အာရောဂျံ ပရမံ လာဘံ ကျန်းမာခြင်းသည် လာဘ် တစ်ပါးဟု ဆိုရိုးရှိသည်နှင့်အညီ လောကတွင် ကျန်းမာ ရေးပြည့်စုံကောင်းမွန်ခြင်းသည်    ဘုရားပေးသော ဆုလာဘ်တစ်ပါးဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာ ရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် လူတိုင်း  သက်တမ်းစေ့ အသက်ရှည်စွာနေထိုင်နိုင်ရေးနှင့် လူတိုင်း ရောဂါ ဘယကင်းရှင်းရေးတို့ကိုရည်မှန်းချက်ထား၍ အဆင့် အတန်းမြင့်မားသော  ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းများကို  အရှိန်အဟုန်မြှင့်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။  ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကျေးလက်ဒေသ အောက်ခြေအထိ  ကျန်းမာရေးအသိပညာပေးခြင်း၊ ရောဂါကာကွယ်တားဆီးခြင်း၊ ရောဂါဖြစ်ပွားလာလျှင် ထိရောက်စွာကုသပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်များမွေးထုတ်ခြင်း၊    ဆေးသုတေသန လုပ်ငန်းများ၊ တိုင်းရင်းဆေးပညာ တိုးတက်မြင့်မား စေရေးလုပ်ငန်းများ၊  အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါး ကွပ်ကဲရေးလုပ်ငန်းများကို   ဦးစီးဌာနခြောက်ခုဖြင့် အထူးအလေးပေးပြီး  စနစ်တကျဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက် ရာတွင် အရေးကြီးပြီး တချို့သောရောဂါများ၏ အစ ပြုရာနေရာဖြစ်သည့် သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးကို လည်း  အထူးအလေးထား  ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိ ပါသည်။   ခံတွင်းကျန်းမာမှ   လူကျန်းမာမည် (No Health without Oral Health) ဟူသော ဆောင်ပုဒ်နှင့် အညီ သွားနှင့်ခံတွင်းရောဂါများဖြစ်သည့် သွားပိုးစား ရောဂါ၊ သွားဖုံးရောဂါနှင့် ခံတွင်းကင်ဆာရောဂါများ သည် အထွေထွေရောဂါများဖြစ်သည့် နှလုံးနှင့် သွေး ကြောရောဂါ၊ ဆီးချိုသွေးချိုရောဂါနှင့် ကင်ဆာရောဂါ များကဲ့သို့ပင် ဆေးနှင့်ဆေးရွက်ကြီး၊ အရက်၊ သကြား နှင့် အာဟာရတန်ဖိုးနည်းပါးသည့် အစားအစာများ ကြောင့်  ဖြစ်ပွားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။   ပုံမှန်အားဖြင့် လူ့ခံတွင်းတွင် ရောဂါပိုးပေါင်း ၅၀၀ ကျော်ရှိပြီး ရောဂါ ဖြစ်စေသောပိုးနှင့် အကျိုးပြုပိုးမွှားများသည် ညီညွတ် မျှတစွာရှိနေသဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှု မရှိခြင်းဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါမျှခြေအနေအထားပျက်ယွင်းသွားပါ က   သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေး ထိခိုက်မှုရှိလာပြီး နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့်  နှလုံးနှင့်သွေးကြောကျဉ်း ရောဂါ၊  မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်း အားနည်းခြင်း၊  အဆုတ် ရောဂါဝေဒနာများ၊  သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ၊  သားပျက် သားလျှောခြင်း၊ ကလေးအသေမွေးခြင်း၊ လမစေ့ဘဲ မွေးဖွားခြင်း၊  ကိုယ်အလေးချိန်မပြည့်သော ကလေး များမွေးဖွားခြင်းနှင့်   မွေးရာပါနှလုံးရောဂါဝေဒနာ ရှင်ကလေးများမွေးဖွားခြင်း၊    သန္ဓေမအောင်ခြင်း၊ ကင်ဆာရောဂါ၊  ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊  နာတာရှည် အဆစ်ရောင်ရောဂါဖြစ်ခြင်း  စသည့်ဆိုးကျိုးများကို  တွေ့ကြုံခံစားရမည်ဖြစ်ပါသည်။

သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးတွင်  သွားဖုံးရောင် ရမ်းခြင်း၊  သွားဖုံးမှသွေးထွက်ခြင်း ဖြစ်ပွားရာ၌ ခံတွင်းထဲတွင်ရှိသော ရောဂါပိုးများသည်  သွားဖုံးရှိ ပေါက်ပြဲသွားသော သွေးကြောများအတွင်းသို့  ဝင် ရောက်ပြီး သွေးကြောနံရံများကို ရောင်ရမ်းပျက်စီးစေပါသည်။ အဆိုပါ ပျက်စီးနေသောသွေးကြောနံရံ များကို ခန္ဓာကိုယ်၏   ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်မှ တုံ့ပြန် ပြုပြင်မွမ်းမံရာမှ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အခြေအနေဖြစ်သည့် သွေးကြောနံရံများ  ထူထဲ မာကျောလာလေ့ရှိပါသည်။  ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးသော  သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးကဏ္ဍ    ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်ရေးအတွက် နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာငွေများ တိုးမြှင့် ကျခံသုံးစွဲကာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းများကို  အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပါသည်။ 

ယခင်က သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးကိစ္စရပ်များအတွက် ပြည်သူ့ဆေးရုံများတွင်    ပြင်ပလူနာအနေ ဖြင့်သာ ဝန်ဆောင်မှုပေးနေရာမှ  နေပြည်တော်တွင် ပထမဆုံး  သွားနှင့်ခံတွင်း အထူးကုဆေးရုံကြီးအဖြစ် သွားဘက်ဆိုင်ရာ‌ရောဂါကုသမှုများကို One Stop Service  အနေဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။   ထို့ပြင်  ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သွားနှင့်ခံတွင်း အထူးကုဆေးရုံ (သာကေတ)၊ ၂ဝ၂၄ ခုနှစ်တွင်  မန္တလေးသွားနှင့် ခံတွင်းအထူးကုဆေးရုံ(ကန်တော်နဒီ)နှင့်   ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်များဆေးရုံများ၌  သွားနှင့်ခံတွင်းအထူးကု ဌာနများ    အောင်မြင်စွာဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး    သွားနှင့် ခံတွင်းလူနာများကို    အရည်အသွေးမြင့်မားသည့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများအား    ဝန်ဆောင်မှု ကောင်းကောင်းဖြင့်   ပေးအပ်နိုင်ခဲ့သည့်အတွက်     ပြည်သူများ စိတ်အေးချမ်းသာစွာ  ကုသမှုခံယူနိုင်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါ သွားဆေးရုံများ၌ စနေ၊ တနင်္ဂနွေ ရုံးပိတ်ရက်များတွင် သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးလျက်ရှိပါသည်။  ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ မင်္ဂလာဒုံကူးစက်ဆေးရုံကိုလည်း   ရန်ကုန်သွားနှင့် ခံတွင်းအထူးကုဆေးရုံ (မင်္ဂလာဒုံ) အဖြစ်   တိုးချဲ့ဖွင့် လှစ်နိုင်ရန်  ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ  မကြာမီ အချိန်အတွင်းမှာပင် ပြည်သူများကို သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပိုမိုဆောင်ရွက်ပေးနိုင်တော့မည်ဖြစ်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့်  လူတိုင်းလက် လှမ်းမီသော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု (Universal Health Coverage) ရရှိနိုင်ရေးအတွက် ဆေးရုံများ၌ လူနာများ ဆေးကုသစရိတ်လျော့နည်းသက်သာစေ ရန် ကုသမှုတိုင်းကို  အခမဲ့နီးပါး ဆောင်ရွက်ပေးနေသည့်အပြင်  လူနာများအနေဖြင့် စရိတ်ကုန်ကျမှုမရှိ စေရန် ဝေးလံခက်ခဲသည့် ဒေသများအထိ နယ်လှည့် ကွင်းဆင်းဆေးကုသခြင်း လုပ်ငန်းများ (သွားနှင့် ခံတွင်းကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများ အပါအဝင်) ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ပြည်သူများအား သွားနှင့်ခံတွင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက် မှုတိုးတက်ဖြည့်ဆည်း ပေးနိုင်ရေးအတွက်     ပြည်သူများအတွင်း ကွင်းဆင်းဆေးကုသခြင်းလုပ်ငန်း များ၊ ကျောင်းကျန်းမာရေး လုပ်ငန်းများကို ပြည်သူ့ဆေးရုံများ၊  ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာနနှင့် သွားဘက် ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်များမှ သွားဆရာဝန်များသည် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ကိုဗစ်-၁၉  ရောဂါနှင့်အတူ ၂ဝ၂၁ ခုနှစ်က ဖြစ် ပေါ်ခဲ့သောအခြေအနေများကြောင့် သွားကျန်းမာရေး လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်များလျော့နည်းခဲ့ရာ အဆို ပါလိုအပ်ချက်များကို အမြန်ဆုံးကုစားဖြည့်တင်းပေး နိုင်ရေးအတွက် ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ဦးစီးဌာန၊  သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ်များမှ အရည်အချင်းပြည့်ဝသည့် သွားဘက်ဆိုင်ရာဆရာဝန် များ၊   သွားကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်သူ သူနာပြု ဆရာမများ၊ သွားတုကျွမ်းကျင်သူများကို မွေးထုတ် ပေးနေသကဲ့သို့   ကုသရေးဦးစီးဌာနမှလည်း သွားကျန်းမာရေး အကူသူနာပြုများ၊ လက်ထောက်သွားတု ကျွမ်းကျင်သူများကို ဆေးရုံလုပ်ငန်း အခြေပြုသင်တန်း များဖွင့်လှစ်မွေးထုတ်ကာ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင် မှုများကို အပြည့်အဝပေးနိုင်ရေးအတွက်  အလုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် လက်ရှိတွင် သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုမှာ   ယခင်ထက် သာလွန်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ပါသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင်    နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ  ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့သော သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးပညာညီလာခံတွင် အကြံပြု တင်ပြဆွေးနွေးခဲ့သည့် Digital Dentistry ကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့်      ချက်ချင်းလက်တွေ့ အကောင်အထည်ဖော်      ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး     သွားကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကဏ္ဍကို  နိုင်ငံတကာ အဆင့်အတန်းမီစွာ  ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ ခေတ်မီသွားတုပြုလုပ်ခြင်းဆိုင်ရာနည်းစနစ် (Digital Dentistry Lab) များအဖြစ် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့များရှိ သွားနှင့်ခံတွင်းဆိုင်ရာ အထူးကု ဆေးရုံများတွင် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးသို့  ဝန်ဆောင်မှုဖြန့်ဝေနိုင်ရန်  စီစဉ်ဆောင်ရွက် လျက်ရှိပါသည်။ လက်ရှိ အဆိုပါဆေးရုံများတွင် အငြိမ်းစားဝန်ထမ်းများနှင့် သက်ကြီးဘိုးဘွားများ အာဟာရပြည့်ဝစွာ စားသောက်နိုင်ရေးအတွက် သွားတုများကို အခမဲ့တပ်ဆင်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏  ဦးဆောင်ပံ့ပိုးမှုဖြင့် သွားတုတပ်ဆင်ခြင်း   အခမဲ့ဝန်ဆောင်မှုကို  မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိပါ သည်။

သွားကျန်းမာရေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ကိုယ်ဝန်ဆောင်များ၏ ဆိုးကျိုးများကို လျော့နည်းကျဆင်း စေရေးအတွက်လည်း  ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များနှင့် မီးဖွားပြီးကလေးမိခင်များ၏  ခံတွင်းသန့်ရှင်းကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်စေရန်အတွက်လည်း ပြည်သူ့ ဆေးရုံများရှိ  သွားဆေးခန်းများတွင်   မဖြစ်မနေ ဆောင်ရွက်ပေးရန်  လုပ်ငန်းလမ်းညွှန်အဖြစ်  ချမှတ်ပေးထားပြီးဖြစ်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မွေးရာပါနှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲလူနာများအား လည်း  ဆေးရုံကြီးများတွင်  အခမဲ့ခွဲစိတ်ကုသပေးခြင်း၊  မွေးရာပါနှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲကလေးငယ် များ မူလတန်းကျောင်းမတက်မီ နှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲခြင်းကို ခွဲစိတ်ပြုပြင်ပေးခြင်းနှင့် ထိုကလေးငယ် နှင့်မိသားစုများ၏ လူမှုရေးအခက်အခဲများကို ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။  ထိုသို့ဆောင်ရွက် ရာတွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး၊  ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များ၊  မြန်မာနိုင်ငံ မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေးအသင်း၊ အမျိုး သမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်၊  နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ 

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဌာနသည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအနေဖြင့် ကဏ္ဍစုံတွင်  အချိုးညီဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်အောင်ဆောင် ရွက်ပေးလျက်ရှိရာ သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုတွင် ယခုထက်ပိုမိုတိုးတက်ကောင်းမွန်သော ဝန်ဆောင်ကုသမှုများ  ပေးအပ်နိုင်ရေး အတွက်    နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ပံ့ပိုးဖြည့်ဆည်းမှု၊ ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏ ပူးပေါင်းကူညီမှုများဖြင့် လူတိုင်း ရောဂါဘယကင်းရှင်းပြီး သက်တမ်းစေ့နေနိုင်အောင် အစဉ်ကြိုးစား   ဆောင်ရွက်ပေးလျက် ရှိပါကြောင်း ရေးသား တင်ပြလိုက်ရပါသည်။    ။

MWD

       သရေစာစားခြင်းသည် တစ်နေ့တာ လုံးအတွက်     ခန္ဓာကိုယ်၏စွမ်းအင်ကိုတည်ငြိမ်စေရန် လောင်စာဖြည့်တင်းပေးသော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ သုတေ သနပြုချက်များအရ သရေစာများသည် လူတစ်ဦး၏  နေ့စဉ်ပျမ်းမျှ   ကယ်လိုရီစားသုံးမှု၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ပေးစွမ်းနိုင် သောကြောင့်  သရေစာရွေးချယ်မှုသည် ကျန်းမာရေးအတွက်  ကြီးမားသော သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။  အဓိကအရေးကြီးသော အချက်မှာ ဆာလောင်မှုကို ဖြည့်ဆည်းပေးရုံသာမက နောက်တစ် နပ်မစားခင်အထိ ခန္ဓာကိုယ်ကို စွမ်းအင်အဆက်မပြတ် ပေးစွမ်းနိုင်သည့် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော သရေစာများကို ရွေးချယ်ရန်ဖြစ်သည်။

