ ခရုခွံ၊ ပုလဲ၊ ဘော် ကြယ်၊ ရွှေဆိုင်းတို့ဖြင့် မြှုပ်နှံထည့်သွင်း ကာ လှပစွာ စီရင်ထားသော ယွန်းထည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်တွင် ရာထူးဌာန အဆောင်အယောင်ကို ပြသသည့် မင်းခမ်းမင်းနားပစ္စည်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြပါသည်။ ထုတ်လုပ်မှု ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားကာ ပြုလုပ်ရန်အချိန်များစွာ လိုအပ်သဖြင့် မြန်မာ့ယွန်းထည်များထဲတွင် တန်ဖိုးအကြီးမားဆုံး ယွန်းထည်လည်း ဖြစ်ပါသည်။နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ လက်ဆောင်ပေးခဲ့သော မြန်မာ့ယွန်းထည်များနိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်း သာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ ခရီးစဉ် အတွင်းတွင် အခြားနိုင်ငံမှ ခေါင်းဆောင်များအား မြန်မာမှုလက်မှုလက်ရာထဲတွင် အကောင်းဆုံးဟု ဖော်ပြနိုင်မည့် ယွန်းထည်များအား လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့မြင်ရပါသည်။ အိမ်ရှင် ဖြစ်သည့် ဘီလာရုဇ်သမ္မတကြီးအား ပေးအပ်သည့် ဝေသန္တရာဇာတ်တော်ရုပ်စုံ ယွန်းဆွမ်းအုပ်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အနုပညာလက်ရာတင်မက ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် ယုံကြည်ကိုင်းရှိုင်းမှုအား ဖော်ပြသည့် လက်ဆောင်ပစ္စည်းဖြစ်ပါသည်။ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ သမ္မတကြီးအား ပေးအပ်ခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ် လူနေမှုဘဝရုပ်စုံ ဆွမ်းအုပ်ဆိုပါက မြန်မာတို့သည် ယဉ်ကျေးသော လူမျိုး ဖြစ်ရုံမက ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် သမိုင်းကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ် အား ဖော်ဆောင်နိုင်သည့် လက်ဆောင်ပစ္စည်း ဖြစ်ပါသည်။ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ သမ္မတအားပေးအပ်ခဲ့သည့် ဆင်ရုပ်စုံဆွမ်းအုပ်ဆိုပါက မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ အနုစိတ်ကျန သော လက်ရာအား ဖော်ပြနိုင်သည့် လက်ဆောင်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ကျူးဘားနိုင်ငံသမ္မတအား ပေးအပ်ခဲ့သော ဆယ့်နှစ်လရာသီရုပ်စုံ ဆွမ်းအုပ်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဆယ်နှစ်ရာသီပွဲတော်များအကြောင်း ဖော်ပြထားသည့် လက်ဆောင်ကောင်း ဖြစ်ပါသည်။ဘူရားတီးနား ပြည်နယ်အကြီးအကဲထံ ပေးအပ်ခဲ့သော ဂြိုဟ်ကြီးရှစ်ခွင် ယွန်းဆွမ်းအုပ်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်မှုနှင့်အစဉ်အလာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ဇာတာတွက်ချက်သည့် နည်းလမ်းအား ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်ကို ပြသနိုင်သည့် လက်ဆောင်ဖြစ်ပါသည်။အဆိုပါ ယွန်းထည်လက်ဆောင်များသည် ငွေကြေးတန်ဖိုးထက်ပင် ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာနှင့် အနုပညာတန်ဖိုး ပိုမိုကြီးမားသည့် လက်ဆောင်များဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံတကာခေါင်းဆောင်များ နှစ်ခြိုက်စွာ လက်ခံခဲ့သည့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု လက်ရာများပင် ဖြစ်ပါသည်။ခရီးစဉ်အတွင်း နိုင်ငံတကာခေါင်း ဆောင်များကိုသာမက အာရှ-ဥရောပ စီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်လာသော တာဝန်ရှိသူများ၊ မိတ်ဆွေများအတွက်လည်း မြန်မာ့ရိုးရာ ယွန်းပညာနှင့် လှပစွာတန်ဆာဆင်ထားသော ကလပ်များ၊ လက်ဖက်အုပ်များ၊ ယွန်းပန်းချီများအား ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ ပါသည်။နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌပေးခဲ့သော လက်ဆောင်များတွင် ရှေးရိုးအစဉ်အလာ ယွန်းထည်များအပြင် ခေတ်နှင့်လျော်ညီစွာ ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ယွန်းထည်သေတ္တာများနှင့် လက်ဖက်အုပ်များ ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ မြန်မာ့ယွန်းထည်များသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းကပင် ဥရောပနိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ရောင်းချလျက်ရှိကာ အခြားနိုင်ငံများမှ ယွန်းထည်များနှင့်မတူ ခြားနားစွာလှပသည့် အနုပညာပစ္စည်းများဖြစ်သည်။ ဥရောပဈေးကွက်တွင် တန်းဝင်သည့် တန်ဖိုးကြီးလက်မှုပစ္စည်းများအဖြစ် နာမည်ကျော်ကြားပါသည်။မြန်မာ့ယွန်းထည်များတွင် များသောအားဖြင့် နီညိုရောင်၊ ရွှေရောင်၊ အစိမ်း၊ အဝါကဲ့သို့သော အရောင်များအား အဓိကအသုံးပြုကာ လုပ်ဆောင်ပြီး ကနုတ်ပန်းခက်များ၊ ပန်းချီပုံများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကြလေ့ရှိပါသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကုန်သွယ်ရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသဖြင့် ဝယ်သူများအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ စိတ်ကြိုက်ပုံစံအား ရွေးချယ်ဝယ်ယူနိုင်လေရာ ထုတ်လုပ်သူများအနေဖြင့် ဝယ်ယူသူ၏ အကြိုက်ပေါ်မူတည်ကာ ထုတ်လုပ်မှုပုံစံများ ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌက လက်ဆောင်အဖြစ်ပေးခဲ့သော ယွန်းထည်များတွင် ဥရောပသားများနှစ်သက်သည့် ဒီဇိုင်းပုံစံများအပြင် ရိုးရှင်းလှပသော ရှေးရိုးအစဉ်အလာ ယဉ်ကျေးမှုလက်ရာများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်ဖြစ်ရာ မြန်မာ့ယွန်းထည်လုပ်ငန်းနှင့် ရှေးရိုးအစဉ်အလာ အနုပညာလက်ရာများ၏ အဆင့်အတန်းမြင့်မားပုံကို နိုင်ငံတကာသို့ ပြသနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)MOI

နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံတွင် ကျင်းပခဲ့သော ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ သွားရောက်သည့် ခရီးစဉ်တွင် ထိုကဲ့သို့ သဘောဆောင်သည့် လက်ဆောင်များကို အပြန်အလှန် လဲလှယ်ပေးအပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ နိုင်ငံနှင့်လူမျိုး၏ ဂုဏ်ရည်ကိုပြသနိုင်ပြီး မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ဧည့်ဝတ် ကျေပွန်ခြင်း ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာအား စောင့်ထိန်းခဲ့သည်ကို တွေ့ရပါသည်။

နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ပေးခဲ့သော လက်ဆောင်များတွင် ထူးခြားသည့် လက်ဆောင်များမှာ မြန်မာ့ယွန်းထည်များပင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယွန်းထည်ပြုလုပ်သည့် နိုင်ငံများစွာ ရှိနေသော်လည်း မြန်မာ့ယွန်းထည်များ သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် အပြည့်အဝအသုံးပြုထားသော ထူးခြားသည့် ယွန်းထည်များဖြစ်သည်။ ယွန်းလုပ်ငန်းနှင့်ပတ်သက်ပါက မြန်မာနိုင်ငံ သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစုံလင်ဆုံးနှင့် အထွန်းကားဆုံးနိုင်ငံဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုပုံစံအား သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်ကြသည်မှာ “Adept and Adopt” ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု အတွင်းသို့ အခြားယဉ်ကျေးမှု ဝင်ရောက်လာပါက တိုက်ရိုက်ကူးယူခြင်းထက် မြန်မာတို့နှင့် ကိုက်ညီမည့်ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲကာ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပုံစံအသစ်ဖြင့် ရောနှောစေပြီးမှ မွေးစားသည့်သဘောရှိခြင်းကြောင့် ထိုသို့ သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပညာရှင်များသည်လည်း ရှေးယခင်ကတည်းကပင် “အရိုးအားအရွက်မဖုံးရာ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားဖြင့် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအား အခြားယဉ်ကျေးမှုမှ ဖုံးလွှမ်းခြင်းမပြုစေရန် သတိပေးစကားထားရှိခဲ့ကြပါသည်။

နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အခမ်းအနားများတွင် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုယ်ပိုင် အနုပညာနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေး စရိုက်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ရှင်သန်ထွန်းကားနေအောင် စွမ်းဆောင် ပေးကြရန်၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု (National Culture)၊ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် (National Spirit) နှင့် တန်ဖိုးထားမှုစနစ် (Value System)များသည် ဒေသတစ်ခု၏ အချုပ်အနှောင်မဲ့တိုးတက်မှု (Independent Development) အတွက် လွန်စွာအရေးပါ သည့် အခြေခံအကြောင်းတရားများပင် ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် ပြည်ပမှ ယဉ်ကျေးမှုများ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက် လာနေမှုများကို အမျိုးသားရေးအမြင် ဖြင့်ရှုမြင်ကြရမည်ဖြစ်ပြီး အန္တရာယ်ရှိ သည်ကို သတိထားကြရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီပြီး ခမ်းနားထည်ဝါစွာ ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်ခဲ့သည့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာစစ်စစ်ကို မြတ်နိုးထိန်းသိမ်းရင်း အမျိုးသားရေး ကိုယ်ခံ စွမ်းအားများ မြင့်မားလာအောင်နှင့် မိမိ တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအား တိုင်းတစ်ပါးယဉ်ကျေးမှုများမှ ဖုံးလွှမ်းမခံရအောင် တစ်နည်းဆိုရသော်အရိုးပေါ် အရွက်မဖုံးရန် ဆောင်ရွက်ပေးကြဖို့ တိုက်တွန်းမှာကြားထားသည်မှာလည်းအစဉ်သတိပြု လိုက်နာဖွယ်ဖြစ်သည်။

မြန်မာ့ယွန်းထည်သမိုင်း

မြန်မာ့ယွန်းထည် သမိုင်းအားဆန်းစစ်သုံးသပ်ရာတွင် မြန်မာ့ယွန်းထည်ပညာဖြစ်သော ပန်းယွန်းသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ခေတ်ပြိုင်ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး ရိုးရှင်းလှသောပုံစံမှ အဆင်တန်ဆာများ ခြယ်မှုန်းသည့်ပုံစံစသည်ဖြင့် တည်ရှိခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိနေသဖြင့် အခြားနိုင်ငံများဆီမှ ယွန်းထည်ပုံစံများအား နမူနာယူကာ မြန်မာ့ဟန်ပြောင်းလဲ၍ အမျိုးအမည်များပြား စုံလင်လှသော ယွန်းထည်များ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြပါသည်။ ထိုယူဆချက်အား “Lacquerware Journeys: The Untold Story of Burmese Lacquer” ISBN (International Standard Book Numbers) 9786167339238 စာအုပ်တွင် မြန်မာ့ယွန်းထည်သည် နှစ် ၇,၀၀၀ ကျော်ကြာမြင့်ပြီဖြစ်သည့် တရုတ်ယွန်းပညာဆီမှာ မြစ်ဖျားခံခြင်း မဟုတ်ဘဲ ထူးခြားသော ကိုယ်ပိုင်ဟန်များဖြင့် တိုးတက်လာပြီး အေဒီ ၁၀ ရာစုတွင် ပြည့်စုံသော မြန်မာ့ယွန်းထည်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနပြုလုပ်ချက်များအရ သိရှိရပါသည်။ မြန်မာ့ယွန်းထည်များတွင် ရိုးရှင်းသော သစ်စေးသုတ်အထည်များ၊ ဆေးရောင်များဖြင့် အဆင်တန်ဆာ ခြယ်သသောအထည်များ၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ဖန်မှန် ကျောက်မျက်များဖြင့် အလှဆင်သော အထည်များ၊ ရွှေပိန်းချ ရွှေဇဝါရေး အထည်များ၊ ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ အထည်များစသည်ဖြင့် အမျိုးအစားများ စုံလင်စွာတွေ့ရှိရပါသည်။ အောက်ခံ ထည်အဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှ ပုံစံကြိမ်နှင့် ဝါးနှီးများအပြင် အရှေ့အာရှပုံစံဖြစ်သော သစ်သားသုံးသည့် ပုံစံလည်းရှိသဖြင့် မြန်မာ့ယွန်းပညာသည် နည်းစနစ်များစွာ ပါဝင်နေသည့် ထူးခြားသောကိုယ်ပိုင်ဟန်ကို ပိုင်ဆိုင်ပါသည်။

မြန်မာ့ယွန်းထည်အမျိုးအစားများ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယွန်းလုပ်ငန်းအား ပုဂံဒေသတွင် ယွန်းထည်လုပ်ငန်းအား နည်းစနစ်အစုံလင်ဆုံး တွေ့ရှိရပါသည်။ မြန်မာ့ယွန်းထည်များအား ဖော်ပြပါအတိုင်း ပြုလုပ်နည်းပေါ် မူတည်၍ အမည်ပေးကြပါသည်-

ကျောက်ကာထည်။ ရိုးစင်းကာ အဆင်တန်ဆာမပါသော ပုံစံဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ယွန်းထည်၏ မူလပုံစံဟု ယူဆရပါသည်။ အောက်ခံအဖြစ် သစ်သားနှင့်နှီးအား အသုံးပြုကာ အပေါ်မှနေ၍ သစ်စေးထူထဲစွာ အထပ်ထပ်လိမ်းကြံသည့် နည်းစနစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ပါသည်။ ကျောက်ကာထည်များအား စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ကျောက်ကာမြို့နယ်၌ ပြုလုပ်ပါသည်။ ယနေ့အချိန်တွင် ကျောက်ကာထည်တွင် ယွန်းလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိသလောက် နည်းပါးနေပြီ ဖြစ်ပါသည်။

