သီးနှံပင်နှင့် မြေဆီလွှာအကျိုးပြု သဘာဝတီကျစ်မြေသြဇာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲကြပါစို့

Article_Author

ကိုကျော်စွာ (ကျိုက်ပိ)

Posted_Date

Tue, 04/21/2026 - 12:00

MM-Article-Category

စီးပွားရေးကဏ္ဍဆောင်းပါး

စီးပွားရေး-ပြည်တွင်း

Image

သီးနှံပင်နှင့် မြေဆီလွှာအကျိုးပြု သဘာဝတီကျစ်မြေသြဇာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲကြပါစို့

Body

တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် နည်းပညာ ခက်ခဲမှုမရှိခြင်း၊ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာခြင်း၊ နေရာ မရွေးပြုလုပ်နိုင်ခြင်း၊ လိုအပ်သလောက်ကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းနှင့် မြေသြဇာ အဆင့်အတန်းမြင့်မားခြင်းတို့ကြောင့် သုံးစွဲသူများအနေဖြင့် အကျိုးရှိစေသည်။ ထို့ပြင် တီကောင် စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် အော်ဂဲနစ်နည်းစနစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုးမည့်တောင်သူများအတွက် အားထားစရာ မြေသြဇာတစ်မျိုးလည်းဖြစ်သည်။

တီကျစ်မြေသြဇာသုံးစွဲခြင်းရည်ရွယ်ချက်နှင့်အရေးပါပုံ

အထူးသဖြင့် တီကျစ်မြေသြဇာထုတ်လုပ် သုံးစွဲရခြင်းမှာ ဓာတ်မြေသြဇာများ နှစ်စဉ်သုံးစွဲနေ ခြင်းကြောင့် ပျက်စီးလာသော မြေဆီလွှာပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်ဖြစ်သလို ပျက်စီးလာသောမြေဆီလွှာကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေရန်ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် မြေဆီလွှာကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ မှိုသတ်ဆေး၊ ပိုးသတ်ဆေးများ နှစ်စဉ် အသုံးပြုခြင်းကြောင့် အဆိပ်သင့်နေရသည်။ အဆိုပါဓာတုဆေးများကြောင့် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝပိုးမွှားများသေဆုံးခြင်း၊ ပွားများမှုနှေးကွေးခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။ အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် တီကျစ်မြေသြဇာထုတ်လုပ်သုံးစွဲခြင်းသည် လိုအပ်သော ကဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်သည်။ တချို့ဒေသများ၌ သဘာဝမြေသြဇာဖြစ်သော နွားချေးကဲ့သို့ မြေသြဇာ မျိုးရရှိရန်ခက်ခဲပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ ခက်ခဲသောဒေသများတွင် တီကောင်မွေးမြူ၍ တီကျစ်မြေသြဇာ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲခြင်းဖြင့် ထိုပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဓာတုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသော တောင်သူများပင် တီကျစ်မြေသြဇာ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲပါက ဓာတ်မြေသြဇာသုံးစွဲမှု ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် လျှော့၍သုံးစွဲနိုင်ပြီး မြေဆီလွှာပျက်စီးမှုကိုလည်း ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါသည်။

တီကျစ်မြေသြဇာဆိုသည်မှာ

တီကျစ်မြေသြဇာဆိုသည်မှာ လယ်ယာဥယျာဉ်ခြံသီးနှံပင်များ၊ ဘေးထွက်ပစ္စည်းဖြစ်သည့် ကောက်ရိုး၊ စပါးခွံ၊ အမှိုက်သရိုက်များ၊ သစ်ရွက်များ၊ သစ်ပင်အကြွင်းအကျန်များ၊ ဗေဒါ၊ ဂျပ်စက္ကူ၊ သတင်းစာစက္ကူ၊ ငှက်ပျောအူ၊ ငှက်ပျောရွက်ခြောက်များ၊ ဖရဲသီးခွံ၊ မီးဖိုချောင်သုံးစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ၊ စားသောက်ဆိုင်မှ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ၊ ထမင်းဆိုင်မှ စွန့်ပစ်သောအကြွင်းအကျန်များကို နွားချေးနှင့် ရောသမပြီး မြေဆွေးပြုလုပ်ပေးနိုင်သော တီကောင်များထည့်ပေး၍ ထိုတီများမှစားသုံးပြီး ပြန်လည် စွန့်ထုတ်ပေးသော မြေဆွေးကို တီကျစ်စာမြေဆွေး သို့မဟုတ် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာဟုခေါ်သည်။

အကျိုးပြုတီကောင်မျိုးစိတ်နှင့် သဘာဝ

ကမ္ဘာပေါ်တွင် တီကောင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ရှိသည်။ သို့သော် အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေး အတွက် အသုံးဝင်သောမျိုးစိတ် အနည်းငယ်သာ ရှိပါသည်။ အဆိုပါတီကောင်မျိုးစိတ်ကို အုပ်စုနှစ်စု ခွဲထားသည်။ ပထမအုပ်စုမှာ မြေဆီလွှာအပေါ်ယံလွှာတွင် နေထိုင်ကျက်စားသောအုပ်စုနှင့် မြေဆီ လွှာအတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်ကျက်စားသောအုပ်စုတို့ဖြစ်သည်။ မြေဆီလွှာအပေါ်ယံတွင် နေထိုင် သော တီကောင်များသည် လတ်ဆတ်သော ဇီဝပစ္စည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် မြေကြီး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကို စားသုံးကာ မြေဆွေးပြုလုပ်ပေးသည့်အုပ်စုဖြစ်သည်။ ထိုတီကောင်များသည် အနီရောင် တီကောင်များဖြစ်သည်။ ထိုမျိုးစိတ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုနှင့် ကိုက်ညီသဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံတွင် ကောင်းစွာပေါက်ပွားရှင်သန်ကြသည်။ မွေးမြူရာတွင်လည်း ယခုမျိုးစိတ်ဖြစ်သော အနီရောင်တီကောင်မျိုးစိတ်သာဖြစ်သည်။

ဒုတိယအမျိုးအစားမှာ မြေကြီးအတွင်းပိုင်း၌ကျက်စားနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ မြေကြီးအတွင်းပိုင်း၌ မြေဆွေးရောစပ်မှု အားကောင်းသောမြေအမျိုး အစားတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ထိုတီကောင်များသည် ညဘက်၌သာ လှုပ်ရှားသွားလာလေ့ရှိကြသည်။ အကြောင်းမှာ အလင်းရောင်ကို မနှစ်သက်ကြ သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ တီကောင်မွေးမြူမည်ဆိုပါက မိမိမွေးမြူမည့် ဒေသရာသီဥတုနှင့်ကိုက်ညီသောအမျိုးအစားကို ရွေးချယ်မွေးမြူဖို့လိုပါသည်။ သို့မှသာ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာများများ ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် တီကျစ်စာမြေသြဇာအဖြစ် မွေးမြူထုတ်လုပ်သင့် သော တီလေးမျိုးရှိပါသည်။ ယင်းတို့မှာ (၁) ဥရောပ မှပျံ့နှံ့သည့်မျိုး (The Red Worm)၊ (၂) ဥရောပမှ ပျံ့နှံ့သည့်မျိုး (The Tiger Worm)၊ (၃) အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့သည့်မျိုး (Indian Blue Worm)၊ (၄)အာဖရိကမှပျံ့နှံ့သည့်မျိုး (The Nightcrawler) တို့ဖြစ်သည်။