သရေစာများစွာစားသုံးခြင်းသည် ကိုယ် အလေးချိန်တက်စေပြီး     အနည်းဆုံးကင်ဆာအမျိုးအစား ၁၃  မျိုး ဖြစ်ပွားနိုင် ခြေမြင့်မားခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း ကို  တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့်  သကြားသို့မဟုတ်  ဆားပါဝင်သော သရေစာများ အစား အာဟာရပြည့်ဝသောအစားအစာ များကို       ရွေးချယ်စားသုံးသင့်သည်။ အာလူးကြော်နှင့် သကြားလုံးများအစား ကောက်နှံများ၊    ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ သစ်သီးများ၊  ဒိန်ချဉ်နှင့်  အခွံမာသီးများ ကဲ့သို့ ကယ်လိုရီနည်း၍ အာဟာရပြည့်ဝ သော  အစားအစာများဖြင့်  ပြုလုပ်ထား သည့် မုန့်များကို ပိုမိုရွေးချယ်စားသုံးသင့် သည်။ ချိစ်၊ သကြားလုံးနှင့်မုန့်များကဲ့သို့သော သရေစာများကို လျှော့စားပါ။  လူ အများစုက  လုံလောက်သောအသီးအနှံ များကို    မစားကြသောကြောင့်  သရေစာ စားခြင်းဖြင့်    သစ်သီးဝလံနှင့်   ဟင်းသီး ဟင်းရွက်များကဲ့သို့      အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝသောအစားအစာများ  စားသုံးမှုကို    တိုးမြှင့်ရန်  အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

အိမ်တွင်ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော သရေစာများကို ဖန်တီးခြင်းသည် ကျန်းမာ ရေးနှင့် မညီညွတ်သောစားသောက်မှုပုံစံများကိုရှောင်ရှားရန်နှင့် အာဟာရမျှတမှု ကိုထိန်းသိမ်းရန် ရိုးရှင်းသော်လည်းထိရောက်သောနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပရိုတင်း၊ အမျှင်ဓာတ်၊ အစေ့အဆန်များ၊ သစ်သီးများ၊     ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ် သောအဆီများကို  ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် တည်ငြိမ်သောစွမ်းအင်နှင့် ကိုယ်အလေး ချိန်ထိန်းညှိမှုကို ပိုကောင်းစေရန် စီမံခန့်ခွဲ နိုင်သည်။ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော သရေစာများကို ပြင်ဆင်ခြင်းသည် အစား အစာပမာဏကို   ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းနှင့်သတိပြုစားသုံးနိုင်ခြင်းကြောင့်       ပိုမိုကျန်းမာသောလူနေမှုပုံစံအတွက် ကုန်ကျ စရိတ်လည်း သက်သာနိုင်သည်။

ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော သရေစာ၏အကျိုးကျေးဇူးများ

    မျှတသောသရေစာများသည် အဓိက အစားအစာများစားသုံးချိန် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုကြားတွင် စွမ်းအင်လျော့ကျခြင်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။     ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သောသရေစာများမှ    တည်ငြိမ် သော သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကိုပံ့ပိုးပေးနိုင်ပြီး  ဦးနှောက်သို့    တည်ငြိမ် သောဂလူးကို့စ်ထောက်ပံ့မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သဖြင့် အာရုံစူးစိုက်မှုနှင့် မှတ်ဉာဏ်ဆိုင်ရာစွမ်းဆောင်ရည်ကို   ထိန်းညှိပေး နိုင်ကြောင်း သုတေသနပြုချက်များအရတွေ့ရှိထားသည်။    အမျှင်ဓာတ်မြင့်မားသောသစ်သီးများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့်အစေ့အဆန်များသည် အစာချေဖျက် မှုနှင့်    အူလမ်းကြောင်းကျန်းမာရေးကိုမြှင့်တင်ပေးသည်။ အာဟာရဓာတ်ပြည့်ဝ သော  သရေစာများသည်  စားသုံးသောအစားအစာပမာဏကို    ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ကျန်းမာရေးနှင့်မညီညွတ်သော သရေစာ များစားသုံးခြင်းကို လျှော့ချပေးသည်။

ကောင်းစွာပြင်ဆင်ထားသော သရေစာသည် အလုပ်၊ ကျောင်း သို့မဟုတ်  ခရီး သွားစဉ်အတွင်း အာဟာရပြည့်ဝပြီး  ဇီဝ ဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့်  စွမ်းအင် လျော့ကျခြင်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။ ပရို တင်းဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများ၊ အမျှင်ဓာတ်၊  အစေ့အဆန်များ၊  သစ်သီးများတွင်    ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အဆီများ ရောနှောပါဝင်ခြင်းကြောင့် တစ်နေ့တာလုံး  ခွန်အားဖြစ်စေသည်။ အာဟာရဓာတ်ပြည့်ဝသော သရေစာများသည်  ဆာလောင်မှုကိုလျှော့ချပေးကာသွေးတွင်းသကြားဓာတ် ထိန်းညှိမှုကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေပြီး ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းညှိရန်လည်း အထောက်အကူပြုသည်။

ညဘက်သရေစာစားခြင်းနှင့်ကိုယ်အလေးချိန်

    ညဘက်တွင်     အစာစားခြင်းသည် ကိုယ်အလေးချိန်တက်နိုင်ခြေ    မြင့်မားကြောင်း အထောက်အထားတချို့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ညဘက်တွင်စားမည်ဆိုပါက ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊  သစ်သီးများ၊ ကောက်နှံများ၊ နို့ထွက်ပစ္စည်းများ၊ ကြက်ဥ နှင့်အခွံမာသီးများကဲ့သို့   ကယ်လိုရီနည်း ၍   အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝသော  အစား အစာများကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် အကောင်း ဆုံးဖြစ်သည်။

အာဟာရမျှတသော သရေစာ၏ အစိတ်အပိုင်းများ

    အာဟာရ      ပြည့်စုံကောင်းမွန်သော သရေစာပုံစံတွင် အမျှင်ဓာတ်ကြွယ်ဝသောကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ ပရိုတင်းနှင့် ကျန်းမာ ရေးနှင့်ညီညွတ်သောအဆီများ ပေါင်းစပ် ပါဝင်သင့်သည်။    အာဟာရမျှတသောသရေစာ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းများမှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -

အမျှင်ဓာတ်ကြွယ်ဝသောကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်

    ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်သည်   ခန္ဓာကိုယ်အတွက်  အဓိကလောင်စာဖြစ်သည်။ သကြားဓာတ်များသော   မုန့်များထက်အမျှင်ဓာတ်ပါသော ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်ကိုရွေးချယ်ခြင်းဖြင့်  စွမ်းအင်ကို   တဖြည်း ဖြည်းချင်း  ထုတ်လွှတ်ပေးနိုင်သည်။ ဥပမာ-အုတ်ဂျုံ၊   ကောက်နှံတစ်ခုလုံးပါသောပေါင်မုန့်နှင့် အစေ့အဆန်များသည် ကြာရှည်ခံစွမ်းအင်နှင့်အမျှင်ဓာတ်ကိုထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်။ လတ်ဆတ်သော အသီးအနှံများ (ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ ဘယ်ရီ သီး၊ လိမ္မော်သီး သို့မဟုတ် သစ်တော်သီး) နှင့်  ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ  (မုန်လာဥနီ၊ သခွားသီး၊ တရုတ်နံနံနှင့် ငရုတ်သီး) သည် အမျှင်ဓာတ်အပြင် ဗီတာမင်၊ သတ္တုဓာတ် နှင့် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများကို ပေး စွမ်းနိုင်သည်။ 

ပရိုတင်း

     ပရိုတင်းသည် ကြာရှည်စွာဗိုက်ပြည့်မှု ကိုခံစားစေပြီး ကြွက်သားကျန်းမာရေးကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။  ကြက်ဥပြုတ်တွင်  မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော     အမိုင်နိုအက်စစ် များ ကြွယ်ဝသည်။ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်နှင့် တွဲစားသောအခါ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် တက်မလာအောင် ထိန်းညှိပေးနိုင်သည်။ ဂရိဒိန်ချဉ်သည် ပရိုတင်းဓာတ်နှင့် ပရိုဘိုင် အိုတစ်များ မြင့်မားစွာပါဝင်ပြီး အစာအိမ် ကျန်းမာရေးကို ကောင်းမွန်စေသည်။ ပြည့်ဝဆီစားသုံးမှုကိုလျှော့ချရန်အဆီ နည်းသောဒိန်ခဲအမျိုးအစားများကို  ရွေး ချယ်ပါ။ ဗာဒံစေ့၊ သစ်ကြားသီး၊ နေကြာစေ့ သို့မဟုတ် ရွှေဖရုံစေ့များကဲ့သို့ အခွံမာသီး များနှင့် အစေ့အဆန်များသည်  ပရိုတင်း၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော  အဆီများ ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။  ပဲအမျိုးမျိုးသည်  အာဟာရသိပ်သည်းသော  အပင်အခြေခံပရိုတင်းအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။

ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သောအဆီများ

    ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော  အဆီများသည် ဦးနှောက်၏လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပံ့ပိုးပေးပြီး စိတ်ကျေနပ်မှုကို တိုးမြှင့်စေ ခြင်းဖြင့် ဗိုက်ဆာခြင်းကို ဟန့်တားပေး သည်။ ထောပတ်သီး၊ သံလွင်သီး၊ ဗာဒံစေ့၊ မြေပဲ သို့မဟုတ် သီဟိုဠ်စေ့၊ အစေ့အဆန်များ (နေကြာစေ့၊ဖရုံစေ့)တွင် ကျန်းမာရေး နှင့်ညီညွတ်သော မိုနိုမပြည့်ဝဆီများပါဝင် သည်။  အနက်ရောင်ချောကလက်ကဲ့သို့ ပစ္စည်းများကို   ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းခြင်း ဖြင့် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများကို ပံ့ပိုး ပေးကာ   စိတ်ကျေနပ်မှုကို  တိုးမြင့်စေ သည်။

သရေစာများကို ပြင်ဆင်ရန် အကြံပြုချက်များ 

      သရေစာများကို လတ်ဆတ်နေစေရန်နှင့်    အနံ့အရသာများ    ရောနှောခြင်းမှ တားဆီးရန် အကန့်များပါသော ဘူးများကို အသုံးပြုပါ။  နို့ထွက်ပစ္စည်း   သို့မဟုတ် ဥများပါဝင်ပါက  အအေးဓာတ်ပါသော ထမင်းဘူးကို  အသုံးပြုနိုင်သည်။ အချိန်ကုန်သက်သာစေရန် သရေစာဘူးများကို ရက်သတ္တပတ်အတွက်    တစ်ကြိမ်တည်း ပြင်ဆင်နိုင်သည်။    အသွင်အပြင်နှင့် အရောင်များကို    ရောနှောပြင်ဆင်ခြင်းဖြင့်    သရေစာသည်   အမြင်အာရုံနှင့် ဆွဲဆောင်မှုရှိပြီး စိတ်ကျေနပ်မှုရရှိစေနိုင်သည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် တစ်နေ့တာ လုံးဗိုက်ပြည့်နေစေရန်  ပရိုတင်း၊ အမျှင် ဓာတ်ကြွယ်ဝသော  ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သည့်အဆီများ ပါဝင်သော  သရေစာများကို   ရွေးချယ်စားသုံးသင့်သည်။ အာဟာရကြွယ်ဝသောသရေစာများကိုစားသုံးရန်  ကြိုတင်စီစဉ် ခြင်းအားဖြင့်  ဆာလောင်မှုကို စီမံခန့်ခွဲ နိုင်ပြီး  အစာစားခြင်းဖြင့်  စိတ်ပျော်ရွှင် ကျေနပ်မှုကိုခံစားရစေကာ ကိုယ်အလေးချိန်စီမံခန့်ခွဲမှု ရည်မှန်းချက်များနှင့် အလုံးစုံ ကျန်းမာရေးကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။ လတ်ဆတ်၍ အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝသော အိမ်လုပ်သရေစာများကို စားသုံးခြင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်သောအာဟာရနှင့် ပိုမိုကျန်းမာသော  လူနေမှုပုံစံဆီသို့ လျှောက်လှမ်းနေသော   ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါကြောင်း  ကျန်းမာသုတမျှဝေပေး လိုက်ရပါသည်။

MWD

“အာရောဂျံ ပရမံလာဘံ” ကျန်းမာခြင်းသည်လာဘ်တစ်ပါးဟု ဆိုရိုးရှိသည်နှင့်အညီ လောကတွင် ကျန်းမာရေးပြည့်စုံကောင်းမွန်ခြင်းသည် ဘုရားပေးသော ဆုလာဘ်တစ်ပါးဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် လူတိုင်းသက်တမ်းစေ့အသက်ရှည်စွာ နေထိုင်နိုင်ရေးနှင့် လူတိုင်းရောဂါဘယကင်းရှင်းရေးတို့ကို ရည်မှန်းချက်ထား၍ အဆင့်အတန်းမြင့်မားသော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကျေးလက်ဒေသအောက်ခြေအထိ ကျန်းမာရေးအသိပညာပေးခြင်း၊ ရောဂါကာကွယ်တားဆီးခြင်း၊ ရောဂါဖြစ်ပွားလာလျှင် ထိရောက်စွာ ကုသပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်များ မွေးထုတ်ခြင်း၊ ဆေးသုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ တိုင်းရင်းဆေးပညာ တိုးတက်မြင့်မားစေရေးလုပ်ငန်းများ၊ အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးလုပ်ငန်းများကို ဦးစီးဌာနခြောက်ခုဖြင့် အထူးအလေးပေးပြီး စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ခံတွင်းကျန်းမာမှ လူကျန်းမာမည်