ယွန်းထည်ရိုးရိုး။ ဆေးသွင်းယွန်းထည်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသော ယွန်းထည်အား ပုဂံမြို့၌ အဓိက ထုတ်လုပ်ပါသည်။ သစ်စေးသုတ်လိမ်း၍ အခြောက်ခံထား သော ယွန်းထည်ပေါ်တွင် ကညစ် အသုံးပြုကာ လှပသောပုံစံများရေးဆွဲပြီး ဆေးရောင်များ ထည့်သွင်းကာ ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ရာတွင် ယွန်းထည်များအား လုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုပြီးစီးတိုင်း မြေတိုက်ဟူသည့် အေးမြခြောက်သွေ့သော နေရာတွင် ပြန်လည်သိုလှောင် အခြောက်ခံပြီးမှ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ရာ အနုစိတ်၍ ဂရုတစိုက် လုပ်ဆောင်ရသောနည်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ လုပ်ဆောင်ရသည့် အဆင့်များမှာ အောက်ခံထည်အပြီး သစ်စေးအကြမ်းသုတ်လိမ်းခြင်း၊ အပေါ်ယံသစ်စေးလွှာ သုတ်လိမ်းခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်း၊ ဆေးရောင်သွင်းခြင်း၊ အချောသတ်ခြင်းတို့ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤနည်းစနစ်တွင် မြန်မာ့ယွန်းထည်များသည် အခြားနိုင်ငံများမှ ယွန်းထည်နည်းစနစ်များနှင့် မတူညီသည့် ပုံစံအား တွေ့ရှိရသည်။ အောက်ခံထည် ပြုလုပ်ရာတွင် ဝါးနှီးအပြင် မြင်းလည်ဆံမွေးအား ထည့်သွင်းကာ ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ဖိလျှင်မပိ၊ ချိုးလျှင်မကျိုး၊ သွင်းသည့် ယွန်းသား ကျေပျက်ခြင်းမရှိဟူသည့် မြန်မာ့နည်း ဟန်အား တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။

ရွှေယွန်းထည်။ ဆေးရောင်နေရာတွင် ရွှေမျက်ပါးများအား ဓားငယ်ဖြင့် ကျွမ်းကျင်စွာ ပုံဖော်ကာ သစ်စေးပေါ်တွင် ကပ်၍ပြုလုပ်ထားသော ယွန်းထည်များ ဖြစ်သည်။ ရွှေယွန်းထည်များအား ပုဂံ တွင် အဓိကလုပ်ဆောင်ကာ နိုင်ငံတကာ ဈေးကွက်သို့ပင် တင်ပို့ရောင်းချလျက်ရှိသော ယွန်းထည်အမျိုးအစားများ ဖြစ်ပါသည်။

သရိုးထည်။ ရုပ်လုံးရုပ်ကြွပြုလုပ်ထားသော ယွန်းထည်များဖြစ်ကာ သစ်စေးအား အရိုးပြာမှုန့်၊ စပါးခွံနှင့် သစ်လွှစာ မှုန့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နွားချေးဖြင့် သမအောင် ရောစပ်ကာ ရရှိလာသော သရိုးအား ရုပ်လုံးရုပ်ကြွအဖြစ် ပြုလုပ်၍ ထိုရုပ်လုံးရုပ်ကြွများအား ဆေး၊ ရွှေမျက်ပါး စသည်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ပြုလုပ်သော နည်းစနစ် ဖြစ်ပါသည်။

မှန်စီရွှေချယွန်းထည်။ ဆေးသွင်း၊ ရွှေသွင်းယွန်းထည်များနှင့် လုပ်ဆောင်ပုံ မတူညီဘဲ ထူထပ်စွာသုတ်လိမ်းထားသော သစ်စေးအတွင်းတွင် ဖန်(မှန်)၊ ကြွေ၊ ကျောက်သလင်း၊ ခရုခွံ၊ ပုလဲ၊ ဘော် ကြယ်၊ ရွှေဆိုင်းတို့ဖြင့် မြှုပ်နှံထည့်သွင်း ကာ လှပစွာ စီရင်ထားသော ယွန်းထည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်တွင် ရာထူးဌာန အဆောင်အယောင်ကို ပြသသည့် မင်းခမ်းမင်းနားပစ္စည်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြပါသည်။ ထုတ်လုပ်မှု ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားကာ ပြုလုပ်ရန်အချိန်များစွာ လိုအပ်သဖြင့် မြန်မာ့ယွန်းထည်များထဲတွင် တန်ဖိုးအကြီးမားဆုံး ယွန်းထည်လည်း ဖြစ်ပါသည်။

နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ လက်ဆောင်ပေးခဲ့သော မြန်မာ့ယွန်းထည်များ

နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်း သာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ ခရီးစဉ် အတွင်းတွင် အခြားနိုင်ငံမှ ခေါင်းဆောင်များအား မြန်မာမှုလက်မှုလက်ရာထဲတွင် အကောင်းဆုံးဟု ဖော်ပြနိုင်မည့် ယွန်းထည်များအား လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့မြင်ရပါသည်။ အိမ်ရှင် ဖြစ်သည့် ဘီလာရုဇ်သမ္မတကြီးအား ပေးအပ်သည့် ဝေသန္တရာဇာတ်တော်ရုပ်စုံ ယွန်းဆွမ်းအုပ်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အနုပညာလက်ရာတင်မက ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် ယုံကြည်ကိုင်းရှိုင်းမှုအား ဖော်ပြသည့် လက်ဆောင်ပစ္စည်းဖြစ်ပါသည်။

ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ သမ္မတကြီးအား ပေးအပ်ခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ် လူနေမှုဘဝရုပ်စုံ ဆွမ်းအုပ်ဆိုပါက မြန်မာတို့သည် ယဉ်ကျေးသော လူမျိုး ဖြစ်ရုံမက ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် သမိုင်းကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ် အား ဖော်ဆောင်နိုင်သည့် လက်ဆောင်ပစ္စည်း ဖြစ်ပါသည်။

ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ သမ္မတအားပေးအပ်ခဲ့သည့် ဆင်ရုပ်စုံဆွမ်းအုပ်ဆိုပါက မြန်မာ့ယွန်းပညာ၏ အနုစိတ်ကျန သော လက်ရာအား ဖော်ပြနိုင်သည့် လက်ဆောင်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

ကျူးဘားနိုင်ငံသမ္မတအား ပေးအပ်ခဲ့သော ဆယ့်နှစ်လရာသီရုပ်စုံ ဆွမ်းအုပ်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဆယ်နှစ်ရာသီပွဲတော်များအကြောင်း ဖော်ပြထားသည့် လက်ဆောင်ကောင်း ဖြစ်ပါသည်။