အပူချိန်နှင့် ရာသီဥတု

အထက်ကဖော်ပြခဲ့သော တီကောင်အမျိုးအစားများသည် မြန်မာနိုင်ငံရာသီဥတုနှင့်ကိုက်ညီသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကောင်းစွာရှင်သန်ပေါက်ပွားနိုင်သည်။ တီကောင်မွေးမြူ၍ တီကျစ်စာမြေသြဇာထုတ်လုပ်မည်ဆိုပါက အပူချိန်နှင့် ရာသီဥတု ကိုက်ညီဖို့လိုပါသည်။ တီကောင်များသည် ပူလွန်း၊ အေးလွန်းသောရာသီမျိုးကို မနှစ်သက်ကြပေ။ တီကောင်များကြိုက်နှစ်သက်သော အပူချိန်မှာ ၁၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်မှ ၂၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အတွင်း ဖြစ်ပြီး အပူချိန် ၃၀ ကျော်လွန်ပါက ပွားများနှုန်း ရပ်တန့်သွားသည်။ ထို့ထက် အပူချိန်ပိုမြင့်လာပါက သေဆုံးသည်အထိဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် တီကောင်မွေးမြူခြင်းသည် ရာသီဥတုနှင့် ဒေသအပူချိန်အပေါ်များစွာတည်မှီနေကြောင်း သတိပြုဖို့လိုပါသည်။

တီမွေးမြူရေးကန်ပြုလုပ်ခြင်း

တီမွေးမြူ၍ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ ထုတ်လုပ်မည်ဆိုပါက ပထမဆုံးမွေးမြူမည့်ကန် ပြုလုပ်ရပါမည်။ တီကောင်ကို အုတ်ကန်များဖြင့် မွေးမြူကြသည်။ တီကောင်သည် မြေကြီးအတွင်းနေထိုင်သောသတ္တဝါဖြစ်သည့်အတွက် အုတ်ကန်ဖြင့် မွေးမြူခြင်းဖြစ်သည်။ တီမွေးကန်ဆောက်လုပ်ရာတွင် အလျား ၁၀ ပေ၊ အနံ ၅ ပေ၊ အမြင့် ၃ ပေ အုတ်ကန်များပြုလုပ်ရသည်။ တချို့က ပလတ်စတစ်ပုံးများ၊ သစ်သားပုံးများဖြင့် မွေးမြူကြသည်။ အုတ်ကန်ကို မိမိမွေးမြူမည့်ပမာဏအလိုက် အနည်းအများပြုလုပ်နိုင်သည်။ အုတ်ကန်ပြုလုပ်ရာတွင် အောက်ခြေကို အရည်များအလွယ်တကူ လျှောဆင်းနိုင်စေရန် နိမ့်လျှောပြုလုပ်ပေးရပါမည်။ ထို့နောက်အုတ်ကန်၏ အောက်ခြေတွင် အုတ်ခဲကျိုး များထည့်ပေးရပါမည်။ ထို့နောက် အုတ်ခဲကျိုးပေါ်တွင် နွားချေးခြောက်ကို ခြောက်လက်မထူအောင် ခင်းပေးရသည်။ ထိုနွားချေးခြောက်ပေါ်၌ သစ်ရွက်များ၊ ပေါင်းမြက်များကို ရှစ်လက်မခန့် ထပ်ဖုံးပေးရပါမည်။ တီမွေးကန်ကို အမိုးမိုးပေးရသည်။ ထို့နောက် ထိုကန်ကိုအဖုံးဖုံး၍ အဖုံးကို လေဝင် လေထွက်ကောင်းစေရန် အပေါက်ဖောက်ပေးထားရပါမည်။ တီမွေးကန်ကို နံနက်တိုင်း ရေပန်းကရားဖြင့် ရေအနည်းငယ်ဖျန်းပေးပါ။ ရေခြောက်နေလျှင် တီကောင်များ သေတတ်သည်။ ရေဝပ်နေလျှင်လည်း သေတတ်သဖြင့် ရေဖျန်းရာတွင် ချင့်ချိန်ဖျန်းပေးရန် လိုပါသည်။ မွေးမြူမည့်တီမျိုးများကို မြန်မာနိုင်ငံ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း (ရန်ကုန်တိုင်း)၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက် သစ်သီးဝလံသုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဗဟို (လှည်းကူး)၊ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း (ပြင်ဦးလွင်) စသည်တို့တွင် ဆက်သွယ်ဝယ်ယူနိုင်ကြောင်း သိရသည်။

တီကောင်အတွက် အာဟာရဓာတ်များ

တီမွေးမြူရေးကန် ပြုလုပ်ပြီးပါက ကန်အတွင်းသို့ တီကောင်များ ထည့်ပေးရသည်။ ထို့နောက် တီကောင်များအတွက် လိုအပ်သောအာဟာရများကို ကျွေးပေးရပါသည်။ တီကောင်အတွက် အာဟာရ ဓာတ်သည် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာအတွက် အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ တီကောင်ကြိုက်နှစ်သက်သော အစားအစာများကို များများကျွေးရသည်။ များများစားမှသာ တီကျစ်စာများများရမည်။ တီကောင်ကြိုက်နှစ်သက် သောအစာများမှာ-

- ငှက်ပျောပင်၏ အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ငှက်ပျောခွံများ၊

- သစ်ရွက်စိမ်းများ၊

- ကြက်ဥ၊ ဘဲဥ၊

- ဖျော်ပြီးသားကော်ဖီမှုန့်နှင့် လက်ဖက်ခြောက် ဖတ်များ၊

- အမှည့်လွန်သစ်သီးများ၊

- သစ်စေ့အခွံနှင့် လွှစာမှုန့်များ၊

- ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အပုပ်များ စသည်တို့ကို ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။