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အရေးကြီးပြီး အချို့သောရောဂါများ၏ အစပြုရာနေရာဖြစ်သည့် သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးကိုလည်း အထူးအလေးထားဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ခံတွင်းကျန်းမာမှ လူကျန်းမာမည် (No Health without Oral Health) ဆိုသော ဆောင်ပုဒ်နှင့်အညီ သွားနှင့်ခံတွင်းရောဂါများဖြစ်သည့် သွားပိုးစားရောဂါ၊ သွားဖုံးရောဂါနှင့် ခံတွင်းကင်ဆာရောဂါများသည် အထွေထွေရောဂါများဖြစ်သည့် နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါ၊ ဆီးချိုသွေးချိုရောဂါနှင့် ကင်ဆာရောဂါများကဲ့သို့ပင် ဆေးနှင့် ဆေးရွက်ကြီး၊ အရက်၊ သကြားနှင့် အာဟာရတန်ဖိုးနည်းပါးသည့် အစားအစာများကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် လူ့ခံတွင်းတွင် ရောဂါပိုးပေါင်း ၅၀၀ ကျော်ရှိပြီး ရောဂါဖြစ်စေသောပိုးနှင့် အကျိုးပြုပိုးမွှားများသည် ညီညွတ်မျှတစွာရှိနေသဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုမရှိခြင်းဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါမျှခြေအနေအထား ပျက်ယွင်းသွားပါက သွားနှင့် ခံတွင်းကျန်းမာရေးထိခိုက်မှုရှိလာပြီး နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် နှလုံးနှင့် သွေးကြောကျဉ်းရောဂါ၊ မှတ်ဉာဏ် ချို့ယွင်းအားနည်းခြင်း၊ အဆုတ်ရောဂါဝေဒနာများ၊ သွေးချိုဆီးချို ရောဂါ၊ သားပျက်သားလျှောခြင်း၊ ကလေးအသေမွေးခြင်း၊ လမစေ့ဘဲမွေးဖွားခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်မပြည့်သော ကလေးများမွေးဖွားခြင်းနှင့် မွေးရာပါနှလုံးရောဂါဝေဒနာရှင် ကလေးများမွေးဖွားခြင်း၊ သန္ဓေမအောင်ခြင်း၊ ကင်ဆာရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ နာတာရှည်အဆစ်ရောင်ရောဂါနှင့် အမျိုးသားများပန်းသေခြင်း စသည့်ဆိုးကျိုးများကို ကြုံတွေ့ခံစားရမည်ဖြစ်ပါသည်။

သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးတွင် သွားဖုံးရောင်ရမ်းခြင်း၊ သွားဖုံးမှ သွေးထွက်ခြင်းဖြစ်ပွားရာ ခံတွင်းထဲတွင်ရှိသော ရောဂါပိုးများသည် သွားဖုံးရှိပေါက်ပြဲသွားသော သွေးကြောများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး သွေးကြောနံရံများကို ရောင်ရမ်းပျက်စီးစေပါသည်။ အဆိုပါပျက်စီးနေသော သွေးကြောနံရံများကို ခန္ဓာကိုယ်၏ ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်မှ တုံ့ပြန်ပြုပြင်မွမ်းမံရာတွင် ကျန်းမာရေးကိုထိခိုက်စေနိုင်သော အခြေအနေဖြစ်သည့် သွေးကြောနံရံများ ထူထဲမာကြောလာလေ့ရှိပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးသော သွားနှင့် ခံတွင်းကျန်းမာရေးကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာငွေများ တိုးမြှင့်ကျခံသုံးစွဲကာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများကို အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပါသည်။

ပြည်သူများ စိတ်အေးချမ်းသာစွာ ကုသမှုခံယူနိုင်ပြီ

ယခင်က သွားနှင့် ခံတွင်းကျန်းမာရေးကိစ္စရပ်များအတွက် ပြည်သူ့ဆေးရုံများတွင် ပြင်ပလူနာအနေဖြင့်သာ ဝန်ဆောင်မှုပေးနေရာမှ နေပြည်တော်တွင် ပထမဆုံးသွားနှင့် ခံတွင်းအထူးကုဆေးရုံကြီးအဖြစ် သွားဘက်ဆိုင်ရာရောဂါကုသမှုများကို One Stop Service အနေဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ထို့ပြင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သွားနှင့်ခံတွင်းအထူးကုဆေးရုံ (သာကေတ)၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးသွားနှင့် ခံတွင်းအထူးကုဆေးရုံ (ကန်တော်နဒီ) နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်များဆေးရုံတို့တွင် သွားနှင့်ခံတွင်းအထူးကုဌာနများ အောင်မြင်စွာဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး သွားနှင့်ခံတွင်းလူနာများကို အရည်အသွေးမြင့်မားသည့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများကို ဝန်ဆောင်မှုကောင်းကောင်းဖြင့် ပေးအပ်နိုင်ခဲ့သည့်အတွက် ပြည်သူများ စိတ်အေးချမ်းသာစွာ ကုသမှုခံယူနိုင်ပြီဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါသွားဆေးရုံများ၌ စနေ၊ တနင်္ဂနွေရုံးပိတ်ရက်များတွင်ပါ သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးလျက်ရှိပါသည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ မင်္ဂလာဒုံကူးစက်ဆေးရုံကိုလည်း ရန်ကုန်သွားနှင့်ခံတွင်း အထူးကုဆေးရုံ (မင်္ဂလာဒုံ) အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ မကြာမီအချိန်အတွင်းမှာပင် ပြည်သူများကို သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပိုမိုဆောင်ရွက်ပေးနိုင်တော့မည်ဖြစ်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် လူတိုင်းလက်လှမ်းမီသော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု (Universal Health Coverage) ရရှိနိုင်ရေးအတွက် ဆေးရုံများတွင် လူနာများ ဆေးကုသစရိတ်လျော့နည်း သက်သာစေရန် ကုသမှုတိုင်းကို အခမဲ့နီးပါး ဆောင်ရွက်ပေးနေသည့်အပြင် လူနာများအနေဖြင့် စရိတ်ကုန်ကျမှုမရှိစေရန် ဝေးလံခက်ခဲသည့် ဒေသများအထိ နယ်လှည့်ကွင်းဆင်းဆေးကုသခြင်း လုပ်ငန်းများ (သွားနှင့် ခံတွင်းကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းများအပါအဝင်) ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ပြည်သူများအား သွားနှင့် ခံတွင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု တိုးတက်ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ရေးအတွက် ကွင်းဆင်းဆေးကုသခြင်းလုပ်ငန်းများ၊ ကျောင်းကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူ့ဆေးရုံများ၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာနနှင့် သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ်များမှ သွားဆရာဝန်များသည် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုများ အပြည့်အဝပေးနိုင်ရေး အလုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး

ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့်အတူ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အခြေအနေများကြောင့် သွားကျန်းမာရေး လူ့စွမ်းအားအရင်း အမြစ်များလျော့နည်းခဲ့ရာ အဆိုပါလိုအပ်ချက်များကို အမြန်ဆုံး ကုစားဖြည့်တင်းပေးနိုင်ရေးအတွက် ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်း အမြစ်ဦးစီးဌာန၊ သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ်များမှ အရည်အချင်းပြည့်ဝသည့် သွားဘက်ဆိုင်ရာဆရာဝန်များ၊ သွားကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူ သူနာပြုဆရာမများ၊ သွားတုကျွမ်းကျင်သူများကို မွေးထုတ်ပေးနေသကဲ့သို့ ကုသရေးဦးစီးဌာနကလည်း သွားကျန်းမာရေးအကူသူနာပြုများ၊ လက်ထောက်သွားတုကျွမ်းကျင်သူများကို ဆေးရုံလုပ်ငန်းအခြေပြု သင်တန်းများဖွင့်လှစ်မွေးထုတ်ကာ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုများ အပြည့်အဝပေးနိုင်ရေးအတွက် အလုပ်များခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် လက်ရှိတွင် သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုမှာ ယခင်ထက်သာလွန်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့သော သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးပညာ ညီလာခံတွင် အကြံပြုတင်ပြဆွေးနွေးခဲ့သည့် Digital Dentistry ကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ချက်ချင်းလက်တွေ့အကောင် အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး သွားကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကဏ္ဍကို နိုင်ငံတကာအဆင့်အတန်းမီစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ ခေတ်မီသွားတုပြုလုပ်ခြင်းဆိုင်ရာနည်းစနစ် (Digital Dentistry Lab) များအဖြစ် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့တို့ရှိ သွားနှင့်ခံတွင်းဆိုင်ရာ အထူးကုဆေးရုံများတွင် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ဝန်ဆောင်မှုဖြန့်ဝေနိုင်ရန် စီစဉ်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ လက်ရှိအဆိုပါဆေးရုံများတွင် အငြိမ်းစား ဝန်ထမ်းများနှင့် သက်ကြီးဘိုးဘွားများ အာဟာရပြည့်ဝစွာ စားသောက်နိုင်ရေးအတွက် သွားတုများကို အခမဲ့တပ်ဆင်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လမ်းညွှန်ပံ့ပိုးမှုဖြင့် သွားတုတပ်ဆင်ခြင်း အခမဲ့ဝန်ဆောင်မှုကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိပါသည်။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်များတွင် သွားကျန်းမာရေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဆိုးကျိုးများကို လျော့နည်းကျဆင်းစေရေးအတွက်လည်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များနှင့် မီးဖွားပြီးကလေးမိခင်များ၏ ခံတွင်းသန့်ရှင်းကျန်းမာရေးကောင်းမွန်စေရန်အတွက်လည်း ပြည်သူ့ဆေးရုံများရှိ သွားဆေးခန်းများတွင် မဖြစ်မနေဆောင်ရွက်ပေးရန် လုပ်ငန်းလမ်းညွှန်ချမှတ်ပေးထားပြီးဖြစ်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မွေးရာပါနှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲလူနာများကိုလည်း ဆေးရုံကြီးများတွင် အခမဲ့ခွဲစိတ်ကုသပေးခြင်း၊ မွေးရာပါနှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲကလေးငယ်များ မူလတန်းကျောင်းမတက်မီနှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲခြင်းကို ပြုပြင်ခွဲစိတ်ပေးခြင်းနှင့် ထိုကလေးငယ်နှင့် မိသားစုများ၏ လူမှုရေးအခက်အခဲများကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် သက်ဆိုင်ရာတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များ၊ မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့် ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း၊ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်နှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအနေဖြင့် ကဏ္ဍစုံတွင် အချိုးညီတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးအောင် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိရာ သွားနှင့်ခံတွင်းကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုတွင် ယခုထက်ပိုမိုတိုးတက်ကောင်းမွန်သော ဝန်ဆောင်ကုသမှုများ ပေးအပ်နိုင်ရေးအတွက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ပံ့ပိုးဖြည့်ဆည်းမှု၊ ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏ ပူးပေါင်းကူညီမှုများဖြင့် လူတိုင်းရောဂါဘယကင်းရှင်းပြီး သက်တမ်းစေ့နေနိုင်အောင် အစဉ်ကြိုးစားဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပါကြောင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။ ။

moi

Photo: Gemini

     သံပရိုသီးသည် ရှောက်၊ သံပရာ၊ ကျွဲကောသီးတို့နှင့်မျိုးရင်းတူပြီး သံပရာသီးထက် အရွယ်အစားကြီးမားကာ အရောင်မှာ စိမ်းဝါရောင်မှ   တောက်ပသည့် အဝါရောင်အထိရှိတတ်သည်။ အရည်ရွှမ်းပြီး အနံ့မွှေးသောကြောင့်  ဖျော်ရည်အဖြစ် ဖျော်သောက်၍ဖြစ်စေ၊ စားစရာများတွင် ထည့်စား၍ဖြစ်စေ   အသုံးပြုကြသည်။ သံပရိုသီးကို အင်္ဂလိပ်လို Lemon ဟုခေါ်ပြီး  မျိုးရင်းမှာ Rutaceae ဖြစ်သည်။ ဗီတာမင်-C နှင့် တခြားမရှိမဖြစ် လိုအပ်သောအာဟာရဓာတ်များပြည့်စုံသည့်   သံပရိုသီး၏မွှေးသောရနံ့သည် အမူးအမော်ပြေစေရုံသာမက  ထုတ်ကုန်များတွင်ပါသည့် ဗက်တီးရီးယားပိုးမွှားများကို   သန့်စင်ပေးခြင်း၊  အသားအရေထိန်းသိမ်းပေးခြင်း၊   အစာချေဖျက်ပေးခြင်းတို့အပြင် အအေးမိခြင်းအပါအဝင်     တခြားသောရောဂါများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ရန် ကိုယ်ခံအားမြှင့်တင်ပေးခြင်းကဲ့သို့ ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူး များစွာရှိသည်။

သွေးတိုးကာကွယ်ပေးသော သံပရိုသီး

     သံပရိုသီးတွင် ပိုတက်ဆီယမ်ကြွယ်ဝမှုကြောင့် သွေးပေါင်ချိန်ကို ထိန်းညှိပေးပြီး သွေးတိုးခြင်းကြောင့်   ဖြစ်လာနိုင်သည့် လေဖြတ်ခြင်းနှင့်  ရုတ်တရက်နှလုံးရပ်မှုဖြစ်နိုင်ခြေကို သိသာစွာလျှော့ချပေးနိုင်သည့်အတွက် နေ့စဉ်စားသုံးမှုတွင် သံပရိုသီးကို အနည်းငယ် ထည့်စားသင့်သည်။

ရောင်ရမ်းမှုကိုကာကွယ်ပေးသော သံပရိုသီး

    သံပရိုသီးတွင်ပါဝင်သည့် Polyphenols နှင့် Antioxidants များသည် Oxidative Stress ကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် ကူညီပေးပြီး နာတာရှည်ရောဂါများကိုဖြစ်စေနိုင်သည့် ရောင်ရမ်းမှုကိုကာကွယ်ပေးသည်။

နှလုံးကျန်းမာစေသောသံပရိုသီး

    သံပရိုသီးတွင် ဗီတာမင်-C ကြွယ်ဝသောကြောင့်   နှလုံးကိုကျန်းမာစေပြီး  နှလုံးရောဂါခံစားရခြင်းနှင့် လေဖြတ်ခြင်းမဖြစ်စေရန် ကာကွယ်ပေးသည်။ သံပရိုသီးတွင်ပါဝင်သည့် အပင်မှရသောဒြပ်ပေါင်းများဖြစ်ကြသည့် Hesperidin နှင့် Diosmin တို့က သွေးတွင်းကိုလက်စထရောကို ကျဆင်းစေနိုင်သဖြင့်  သံပရိုသီးကို ပုံမှန်စားသုံးပေးသင့်သည်။ ထို့ပြင် သံပရိုသီး အရွယ်တော်တစ်လုံးတွင်    အမျှင်ဓာတ် ၂ ဒသမ ၄ ဂရမ်အထိပါဝင်ပြီး ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင်    ဆီးချိုကြောင့်ဖြစ်သောနောက်ဆက်တွဲ ကျန်းမာရေးပြဿနာဖြစ် သည့်နှလုံးရောဂါမဖြစ်စေရန် အထိရောက်ဆုံး ကာကွယ်ပေးသည်။ 