ဘူရားတီးနား ပြည်နယ်အကြီးအကဲထံ ပေးအပ်ခဲ့သော ဂြိုဟ်ကြီးရှစ်ခွင် ယွန်းဆွမ်းအုပ်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်မှုနှင့်အစဉ်အလာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ဇာတာတွက်ချက်သည့် နည်းလမ်းအား ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်ကို ပြသနိုင်သည့် လက်ဆောင်ဖြစ်ပါသည်။

အဆိုပါ ယွန်းထည်လက်ဆောင်များသည် ငွေကြေးတန်ဖိုးထက်ပင် ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာနှင့် အနုပညာတန်ဖိုး ပိုမိုကြီးမားသည့် လက်ဆောင်များဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံတကာခေါင်းဆောင်များ နှစ်ခြိုက်စွာ လက်ခံခဲ့သည့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု လက်ရာများပင် ဖြစ်ပါသည်။

ခရီးစဉ်အတွင်း နိုင်ငံတကာခေါင်း ဆောင်များကိုသာမက အာရှ-ဥရောပ စီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်လာသော တာဝန်ရှိသူများ၊ မိတ်ဆွေများအတွက်လည်း မြန်မာ့ရိုးရာ ယွန်းပညာနှင့် လှပစွာတန်ဆာဆင်ထားသော ကလပ်များ၊ လက်ဖက်အုပ်များ၊ ယွန်းပန်းချီများအား ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ ပါသည်။

နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌပေးခဲ့သော လက်ဆောင်များတွင် ရှေးရိုးအစဉ်အလာ ယွန်းထည်များအပြင် ခေတ်နှင့်လျော်ညီစွာ ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ယွန်းထည်သေတ္တာများနှင့် လက်ဖက်အုပ်များ ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ မြန်မာ့ယွန်းထည်များသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းကပင် ဥရောပနိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ရောင်းချလျက်ရှိကာ အခြားနိုင်ငံများမှ ယွန်းထည်များနှင့်မတူ ခြားနားစွာလှပသည့် အနုပညာပစ္စည်းများဖြစ်သည်။ ဥရောပဈေးကွက်တွင် တန်းဝင်သည့် တန်ဖိုးကြီးလက်မှုပစ္စည်းများအဖြစ် နာမည်ကျော်ကြားပါသည်။

မြန်မာ့ယွန်းထည်များတွင် များသောအားဖြင့် နီညိုရောင်၊ ရွှေရောင်၊ အစိမ်း၊ အဝါကဲ့သို့သော အရောင်များအား အဓိကအသုံးပြုကာ လုပ်ဆောင်ပြီး ကနုတ်ပန်းခက်များ၊ ပန်းချီပုံများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကြလေ့ရှိပါသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကုန်သွယ်ရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသဖြင့် ဝယ်သူများအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ စိတ်ကြိုက်ပုံစံအား ရွေးချယ်ဝယ်ယူနိုင်လေရာ ထုတ်လုပ်သူများအနေဖြင့် ဝယ်ယူသူ၏ အကြိုက်ပေါ်မူတည်ကာ ထုတ်လုပ်မှုပုံစံများ ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌက လက်ဆောင်အဖြစ်ပေးခဲ့သော ယွန်းထည်များတွင် ဥရောပသားများနှစ်သက်သည့် ဒီဇိုင်းပုံစံများအပြင် ရိုးရှင်းလှပသော ရှေးရိုးအစဉ်အလာ ယဉ်ကျေးမှုလက်ရာများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်ဖြစ်ရာ မြန်မာ့ယွန်းထည်လုပ်ငန်းနှင့် ရှေးရိုးအစဉ်အလာ အနုပညာလက်ရာများ၏ အဆင့်အတန်းမြင့်မားပုံကို နိုင်ငံတကာသို့ ပြသနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။

(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)

MOI

လက်ျာ

Fri, 08/15/2025 - 12:00

မြန်မာ့ယွန်းထည်သမိုင်း

မြန်မာ့ယွန်းထည်အမျိုးအစားများ

(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)

MOI

ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့နှင့် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်