တီကျစ်မြေသြဇာထုတ်လုပ်ခြင်း

တီကောင်များသည် အစိုဓာတ်ကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။ သို့သော် ရေဝပ်ခြင်းကို မနှစ်သက်ပေ။ တီမွေးကန်မခြောက်အောင် နေ့စဉ်သင့်သလောက် ရေဖျန်းပေးရသည်။ ဤကဲ့သို့ပြုလုပ်ပေးပါက တီကန် ထဲတွင်ရှိသော အာဟာရဓာတ်များသည် ရေအစိုဓာတ်နှင့်အတူ ပျော်ဝင်ကာ တီကန်အောက်ခြေသို့ စိမ့်ဝင်ရောက်ရှိသွားသည်။ အောက်ခြေရှိပိုက်မှ တစ်ဆင့်စုပ်ယူပါက ရေနှင့်အတူ နိုက်ထရိုဂျင် ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သော သဘာဝမြေသြဇာကို ရရှိပါသည်။ ထို့ပြင် တီကောင်များက လူတို့စားသုံး၍ စွန့်ပစ်လိုက်သော စားကြွင်းစားကျန်များနှင့် မြေဆီ မြေနှစ်များ၊ အပင်၏အစိတ်အပိုင်းများကို စားသုံးကာ မစင်အဖြစ် ပြန်လည်စွန့်ထုတ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းကို တီကျစ်စာဟုခေါ်သည်။ တီကျစ်စာသည် အပင်နှင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများအတွက် သဘာဝ မြေသြဇာဖြစ်သည်။ တီကျစ်စာသည် အပင်အတွက် လိုအပ်သော နိုက်ထရိုဂျင်၊ ဖော့စ်ဖရပ်၊ ပိုတက်ဆီ ယမ်နှင့် ကယ်လ်စီယမ်တို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်သည့်အပြင် မြေဆီလွှာကို ထိန်းသိမ်းရာတွင်လည်း အရေးပါလှ ပါသည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာခဲကိုတီကောင်စတင်မွေးမြူပြီး သုံးလခန့်အကြာတွင် အညိုရောင်တီကျစ်စာမြေဆွေး သို့မဟုတ် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာရည် စတင်ရရှိမည်ဖြစ်ပါသည်။ တီမွေးမြူရေးကန်တစ်ကန်ကို တီကျစ်စာရည် သို့မဟုတ် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာရည် ၁၂ ဂါလန် အထိရနိုင်ကြောင်း သိရသည်။

တီကျစ်မြေသြဇာရှိ အာဟာရဓာတ်များ

တီကျစ်စာမြေဆွေး သို့မဟုတ် တီကောင် စွန့်ပစ်မြေသြဇာတွင် သီးနှံပင်များအတွက် အာဟာရ ဓာတ်များပါဝင်နေသည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် အပင်များကို သန်စွမ်းစေသည်။ အသီးအထွက် နှုန်းကောင်းစေသည်။ အသီးအရောင်အသွေးလှစေသည်။ အသီးအနှံများကိုလည်း အရသာကောင်းမွန်စေသည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာမြေဆွေးရည်ကို မြေဆွေးရည် တစ်ဆ၊ ရေ ၁၀ ဆနှင့်ရော၍ ရွက်ဖျန်းမြေသြဇာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာမြေဆွေးကို သီးနှံအလိုက် ကျွေးနှုန်းများရှိပါသည်။ လယ်ယာသီးနှံအတွက်ဆို တစ်ဟက်တာလျှင် ခြောက်တန်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက် အတွက် တစ်ဟက်တာလျှင် ၁၂ တန်၊ သစ်သီးဝလံ အတွက် တစ်ဟက်တာလျှင် ၁၀ တန် ကျွေးပေးနိုင် သည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာတွင် ပါဝင်နေ သောအာဟာရဓာတ်များမှာ နိုက်ထရိုဂျင် ၄ ဒသမ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဖော့စ်ဖရပ် ၄ ဒသမ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပိုတက်စီယမ် ၁ ဒသမ ၈၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကယ်လ်စီယမ် ၀ ဒသမ ၈၉ ရာခိုင်နှုန်း၊ မဂ္ဂနီစီယမ် ၀ ဒသမ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီးပါဝင်နေသည်။ တီကောင် စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် သီးနှံပင်များအတွက် လိုအပ် သောအာဟာရဓာတ်များ ပါဝင်နေပါသည်။

သီးနှံပင်နှင့် မြေဆီလွှာအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများ

တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ် စာခဲတွင် အပင်အတွက်လိုအပ်သော အာဟာရဓာတ် များပါဝင်နေသည်။ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ ပြုလုပ်သုံးစွဲဖြင်းဖြင့် အောက်ပါ အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်။

(၁) အပင်အတွက် လိုအပ်သောအာဟာရဓာတ် များကိုရရှိစေခြင်း၊

(၂) အပင်များကိုရှင်သန်ကြီးထွားစေခြင်း၊

(၃) အပင်များမျိုးအောင်စေရန် အထောက် အကူဖြစ်စေခြင်း၊

(၄) အပင်၏အမြစ်များကို ခိုင်မာစေခြင်း၊

(၅) အပင်အကျိုးပြု အဏုဇီဝပိုးများကိုပွားများ စေခြင်း စသည့်အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်။

ထို့ပြင် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာကိုလည်း အကျိုးပြုပေးသည်။ မြေဆီလွှာအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများမှာ -

(၁) မြေဆီကိုမြေသြဇာကောင်းစေခြင်း၊

(၂) မြေကြီးအစိုဓာတ်ကိုထိန်းပေးခြင်း၊

(၃) မြေဆီလွှာတိုက်စားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေး ခြင်း၊

(၄) မြေကြီးအတွင်း အောက်ဆီဂျင်ပိုရောက် စေခြင်း၊

(၅) မြေချဉ်ငန်ကိန်းကို ညီညွတ်မျှတစေခြင်း၊

(၆) မြေဆီလွှာအတွင်း အဏုဇီဝပိုးကို ၁၀ ဆ မှ အဆ ၂၀ အထိ တိုးပွားလာစေခြင်း စသည့်အကျိုး ကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်။

အခြားအကျိုးကျေးဇူးများ

တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အကျိုးကျေးဇူးများစွာကို ရရှိစေပါသည်။ ဒါ့အပြင် အခြားအကျိုးကျေးဇူးများလည်း ရှိပါသေး သည်။ ယင်းတို့မှာ -

(၁) နည်းပညာခက်ခဲမှုမရှိသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း၊

(၂) စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးနိုင် သဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေခြင်း၊

(၃) နေရာမရွေးပြုလုပ်နိုင်ခြင်း၊

(၄) သဘာဝအော်ဂဲနစ်မြေသြဇာဖြင့် စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံများဖြစ်သည့်အတွက် စားသုံးသူများအနေဖြင့် ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပြီးသား ဖြစ်ခြင်း၊

(၅) နွားချေးရှားပါးသောဒေသ၊ အထူးသဖြင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် နွားချေးအစားထိုးအသုံးပြုခြင်းဖြင့် နွားချေးထက်ပင် လိုအပ်သောအာဟာရဓာတ် နှစ်ဆပါဝင် နေခြင်း၊