ဝိတ်ကျစေနိုင်သောသံပရိုသီး

     သံပရိုသီးတွင် အချဉ်ဓာတ်ပါဝင်သောကြောင့် ဝိတ်ကျစေနိုင်သည်ဟု အများကလက်ခံထားကြသည်။  နောက်တစ်ချက်မှာ  သံပရိုသီးတွင်    ပျော်ဝင်လွယ်သည့် အမျှင်ဓာတ်ပါဝင်နေခြင်းကြောင့်လည်းကိုယ်အလေးချိန်ကျစေသည်။ သံပရိုသီးကို ရေနွေးနွေးနှင့်စိမ်သောက်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချနေသူများအတွက် အထောက်အကူပြုပေးနိုင်သည်။

သွေးအားနည်းရောဂါမဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးသော သံပရိုသီး

 သံပရိုသီးတွင်  သံဓာတ်ပါဝင်သကဲ့သို့ အစားအစာထဲတွင်ပါဝင်သည့် သံဓာတ်ကိုအူနံရံများမှ စုပ်ယူနိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သောကြောင့် သွေးအားနည်းရောဂါမဖြစ်စေရန်  အထိရောက်ဆုံး ကာကွယ်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ လူအများတွင် သံဓာတ်အားနည်းခြင်းကြောင့် သွေးအားနည်းရောဂါအဖြစ်များပြီး  အစားအသောက်များတွင် သံဓာတ်လုံလောက်စွာ ပါဝင်မှုမရှိခြင်းသည် သွေးအားနည်းရောဂါဖြစ်ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။

ကျောက်ကပ် ကျောက်မတည်စေရန် ကာကွယ်ပေးသော သံပရိုသီး

    သံပရိုသီးတွင်ပါဝင်သည့် Citric Acid က ဆီးရွှင်စေနိုင်ပြီး ဆီးထဲမှ pH ပမာဏကိုတိုးစေနိုင်သောကြောင့် ကျောက်ကပ်ကျောက်တည်ခြင်း မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးသည်။

သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးသော သံပရိုသီးသံပရိုသီးတွင် အမျှင်ဓာတ်ပါဝင်သောကြောင့် အင်ဆူလင်ထုတ်လွှတ်အောင် အကောင်းဆုံးလှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ပြီး   သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို   ထိန်းညှိရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုသည်။  ဗီတာမင်-C   စားသုံးမှုနည်းခြင်းသည်   ဆီးချိုရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို များစေသောကြောင့် နေ့စဉ်စားသုံးမှုများတွင် ဗီတာမင်-C ပါဝင်အောင်  စားသုံးသင့်သည်။  ကိုယ်တွင်းက ဗီတာမင် -C ကိုမြှင့်တင်ရန် အကောင်းဆုံးသောနည်းလမ်းမှာ  သံပရိုသီးစားသုံးပေးခြင်းလည်းပါဝင်သောကြောင့် ဆီးချိုရောဂါကိုကာကွယ်ရန်ဖြစ်စေ၊ ကုသထိန်းချုပ်ရန်ဖြစ်စေ သံပရိုသီးကိုစားသုံးပေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် သံပရိုသီးတွင်ပါဝင်သော အမျှင်ဓာတ်က   အဆာခံနိုင်စေသောကြောင့် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင်  သွေးတွင်းသကြားဓာတ်မြင့်တက်မှုကို အကောင်းဆုံးကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ကျဆင်းစေပြီး သွေးပေါင်ချိန်ကိုထိန်းညှိပေးကာ ကိုယ်ခံအားကို အားဖြည့်ပေးသကဲ့သို့ အနာကျက်စေရန်လည်း ကူညီပေးသည်။  ဆီးချိုရောဂါရှိသူများအနေဖြင့်  အစာခြေစနစ်ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်လိုအပ်ပြီး လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိပါက ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင် စားချဉ့်ရည်ပြန်ဆန်တက်ခြင်း၊ အစာကြေခဲခြင်း   စသည့်အစာခြေစနစ်အပါအဝင်  ခန္ဓာကိုယ်မှ တခြားစနစ်များကိုပါ ထိခိုက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်   အစာခြေစနစ်ကျန်းမာပြီး   သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို အကောင်းဆုံးထိန်းညှိနိုင်စေရန် သံပရိုသီးစားသုံးပေးသင့်သည်။ ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ ဓာတ်စာတစ်ခုအနေဖြင့် ဟင်းခါးပူပူတွင် ငရုတ်ကောင်းဖြူး သံပရိုရည်ညှစ်၍ သောက်သုံးပေးနိုင်သည်။

ကင်ဆာကာကွယ်ပေးသောသံပရိုသီး

      သံပရိုသီးတွင်ပါဝင်သည့်  ဒြပ်ပေါင်းများသည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို တိုက်ဖျက်ပေးနိုင်စွမ်းရှိပြီး ကင်ဆာမဖြစ်အောင်လည်း ကာကွယ်ပေးနိုင်သဖြင့် ကင်ဆာကာကွယ်ရန်နှင့် ကုသရန်အတွက်ပါ သံပရိုသီးကို စားသုံးပေးနိုင်သည်။ သံပရိုသီးကဲ့သို့  ချဉ်သည့်အသီးများကို စားသုံးသူများသည် ကင်ဆာရောဂါခံစားရနိုင်ခြေနည်းသည်ဟု လေ့လာမှုများအရ သိရှိရသည်။

အစာခြေစနစ်ကျန်းမာစေသော သံပရိုသီး

    သံပရိုသီးတွင်  ကယ်လိုရီပါဝင်ပြီး ပျော်ဝင်နိုင်သည့်   အမျှင်ဓာတ်များနှင့် သကြားဓာတ်များပါဝင်နေမှုက အစာခြေစနစ်ကိုကျန်းမာစေရန်   အကောင်းဆုံး အားဖြည့်ပေးသည်။ ထို့ပြင် သံပရိုသီးသည် အစာခြေစနစ်ကိုကူညီရန်  သည်းခြေရည်ထွက်အားကောင်းစေသောကြောင့် အစာချေဖျက်ခြင်းလုပ်ငန်းကို  ပိုမိုကောင်းမွန်စေနိုင်ပြီး အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်းမှ အဆိပ်အတောက်များကိုလည်း ဖယ်ရှားပေးနိုင်သည်။

ကိုယ်တွင်းမှအဆိပ်အတောက်များကို ဖယ်ရှားပေးသော သံပရိုသီး

     နံနက်အစောပိုင်းတွင်  သံပရိုရည်နွေးနွေးတစ်ခွက်   သောက်ပေးခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သန့်စင်စေသည်။ သံပရိုသီးတွင် ဆီးရွှင်စေသည့်အာနိသင်ရှိခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှ အဆိပ်အတောက်များကို ဆီးနှင့်အတူစွန့်ထုတ်ပေးနိုင်သည့်အပြင် ကိုယ်ခံစွမ်းအားကိုလည်း တိုးတက် ကောင်းမွန်စေသည်။

ကော်လာဂျင်မြှင့်တင်ပေးနိုင်သော သံပရိုသီး

     သံပရိုရည်တွင်     ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင် အာနိသင်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် ဗီတာမင်-C ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သောကြောင့် ကော်လာဂျင် (Collagen) ပမာဏကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်က ကော်လာဂျင်ကို အလိုအလျောက်ထုတ်ပေးနိုင်သော်လည်း အသက်အရွယ်    ရလာသည့်အချိန်တွင် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းကျလာပြီး အရေးအကြောင်းများဖြစ်ခြင်းနှင့် အသားအရေ လျော့ရဲခြင်းများဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်  အရေပြား ကျန်းမာစေရန် သံပရိုသီးကို အသုံးပြုပေးသင့်သည်။

ဝက်ခြံသက်သာစေနိုင်သောသံပရိုသီး

     သံပရိုသီးတွင် အက်စစ်ပါသော်လည်း pH ပမာဏကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ချွေးပေါက်များပိတ်ဆို့မှုကို   ကင်းစေပြီး နာကျင်ရောင်ရမ်းမှုကို     သက်သာစေနိုင်သကဲ့သို့   ဝက်ခြံကိုသက်သာစေရန် အထိရောက်ဆုံး အားဖြည့်ပေးသည်။ ဆဲလ်သေများကို    ဖယ်ရှားပေးနိုင်သောကြောင့် ဆားဝက်ခြံများကိုလည်း   သက်သာစေနိုင်သည်။ ဝက်ခြံကိုညှစ်လိုက်သည့် အချိန်တွင်   ပိုးဝင်ပြီးကျန်ခဲ့သည့် အမာရွတ်များကို သက်သာစေရန်   သံပရိုရည်ကို ရှားစောင်းလက်ပပ်နှင့်ရောစပ်၍   ပုံမှန်လိမ်းပေးနိုင်သည်။

ဗက်တီးရီးယားများကို တိုက်ဖျက်ပေးသောသံပရိုသီး

     သံပရိုသီးက  ဗက်တီးရီးယားများကို တိုက်ဖျက်နိုင်သောကြောင့်  အရေပြားချွေးပေါက်များမှပိုးဝင်ပြီး  အရေပြားရောင်ရမ်းမှုများကို သက်သာစေနိုင်သည့်အပြင် ဝက်ခြံဖုများ နီရဲရောင်ရမ်းခြင်းကို သက်သာစေရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုပေးနိုင်သည်။

သံပရိုသီး၏တခြားသောအသုံးပြုမှုများ

     သားငါးခုတ်ရာတွင်   အသုံးပြုသည့် ပလတ်စတစ်ပြား သို့မဟုတ်  စဉ်းတီတုံးပေါ်သို့ သံပရိုသီးနှင့်ပွတ်တိုက်သန့်စင်ပေးပါက ကပ်တွယ်နေသော ပိုးမွှားများအား သေစေနိုင်သည်။ စိတ်ထားသော ပန်းသီးနှင့်ထောပတ်သီးပေါ်ကိုသံပရိုသီးနှင့်ပွတ်တိုက်ပေးပါက အညိုဘက်သန်းမသွား အောင်ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ တစ်ခြမ်းပိုင်းထားသည့်   သံပရိုသီးခြမ်းပေါ်တွင် လေးညှင်းပွင့်များ   သိပ်ထည့်ထားပါက ခြင်ပြေးစေနိုင်သဖြင့်   ခြင်ဆေးအဖြစ်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။

ဆေးဖက်ဝင်သော သံပရိုသီးခွံ

    Citric Acid ဓာတ်ကြွယ်ဝသော  သံပရိုသီးကို ဗီတာမင်-C  ဖြည့်စွက်စာအဖြစ် သာမက သံပရိုသီးခွံသည် အတွင်းအသားထက် ဗီတာမင်ဓာတ် ၅ ဆမှ ၁၀ ဆအထိ ပိုမိုပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။  သံပရိုသီးခွံထဲတွင် ကယ်လ်စီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ ဗီတာမင်-C  ဓာတ်များပါရှိသဖြင့်  အရိုးသန်မာစေပြီး  အဆစ်အမျက်ရောင်ခြင်း၊ အရိုးအားနည်းခြင်းကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။

ထိုကဲ့သို့ ဗီတာမင်နှင့်သတ္တုဓာတ်များအပြင် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများ(Antioxidants) ကြွယ်ဝစွာပါရှိသဖြင့် သံပရိုသီးခွံကိုစားပေးပါက   အသားကျစ်လျစ်ခြင်း၊ အဆိပ်အတောက်ကင်းခြင်း၊ သွေးသားသန့်စင်ခြင်း၊   ဆံသားကောင်းမွန်ခြင်း၊   အသားအရေဝင်းပကြည်လင်ခြင်း အကျိုးကျေးဇူးများရရှိနိုင်သည်။  ထို့ပြင် သံပရိုသီးခွံထဲတွင်ပါရှိသော သဘာဝအဆီဓာတ်က သွေးလေကြေစေခြင်း၊  အဆီကျစေခြင်း၊  မကောင်းသောကိုလက်စထရောများကျစေခြင်း စသည့် အာနိသင်ရှိသော ကြောင့် ထမင်းစားသည့်အခါတိုင်း   အရည်ညှစ်ပြီးသား   သံပရိုသီးခွံကို  ပါးပါးလှီး၍  အတို့အမြှုပ်အဖြစ်စားသုံးနိုင်သည်။ သံပရိုသီးခွံထဲတွင် အင်ဇိုင်းများစွာပါရှိသဖြင့်    ကင်ဆာရောဂါဖြစ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။

သံပရိုသီးခွံတွင်အမျှင်ဓာတ်များစွာ ပါရှိသဖြင့် အစာခြေစနစ်ကိုအကျိုးပြုသည့်အပြင်  ခန္ဓာကိုယ်တွင်း သွေးယိုစီးမှုမဖြစ်စေရန် ကာကွယ်ပေးသည်။ နာတာရှည်သွေးတိုးရောဂါရှိသူများအတွက်   သံပရိုသီးခွံက  သက်စောင့်ဆေးတစ်လက်ဖြစ်သည်။  နှာစေး၊     ချောင်းဆိုးခြင်းအတွက် သံပရိုသီးခွံကိုမီးဖုတ်၍    ထွက်လာသောအနံ့ကို  ရှူရှိုက်ပေးခြင်းဖြင့်  သက်သာပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။ ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း၊  ခေါင်းမကြည်လင်ခြင်း၊  စိတ်ဖိစီးမှုများခြင်းအတွက် သံပရိုသီးခွံကိုလက်သည်းဖြင့်ဆိတ်၍ ထွက်လာသောသံပရိုသီးခွံအဆီကို  ရှူရှိုက်ပေးခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။ ကားမူးခြင်း၊ ရထားမူးခြင်း၊    လေယာဉ်မူးခြင်းကြောင့်   မူးဝေ  အော့အန်လေ့ရှိသူများ အနေဖြင့် သံပရိုသီးခွံကိုငုံထားပါက  သက်သာစေနိုင်သည်။