ကဆုန်လသည် အပူဓာတ်လွန်ကဲသောလဖြစ်သည်။ မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်များ ရေခန်းခြောက်ချိန်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မုတ်သုံမိုးတစ်ပြိုက်၊ နှစ်ပြိုက် ရွာသွန်းတတ်သဖြင့် မိုးရေစွတ်စိုသောမြေပြင်သည် တစ်မူထူးခြားသော မြေသင်းနံ့သင်းပျံ့ပျံ့ကိုရှူရှိုက်ရသောလလည်းဖြစ်သည်။ ရှေးမြန်မာများက ကဆုန်အတွင်း မြေသင်းပျံ့ပျံ့ မိုးနှံ့နှံ့ဟု ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြသည်။ ကဆုန်လတွင် နေအပူရှိန်အပြင်းထန်ဆုံး အချိန်ဖြစ်သောကြောင့် တချို့သောဒေသများတွင် ရေရှားပါးပြတ်လတ် ခန်းခြောက်မှုများ ကြုံတွေ့ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုး တို့သည် မြတ်စွာဘုရားပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိပင်ကို ရည်မှန်းကာ ဗောဓိပင်အပွားတော်များကို သဒ္ဓါ တရားထက်သန်စွာဖြင့် ရေစင်သွန်းလောင်းလေ့ ရှိကြသည်။ ထို့အပြင် ကုဆုန်လပြည့်နေ့ကို ကဆုန် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်အခါသမယနေ့ ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိကြသည်။ကဆုန်လသည် မြန်မာတစ်ဆယ့်နှစ်လတွင် ဒုတိယလဖြစ်၍ ပြိဿရာသီနှင့်တူညီသည်။ ကဆုန်လကို မြန်မာမူအရ ပြိဿရာသီခေါ်၍ ထိုလတွင် စန်းပြည်နက္ခတ်မှာ ဝိသာခါနက္ခတ်ဖြစ်သည်။ ယှဉ်သောတာရာမှာ တံငါတာရာဖြစ်သည်။ ရာသီရုပ်မှာ နွားထီးရုပ်ဖြစ်သည်။ ရာသီပန်းကား စံကားပန်းဖြစ်၍ ရာသီပွဲတော်ကား ညောင်ရေသွန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ကဆုန်ကို ပုဂံခေတ်ကျောက်စာများတွင် ကုဆုန်ဟုရေးထိုးထားသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကဆုန်ဟူ၍ ရေးသားလာခြင်းဖြစ်သည်။ ကု၊ က၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ရေဖြစ်သည်။ ဆုန်၏အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် သွန်းလောင်းခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကဆုန်လကို ရေသွန်းလောင်းလ၊ ရေလောင်းလဟု အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူနိုင်ပေသည်။ “ကဆုန်နယုန်ဆွေ့ဆွေ့ခုန်” ဆိုသည့်အတိုင်း ကဆုန်လ၏ အပူချိန်သည် လွန်စွာပင်ပူပြင်းလှပါသည်။ မေလအတွင်း တချို့သောဒေသများ၌ အပူချိန် ၄၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိပင် ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ထိုသို့အပူချိန်မြင့်မားလာမှုကြောင့် တချို့သောဒေသများတွင် သောက်သုံးရေရှားပါးသော်လည်းအလှူဒါနရက်ရောကြသည့် မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့တွင်ရေကို ရနိုင်သည့်နေရာမှ ပင်ပန်းကြီးစွာ သွားရောက်ခပ်ယူကာ မဟာဗောဓိညောင်ပင်အားကုသိုလ်ဖြစ် ရေလောင်းလှူကြပါသည်။ ရှေးယခင်ကတည်းက ကျေးရွာ၊ ရပ်ကွက်အလိုက် ဘုရား၊ ကျောင်းကန်များရှိ မဟာဗောဓိညောင်ပင်များကို စုပေါင်းရေလောင်းလှူကြသည့်ဓလေ့သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကောင်းမွန်သော အလေ့အထတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် ယခုလို ပူပြင်းလှသည့်နွေရာသီတွင် ဒီပင်္ကရာဘုရားရှင်ထံ ဗျာဒိတ်တော်ခံယူပြီးနောက် လေးအသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတိုင်အောင် ပါရမီတော်ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ရသည်။ ထိုကာလများတွင် မြတ်စွာဘုရားအလောင်း တော်သည် ဘဝပေါင်းများစွာကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရပြီး အသက်၊ သွေး၊ ချွေးများစွာကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် သာမန်ပုထုဇဉ်လူသားတို့ ပြုနိုင်ခဲသော ခန္တီပါရမီကို ဖြည့်ကျင့်နိုင်မှုပင်ဖြစ်သည်။ အလှူ အတန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဇနီး၊ သား၊ သမီးများ အပါ အဝင် မိမိအသက်ကိုပင် ဘဝပေါင်းများစွာ၌ စွန့်လွှတ် လှူဒါန်းနိုင်ခဲ့ပေသည်။“ဖွားမြင်၊ ပွင့်စံ၊ ဗျာဒိတ်ခံ၊ နိဗ္ဗာန်ကြွတော်မူ” ဆိုသည့်အတိုင်း ကဆုန်လပြည့်ဗုဒ္ဓနေ့သည် ဗုဒ္ဓ ဘာသာဝင်များ အထွတ်အမြတ်ထားရာ နေ့တစ်နေ့ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့တွင် ဘုရားအလောင်းတော် သုမေဓာရှင်ရသေ့သည် ဒီပင်္ကရာဘုရားရှင်ထံမှ ဘုရားစင်စစ်ဧကန်ဖြစ်မည်ဟု ဗျာဒိတ်ခံယူရရှိခြင်း၊ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့ (သောကြာနေ့)တွင် ဘုရားအလောင်းတော်အား ဖွားမြင်တော်မူခြင်း၊ ဘုရားအလောင်းတော်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့ (ဗုဒ္ဓဟူးနေ့)တွင် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူခြင်း၊ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့ (အင်္ဂါနေ့)တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူခြင်းနှင့် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခြင်း စသည့်အကြောင်း တရားလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော နေ့ထူး နေ့မြတ်ပင်ဖြစ်သည်။ကဆုန်လသည် သက္ကတ၊ ပါဠိ၊ ဟိန္ဒီဘာသာတို့ တွင် ‘ဝိသာခါ’ Vesaka ဖြစ်၍ ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် အသံထွက်တွင် Vesak ဟူ၍ဖြစ်ရာ ယင်းအသံထွက်ကိုလိုက်၍ ကဆုန်လပြည့်နေ့ကို Vesak Day ဟု အနောက် နိုင်ငံသားတို့က ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ် (၅၄)ကြိမ်မြောက် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေ ညီလာခံ အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရုံးပိတ်ရက် Vesak Universal Holiday အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။မြတ်စွာဘုရား၏ မိခင် သီရိမဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် ကိုယ်ဝန်နေ့စေ့လစေ့ဖြစ်နေချိန် တွင် မွေးရပ်မြေဒေဝဒဟပြည်ရှိ ဆွေမျိုးများထံသို့ ပြန်ပြီး ဘုရားလောင်းအား မီးဖွားသန့်စင်လိုသဖြင့် ကပိလဝတ်တိုင်းပြည်မှ ထွက်ခွာခဲ့ပါသည်။ ဘုရား လောင်း၏ဖခင် သုဒ္ဓေါဓနမင်းကြီးသည် မယ်တော်မာယာအား ကိုယ်ဝန်နေ့စေ့လစေ့ဖြစ်နေသဖြင့် ထိုသို့ခရီးရှည်မသွားရောက်ရန် အကြိမ်ကြိမ်တားဆီးခဲ့ပါသည်။ သို့ရာတွင် မိဖုရားကြီး၏ ဆန္ဒကို မလွန်ဆန်နိုင်သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဆွေးမျိုးများထံသို့ သွားရောက်ရန်ခွင့်ပြုပေးခဲ့ရသည်။ မင်းကြီး ထင်ထားသည့်အတိုင်းပင် ဘုရားအလောင်းတော်ကို လမ်းခုလပ်တွင် လုမ္ဗိနီအမည်ရှိ အင်ကြင်းဥယျာဉ်၌ ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားအလောင်းတော်ကို ယခုလို ပူပြင်းသည့်နွေရာသီ ကဆုန်လ၌ပင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် ယသောဓရာမင်းသမီးနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်၍ မင်းစည်းစိမ်ကို နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်း နန်းဆောင်သုံးခု၌ ၁၃ နှစ်ကြာ စံမြန်းတော်မူ ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဥယျာဉ်တော်တွင် သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်း နိမိတ်ကြီးလေးပါးတို့ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် မအို၊ မနာ၊ မသေသော လမ်းစဉ်ကို ရှာဖွေရန် အတွက် တောထွက်တော်မူခဲ့သည်။ တောရပ်မြိုင် တွင် ခြောက်နှစ်ကြာ ဒုက္ကရစရိယာကျင့်ပြီး သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူပြီး ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မလျှော့သောဇွဲလုံ့လဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ် အားထုတ်ကျင့်ကြံခဲ့ခြင်းကြောင့်သာ ချစ်ချစ် တောက်ပူပြင်းလှသည့် ကဆုန်နေရောင်အောက်တွင် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူသော သုံးလောကထွတ်ထား မြတ်ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသည့်နေ့မှစပြီး သတ္တဝါများကို ကယ်တင်နိုင်ရန်အတွက် ညဉ့်အချိန်တွင် နှစ်နာရီခန့်သာ သတိတရားဖြင့် တရားမှတ်အနားယူခဲ့သည်မှလွဲ၍ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့အား ၄၅ ဝါတိုင်တိုင် အချိန်ပြည့် တရားတော်များ ဟောကြားသွန်သင်ဆုံးမခဲ့ သည်။ ထိုသို့ ကရုဏာကြီးမားစွာဖြင့် သွန်သင်ဆုံးမ ဟောကြားနေရာမှ သက်တော် ၈၀ ပြည့်သည့်အချိန် သက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ်က ဆုန်လပြည့်နေ့ (အင်္ဂါနေ့) တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရား နှင့် ဆက်စပ်သော ထူးခြားသည့်ဖြစ်စဉ်များသည် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် အများဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာများအတွက် အထွတ်အမြတ်ထားရာ နေ့ထူး နေ့မြတ်ပင်ဖြစ်သည်။ဆိုရလျှင် နှစ်စဉ်ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် ဗုဒ္ဓနေ့ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မြန်မာနလူမျိုးများအတွက် ထူးခြားလေးနက်သော နေ့တစ်နေ့ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား ဘုရားအလောင်းတော်သည် လွန်ခဲ့သောသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူပြီး မြတ်စွာဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် ယခုလို ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော နွေရာသီအပူချိန်အောက်တွင် သစ္စာလေးပါး တရားထူးတရားမြတ်ကို ထိုးထွင်း သိမြင်နိုင်အောင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့ရသည်။ ဘဝပေါင်းများစွာ ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့ရသော ပါရမီအဟုန်တို့ကြောင့် မာရ်နတ်နှောင့်ယှက်နေသည့်ကြားမှပင် ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်ထက်ဝယ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းတရားများကြောင့် မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ကဆုန်လပြည့်နေ့ကို အမြတ်ဆုံးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြခြင်းဖြစ်သည်။အမှန်တော့ ဘုရားလောင်းသိဒ္ဓတ္ထမင်းသား၏ဖွားဖက်တော် ခုနစ်ပါးတွင် မဟာဗောဓိညောင်ပင်လည်း ပါရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာမြန်မာလူမျိုးတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူပြီး နောက်ပိုင်း မဟာဗောဓိညောင်ပင်ကို မြတ်စွာဘုရားအား ရည်မှန်းကာ နှစ်စဉ်ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် အမွှေးနံ့သာများဖြင့် ညောင်ရေသွန်း ကုသိုလ်ပြုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်ကို ပုဂံခေတ်ကတည်းက ကျင်းပခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်များအား တောရောမြို့ပါ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ကျင်းပသည့် ကဆုန်ညောင်ရေ သွန်းပွဲတော်သည် တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ပိုမို စည်ကားလျက်ရှိသည်။ ထိုမြင်ကွင်းများကို တွေ့ရ မြင်ရသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦးအတွက် များစွာ ပီတိဖြစ်ရပါသည်။ထိုသို့ ထူးမြတ်သည့်ဗုဒ္ဓနေ့တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ စေတီပုထိုး၊ ရိပ်သာများတွင် ဥပုသ်သီတင်းသီလဆောက်တည်သူများ၊ ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာပွားများသူများဖြင့် အထူးစည်ကားလျက်ရှိ သည်။ နှစ်စဉ်ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် အစိုးရရုံး၊ ဌာနများအား ပိတ်ပေးထားသဖြင့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများသည် လည်း အခြားပြည်သူများနည်းတူ ဘုရား၊ ကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်ကာ ဥပုသ်သီတင်းသီလ ဆောက်တည်ခြင်း၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်ပွားများ လှူဒါန်းနိုင်ကြပါသည်။မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော ဝတ်စားဆင်ယင် ထုံးဖွဲ့မှုမျိုးဖြင့်သာ ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်သို့ သွားရောက် လေ့ရှိကြသည်။ ထိုနေ့တွင် ဘုရား၊ စေတီပုထိုးများ၌ ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်သို့ လာရောက်ကုသိုလ်ပြု ကြသည့် အလှူရှင်များနှင့် ပြည့်နှက်နေလျက်ရှိသည်။ ထိုသို့လာရောက်ကုသိုလ်ပြုကြသည့် အသက်အရွယ်ပေါင်းစုံသည် ယောဂီအရောင် ထဘီ၊ ပုဆိုးနှင့် အဖြူရောင်အင်္ကျီသန့်သန့်ကလေးများကိုသာ ဝတ်ဆင်ထားကြသည့်အပြင် ယောဂီရောင်တဘက် ကလေးများကိုပါ ခြုံထားသည့် မြင်ကွင်းကလည်း ကြည့်ရ၊ မြင်ရသူများ၏ရင်ကို အေးမြစေပါသည်။ဆိုရလျှင် ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်များနှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိနေသောကြောင့် ဗုဒ္ဓနေ့ဟုပင် တင်စားခေါ်ဝေါ်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် နှစ်စဉ်ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို ရည်မှန်းလျက် ဖွားဖက်တော် မဟာဗောဓိညောင်ပင်ကို အမွှေးနံ့သာရည်များဖြင့် ညောင်ရေသွန်းလောင်းလေ့ရှိသည်။ ထိုဗုဒ္ဓနေ့တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ဘုရားစေတီပုထိုးများရှိ ဗောဓိ ညောင်ပင်များတွင် ညောင်ရေသွန်းလောင်းသူများဖြင့် အထူးစည်ကားလျက်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ စေတီပုထိုးများတွင်လည်း ဥပုသ် သီတင်းသီလဆောက်တည်သူများ၊ တရားအားထုတ် သူများနှင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုဖွား တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကိုများအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓ၏ဖြစ်တော်စဉ်များ ပြည့်နှက်လွှမ်းခြုံလျက်ရှိသည့် ထူးခြားလေးနက် ကဆုန်လပြည့်ဗုဒ္ဓနေ့တွင် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ဖွားဖက်တော် မဟာဗောဓိညောင်ပင်အား ရေသွန်းလောင်းရင်း ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာများပွားများကာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အစုစုကို ဆတက်ထမ်းပိုးပြုလုပ်သွားကြပါ စို့ဟု ဆန္ဒပြုရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။Source: MOI

ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့နှင့် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်

ကဆုန်လသည် မြန်မာတစ်ဆယ့်နှစ်လတွင် ဒုတိယလဖြစ်၍ ပြိဿရာသီနှင့်တူညီသည်။ ကဆုန်လကို မြန်မာမူအရ ပြိဿရာသီခေါ်၍ ထိုလတွင် စန်းပြည်နက္ခတ်မှာ ဝိသာခါနက္ခတ်ဖြစ်သည်။ ယှဉ်သောတာရာမှာ တံငါတာရာဖြစ်သည်။ ရာသီရုပ်မှာ နွားထီးရုပ်ဖြစ်သည်။ ရာသီပန်းကား စံကားပန်းဖြစ်၍ ရာသီပွဲတော်ကား ညောင်ရေသွန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ကဆုန်ကို ပုဂံခေတ်ကျောက်စာများတွင် ကုဆုန်ဟုရေးထိုးထားသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကဆုန်ဟူ၍ ရေးသားလာခြင်းဖြစ်သည်။ ကု၊ က၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ရေဖြစ်သည်။ ဆုန်၏အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် သွန်းလောင်းခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကဆုန်လကို ရေသွန်းလောင်းလ၊ ရေလောင်းလဟု အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူနိုင်ပေသည်။