(၆) မြေဆွေးထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် မိမိခြံအတွက် သာမကဘဲ အမြောက်အမြားစီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရောင်းချနိုင်သည့်အတွက် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများရရှိစေခြင်း စသည့်အချက်တို့ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာအနှံ့သုံးစွဲမှုအခြေအနေ

တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ် မြေသြဇာကို စိုက်ပျိုးရေးလောက၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံက စတင်သုံးစွဲခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ စီးပွားဖြစ် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ကဖြစ်သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်လောက်မှစ၍ ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ၁၉၉၅ ခုနှစ်က စီးပွားဖြစ် အများအပြား ထုတ်လုပ် သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ ကျူးဘား၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့၌လည်း ထုတ်လုပ်သုံးစွဲလျက်ရှိပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်လောက်က စတင်ထုတ်လုပ်သုံးစွဲခဲ့သဖြင့် ဆယ်စုနှစ် နှစ်စု ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်ပါသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်မူ တီကောင် စွန့်ပစ်မြေသြဇာကို အများအပြားထုတ်လုပ်ရောင်းချသောကြောင့် ဝင်ငွေကောင်းသဖြင့် အညိုရောင်ရွှေ (Black Gold) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ တန်ချိန် ပေါင်း ၃ ဒသမ ၅ သန်း ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ စိုက်ပျိုး ရေးနိုင်ငံတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံကဲ့သို့ပင် ထုတ်လုပ်သင့်ပါသည်။

တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် အကျိုးကျေးဇူးများသဖြင့် ရှေးယခင်ကတည်းက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ အသီးသီးက တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနေကြပြီဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် ယခုကဲ့သို့ မြေဆီလွှာနှင့် အပင်အတွက် အကျိုးကျေးဇူးများလှသော တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်မြေသြဇာကို သုံးစွဲသင့်ပါသည်။ စီးပွားဖြစ်လည်း ထုတ်လုပ်သင့်သလို စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကိုင်သော တောင်သူများအနေဖြင့် လည်း တစ်ပိုင်တစ်နိုင် မွေးမြူသုံးစွဲနိုင်ခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာကို အကျိုးပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း ရေးသားတင်ပြလိုက်ပါသည်။ ။

ကိုးကား -

- အစွမ်းထက်အော်ဂဲနစ်ဇီဝမြေသြဇာများ

နေရောင်(စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်)။

- အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေး၊ အော်ဂဲနစ်အစားအစာ များနှင့် ကျန်းမာရေး

- ဒေါက်တာခင်မောင်လွင်။

MDN

အထွက်နှုန်းမြင့်ဝါသီးနှံစိုက်ပျိုးရေးမှ တန်ဖိုးမြှင့်ကုန်ထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံ့စီးပွားဖွံ့ဖြိုးရေးဆီသို့

ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝါစိုက်ပျိုးသောနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ၇၅ နိုင်ငံရှိကြောင်း သိရသည်။ ဝါသီးနှံသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာတွင်ပါဝင်သော စိုက်ပျိုးထုတ်ကုန်တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝါကိုပျူခေတ်ဝန်းကျင်ကတည်းက စိုက်ပျိုးခဲ့ပြီး အပြာရောင်ရှိသည့် အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ကြကြောင်း မှတ်သားရဖူးသည်။ကိုလိုနီခေတ်တွင်လည်း ဝါစိုက်ပျိုးခဲ့ပြီး စိုက်ပျိုးဧရိယာ သိသိသာသာတိုးတက်ခဲ့ကာ ပြည်ပသို့ပင် တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ဝါသီးနှံသည် စက်မှုကုန်ကြမ်းသီးနှံတစ်မျိုးဖြစ်သည့်အတွက် ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်များအတွက် ဝါသီးနှံကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးလျက်ရှိသည်။ဝါမျိုးစိတ်နှင့် မူရင်းဒေသဝါသီးနှံသည် အဓိကအားဖြင့် ချည်မျှင်ရှည်ဝါနှင့် ချည်မျှင်တိုဝါဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ မြန်မာအမည်မှာ ဝါ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ Cotton ဖြစ်သည်။ မျိုးရင်းအမည်မှာ Malvaceae ဖြစ်ပြီး မျိုးစုက Gossypium ဖြစ်သည်။ မျိုးစိတ်အနေဖြင့် ၅၀ ရှိသည်။ ဝါကို အကြမ်းအားဖြင့် ချည်မျှင်တိုဝါနှင့် ချည်မျှင်ရှည်ဝါဟု ခွဲထားသော်လည်း စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးသော ဝါမျိုးစိတ်များလည်းရှိသည်။ အထွက်နှုန်းပေါ်မူတည်၍ စိုက်ပျိုးသော ဝါမျိုးစိတ်လေးမျိုးရှိသည်။ထိုမျိုးစိတ်များမှာ-(၁) Gossypium arboreum မျိုးစိတ်။ အဆိုပါမျိုးစိတ်သည် ချည်မျှင်တိုဝါမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး မူရင်းဒေသမှာ အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာ့စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု၏ နှစ်ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။(၂) Gossypium herbaceum ။ ထိုဝါသည် ချည်မျှင်တိုဝါဖြစ်ပြီး မူရင်းဒေသမှာ အာဖရိကတောင်ပိုင်း အာရေဘီယံကျွန်းဆွယ်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဝါစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ် မှု၏ နှစ်ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။(၃) Gossypium hirsutum ။ ၎င်းသည် ချည်မျှင် ရှည်ဝါဖြစ်သည်။ သီးနှံမျိုး၏မူရင်းဒေသ မှာ အမေရိကန်အလယ်ပိုင်း၊ မက္ကဆီကို၊ ကာရစ်ဘီယံ၊ ဖလော်ရီဒါတောင်ပိုင်းဒေသတို့ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ဝါသီးနှံထုတ်လုပ်မှု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း နီးပါးခန့်ရှိသည်။(၄) Gossypium barbadense ။ ချည်မျှင်ရှည်ဝါမျိုးဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ မူရင်းဒေသမှာ တောင်အမေရိကတိုက်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဝါသီးနှံထုတ်လုပ်မှု၏ ရှစ်ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။မြန်မာ့ဝါမျိုးများမြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝါသီးနှံကို မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။ ချည်မျှင်တိုဝါ စိုက်ပျိုးသောဒေသများတွင် ဒေသမျိုးဖြစ်သည့် မလှိုင် ၅ နှင့် ဝါကြီးမျိုးများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ အထွက်နှုန်းကောင်ပြီး ရောဂါဒဏ်ခံနိုင်သောကြောင့် ထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးပေးခဲ့သည်။ အဆိုပါဝါသီးနှံမျိုးကို ၂၀၀၆-၂၀၀၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က ဖြန့်ဖြူးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး “ငွေချည် ၆ ချည်မျှင်ရှည်ဝါ” ဟု သိရသည်။ ထို့ပြင် သီးလုံးဖောက်ပိုးဒဏ်ကိုခံနိုင်ရည်ရှိပြီး စုပ်စားပိုးဒဏ်ကိုလည်း အသင့်အတင့်ခံနိုင်ရည်ရှိသော ငွေတောင် ၈ နှင့် ငွေချည် ၉ ချည်မျှင်ရှည်ဝါ မျိုးကောင်းမျိုးသန့်နှစ်မျိုးကို ၂၀၁၃-၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၄-၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အထွက်နှုန်းဂွမ်းမွေးနှင့် ချည်အရည်အသွေးကောင်းမွန်ပြီး သီးလုံးဖောက်ပိုး ဒဏ်ခံနိုင်သော ရွှေတောင် ၁၀ နှင့် ငွေချည် ၁၁ ချည်မျှင်ရှည်ဝါ မျိုးသစ်နှစ်မျိုးကိုလည်း ထပ်မံထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ဝါးသီးနှံမျိုးစေ့ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆောင်ရွက်ချက်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မျိုး၊ မြေ၊ ရေသည် အဓိကဖြစ်ပြီး မြေဆီနှင့်ရေ မည်မျှပင်လုံလောက် ကောင်းမွန်စေကာမူ မျိုးစေ့မကောင်းလျှင် စိုက်သမျှဖြစ်ထွန်းမည်မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ဝါသီးနှံ စိုက်ပျိုးမည်ဆိုလျှင်လည်း မျိုးစေ့ကောင်းနှင့် အထွက်နှုန်းမြင့်မျိုးကို အသုံးပြုစိုက်ပျိုးကြရပါမည်။ စိုက်ပျိုးမည့် ဝါမျိုး၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ဝါအထွက်နှုန်းအပေါ် ၅၀-၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအကျိုးပြုသောကြောင့် ဗီဇကောင်းသောမျိုး၊ အထွက်နှုန်းမြင့်မျိုးဗီဇရှိသည့်မျိုးများကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးကြရမည်ဖြစ်ရာ ဝါမျိုးစေ့စနစ် ဖွံ့ဖြိုးစေရန်အတွက် မျိုးကောင်းမျိုးသန့်မျိုးစေ့များကို အသုံးပြုခြင်း၊ သန်စွမ်းကျန်းမာသော မျိုးစေ့များကို အသုံးပြုခြင်း၊ ဂွမ်းမွေးတိုချွတ်ထားသော ဝါမျိုးစေ့များကို အသုံးပြုခြင်း၊ တစ်ဧကလျှင် ဝင်ဆံ့အပင်ဦးရေ မြင့်မားမှုကိုခံနိုင်ရည်ရှိသောမျိုးကို ရွေးချယ်အသုံးပြုခြင်း စသည်တို့ကို စနစ်တကျအသုံးပြုကြရမည်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ကောင်းမွန်သော မျိုးကောင်းမျိုးသန့်များရရှိစေရန် ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ဘဏ္ဍာနှစ်မှစ၍ ဝါစိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာန၊ ဝါသုတေသနနှင့်နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးခြံ၊ ဝါမျိုးစေ့ သီးနှံခြံများမှ သုတေသနပြု၍ မျိုးစေ့စီးဆင်းမှုစနစ်နှင့်အညီ ဖြန့်ဖြူးလျက်ရှိသော ချည်မျှင်ရှည်ဝါမျိုး ငါးမျိုးကို အက်စစ်ဖြင့် ဂွမ်းမွေးတိုချွတ်ခြင်း၊ ဆေးလူးနယ်ခြင်း၊ အခြောက်ခံ၍ စနစ်တကျထုပ်ပိုးခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး တောင်သူများထံ ဖြန့်ဖြူးသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ဝါမျိုးစေ့ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးသည့်ခြံများ၊ ဝါကြိတ်စက်များအနေဖြင့် ဝါမျိုးစေ့ဂွမ်းမွေးတိုချွတ် သည့်လုပ်ငန်းစဉ်များကို စနစ်တကျလုပ်ဆောင်နိုင်သည့် နည်းပညာပေးခြင်းလုပ်ငန်းအပါအဝင် လိုအပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာများကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ထို့ပြင် မျိုးကောင်းမျိုးသန့်များ၊ မျိုးသစ်များထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးရန်နှင့် အထွက်တိုးစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်များကို