လတ်ဆတ်သောသံပရိုသီးကို အစိတ်များစိတ်၍ ကြွေဖန်ခွက်ထဲသို့ အရည်ညှစ်ပြီး သံပရိုသီးခွံပါထည့်၍ ရေနွေးဆူဆူဖြင့်သောက်သုံးခြင်း၊တစ်ကြိမ်သောက်ပြီးတိုင်း  ကြွေဖန်ခွက်ထဲသို့  ရေနွေးပူဖြည့်ထည့်၍ ရေဆာတိုင်းသောက်ခြင်း၊ နေ့စဉ်မှန်မှန်သောက်ပေးခြင်းဖြင့် သွေးထဲရှိ အဆီခဲများကိုကြေပျက်စေခြင်း၊ သွေးတိုးကျခြင်း၊  ခန္ဓာကိုယ်တွင်းအရည်ဓာတ်ကို   ထိန်းညှိပေးခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ဗက်တီးရီးယားပိုးများ အလွယ်တကူဝင်ရောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊  ကိုယ်အလေးချိန်ကျဆင်းစေခြင်း၊ ကင်ဆာရောဂါများမှ ကာကွယ်ပေးခြင်း စသည့်ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများစွာရရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်  အရည်ညှစ်   အသုံးပြုပြီးသော သံပရာသီးခွံများကို  အလွယ်တကူစွန့်မပစ်ဘဲ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေး ကောင်းကျိုးများစွာ ရရှိနိုင်သည်။

အချုပ်အားဖြင့် သံပရိုသီးက စားလိုက်သည့်အာဟာရများကိုအကောင်းဆုံးစုပ်ယူနိုင်ပြီး  ကိုယ်ခံအားကောင်းစေနိုင်သကဲ့သို့ ကိုယ်တွင်းကအဆိပ်အတောက်များကိုလည်း   အထိရောက်ဆုံးဖယ်ရှားပေးနိုင်သည်။ အနံ့မွှေးမွှေးနှင့် ချဉ်ပြုံးပြုံးအရသာရှိလှပြီး  ဖျော်ရည်သောက်၍ဖြစ်စေ၊ အသုပ်ထဲ ထည့်စား၍ဖြစ်စေ အရသာရှိသကဲ့သို့   ခံတွင်းရှင်းပြီး   သံပရိုသီးခွံကလည်း    နေ့စဉ်ဘဝတွင်    ကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူ များစွာပေးသည့်အတွက်  သင့်တင့်မျှတစွာ  စားပေးသင့်ပါကြောင်း  ရေးသား တင်ပြလိုက်ရပါသည်။

MWD

      အမျိုးအစား- ၂  သွေးချိုဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်းသည်  ငယ်ရွယ်သူများနှင့်   သက်လတ်ပိုင်း အရွယ်များတွင် မြင့်တက်လာနေသည်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးအစား -၂ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ မိသားစုရာဇဝင် ရှိသူများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ မိသားစုရာဇဝင်သည် အနာဂတ်တွင် အမျိုးအစား-၂ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပွားရန် အပြင်းထန်ဆုံး အန္တရာယ်အချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လေ့လာ မှုများအရ မိသားစုရာဇဝင်နှင့် သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ

ဖြစ်နိုင်ခြေဆက်နွှယ်မှုသည် နှစ်ဆမှခြောက်ဆအထိတိုးလာနိုင်ကြောင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ ငယ်ရွယ် သူများတွင် မိသားစုရာဇဝင်ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော သွေးချိုဆီးချိုရောဂါအန္တရာယ်အကြောင်း  အသိပညာ ပေးခြင်းသည်   သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ ကာကွယ်တားဆီးရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင် သည်။

မိသားစုတွင်  သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ ရာဇဝင်ရှိခြင်းသည် ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို သိသိသာသာမြင့်တက် စေပြီး  လေ့လာမှုများအရ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါရှိသူ ၆၀-၆၈.၈ ရာခိုင်နှုန်းတွင်   အနည်းဆုံး မိသားစုဝင် တစ်ဦးရှိကြောင်း ပြသထားသည်။ မိဘ သို့မဟုတ် မောင်နှမတစ်ဦးဦးတွင် သွေးချိုဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပွား ပါက ဖြစ်နိုင်ခြေ ၇၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး အန္တရာယ်ပိုမို မြင့်မားသည်။ အမျိုးအစား-၂ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ ရှိသူများ၏ ဆွေမျိုးများသည် ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ သုံးဆပိုများသည်။ 

မိသားစုရာဇဝင်အရ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းနှင့် အန္တရာယ်များ

      သွေးချိုဆီးချိုရောဂါရှိသော   မိခင်ရှိသူများသည် သွေးချိုဆီးချိုရောဂါရှိသော ဖခင်ရှိသူများနှင့် နှိုင်း ယှဉ်ပါက ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်းပိုများသည်။ မိခင်တွင် သွေးချိုဆီးချိုရောဂါရှိခြင်းသည်  ကိုယ်ဝန်ဆောင် ဆီးချိုရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။    သွေးချိုဆီးချို ရောဂါရှိသော          မောင်နှမတစ်ဦးဦး ရှိခြင်းသည် အဓိကအန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် မိဘရာဇဝင်၏ သက်ရောက်မှုထက် ကျော်လွန်သည်။ မိသားစုရာဇဝင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ သောအန္တရာယ်သည် အမျိုးသားများအတွက်  အမျိုး သမီးများထက် ပိုမိုများပြားသည်။  မိဘနှင့် မောင်နှမ ဖြစ်သောဆွေမျိုးအရင်းတစ်ဦးတည်းတွင်   သွေးချို ဆီးချိုရောဂါရှိခြင်းသည် အန္တရာယ်ကို နှစ်ဆနီးပါး မြင့်တက်စေပြီး ဆွေမျိုးနှစ်ဦး သို့မဟုတ် နှစ်ဦးထက် ပိုလျှင် အန္တရာယ်ကို လေးဆကျော်မြင့်တက်စေသည်။ ထို့ပြင်   မိသားစုရာဇဝင်ရှိသူများသည်   အစောပိုင်း အသက်အရွယ်တွင်   အမျိုးအစား-၂ သွေးချိုဆီးချို ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှင့် သိသိသာသာ ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

အမျိုးအစား-၂   သွေးချိုဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပွားမှု သည် အကြောင်းရင်းများစွာကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇသည်  အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သော်လည်း  ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်များ(လူနေမှုပုံစံ၊အစားအသောက်၊ အဝလွန်ခြင်း) ကြောင့် မကြာခဏဖြစ်ပေါ်လာခြင်းများစွာရှိသည်။ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ၏  ၂၀  ရာခိုင်နှုန်းမှ   ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် မျိုးရိုးဗီဇအချက်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာအချက်များ   (အဝလွန်ခြင်း၊ ထိုင်၍နေထိုင်မှုပုံစံ) သည်လည်း အဓိကအခန်းကဏ္ဍ မှပါဝင်ကြောင်း လေ့လာမှုများက ဖော်ပြသည်။

ထို့ကြောင့်    လူတစ်ဦးသည်   မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ အန္တရာယ်မြင့်မားမှု အမွေဆက်ခံထားလျှင်တောင်မှ  အမျိုးအစား-၂ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါဖြစ်လာစေရန်ပတ်ဝန်းကျင် ဆိုင်ရာအစပျိုးမှုများ (ဥပမာ- ထိုင်၍နေထိုင်မှုပုံစံ၊ အစားအသောက်ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ ကယ်လိုရီများလွန်းခြင်း) လိုအပ်လေ့ရှိသည်။ 

၂၀၁၇ ခုနှစ်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ Viner နှင့်အဖွဲ့သည် ငယ်ရွယ်သော သွေးချိုဆီးချိုရောဂါရှိသူများ၏ ၆၀   ရာခိုင်နှုန်းတွင် မိသားစုဝင်တစ်ဦးဦးနှင့် ၃၀ ရာခိုင် နှုန်းတွင် အဘိုး၊   အဘွားမိသားစုဝင်တစ်ဦးဦးတွင် သွေးချိုဆီးချိုရောဂါခံစားနေရသည်ကို တွေ့ရကြောင်း Lancet တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ မိသားစုရာဇဝင်ရှိသော အိန္ဒိယလူဦးရေတွင်ပြုလုပ်ခဲ့သည့်  လေ့လာမှုတစ်ခု အရ အမျိုးအစား -၂   သွေးချိုဆီးချိုရောဂါစတင် ဖြစ်ပွားသည့် ပျမ်းမျှအသက်မှာ ပထမမျိုးဆက်တွင် ၅၅.၉၅  နှစ်နှင့်  ဒုတိယမျိုးဆက်တွင်   ၃၈.၄ နှစ် အသီးသီးဖြစ်သည်ဟု  ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

      မိသားစုရာဇဝင်ရှိသောလူနာများသည် ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် BMI မြင့်မားခြင်း၊  ခါးမှတင်ပါးအချိုး မြင့်မားခြင်း၊ HbA1c အဆင့်မြင့်မားခြင်းနှင့် သွေးပေါင် ချိန်မြင့်မားခြင်းတို့ကို မကြာခဏတွေ့ရလေ့ရှိသည်။ မိခင်   သို့မဟုတ်  မောင်နှမရာဇဝင်ရှိသူများသည် အင်ဆူလင်ထုတ်လွှတ်မှုနည်းပါးခြင်း     သို့မဟုတ် အင်ဆူလင်ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်းကြောင့်  သွေးမှဆဲလ် များထဲသို့     သကြားဓာတ်ကိုရွှေ့ပြောင်းရန်  မလုပ်ဆောင်နိုင်သောကြောင့်  အချိန်ကြာလာသည်နှင့် အမျှ သွေးကြောထဲတွင်  သကြားဓာတ်စုပုံလာခြင်း သည်   ရောဂါလက္ခဏာများမပေါ်လာမီ    နှစ်ပေါင်း များစွာရှိနေနိုင်သည်။

အထူးဂရုစိုက်ရန် လိုအပ်သူများ

       မိသားစုရာဇဝင်ရှိသူအားလုံးသည် သွေးချိုဆီးချို ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေအန္တရာယ်များသော်လည်း   မိဘ တစ်ဦး  သို့မဟုတ်   နှစ်ဦးစလုံးတွင်   သွေးချိုဆီးချို ရောဂါရှိကြောင်း ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိသူများ၊ ဝမ်းဗိုက် အဝလွန်ခြင်း သို့မဟုတ်   ခါးအရွယ်အစားတိုးလာသူများ၊ ပုံမှန်အလုပ်များကို ထိုင်၍လုပ်သူများ သို့မဟုတ် စားပွဲထိုင်အလုပ်လုပ်သူများ၊  ကိုယ်ဝန်ဆောင် ဆီးချိုရောဂါရာဇဝင်ရှိသောအမျိုးသမီးများ၊ သွေးတိုး ရောဂါ သို့မဟုတ် ကိုလက်စထရောမြင့်မားသူ မည်သူ မဆို ပိုမိုအာရုံစိုက်ရန် လိုအပ်သည်။  ယခုအခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး၌  လူနေမှုပုံစံပြောင်းလဲမှုများ လျင်မြန်စွာဖြစ်ပေါ်နေပြီး အသက် ၂၀ နှင့် ၃၀ ကြားရှိ လူငယ်များပင် သွေးချိုဆီးချိုရောဂါအန္တရာယ်ဇုန်သို့ မျှော်မှန်းထားသည်ထက်    စောစီးစွာဝင်ရောက်နေ ကြောင်း တွေ့ရသည်။

သွေးချိုဆီးချိုရောဂါအန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်ရှာဖွေခြင်း

       စောစီးစွာရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည်  ကြီးမားသော ခြားနားချက်ကိုဖြစ်စေနိုင်သည်။    အစာရှောင်သော သွေးတွင်းသကြားဓာတ်၊ အစာစားပြီး နှစ်နာရီအကြာ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်နှင့် HbA1c ကဲ့သို့သော ပုံမှန် သွေးစစ်ဆေးမှုများသည် သွေးချိုဆီးချိုရောဂါကို အစောပိုင်းအဆင့်တွင်ရှာဖွေရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။ ကိုယ်အလေးချိန်၊ ခါးအရွယ်အစား၊ သွေးပေါင်ချိန်နှင့် သွေးတွင်းကိုလက်စထရောများကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်းသည်  အရေးကြီးသောစုံစမ်းစစ်ဆေး မှုများဖြစ်သည်။

အန္တရာယ်များသောအုပ်စုများအတွက် အကြံပြုထားသော ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုများ

       ခြောက်လမှ ၁၂ လတစ်ကြိမ် အစာရှောင်သော သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကိုစစ်ဆေးခြင်း၊ သုံးလကြာ ပျမ်းမျှသကြားဓာတ်   HbA1c  နှင့်  သွေးတွင်းအဆီ စစ်ဆေးခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်သာမက ခါးလုံးပတ် အတိုင်းအတာနှင့် သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းခြင်း၊   နေ့စဉ် စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုနှင့်အိပ်စက်မှုပုံစံများကို  ကျန်းမာရေး နှင့်ညီညွတ်စေရန်  တစ်သက်တာသတိပြုခြင်းတို့  လိုအပ်သည်။

ကာကွယ်ခြင်းသည် ကုသခြင်းထက် ပိုမိုအစွမ်းထက်သည်သွေးချိုဆီးချိုရောဂါသည် မိသားစုများတွင်ဖြစ် ပွားနိုင်သော်လည်း အချိန်မီစောင့်ကြည့်စစ်ဆေး ရှာဖွေခြင်းသည် ရောဂါကိုနှောင့်နှေးစေရန် သို့မဟုတ် ကာကွယ်ရန်အထောက်အကူပေးနိုင်သည်။ အဓိက အချက်မှာ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်သည့် ရိုးရှင်းသောလူနေမှုပုံစံအလေ့အထများကို ပြောင်းလဲ မှုများသည် တစ်သမတ်တည်း ပုံမှန်ဖြစ်ရန်လိုအပ်သည်။

ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ပဲအမျိုးမျိုးနှင့် ကောက်နှံ စေ့များကဲ့သို့သော အမျှင်ဓာတ်ကြွယ်ဝသည့် အစား အစာများကိုပိုမိုစားသုံးခြင်း၊ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် တည်ငြိမ်စေရန် အစားအစာတိုင်းတွင် ပရိုတင်းဓာတ် နှင့် သင့်လျော်သောအာဟာရများကို ထည့်သွင်းခြင်း၊   ပုံမှန် ၇-၈ နာရီ   အိပ်စက်ခြင်း၊  ကြာမြင့်စွာထိုင်ချိန် ကိုလျှော့ချခြင်း၊ ရက်အများစုတွင် အနည်းဆုံး မိနစ် ၃၀ လမ်းလျှောက်ခြင်းနှင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို တိုက်ရိုက်သက်ရောက်မှုရှိသော   စိတ်ဖိစီးမှုကိုစီမံခန့်ခွဲခြင်းကဲ့သို့   ရိုးရှင်းသောအလေ့အထများက  သွေးချိုဆီးချိုရောဂါကိုကာကွယ်ရန် များစွာအထောက် အကူပြုနိုင်သည်။