“ကဆုန်နယုန်ဆွေ့ဆွေ့ခုန်” ဆိုသည့်အတိုင်း ကဆုန်လ၏ အပူချိန်သည် လွန်စွာပင်ပူပြင်းလှပါသည်။ မေလအတွင်း တချို့သောဒေသများ၌ အပူချိန် ၄၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိပင် ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ထိုသို့အပူချိန်မြင့်မားလာမှုကြောင့် တချို့သောဒေသများတွင် သောက်သုံးရေရှားပါးသော်လည်းအလှူဒါနရက်ရောကြသည့် မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့တွင်ရေကို ရနိုင်သည့်နေရာမှ ပင်ပန်းကြီးစွာ သွားရောက်ခပ်ယူကာ မဟာဗောဓိညောင်ပင်အားကုသိုလ်ဖြစ် ရေလောင်းလှူကြပါသည်။ ရှေးယခင်ကတည်းက ကျေးရွာ၊ ရပ်ကွက်အလိုက် ဘုရား၊ ကျောင်းကန်များရှိ မဟာဗောဓိညောင်ပင်များကို စုပေါင်းရေလောင်းလှူကြသည့်ဓလေ့သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ကောင်းမွန်သော အလေ့အထတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။

မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် ယခုလို ပူပြင်းလှသည့်နွေရာသီတွင် ဒီပင်္ကရာဘုရားရှင်ထံ ဗျာဒိတ်တော်ခံယူပြီးနောက် လေးအသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတိုင်အောင် ပါရမီတော်ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ရသည်။ ထိုကာလများတွင် မြတ်စွာဘုရားအလောင်း တော်သည် ဘဝပေါင်းများစွာကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရပြီး အသက်၊ သွေး၊ ချွေးများစွာကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် သာမန်ပုထုဇဉ်လူသားတို့ ပြုနိုင်ခဲသော ခန္တီပါရမီကို ဖြည့်ကျင့်နိုင်မှုပင်ဖြစ်သည်။ အလှူ အတန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဇနီး၊ သား၊ သမီးများ အပါ အဝင် မိမိအသက်ကိုပင် ဘဝပေါင်းများစွာ၌ စွန့်လွှတ် လှူဒါန်းနိုင်ခဲ့ပေသည်။

“ဖွားမြင်၊ ပွင့်စံ၊ ဗျာဒိတ်ခံ၊ နိဗ္ဗာန်ကြွတော်မူ” ဆိုသည့်အတိုင်း ကဆုန်လပြည့်ဗုဒ္ဓနေ့သည် ဗုဒ္ဓ ဘာသာဝင်များ အထွတ်အမြတ်ထားရာ နေ့တစ်နေ့ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့တွင် ဘုရားအလောင်းတော် သုမေဓာရှင်ရသေ့သည် ဒီပင်္ကရာဘုရားရှင်ထံမှ ဘုရားစင်စစ်ဧကန်ဖြစ်မည်ဟု ဗျာဒိတ်ခံယူရရှိခြင်း၊ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့ (သောကြာနေ့)တွင် ဘုရားအလောင်းတော်အား ဖွားမြင်တော်မူခြင်း၊ ဘုရားအလောင်းတော်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့ (ဗုဒ္ဓဟူးနေ့)တွင် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူခြင်း၊ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့ (အင်္ဂါနေ့)တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူခြင်းနှင့် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခြင်း စသည့်အကြောင်း တရားလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော နေ့ထူး နေ့မြတ်ပင်ဖြစ်သည်။

ကဆုန်လသည် သက္ကတ၊ ပါဠိ၊ ဟိန္ဒီဘာသာတို့ တွင် ‘ဝိသာခါ’ Vesaka ဖြစ်၍ ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် အသံထွက်တွင် Vesak ဟူ၍ဖြစ်ရာ ယင်းအသံထွက်ကိုလိုက်၍ ကဆုန်လပြည့်နေ့ကို Vesak Day ဟု အနောက် နိုင်ငံသားတို့က ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ် (၅၄)ကြိမ်မြောက် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေ ညီလာခံ အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရုံးပိတ်ရက် Vesak Universal Holiday အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။

မြတ်စွာဘုရား၏ မိခင် သီရိမဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် ကိုယ်ဝန်နေ့စေ့လစေ့ဖြစ်နေချိန် တွင် မွေးရပ်မြေဒေဝဒဟပြည်ရှိ ဆွေမျိုးများထံသို့ ပြန်ပြီး ဘုရားလောင်းအား မီးဖွားသန့်စင်လိုသဖြင့် ကပိလဝတ်တိုင်းပြည်မှ ထွက်ခွာခဲ့ပါသည်။ ဘုရား လောင်း၏ဖခင် သုဒ္ဓေါဓနမင်းကြီးသည် မယ်တော်မာယာအား ကိုယ်ဝန်နေ့စေ့လစေ့ဖြစ်နေသဖြင့် ထိုသို့ခရီးရှည်မသွားရောက်ရန် အကြိမ်ကြိမ်တားဆီးခဲ့ပါသည်။ သို့ရာတွင် မိဖုရားကြီး၏ ဆန္ဒကို မလွန်ဆန်နိုင်သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဆွေးမျိုးများထံသို့ သွားရောက်ရန်ခွင့်ပြုပေးခဲ့ရသည်။ မင်းကြီး ထင်ထားသည့်အတိုင်းပင် ဘုရားအလောင်းတော်ကို လမ်းခုလပ်တွင် လုမ္ဗိနီအမည်ရှိ အင်ကြင်းဥယျာဉ်၌ ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားအလောင်းတော်ကို ယခုလို ပူပြင်းသည့်နွေရာသီ ကဆုန်လ၌ပင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် ယသောဓရာမင်းသမီးနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်၍ မင်းစည်းစိမ်ကို နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်း နန်းဆောင်သုံးခု၌ ၁၃ နှစ်ကြာ စံမြန်းတော်မူ ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဥယျာဉ်တော်တွင် သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်း နိမိတ်ကြီးလေးပါးတို့ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် မအို၊ မနာ၊ မသေသော လမ်းစဉ်ကို ရှာဖွေရန် အတွက် တောထွက်တော်မူခဲ့သည်။ တောရပ်မြိုင် တွင် ခြောက်နှစ်ကြာ ဒုက္ကရစရိယာကျင့်ပြီး သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူပြီး ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မလျှော့သောဇွဲလုံ့လဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ် အားထုတ်ကျင့်ကြံခဲ့ခြင်းကြောင့်သာ ချစ်ချစ် တောက်ပူပြင်းလှသည့် ကဆုန်နေရောင်အောက်တွင် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူသော သုံးလောကထွတ်ထား မြတ်ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသည့်နေ့မှစပြီး သတ္တဝါများကို ကယ်တင်နိုင်ရန်အတွက် ညဉ့်အချိန်တွင် နှစ်နာရီခန့်သာ သတိတရားဖြင့် တရားမှတ်အနားယူခဲ့သည်မှလွဲ၍ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့အား ၄၅ ဝါတိုင်တိုင် အချိန်ပြည့် တရားတော်များ ဟောကြားသွန်သင်ဆုံးမခဲ့ သည်။ ထိုသို့ ကရုဏာကြီးမားစွာဖြင့် သွန်သင်ဆုံးမ ဟောကြားနေရာမှ သက်တော် ၈၀ ပြည့်သည့်အချိန် သက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ်က ဆုန်လပြည့်နေ့ (အင်္ဂါနေ့) တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရား နှင့် ဆက်စပ်သော ထူးခြားသည့်ဖြစ်စဉ်များသည် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် အများဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာများအတွက် အထွတ်အမြတ်ထားရာ နေ့ထူး နေ့မြတ်ပင်ဖြစ်သည်။