ဖော်ထုတ်သတ်မှတ် ရန်အတွက် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ အဆိုပါ သုတေသနရလဒ်များကို တောင်သူများထံ နည်းပညာဖြန့်ဝေပေးလျက်ရှိသည်။အထွက်နှုန်းမြင့်ဝါစိုက်ပျိုးနည်းဝါစိုက်ပျိုးရန်အတွက် အကောင်းဆုံးမြေမှာ သဲမြေ၊ နုန်းမြေ၊ နုန်းစနယ်မြေ၊ သဲစနယ်မြေ၊ စနယ်မြေမျိုးဖြစ်သည်။ အကောင်းဆုံးမြေချဉ်ငန်ကိန်းမှာ ၆ ဒသမ ၀ မှ ၆ ဒသမ ၅ ရှိရန် လိုအပ်ပြီး ဆား၊ ဆပ်ပြာ၊ ယမ်းစိမ်းမပေါက်သောမြေမျိုးဖြစ်ရပါမည်။ ထို့ပြင် ရာသီဥတုနှင့်သင့်လျော်သော စိုက်ချိန်အမီ စိုက်ပျိုးရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။ မိုးရာသီတွင် မိုးအုံ့၍ အလင်းရောင်အားနည်းနေချိန် စိုက်ပျိုးမိပါက အသီးကင်းများကြွေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မိုးကြိုဝါကို စိုက်ပျိုးမည်ဆိုလျှင် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်မှ မတ်လလယ်အတွင်း စိုက်ပျိုးသင့်သလို မိုးဝါကိုမေလလယ်မှ ဇွန်လအတွင်းစိုက်ပျိုးသင့်ပါသည်။ မိုးနှောင်းဝါကို ဇူလိုင်လလယ်မှ သြဂုတ်လလယ်အတွင်း စိုက်ပျိုးသင့်သည်။ ဝါစိုက်ရန်အတွက် မြေပြင်ရာတွင် ထယ်နှစ်စပ်ထိုးပြီး စက်ထွန်နှစ်စပ် သို့မဟုတ် နွားထွန်လေးစပ်မွှေပေးရသည်။ ထို့နောက် မြေတွင်းအစိုဓာတ်မပျက်စေရန် ကြမ်းတုံးဖြင့် မြေကိုဖုံး၍ ညီညာအောင်ပြုလုပ်ပေး ရမည်။ အထွက်နှုန်းမြင့် ဝါစိုက်ခင်းဖြစ်ရန် ဝါစိုက်မြေကို စနစ်တကျထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရမည်ဖြစ်သည်။ မြေကို စနစ်တကျထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် - မြေတွင်းအစိုဓာတ်ကို ကောင်းစွာထိန်းပေးထားနိုင်ခြင်း၊- မြေတွင်းသို့ လေဝင်လေထွက် ပိုမိုကောင်းစေခြင်း၊- မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အကျိုးပြုပိုးများ လှုပ်ရှားနိုင်ပြီး အပင်အတွက် အာဟာရဓာတ်ကို ပိုမိုရရှိစေခြင်း၊- စိုက်ပျိုးပင်၏ အာဟာရဓာတ်များ စုပ်ယူမည့် ပေါင်းမြက်များကို သေစေနိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်။ထို့ပြင် အထွက်နှုန်းမြင့်ဝါစိုက်ခင်းဖြစ်ရန်အတွက် စနစ်တကျမြေပြင်ခြင်းအပြင် တစ်ဧကအတွင်း သတ်မှတ်ထားသော အပင်ရေပြည့်အောင် စိုက်ပျိုးရန်လည်းလိုအပ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် စိုက်ကျင်းတစ်ကျင်းလျှင် မျိုးကောင်းမျိုးသန့်ဝါ သုံးစေ့သာထည့်သွင်းစိုက်ပျိုးရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စိုက်တန်းနှင့် စိုက်ကျင်းမှန်အောင်စိုက်ပျိုးရမည်။ ဝါကောက်ချိန်တွင် သတ်မှတ်အပင်ရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ဝါကောက်သိမ်းနိုင်ရေးအတွက် စိုက်ပျိုးပြီးသော ဝါပင်များအသေအပျောက်နည်းအောင် ဂရုစိုက်ပေးရမည်။ ဝါကို စိုက်ကျင်းအတွင်း သုံးစေ့ထည့်စိုက်ပျိုးပြီး အပင်ပေါက်၍ ရွက်ဆစ် ၃-၄ ရွက်ထွက်ချိန်တွင် စိုက်ကျင်းအတွင်း နှစ်ပင်သာချန်၍ သားတက်ခွဲရပါမည်။ ဤကဲ့သို့ အချိန်မီသားတက်ခွဲခြင်းဖြင့် အောက်ပါအကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်။- အပင်ပုံမှန်ဖြစ်ထွန်းခြင်း၊- သီးကိုင်းများ ပုံမှန်ကြီးထွားခြင်း၊- ဂွမ်း၊ ဝါစေ့အရည်အသွေးကောင်းမွန်ခြင်း၊- အထွက်နှုန်းကောင်းခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ထို့ပြင် ဝါစိုက်ခင်းရှိ ပေါင်းမြက်များကို ရှင်းလင်းပေးရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။ ပေါင်းမြက်များကို စနစ်တကျရှင်းလင်းပေးခြင်းဖြင့် ဝါအထွက်နှုန်း ၃၄ ဒသမ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းတိုးလာနိုင်ကြောင်း သိရသည်။ ရေပေးသွင်းရာတွင် အပိမ့်စတင်ချိန်၊ ပန်းစပွင့်ချိန်၊ ပန်းပွင့်ဖြိုင်ချိန်နှင့် ဝါသီးကြီးထွားချိန်တို့အတွက် အစိုဓာတ်လုံလောက်စွာရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးရမည်။ ရေသွင်းရာတွင် ရေသွင်း၊ ရေထုတ်မြောင်းများ ကို စနစ်တကျလုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ရေဝပ်ခြင်း၊ ရေစိမ့်ဝင်ခြင်းမဖြစ်စေရန် ဂရုစိုက်ပေးရန်လိုပါသည်။ လိုအပ်သောအာဟာရအတွက် သဘာဝမြေသြဇာ သို့မဟုတ် သဘာဝမြေသြဇာနှင့် ဓာတ်မြေသြဇာကို လိုအပ်သောအာဟာရအလိုက် အချိုးကျကျွေးပေးရပါမည်။ ပိုးမွှားရောဂါများကိုလည်း စနစ်တကျ ကာကွယ်နှိမ်နင်းပေးရမည်။မျိုးကောင်းမျိုးသန့်ရွေးချယ်အသုံးပြုခြင်း- မြေဆီသြဇာနှင့် ဝါသီးနှံ ကြိုက်နှစ်သက်သောမြေအမျိုးအစားကို ရွေးချယ်ရခြင်း။- စိုက်ချိန်မှန်စေခြင်း၊ ထယ်ရေးနက်နက်နှင့် ထယ်ရေးညက်စေခြင်း၊ အချိန်မှန်အပင်သားခွဲခြင်း။- တစ်ဧကကို သတ်မှတ်အပင်အရေအတွက် ပြည့်မီအောင် ဆောင်ရွက်ခြင်း။- အပင်အတွက် လိုအပ်သော အာဟာရဓာတ်ကို ပြည့်မီအောင်ကျွေးပေးခြင်း။- ပေါင်းမြက်နှိမ်နင်းပေးခြင်းနှင့် အချိန်မှန် ရေပေးသွင်းခြင်း။- ပိုးမွှားရောဂါ ကာကွယ်နှိမ်နင်းခြင်းနှင့် အလေအလွင့်နည်းပါးအောင် ဝါကောက်သိမ်းခြင်း စသည့်အချက်များကို စနစ်တကျလိုက်နာဆောင်ရွက်ပါက ပန်းတိုင်အထွက်နှုန်း ပြည့်မီအောင်ရရှိမည်ဖြစ်ပါသည်။ဝါသီးနှံထွက်ရှိမှုနှင့် ဝါသီးနှံထုတ်ကုန်မှ နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးရေးဆီသို့ဝါသီးနှံကိုစာရေးသူတို့နိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးမှုများလာသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ နှစ်အလိုက် စိုက်ဧကတိုးလာပြီး အထွက်နှုန်းလည်းများလာသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ဝါသီးနှံသည်ကမ္ဘာ့စျေးကွက်တွင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး၏စီးပွားရေးကို အထောက်အကူပြုနေပြီး စာရေးသူတို့လို ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအတွက် အဓိကဝင်ငွေအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ ဝါသီးနှံသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေသန်း ၁၀၀ ခန့်အတွက် အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ကြောင်း သိရသည်။ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ အမေရိကန်နှင့် အာဖရိကနိုင်ငံများ၌ ဝါဂွမ်း သည် အဓိကပို့ကုန်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကြီးမားသောဝင်ငွေကို ရရှိစေသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဝါဂွမ်းထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းသည် လယ်သမားခြောက်သန်းကျော်နှင့် ဝါထုတ်ကုန်ကို အခြေခံသော လုပ်ငန်းများတွင် လူသန်းပေါင်းများစွာအတွက် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများကို ဖန်တီးပေးသည်။ ထို့ပြင် ဝါစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ဝါကောက်ခြင်းမှစ၍ ဝါကုန်ချောလုပ်ငန်းစဉ်များဖြစ်သည့် ချည်ချောထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အထည် အလိပ်ရက်လုပ်ခြင်း စသည့်လုပ်ငန်းများ၏ လုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်ဆင့်တွင် အမျိုးသမီးများ ပါဝင်လုပ်ကိုင် နေကြရသဖြင့် အမျိုးသမီးများပါဝင်ငွေရရှိသကဲ့သို့ အလုပ်အကိုင်ကိုလည်းရရှိစေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဝါသီးနှံသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဘက်သို့ ဦးတည်နေသော စိုက်ပျိုးသီးနှံ ထုတ်ကုန်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။လူသားတို့နေ့စဉ်လိုအပ်နေသော စား၊ ဝတ်၊ နေရေးအချက်သုံးချက်ကို ဝါသီးနှံက ဖြည့်ဆည်းပေးလျက်ရှိသည်။ ဝါသီးနှံမှ တန်ဖိုးမြှင့်ထုတ်ကုန်အဖြစ် ဝါဂွမ်း၊ ဝါစေ့၊ ဝါစေ့ဆီ၊ ကြိတ်ဖတ်များ ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ရင့်မှည့်သောဝါသီးမှ ဝါစေ့နှင့် ဝါဂွမ်းကို ခွဲခြား ထုတ်ယူရပါသည်။ ဝါဂွမ်းမှာ ဖော်ပြပါထုတ်ကုန်များ အပြင်မျက်နှာသုတ်ပဝါ၊ အိပ်ရာနှင့်အထည်အလိပ်များအပါအဝင် ထုတ်ကုန်အမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်နိုင်သည့် သဘာဝအမျှင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တာယာ၊ ဆန်ခါများနှင့် စက္ကူကဲ့သို့သော စက်မှုထုတ်ကုန်များတွင် အသုံးပြုသည်။ အိမ်တွင်းအလှဆင်ပစ္စည်းများအဖြစ် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းအသုံးပြုကြပြီး ငါးရာခိုင်နှုန်း စစ်ထုတ်ခြင်းနှင့် စုပ်ယူခြင်းအတွက် ထုတ်လုပ်သည့် ပစ္စည်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အရည်အသွေးကောင်းပြီး သန့်စင်သောဝါစေ့မှ အဆီ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း မှ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိပါဝင်ပြီး မပြည့်ဝဆီ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိပါဝင်သည်။ သန့်စင်ထားသော ဝါစေ့ဆီသည် အရသာရှိပြီး ရွှေရောင်ရှိသည်။ ပရိုတင်းဓာတ်ကြွယ်ဝပြီး လူတို့စားသုံးရန်သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်အစာအတွက် အသုံးပြုသည်။ ဝါစေ့ကိုဆီကြိတ်၍ ဆပ်ပြာ၊ ဖယောင်းတိုင်၊ အလှကုန်ပစ္စည်းများကဲ့သို့ အဆီကို အခြေခံသောအလှကုန်ပစ္စည်း ထုတ်ကုန်များထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ဝါစေ့ဖတ်ကို တိရစ္ဆာန်အစားအစာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။စာရေးသူတို့နိုင်ငံ၏ ရေ၊ မြေသဘာဝနှင့် ဝါ သီးနှံစိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းမှု အလားအလာကောင်းများ ရှိသည့်အတွက် ဝါသီးနှံကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရန် လိုအပ်ပေသည်။ ဝါသီးနှံ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် ပြည်တွင်းအလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများရရှိပြီး စားသုံးဆီဖူလုံရေးကိုပါ အထောက်အကူပြုသည်။ ပြည်တွင်း အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများရှိပါက လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ဝင်ငွေစီးဆင်းမှုကောင်းပြီး နိုင်ငံ၏စီးပွားရေးအခြေအနေသည်လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝါသီးနှံသည် နိုင်ငံတော်၏ အရေးပါသော သီးနှံစိုက်ပျိုး ထုတ်လုပ်မှု ၁၀ မျိုးစာရင်းတွင် တစ်မျိုးအဖြစ် ထည့်သွင်းထားရာ နိုင်ငံ၏စီးပွားရေးတိုးတက်ရေးအတွက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုတိုးတက်မြင့်မားရေးကို တွန်းအားပေးလျက်လည်းရှိသည်။ စာရေးသူ တို့နိုင်ငံတွင် အရည်အသွေးမြင့်ချည်များကို ပြည်ပနိုင်ငံများမှ တင်သွင်းလျက်ရှိသောကြောင့် အရည်အသွေးမြင့် ချည်မျှင်ရှည်ဝါမျိုးများကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးပြီး အဆင့်မြင့်ချည်ထည်များ ထုတ်လုပ်နိုင်သည်အထိ ဆောင်ရွက်ကြရန် လိုအပ်ပါသည်။ ထို့နည်းတူ စွာပင် ဝါကိုအခြေခံသော ထုတ်ကုန်များထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံ့စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမည့်အပြင် ဝါသီးနှံစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုမှ အသေးစားနှင့် အလတ်စားစီးပွားရေး (Micro, Small and Medium Enterprises -MSME) လုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပြီး နိုင်ငံ့စီးပွားဖွံ့ဖြိုးရေးဆီးသို့ ဦးတည်နိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ပြည်တွင်းကုန်ကြမ်း လိုအပ်ချက်အပြင် ပြည်ပမှ ဝါအခြေခံထုတ်ကုန်ဖြစ်သောချည်ထည်တင်သွင်းမှုကိုလည်း လျှော့ချနိုင်မည့်အပြင် ပြည်ပဝယ်လိုအားကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန်နှင့် ဝါအခြေခံပြည်တွင်း MSME လုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာပြီး နိုင်ငံ့စီးပွားရေးကောင်းမွန်လာမည်ဖြစ်သည်။ထိုကဲ့သို့ နိုင်ငံ့စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးရေးဆီသို့ ဦးတည်နိုင်စေရန်အတွက် နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် ရက် ၁၀၀ အတွင်း Quick Win ရရှိစေမည့် အစီအစဉ်များ ချမှတ်ထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထိုရက် ၁၀၀ Quick Win အစီအစဉ်တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာနက စိုက်ပျိုးတောင်သူများသို့ အားလုံးစိုက်ပျိုးနိုင်စေရန်နှင့် စိုက်ပျိုးစရိတ်လောက်ငစေရန်အတွက် စိုက်ပျိုးစရိတ်ချေးငွေ တိုးမြှင့်မည့်အစီအစဉ်လည်း ပါဝင်သည်။ အတိုးနှုန်းပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ ယခင်အတိုင်းပင်တစ်နှစ်လျှင် ငါးရာခိုင်နှုန်းဖြင့်ပင် သီးနှံအမျိုးအစားအလိုက် စပါး၊ ဂျုံ၊ ချည်မျှင်ရှည်ဝါတို့အတွက် ယခင်တစ်ဧကလျှင် ကျပ်တစ်သိန်းခွဲမှ ယခု ကျပ်သုံးသိန်းအထိ တိုးမြှင့်ထုတ်ချေးပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ သီးနှံအမျိုးအစားအလိုက် ထုတ်ချေးရာတွင် ဝါသီးနှံစိုက်ပျိုးသူများလည်းပါဝင်နေသည်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် ဝါသီးနှံစိုက်ပျိုးနိုင်စေရေးနှင့် ဝါသီးနှံထုတ်ကုန်ကိုအခြေခံပြီး နိုင်ငံ့စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် အကောင်အထည်ဖော် လုပ်ဆောင်လိုကြောင်း ထင်ရှားပေသည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိစိုက်ပျိုးထားသော ဝါသီးနှံငါးသိန်းကျော်မှ တစ်ဧက ဝါပိဿာ ၇၀၀ ထွက်ပါက ဧကငါးသိန်းအတွက် စုစုပေါင်းဝါပိဿာ သန်း ၃၅၀ ထွက်မည်။ အဆိုပါ ဝါပိဿာ သန်း ၃၅၀ က ချည် ပိတ်ကိုက် ၁၃၇၀ ဒသမ ၆ သန်းထွက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ သန်း ၅၀ ဖြင့် တွက်ချက်ကြည့်ပါက တစ်ဦးလျှင် ချည်ပိတ် ၂၇ ဒသမ ၄၁ ကိုက် အသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဝါပိဿာ သန်း ၃၅၀ မှ ဝါစေ့ပိဿာ သန်း ၂၁၀ ထွက်မည်။ ယင်းတို့ကို အဆင့်ဆင့် ကြိတ်ခွဲသန့်စင်ပြီး စားသုံးရန်အတွက် ဝါစေ့ဆီပိဿာ ၁၈ ဒသမ ၁၉ သန်းခန့်(၂၉၇၀၅ တန်) ထွက်နိုင်ကြောင်း သိရသည်။ထို့ကြောင့် ဝါသီးနှံသည် ပြည်တွင်းစီးပွားရေး အတွက်မျှော်လင့်ချက်ရှိသည့်အတွက် အထွက်နှုန်း မြင့်ဝါစိုက်ပျိုးရေးကို စနစ်တကျလုပ်ဆောင်ပါက နိုင်ငံအနေဖြင့်လည်း နိုင်ငံခြားငွေသုံးစွဲမှုကို လျှော့ချ နိုင်ပြီး ပြည်တွင်းအနေဖြင့်လည်း အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ သို့ပါ၍ နိုင်ငံတော်မှ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သူများကို ပံ့ပိုးကူညီမှုများ ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိရာ ဝါစိုက်တောင်သူများအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ဝါသီးနှံကို အခြေခံထုတ်လုပ်သော MSME လုပ်ငန်းများကို အားသွန်ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ကြခြင်းဖြင့် နိုင်ငံ့စီးပွားဖွံ့ဖြိုးရေးဆီသို့ ဦးတည်ချီတက်ကြပါစေကြောင်း တိုက်တွန်းရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ။moi