နောက်မျိုးဆက်အတွက် မိသားစုရာဇဝင်ကို ပြောင်းလဲခြင်း

       မိသားစုရာဇဝင်သည်   အမွေဆက်ခံထားသော အရာကဲ့သို့   ရွေးချယ်ခွင့်မရှိဘဲ   မကြာခဏခံစားရ လေ့ရှိသည်။  သို့သော်  သတိရှိရှိစောင့်ကြည့်ရှာဖွေ စစ်ဆေးခြင်း၊ ကျန်းမာသောကိုယ်အလေးချိန်နှင့် BMI ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်အဆီများကိုရှောင်ကြဉ်ရန်တက်ကြွစွာနေထိုင်ခြင်း၊  ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်စေ ရန်      တစ်သက်တာသတိပြု စားသောက်ခြင်းတို့ကို  လိုက်နာသောအခါ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ထိုပြောင်းလဲမှုသည်  အမြဲတမ်းဖြစ်နိုင်သည်ဟုထင် ရသောပုံစံများကို ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မိသားစုရာဇဝင်သည် အနာဂတ်  သွေးချိုဆီးချိုရောဂါအန္တရာယ်အတွက်   အစောပိုင်း သတိပေးစနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး   ကြိုတင် ကာကွယ်နိုင်သော အခွင့်အရေး တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့်  စောစီးစွာ စဉ်ဆက်မပြတ်ကြိုတင် ကာကွယ်မှုများ လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းကြောင့် အန္တရာယ် ရှိသောအချက်များကို လျှော့ချနိုင်သည်။  မျိုးရိုးဗီဇ သည် သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ လမ်းကြောင်းကို  ဖန်တီး နိုင်သော်လည်း  နေ့စဉ်အလေ့အကျင့်များက  ရောဂါ အဖြစ်ပြောင်းလဲသွားမည်လား  သို့မဟုတ် ကာကွယ်နိုင်မည်လားဆိုသည်ကို  ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်ခြင်းကြောင့် ရေရှည်သွေးချိုဆီးချို ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို   သိသိ သာသာ လျှော့ချပေးနိုင်ကြောင်း   ရေးသား တင်ပြ လိုက်ရပါသည်။

MWD

      အစားအစာများသည်  ဗိုက်ပြည့်ရုံအတွက်သာမက  စွမ်းအင်ရရှိရန်  များစွာအကျိုးရှိသည်။   အစားအစာတိုင်းသည်   ခန္ဓာကိုယ်အစိတ် အပိုင်းအားလုံးနှင့်  ဦးနှောက်အတွက် တစ်မျိုးစီအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိကြသည်။ အပင်ထွက်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်ထုတ်ကုန်အများစု သည် ဦးနှောက်အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိရန် အစားအစာတစ်မျိုးတည်းတွင် လုံလောက်သောဓာတုပစ္စည်းများ မပါဝင်သော်လည်း အဆိုပါအစားအစာတွင်ပါဝင်သည့်ပစ္စည်းများက ဦးနှောက်၏လုပ်ငန်း ဆောင်တာများကို   ပြောင်းလဲပစ်နိုင်သည်။   အဆိုပါအစားအစာများ သည် ဆေးဝါးကဲ့သို့အသုံးပြုနိုင်သော အစားအစာများဖြစ်သည်။

ချောကလက်

    ချောကလက်တွင် စွမ်းအင်မြှင့်တင်ပေးနိုင်သော ကဖင်း၊ စိတ်အာရုံ ပြောင်းနိုင်သော  ဓာတုပစ္စည်းအမျိုးပေါင်း  ၃၅၀  ကျော်ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ချောကလက်တစ်ခုတွင်ပါဝင်သော ဓာတုပစ္စည်းများပေါင်းစပ် မိလျှင် အလွန်အစွမ်းထက်မည်ဖြစ်သည်။ ချောကလက်စားသုံးခြင်းဖြင့် သွေးဖိအားနှင့်    သွေးတွင်းသကြားဓာတ်များ   မြင့်တက်လာနိုင်ပြီး တက်ကြွမှုရှိသော စိတ်ခံစားမှုကိုရရှိစေသည်။ ချောကလက်တွင်ပါဝင် သော သီအိုဘရိုမင်းက စိတ်ကျရောဂါပျောက်ကင်းစေရန် လုပ်ဆောင် ပေးနိုင်သည်။

အညိုရောင်ချောကလက်အတုံးသေးတစ်တုံးတွင် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ် ပေးနိုင်သည့် ကဖင်းဓာတ် ၂၀ ဂရမ်ပါဝင်သည့်အပြင်  စိတ်ခံစားမှုကိုထိန်းချုပ်ခြင်း၊  အစာစားချင်စိတ်နှင့် နာကျင်မှုဝေဒနာသက်သာစေနိုင် သည့် ဓာတုပစ္စည်းလည်း ပါဝင်သည်။

သကြား

     လူတို့သည် စွမ်းအင်ရရှိရန် ဂလူးကို့စ်လိုအပ်သည်။  နံနက်အိပ်ရာထ ခါစတွင် အစာကြေလွယ်သော သကြားကဲ့သို့အစာကိုစားပါက ခန္ဓာကိုယ် တွင်း ဒိုပါမင်းနှင့် စိတ်ငြိမ်နိုင်သည့်ဟော်မုန်းများထွက်ရှိပြီး ဦးနှောက်မှ စိတ်အာရုံခံစားမှုကောင်းစေသောရလဒ်များ ရရှိနိုင်သည်ဟု ကျွမ်းကျင် သူများကပြောသည်။  သကြားသည် မိမိအတွက်  ဦးနှောက်မှလိုအပ် သည့်  နိုးကြားမှုနှင့်  မှတ်ဉာဏ်စုဆောင်းမှုနှစ်မျိုးအတွက်  အသုံးဝင် သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

လူသားတို့အသက်ကြီးလာသော် ကျဆင်းနိုင်သည့် မှတ်ဉာဏ်နှင့် သင်ယူမှုများသို့မဟုတ် ဆီးချိုဖြစ်ခြင်းနှင့်သူငယ်ပြန်ခြင်းဖြစ်လာ သော် ဦးနှောက်၏လုပ်ငန်းဆောင်တာများအတွက် ဂလူးကို့စ်ကို အသုံးပြုနိုင်စွမ်း လျော့နည်းသွားတတ်သည်။ လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် သူငယ်ပြန် သည့်လူနာများအား သကြား ၅၀၀ ဂရမ်ပါဝင်သော ဖျော်ရည်တိုက်ကြည့် ရာ ဖျော်ရည်တိုက်ပြီး နှစ်နာရီအတွင်း မှတ်ဉာဏ်များ  သိသိသာသာတိုးတက်ကောင်းမွန်လာသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သကြားကို ပမာဏ များစွာသုံးစွဲခြင်းက  ကျန်းမာရေးကို  ထိခိုက်စေနိုင်သည်။  သကြားဓာတ်ပမာဏအနည်းငယ်ကို ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်မှတစ်ဆင့် ရရှိနိုင်သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ    အချိုတည်းသည့်အနေဖြင့်    သုံးရုံဆိုလျှင်   လုံလောက်သည်။

နနွင်း

     နနွင်းကို  အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌  တိုင်းရင်းဆေးအဖြစ်  အသုံးပြုသည်မှာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ နနွင်းကို လိပ်ခေါင်းရောဂါမှစ၍ သွေးလွှတ်ကြော မာကြောသည့်ရောဂါအထိ ရောဂါမျိုးစုံအတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုတေသီများက နနွင်းကို လေ့လာမှုများပြုလုပ်ခဲ့ရာ  အိန္ဒိယ နိုင်ငံနှင့် နနွင်းအသုံးပြုသောနိုင်ငံများ၌ အယ်ဇိုင်းမားရောဂါဖြစ်ပွားမှု နည်းပါးသည်ကိုတွေ့ရသည်။

လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် အယ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိသူများက နနွင်းတွင်ပါဝင်သည့် ကာကူမင်ဓာတ်တိုး ဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများကို မှီဝဲပြီးနောက်ပိုင်း သိသိသာသာ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ နနွင်းသည် ရောင်ရမ်းမှုကိုလျော့ကျစေသည့် ဂုဏ်သတ္တိလည်းရှိသည်။ အယ် ဇိုင်းမားရောဂါဖြစ်စေသော ဦးနှောက်တွင် အမိုင်းရွိုက်ပရိုတင်းစုဆောင်း မှုကိုလည်း လျှော့ချပေးနိုင်သည်။

ငှက်ပျောသီး

     ငှက်ပျောသီးတွင်  ပိုတက်ဆီယမ်ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ပဋိဇီဝဆေးများနှင့် တွဲ၍မစားသင့်ပါ။   ခန္ဓာကိုယ်တွင်    ပိုတက်ဆီယမ် ပမာဏအလွန်များပြားသောအခါ နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်းကြောင့်  ရင်တုန် ခြင်းခံစားရနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့်  သွေးတိုးရောဂါကြောင့်  သောက်သုံး ရသည့်ဆေးဝါးများကို ငှက်ပျောသီးနှင့်တွဲဖက်စားသုံးခြင်းမျိုး မပြုလုပ် သင့်ပါ။

အချဉ်ဓာတ်ရှိသောအစားအစာများ

     သံပရာသီး၊ သံပရိုသီး၊ လိမ္မော်သီး၊ ဂရိတ်ဖရုသီးကဲ့သို့ အချဉ်ဓာတ်ရှိ သောအသီးများ၊ အချဉ်ဓာတ်ထည့်သွင်းထုတ်လုပ်ထားသည့် သောက် စရာများ၊ ခရမ်းချဉ်သီးဆော့စ်ကဲ့သို့ အချဉ်ဓာတ်ပါဝင်သောအစားအစာ များကို ဆေးဝါးနှင့်တွဲဖက်၍မစားသင့်ပါ။   

နွားနို့နှင့်နို့ထွက်ပစ္စည်း(ဒိန်ချဉ်မှလွဲ၍)

     နွားနို့ပူပူနှင့်ဆေးကို တွဲ၍မသောက်သင့်ပါ။ နွားနို့တွင် ကယ်လ်စီယမ် ပါဝင်သောကြောင့်  အရိုးများကြံ့ခိုင်စေသည်ဆိုသော်လည်း   ပဋိဇီဝဆေးနှင့်  တွဲ၍မသောက်သင့်ပါ။  ဆေးစုပ်ယူနိုင်စွမ်းအပေါ် အဟန့်အတားဖြစ်စေနိုင်သည်။ အကယ်၍ နို့နှင့်နို့ထွက်ပစ္စည်းများ  စားသုံး ထားသည်ဆိုလျှင် အနည်းဆုံး သုံးနာရီခြားပြီးမှသာ ဆေးသောက်သင့် သည်။

ဒိန်ချဉ်က    ခန္ဓာကိုယ်အတွက်   အကျိုးပြုဗက်တီးရီးယားများ ပေါက်ပွားနိုင်ရန် လုပ်ဆောင်ပေးသောကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကို မြန်မြန်အနာကျက်စေနိုင်သကဲ့သို့   ကိုယ်ခံအားကောင်းမွန်စေသည်။

ဒိန်ချဉ်က ပရိုဘိုင်အိုတစ်အကျိုးပြုဗက်တီးရီးယားဖြစ်ပြီး ပဋိဇီဝဆေး၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဖြစ်သော ဝမ်းသွားခြင်းကိုသက်သာစေသည်။

အမျှင်ဓာတ်များသောအစားအစာ

    နေမကောင်းသည့်အခါ အမျှင်ဓာတ်များသောအစားအစာများ မစား သင့်ပါ။ အမျှင်ဓာတ်က ခန္ဓာကိုယ်အတွက်လိုအပ်သကဲ့သို့ ကိုယ်အလေးချိန်ကိုကျဆင်းစေသော်လည်း  နေမကောင်း၍ ဆေးများသောက်နေ ချိန်တွင်  စားသုံးမည်ဆိုပါက ဆေးအာနိသင်ကို  လျော့ပါးစေနိုင်သည်။   

ကဖင်းဓာတ်ပါသောအစားအစာ 

     ကဖင်းဓာတ်ပါသောသောက်စရာများနှင့် ဆေးများကို တွဲဖက်သောက် မည်ဆိုလျှင်  ဆေး၏အာနိသင်ကို  ပျက်ပြယ်စေနိုင်သည်။  ထို့ကြောင့် နေမကောင်းသည့်အခါ  ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်၊  ရေနွေးကြမ်းကဲ့သို့ ကဖင်းဓာတ်ပါသောသောက်စရာများနှင့် ဆေးကို တွဲဖက်မသောက် သင့်ပါ။

ပန်းနာ၊ ရင်ကျပ်ဝေဒနာရှင်များ ကော်ဖီသောက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ် သင့်သည်။ ကော်ဖီတွင်ပါဝင်သော ကဖင်းဓာတ်က အာရုံကြောများ အပေါ်  သက်ရောက်မှုရှိသကဲ့သို့  ရင်တုန်ခြင်းနှင့်  စိတ်အလွန်လှုပ်ရှား ခြင်းမျိုး ဖြစ်စေနိုင်သည်။

နေမကောင်းဖြစ်သည့်အခါ  မြန်မြန်သက်သာလိုပါက  အဆိုပါအစားအစာများကိုရှောင်ကြဉ်ပြီး ဆေးကို အချိန်နှင့်စနစ်တကျပြည့်ပြည့် ဝဝသောက်သုံးသင့်သည်။ အစားအစာကို ဂရုစိုက်ခြင်းကလည်း မြန်မြန် နေကောင်းစေရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ရေးသား လိုက်ရပါသည်။