ဆိုရလျှင် နှစ်စဉ်ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် ဗုဒ္ဓနေ့ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မြန်မာနလူမျိုးများအတွက် ထူးခြားလေးနက်သော နေ့တစ်နေ့ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား ဘုရားအလောင်းတော်သည် လွန်ခဲ့သောသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူပြီး မြတ်စွာဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် ယခုလို ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော နွေရာသီအပူချိန်အောက်တွင် သစ္စာလေးပါး တရားထူးတရားမြတ်ကို ထိုးထွင်း သိမြင်နိုင်အောင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့ရသည်။ ဘဝပေါင်းများစွာ ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့ရသော ပါရမီအဟုန်တို့ကြောင့် မာရ်နတ်နှောင့်ယှက်နေသည့်ကြားမှပင် ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်ထက်ဝယ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းတရားများကြောင့် မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ကဆုန်လပြည့်နေ့ကို အမြတ်ဆုံးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြခြင်းဖြစ်သည်။

အမှန်တော့ ဘုရားလောင်းသိဒ္ဓတ္ထမင်းသား၏ဖွားဖက်တော် ခုနစ်ပါးတွင် မဟာဗောဓိညောင်ပင်လည်း ပါရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာမြန်မာလူမျိုးတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူပြီး နောက်ပိုင်း မဟာဗောဓိညောင်ပင်ကို မြတ်စွာဘုရားအား ရည်မှန်းကာ နှစ်စဉ်ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် အမွှေးနံ့သာများဖြင့် ညောင်ရေသွန်း ကုသိုလ်ပြုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်ကို ပုဂံခေတ်ကတည်းက ကျင်းပခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်များအား တောရောမြို့ပါ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ကျင်းပသည့် ကဆုန်ညောင်ရေ သွန်းပွဲတော်သည် တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ပိုမို စည်ကားလျက်ရှိသည်။ ထိုမြင်ကွင်းများကို တွေ့ရ မြင်ရသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦးအတွက် များစွာ ပီတိဖြစ်ရပါသည်။

ထိုသို့ ထူးမြတ်သည့်ဗုဒ္ဓနေ့တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ စေတီပုထိုး၊ ရိပ်သာများတွင် ဥပုသ်သီတင်းသီလဆောက်တည်သူများ၊ ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာပွားများသူများဖြင့် အထူးစည်ကားလျက်ရှိ သည်။ နှစ်စဉ်ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် အစိုးရရုံး၊ ဌာနများအား ပိတ်ပေးထားသဖြင့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများသည် လည်း အခြားပြည်သူများနည်းတူ ဘုရား၊ ကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်ကာ ဥပုသ်သီတင်းသီလ ဆောက်တည်ခြင်း၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်ပွားများ လှူဒါန်းနိုင်ကြပါသည်။

မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော ဝတ်စားဆင်ယင် ထုံးဖွဲ့မှုမျိုးဖြင့်သာ ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်သို့ သွားရောက် လေ့ရှိကြသည်။ ထိုနေ့တွင် ဘုရား၊ စေတီပုထိုးများ၌ ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်သို့ လာရောက်ကုသိုလ်ပြု ကြသည့် အလှူရှင်များနှင့် ပြည့်နှက်နေလျက်ရှိသည်။ ထိုသို့လာရောက်ကုသိုလ်ပြုကြသည့် အသက်အရွယ်ပေါင်းစုံသည် ယောဂီအရောင် ထဘီ၊ ပုဆိုးနှင့် အဖြူရောင်အင်္ကျီသန့်သန့်ကလေးများကိုသာ ဝတ်ဆင်ထားကြသည့်အပြင် ယောဂီရောင်တဘက် ကလေးများကိုပါ ခြုံထားသည့် မြင်ကွင်းကလည်း ကြည့်ရ၊ မြင်ရသူများ၏ရင်ကို အေးမြစေပါသည်။

ဆိုရလျှင် ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်များနှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိနေသောကြောင့် ဗုဒ္ဓနေ့ဟုပင် တင်စားခေါ်ဝေါ်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် နှစ်စဉ်ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို ရည်မှန်းလျက် ဖွားဖက်တော် မဟာဗောဓိညောင်ပင်ကို အမွှေးနံ့သာရည်များဖြင့် ညောင်ရေသွန်းလောင်းလေ့ရှိသည်။ ထိုဗုဒ္ဓနေ့တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ဘုရားစေတီပုထိုးများရှိ ဗောဓိ ညောင်ပင်များတွင် ညောင်ရေသွန်းလောင်းသူများဖြင့် အထူးစည်ကားလျက်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ စေတီပုထိုးများတွင်လည်း ဥပုသ် သီတင်းသီလဆောက်တည်သူများ၊ တရားအားထုတ် သူများနှင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိသည်။

ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုဖွား တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကိုများအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓ၏ဖြစ်တော်စဉ်များ ပြည့်နှက်လွှမ်းခြုံလျက်ရှိသည့် ထူးခြားလေးနက် ကဆုန်လပြည့်ဗုဒ္ဓနေ့တွင် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ဖွားဖက်တော် မဟာဗောဓိညောင်ပင်အား ရေသွန်းလောင်းရင်း ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာများပွားများကာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အစုစုကို ဆတက်ထမ်းပိုးပြုလုပ်သွားကြပါ စို့ဟု ဆန္ဒပြုရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။

Source: MOI

မောင်သောင်းဝင်း (တမန်ဟောင်း)

Tue, 05/13/2025 - 12:00

Source: MOI

လုံခြုံရေးကဏ္ဍသတင်းများ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍသတင်းများ

စီးပွားရေးကဏ္ဍသတင်းများ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍသတင်းများ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေသတင်းများ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍ

စီးပွားရေးကဏ္ဍ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

စီးပွားရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေအကြောင်းဆောင်းပါးများ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

စီးပွားရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

လုံခြုံရေးကဏ္ဍ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍ

စီးပွားရေးကဏ္ဍ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေ

Event & Guidlines

Contact

Quick Link

လုံခြုံရေးကဏ္ဍသတင်းများ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍသတင်းများ

စီးပွားရေးကဏ္ဍသတင်းများ

လူမှုရေးကဏ္ဍသတင်းများ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍသတင်းများ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေသတင်းများ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍ

စီးပွားရေးကဏ္ဍ

လူမှုရေးကဏ္ဍ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

စီးပွားရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

လူမှုရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေအကြောင်းဆောင်းပါးများ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

စီးပွားရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

လူမှုရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

လုံခြုံရေးကဏ္ဍ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍ

စီးပွားရေးကဏ္ဍ

လူမှုရေးကဏ္ဍ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေ

Event & Guidlines

Contact

Quick Link