MWD

     အယ်လ်နီညို၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ကမ္ဘာကြီးတွင် ပူနွေးလျက်ရှိ သည်။  မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း  အင်အားအသင့်အတင့်ရှိသော  အယ်လ် နီညိုဖြစ်စဉ်ကြောင့်  ရာသီဥတုပူပြင်းလာသည်။  မတ်လဒုတိယပတ် ကုန်လွန်ပြီးသည့်နောက်တွင် နေ့အပူချိန်များ   မြင့်တက်လာသည်။ လာမည့်  ဧပြီလနှင့်မေလတို့တွင်  အပူချိန်သည် ဆက်လက်မြင့်တက် နေမည်ဖြစ်ရာ အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကို သတိပြုကာကွယ်ကြရန် လိုအပ်သည်။

အပူဒဏ်ကြောင့် သတိလစ်ခြင်း

      နေပူထဲမှ  အေးသောနေရာသို့  ရုတ်ခြည်း၀င်ရောက်ခြင်း၊  ရေခဲရေ သောက်ခြင်း၊ ရေချိုးခြင်း၊ အအေးခန်းတွင်းမှ ရုတ်တရက် ပူပြင်းသော နေရောင်အောက်ကို ထွက်ခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်၌ အပူ၊ အအေး ရုတ် တရက်ပြင်းထန်စွာပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များ ခံစားရတတ်သည်။  ယင်းကို ဆေးသိပ္ပံနည်းအရ  Heat  Stroke (အပူဒဏ်ကြောင့် သတိလစ်ခြင်း)ဟုခေါ်၍ ဒေသအခေါ် အပူလျှပ်သည်ဟုဆိုကြသည်။

Heat Stroke ဖြစ်ပါက အပူ၊ အအေး ရုတ်ခြည်းပြောင်းလဲသွားသည့် အတွက် အပူဒဏ်ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိသွေးကြောများ ကျယ်သွား ခြင်း၊ အအေးဒဏ်ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိသွေးကြောများ ကျုံ့သွားခြင်း စသည့် သွေးစီးကြောင်းအကျဉ်း၊ အကျယ်ဒဏ်ကိုခံစားရကာ သတိလစ် ခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။ ပြင်းထန်သောအခြေအနေတွင် သွေးကြောအကျဉ်း၊ အကျယ်ဒဏ်ကိုမခံစားနိုင်တော့ဘဲ သွေးကြောကြီးများ အက်ကွဲလာပြီး သွေးကြောငယ်လေးများ ပြတ်ထွက်သွားသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ 

ထို့ပြင် အပူလျှပ်ခြင်းသည် မပေါ့ဆဘဲ ဂရုစိုက်သင့်သည့် ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ကာ တချို့သူများတွင် အပူလျှပ်ခြင်းဖြစ်ပေါ် သည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်အရေပြားသည်  မီးကဲ့သို့ပူချစ်ပြီး ချွေးလုံး၀မထွက် တော့ပေ။     ထိုအခြေအနေတွင်    အရေးပေါ်ကုသမှုခံယူရမည်ဖြစ်ပြီး  ကုသမှုခံယူရန် နှောင့်နှေးပါက  ဦးနှောက်၊  အဆုတ်၊ နှလုံး၊  အသည်း၊  ကျောက်ကပ်နှင့်  ကြွက်သားများကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေကာ အသက်ဆုံးရှုံး သည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရေး

     နေ့အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်းကြောင့် အပူလျှပ်ခြင်း၊ ကြွက်တက်ခြင်း၊ အားအင်ကုန်ခန်းခြင်း၊   သတိလစ်ခြင်း၊    မိတ်ထွက်ခြင်းတို့ဖြစ်တတ် သည်။  ထို့ပြင်  အပူလွန်ကဲခြင်း၊   လေထုညစ်ညမ်းခြင်း၊    ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းတို့ကြောင့်   ပန်းနာ၊  ရင်ကျပ်၊   လေပြွန်ရောင်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ရောင်ခြင်း စသည့်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါများ အပြင် မျက်စိနာခြင်းနှင့် ၀မ်းပျက်၊ ၀မ်းလျှောခြင်းတို့လည်း ဖြစ်တတ် ပြီး အပူဒဏ်ကြောင့် အသက်အန္တရာယ်ထိခိုက်နိုင်သည်အထိ ဖြစ်စေ သည်။ 

ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေး၀န်ကြီးဌာနမှ  အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကြောင့် မလိုလားအပ်သောအကျိုးဆက်များ မဖြစ်ပေါ်စေရေးအတွက် အောက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များကိုလိုက်နာကြရန်  တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ထားသည်။

-          ကလေးသူငယ်များ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် ဆီးချိုရောဂါ၊ နှလုံး ရောဂါ၊   သွေးတိုးရောဂါအခံရှိသူများအနေဖြင့်   နေ့လယ်ခင်း အချိန်တွင် အရိပ်ရပြီး လေ၀င်လေထွက်ကောင်းသောနေရာများ၌ နားနေပါ။

-          ပူပြင်းသည့်နေရောင်အောက်၌  ပြင်းထန်စွာအလုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။   

-          ပူပြင်းသည့်နေရောင်အောက်တွင် မဖြစ်မနေသွားလာရန်၊ အလုပ် လုပ်ရန် လိုအပ်ပါက အရိပ်လုံလောက်စွာရနိုင်သည့် ထီး၊ ဦးထုပ် များဆောင်းပါ။   အရိပ်ရသည့်နေရာများ၌  ခေတ္တအနားယူခြင်း ကိုလည်း မကြာခဏပြုလုပ်ပါ။

-          အလင်းပြန်သောအဖြူရောင်  သို့မဟုတ်   အရောင်ဖျော့သော ပွပွချောင်ချောင်ချည်ထည်များကို ၀တ်ဆင်ပါ။

-          နေပူထဲမှပြန်လာပြီး ချက်ချင်းရေချိုးခြင်းနှင့် နံနက် ၁၀  နာရီမှ ညနေ ၅ နာရီအထိ လွင်တီးခေါင်ပြင်၊ မြစ်ကမ်းနား၊  ရေချိုးဆိပ် များ၌ အ၀တ်လျှော်ဖွပ်ခြင်း၊ ရေချိုးခြင်းစသည်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။

-          အရက်သေစာသောက်သုံးခြင်းကြောင့်   အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကိုပိုမိုခံစားရနိုင်သဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ပါ။

-          ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ရေနှင့်ဓာတ်ဆားဓာတ်များ ဆုံးရှုံးမှုမဖြစ်ပေါ်စေ ရန်  ရေနှင့်ဓာတ်ဆားရည်ကို  လုံလောက်အောင်သောက်သုံးပါ။

-          မိတ်နှင့်ယားနာဖုများထွက်ပါက ရေအေး၀တ်ကပ်ခြင်း၊ သနပ်ခါး လိမ်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပါ။

- အပူဒဏ်အန္တရာယ်ခံစားရသောလူနာအား  အရိပ်ရပြီး လေ၀င်လေထွက်ကောင်းသောနေရာ၌ထားရှိခြင်း၊ ရေနှင့်ဓာတ်ဆား ရည်များသောက်သုံးစေခြင်း၊  လူနာ၏ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်အမြန် ကျဆင်းစေရန် နဖူး၊ လည်ပင်း၊ ချိုင်းကြားနှစ်ဖက်နှင့် ပေါင်ခြံ နှစ်ဖက်တို့ကို  ရေအေးဖတ်တိုက်ပေးခြင်းစသည်တို့အား  ဦးစွာ ဆောင်ရွက်၍  နီးစပ်ရာဆေးရုံ၊  ဆေးခန်း၊ ကျန်းမာရေးဌာနသို့ အမြန်ဆုံးသွားရောက်၍ ကုသမှုခံယူပါ။

အပူကြောင့် Heat Stroke မဖြစ်စေရန် နေပြင်းချိန်တွင် အပြင်မထွက် ပါနှင့်။ မဖြစ်မနေထွက်မည်ဆိုပါက  အဆောင်း၊ အကာ၊ ထီး၊  ဦးထုပ်၊ နေကာမျက်မှန်၊ ရေဘူးယူသွားပါ။ စောင့်ဆိုင်းရသောအလုပ်ဖြစ်လျှင် သစ်ပင်ရိပ်၊ အမိုးအကာအောက်မှစောင့်ပါ။ ရိုးရိုးရေသောက်ပါ။  ရေခဲရေ မသောက်ပါနှင့်။ အဲကွန်းကားစီးပြီး နေပူရှိန်ပြင်းသောနေရာ၌ ဆင်းရ မည်ဆိုပါက မဆင်းမီ ရေကြိုတင်သောက်ထားပါ။ 

အပူဒဏ်ကိုရင်ဆိုင်ရာတွင် လူတို့၏ဇီ၀ကမ္မပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်  ရေက မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။  အပူဒဏ်ကြောင့် တစ်နာရီကြာချွေးထွက်ခြင်းအတွက်     သန့်ရှင်းသော သောက်သုံးရေ တစ်လီတာခန့် သောက်သင့်သည်။

အပူဒဏ်ခံရမှုကြောင့် ကိုယ်အပူချိန်ကျစေရန် ရေများများသောက် ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းအပူငြိမ်း၍ အေးမြစေသောအစားအစာများဖြစ် ကြသည့် နွားနို့၊ အုန်းစိမ်းရည်၊ ကြံရည်၊ ထန်းရည်ချို၊ ဖရဲသီး၊ တလည်းသီး၊  သံပရာသီး၊  သခွားသီး၊ သခွားမွှေးသီး၊  ဘူးသီး၊ ပူဒီနာရွက်၊ မုန်လာဥဖြူ စသည်တို့ကို စားပေးသင့်သည်။ 

အထူးသတိပြုရမည့်အချက်မှာ Heat Stroke ခံစားနေရချိန်၌ ဂတ်စ် ပါသည့်အချိုရည်များ၊ အားဖြည့်အချိုရည်များ၊ အဖျော်ယမကာများနှင့် ရေခဲရေသောက်သုံးခြင်းကို အထူးရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ထို့ပြင် စိတ်ရောဂါ အတွက် သောက်သုံးသောဆေးဝါးများ၊  ဆီးဆေးများနှင့် သွေးကျဲဆေး များကိုလည်း အလွန်ပူပြင်းသောရာသီဥတုတွင် သတိထားသောက်သင့် သည်။

အပူဒဏ်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အထက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ကျန်းမာစွာနေထိုင် စားသောက်ရမည့်အပြင် ရေချိုးနည်းမှန်ကန်ဖို့လည်း အထူးအရေးကြီးသည်။ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးကို တဖြည်းဖြည်းအေးစေ ခြင်းမျိုးဖြင့်  ရေချိုးပါ။ ရေချိုးနည်းမှန်ကန်မှသာ Heat  Stroke ကို ကာကွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အပူဒဏ်ခံနိုင်အောင်  ရေချိုးနည်းအဆင့်ဆင့် ကို အောက်ပါအတိုင်းအကြံပြုလိုပါသည်။ 

-          အရိပ်ထဲတွင် ရေချိုးပါ။ 

-          ရေမချိုးမီ သောက်ရေတစ်ဖန်ခွက်အပြည့်သောက်ပါ။

-       ခြေထောက်အောက်ပိုင်း၊ လက်ဖျား၊ လက်မောင်း စသည့်သုံးနေရာ မှ အာရုံကြောများကို အသိပေးနှိုးဆော်သည့်အနေဖြင့် ရေဆွတ် ကာပက်ဖျန်းပေးပါ။ ပြီးမှမျက်နှာသစ်ပါ။

-          တစ်ဆက်တည်းမှာပင် လည်ကုပ်နှင့် လည်ပင်းတို့ကို ရေနှင့်ပက် ပေးပါ။

အထက်ပါနည်းအဆင့်ဆင့်အတိုင်း ရေချိုးပါ။

အပူဒဏ်ကြောင့် သတိလစ်ခြင်းဖြစ်ပေါ်နေသောသူတွင်   အောက် ဖော်ပြပါရောဂါလက္ခဏာများ တွေ့ကြုံခံစားရနိုင်သည်။

-          အရေပြားပူ၍ ခြောက်သွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် ချွေးအလွန်အကျွံထွက် ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်း၊ တက်ခြင်း။

-          ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် အလွန်အကျွံမြင့်တက်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

အထက်ပါ အပူဒဏ်လက္ခဏာများ ခံစားနေရသောလူနာအား တွေ့ရှိ ပါက-

-          လူနာအားအရိပ်ရသောနေရာသို့ ပို့ဆောင်ပါ။ 

-          အေးမြသောနေရာ  သို့မဟုတ်  ပန်ကာရှိသောနေရာ  သို့မဟုတ် လေအေးပေးစက် ရှိသောအခန်းထဲသို့ ရွှေ့ပြောင်းပါ။

-          လူနာ၏ခြေရင်းဘက်ကို မြှင့်ထားပေး၍ ပက်လက်အနေအထား ဖြင့်ထားပါ။

-          လူနာ၏မလိုအပ်သည့်အ၀တ်အစားများအား ချွတ်ပေးပါ။

-          လူနာကောင်းစွာသတိရနေပါက ရေအေးအေး သို့မဟုတ် ဓာတ် ဆားရည်တိုက်ပေးပါ။

-          လူနာ၏ကိုယ်ပေါ်သို့ ရေအေးအေးဖျန်းပေးပါ။

-          လူနာ၏လည်ပင်း၊ ချိုင်းနှစ်ဖက်၊ ပေါင်ခြံနှစ်ဖက်တို့အား ရေအေး အေး သို့မဟုတ် ရေခဲစိမ်ထားသော အ၀တ်များဖြင့် ရေဖတ်အုပ် ပေးပါ။

-          ပန်ကာရှိပါက လူနာအား ပန်ကာလေမှုတ်ပေးပါ သို့မဟုတ် ယပ် ခတ်ပေးပါ။

-          အရေးပေါ်ရှေးဦးပြုစုခြင်းများဆောင်ရွက်ပြီးလျှင် ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်း၊ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနများသို့ အမြန်ဆုံးပို့ဆောင်၍ ကုသမှု ခံယူပါ။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် မိမိတို့နေထိုင်ရာရပ်ရွာဒေသများ၌လည်းအပူချိန်မြင့်တက်ခြင်း၊ မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးခြင်း၊ အပူလှိုင်းဖြတ်သန်းခြင်း တို့ကို  တွေ့ကြုံနေရတတ်ပေရာ  မိုးလေ၀သ သတင်းအချက်အလက် များကိုစောင့်ကြည့်သတိပြုကာ ကျန်းမာရေး၀န်ကြီးဌာန၏ နွေရာသီ တွင် အပူဒဏ်ကာကွယ်ရေး ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သတိပေးနှိုးဆော်ချက်များကို သတိမူရန်လိုအပ်ပါကြောင်း အကြံပြုရေးသားလိုက်ရပါသည်။

MWD

    လူတို့၏နေ့စဉ်နေထိုင်မှုပုံစံ အလေ့အကျင့်များသည် ကျန်းမာရေးကို လွှမ်းမိုးမှုရှိနိုင်သည်။ လူနေမှုပုံစံရွေးချယ်မှုများသည် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အဆီ ပမာဏ၊    အဆီသိုလှောင်သည့်နေရာကို   တိုက်ရိုက်လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။ နေ့စဉ်နေထိုင်မှုပုံစံက ခန္ဓာကိုယ်အဆီ သိုလှောင်သည့်နေရာကို ဆုံးဖြတ် ရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်သည်။ တချို့သော မှားယွင်း သည့်နေထိုင်မှု အလေ့အထများသည်   အဆီသိုလှောင်မှု    သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသောအဆီဟု ယူဆရသည့် Visceral Fat သို့မဟုတ် အတွင်း ပိုင်းအဆီပမာဏကို တိုးမြင့်စေနိုင်သောကြောင့် နှလုံးရောဂါ၊   အမျိုး အစား -၂ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ၊ အသည်းအဆီဖုံးရောဂါ၊ သွေးတိုးရောဂါ၊ ဇီဝဖြစ်စဉ်လက္ခဏာစုများနှင့် တချို့သောကင်ဆာရောဂါများ အပါအဝင် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များစွာ ဖြစ်နိုင်ခြေများခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီသိုလှောင်မှု   Visceral Fat   သည်  အသည်း၊ ပန်ကရိယ၊   အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းကဲ့သို့သော    အရေးကြီးသည့် အတွင်းအင်္ဂါများကို    ဝန်းရံထားသည့်   အတွင်းပိုင်းအဆီအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး   အရေပြားအောက်တွင်ရှိသော   ညှစ်နိုင်သည့်အဆီနှင့်မတူဘဲ ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီများကိုဝှက်ထားသည်။ အတွင်းပိုင်းအဆီများသည် ဇီဝဖြစ်စဉ်တွင် ပုံမှန်ခန္ဓာကိုယ်လုပ်ဆောင်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည့်   ရောင်ရမ်းသောဓာတုပစ္စည်းများနှင့်   ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လွှတ်သောကြောင့် Visceral Fat သည် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် များနှင့်ချိတ်ဆက်မှုရှိကြောင်း သုတေသနပြုချက်များအရ  တွေ့ရှိထား သည်။ 

ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်ကောင်းမွန်သော အစားအသောက်နှင့် လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်လျှင်ပင် ဟော်မုန်းနှင့်ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကိုထိခိုက်စေသောလူနေမှုပုံစံကြောင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါအတွင်းပိုင်းတွင် အဆီများစုပုံ လာနိုင်သည်။ နာတာရှည်စိတ်ဖိစီးမှုက Cortisol ကိုမြှင့်တင်ပေးပြီး ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီသိုလှောင်မှုကို ဦးစားပေးသည်။အထိုင်များခြင်း သို့မဟုတ် ကြာရှည်ထိုင်ခြင်းကဲ့သို့သော နေ့ခင်းပိုင်းအလေ့အကျင့်များ သည် ကြွက်သားလှုပ်ရှားမှုနှင့်  အင်ဆူလင်အာရုံခံနိုင်စွမ်းကို လျော့နည်း စေပြီး   ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီသိုလှောင်မှုကို တိတ်တဆိတ်တိုးပွားစေနိုင်သည်။ ညံ့ဖျင်းသောအိပ်စက်ခြင်းသည် ဆာလောင်မှုဆိုင်ရာ အချက် ပြမှုများကိုနှောင့်ယှက်စေပြီး အစားအစာအလွန်အကျွံစားခြင်းသို့ ဦးတည်စေသည်။  သကြားပါသောအချိုရည်များ၊ ကော်ဖီ  သို့မဟုတ် ဆော်ဒါများနှင့် ပြုပြင်ထားသောအစားအစာများသည် အဆီလောင်ကျွမ်း မှုကိုထိခိုက်စေ၍   အဆီသိုလှောင်မှုကို  ပို၍ကောင်းစေပြီး သွေးတွင်း သကြားဓာတ်နှင့်    အင်ဆူလင်ကိုတိုးစေသည်။   အထူးစီမံပြုလုပ်ထားသော   သရေစာများသည်   အစားအစာစားချင်စိတ်နှင့် ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို  ထိခိုက်စေနိုင်သည်။  အစာစားခြင်းကိုရှောင်ခြင်းသည်   ဆာလောင်မှု ဟော်မုန်းကိုနှောင့်ယှက်စေပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အစားအစာအလွန်အကျွံ စားခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။

နေ့စဉ်ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု

     လူတစ်ဦးစီတွင် ပုံမှန်ကိုယ်လက် လှုပ်ရှားမှုမရှိခြင်းသည် ဇီဝဖြစ်စဉ် နှုန်းကိုလျော့ကျစေပြီး   ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီသိုလှောင်မှုကို    သိသိသာသာ   ပိုဆိုးလာစေကြောင်း ဆေးသုတေသနများအရ သိရသည်။ ထို့ပြင် ရုံးအလုပ်တွင် အချိန်ကြာကြာထိုင်ခြင်းကဲ့သို့သော အထိုင်များ သည့်လူနေမှုပုံစံကြောင့်  ကယ်လိုရီကို လျော့နည်းလောင်ကျွမ်းစေပြီး ပိုလျှံနေသောကယ်လိုရီများကို ဝမ်းဗိုက်အဆီများအဖြစ် သိမ်းဆည်းထား သည်။ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၏ များပြားလှသောအစိတ်အပိုင်းကို  ထိုင်ခြင်းကဲ့သို့သောလူနေမှုပုံစံဖြင့် အချိန်ဖြုန်းခြင်းသည် ကြာလာသည်နှင့်အမျှ  ကျန်းမာရေးနှင့် လူနေမှုဘဝပုံစံတစ်ခုလုံးကို    တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းစေနိုင်သည်။ 

နေ့စဉ်ပုံမှန်တက်ကြွစွာလုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ဟန်ချက်ညီ စေရန်နှင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော အဆီသိုလှောင်မှုကို ပံ့ပိုးပေးပြီး   အလုံးစုံကျန်းမာရေးကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေသည်။     နေ့ရက် အများစုတွင်    လမ်းလျှောက်ခြင်းကဲ့သို့    အလယ်အလတ်လှုပ်ရှားမှု သို့မဟုတ်  နှစ်သက်သောလေ့ကျင့်ခန်းများကို မိနစ် ၃၀ မှ ၆၀ အထိ ပုံမှန်ပြုလုပ်ခြင်းသည်  ဝမ်းဗိုက်အဆီသိုလှောင်မှုကို   ၇   ရာခိုင်နှုန်း လျှော့ချပေးနိုင်သည်။  လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်းသည်   ကြွက်သားများကို တည်ဆောက်စေပြီး  အဆီသိုလှောင်ခြင်းအတွက်အနားယူသည့်   ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုကိုမြှင့်တင်ပေးသည်။  အချိန်တိုအတွင်း လမ်းလျှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် နာရီအလိုက်လျှောက်သော ခြေလှမ်းများသည် အစာခြေခြင်း နှင့် တက်ကြွမှုအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများရှိသည်။  တစ်နေ့တာ ရုံးစားပွဲတွင် အလုပ်များလုပ်နေစဉ် အချိန်ကြာကြာထိုင်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး မိနစ် ၂၀ မှ ၃၀ ကြာတိုင်း မတ်တတ်ထရပ်ရန် သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက် ခြင်းကဲ့သို့ ခဏတာအနားယူရန်လိုအပ်သည်။

အလွန်အကျွံပြုပြင်ထားသော အစားအစာများစားသုံးမှု

     အထူးသဖြင့် သန့်စင်ပြီး ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်များ၊ ပေါင်းထည့်ထားသော သကြားများနှင့်ပြည့်ဝဆီများလွန်းသော အစားအစာများကို မကြာခဏ အလွန်အကျွံစားသုံးခြင်းသည်  ဝမ်းဗိုက်အတွင်း  အဆီသိုလှောင်မှုကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။   မျှတသောအာဟာရ (ဖိုက်ဘာ၊   ပရိုတင်း၊ အဆီ)၊ ရှုပ်ထွေးသောကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်နှင့် အမျှင်ဓာတ် (သစ်သီးများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ပဲပင်များ၊ အစေ့အဆန်များ )၊ ပရိုတင်း(အခွံမာ သီးများ၊  အစေ့အဆန်များ၊ ငါးများ၊ အဆီမပါသောအသားများ)  နှင့် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သောအဆီများကို အမြဲမပြတ်ရွေးချယ်စားသုံး ခြင်းသည် ကယ်လိုရီများကို ထိန်းချုပ်ရန်ကူညီပေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သောအာဟာရများကိုပေးနိုင်သည်။ နေ့လယ်စာနှင့် ညစာကြားတွင် တည်ငြိမ်သော စွမ်းအင်ရရှိရန် သစ်သီးများ သို့မဟုတ် ဒိန်ချဉ်ကဲ့သို့ သော    ပရိုတင်းဖိုက်ဘာ သရေစာများကို    ရွေးချယ်စားသုံးသင့်သည်။ ကယ်လိုရီများသော အသင့်စားအစားအစာများကိုစားခြင်းထက် မျှတသောအစားအစာကို  ပြင်ဆင်စားသောက်ခြင်းက   စိတ်ကျေနပ်မှုပိုမိုရရှိရန်လွယ်ကူစေသည်။

အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း

      အရက်ကို အသည်းတွင် ဦးစားပေးဖြိုခွဲရသောကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ ပုံမှန်အဆီလောင်ကျွမ်းနိုင်စွမ်းကို    လျော့ကျစေသည်။    အရက်သည် အာဟာရမရှိဘဲ ကယ်လိုရီများသောကြောင့် ဝမ်းဗိုက်အတွင်း  အဆီ သိုလှောင်မှုကို တွန်းအားပေးပြီး နှလုံးရောဂါ၊ ဆီးချိုနှင့် လေဖြတ်နိုင်ခြေ ဖြစ်ရန်    အခွင့်အရေးတိုးလာနိုင်သည်။  အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ  ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများ၊  အသည်းရောဂါနှင့်  တခြားပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးလာစေနိုင်သည်။

နာတာရှည်စိတ်ဖိစီးမှု

      စိတ်ဖိစီးမှုသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို ထိခိုက်စေပြီး လူတစ်ဦး၏ကျန်းမာရေးကို     ထိခိုက်စေသည့်အရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ 

နာတာရှည်စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့်    ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း  အဆီများစုပုံလာစေ သည့် Cortisol ဟော်မုန်းကို ထုတ်လွှတ်သဖြင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့် အမျှ ဝမ်းဗိုက်အတွင်း  အဆီပိုများကို သိုလှောင်စေနိုင်သည်။ တရားထိုင် ခြင်း  သို့မဟုတ်  အသက်ပြင်းပြင်းရှူခြင်း ကဲ့သို့သော အပန်းဖြေနည်း များကိုလေ့ကျင့်ခြင်း၊ ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်း၊ နံနက်ခင်းနေရောင် ခြည်နှင့်ထိတွေ့ခြင်း၊ ဖန်သားပြင်များမှ အချိန်များကို အနားယူခြင်း၊ ပံ့ပိုးကူညီသူများနှင့် အဆက်အသွယ်မပြတ်ခြင်း ကဲ့သို့သောနည်းလမ်း များကိုအသုံးပြု၍ စိတ်ဖိစီးမှုကို စီမံခန့်ခွဲရန်အကြံပြုထားသည်။

အရည်အသွေးကောင်းမွန်သော အိပ်စက်ခြင်း

     ကောင်းစွာအိပ်စက်ခြင်းကို ပုံမှန်ထိန်းမထားသောအခါ    ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ခံစားရရုံသာမက ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုကို ထိခိုက်စေသည်။ လုံလောက်စွာအိပ်စက်မှုမရှိခြင်းသည်      ဆာလောင်မှုဟော်မုန်းများကို ပြောင်းလဲစေပြီး   Cortisol  ကို   တိုးမြှင့်ထုတ်လွှတ်စေသဖြင့် ဆာ လောင်ခြင်းနှင့် ဗိုက်အဆီ သိုလှောင်မှုမြှင့်တင်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရက်အနည်းငယ်အိပ်ရေး မဝခြင်းသည်ပင် အစာစားချင်စိတ်ကိုထိန်းချုပ် ပေးသောဟော်မုန်းများ၊ အင်ဆူလင်အာရုံခံနိုင်စွမ်း၊ အင်ဆူလင်တုံ့ပြန်မှုနှင့် ခန္ဓာကိုယ်စွမ်းအင်သိုလှောင်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အရည်အသွေးကောင်းမွန်သော အိပ်စက်မှုမရှိခြင်းသည် အချိန်ကြာလာ သည်နှင့်အမျှ ကယ်လိုရီများကို ကလီစာအဆီအဖြစ် ပိုမိုသိုလှောင်စေ နိုင်သည်။ တစ်ညလျှင်  ခုနစ်နာရီမှ ရှစ်နာရီအထိ   အရည်အသွေးပြည့် အိပ်စက်ခြင်းသည်   ကလီစာအဆီနည်းခြင်းနှင့်   ဆက်စပ်နေကြောင်း သုတေသနများအရ သိရသည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော်   ဗိုက်ပူခါးတုတ်ခြင်းသည် အမြင်အရ အချိုးအစားမကျ၊  မလှပသည့်အပြင် အန္တရာယ်ရှိသောဗိုက်အဆီများကြောင့် ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များ ရှိနေသဖြင့် ဖော်ပြပါ လူနေမှုပုံစံအလေ့အကျင့်များကို နေ့စဉ်ပြုပြင်ခြင်းသည် အန္တရာယ်ရှိသော အဆီများကို ထိထိရောက်ရောက် တိုက်ဖျက်ရန်နှင့် ကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ရန် ရိုးရှင်းပြီး  လုပ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော  အကြံပြုချက်များ ဖြစ်ကြောင်း ကျန်းမာရေး သုတမျှဝေလိုက်ရပါသည်။

MWD