Tue, 04/28/2026 - 12:00

နို့တစ်ခွက်ရဲ့နောက်ကွယ်က နို့စားနွားမွေးမြူရေး

နေ့စဉ်လှုပ်ရှားရုန်းကန်ရတဲ့ ပြည်သူအများစုအတွက် နံနက်ခင်းအိပ်ရာနိုးနိုးချင်း နွားနို့တစ်ခွက် သောက်ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ သိပ်တော့မလွယ်ကူလှပါဘူး။ မြို့ကြီးပြကြီးတွေမှာတောင် သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနဲ့ အာဟာရပြည့် နွားနို့တစ်ခွက်ရဖို့ ခက်ပါတယ်။ ရံဖန်ရံခါ ဒါမှမဟုတ် အားနည်းနေတယ်လို့ ခံစားရ တဲ့အချိန်တွေမှာ အာဟာရအတွက် နွားနို့တစ်ခွက် သောက်ကြည့်ဖို့ လူတိုင်းကြိုးစားဖူးကြပါလိမ့်မယ်။ နွားနို့သောက်ရင်း တစ်ခါတလေတော့ မေးခွန်းတစ်ခုလည်း ပေါ်လာနိုင်ပါသေးတယ်။ ဒီနွားနို့က ဘာတွေကောင်းကျိုးပေးသလဲ၊ ဘယ်လိုနွားတွေကနေ နွားနို့ရသလဲ။နွားနို့ဟာ လူ့အာဟာရအတွက်အရေးကြီးတဲ့ အစားအစာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကယ်ဆီယမ်၊ ပရိုတင်း၊ ဗီတာမင် B12 စတဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေကြောင့် အရိုးခိုင်မာရေးနဲ့ ကိုယ်ခံအားဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေလို့ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အပြည့်စုံဆုံး သဘာဝအစားအစာ (Natural Food) တစ်ခုလို့တောင် ခေါ်နိုင်ပါတယ်။ နို့ထဲက ကယ်ဆီယမ်က အရိုးနဲ့သွားတွေကို ခိုင်မာစေသလို ပရိုတင်း က ကြွက်သားဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထောက်ပံ့ပေးတယ်။ ဗီတာမင် B12 လို အာဟာရဓာတ်တွေကလည်း အာရုံကြောစနစ်နဲ့ စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှုအတွက် အရေးကြီးတယ်။ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်တွေ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးရာမှာ နို့ဟာ အခြေခံအာဟာရတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူကြီးပိုင်းမှာလည်း အရိုးပျော့ခြင်း (Osteoporosis) လို ပြဿနာတွေကို လျော့နည်းစေရာမှာ အထောက်အကူဖြစ်တယ်လို့ WHO နဲ့ FAO ရဲ့ Nutrition Reports တွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။နို့စားနွားမွေးမြူရေးကဏ္ဍ နည်းပါးနေဆဲဖြစ်နို့စားနွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကို အများအားဖြင့် နွားမွေးတာ၊ နို့ထုတ်ယူပြီး ရောင်းတာလို့ ရိုးရိုး ရှင်းရှင်းမြင်ကြပေမယ့် အမှန်တကယ်တော့ နို့စား နွားမွေးမြူတာဟာ အစာထောက်ပံ့မှု(Feed) ကနေ စပြီး တိရစ္ဆာန်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု (Animal Health)၊ နို့ထုတ်လုပ်မှု (Milk Production)၊ ပြုပြင် ထုတ်လုပ်မှု (Processing)နဲ့ ဖြန့်ချိရေး(Distribu-tion )တွေအထိ ချိတ်ဆက်နေတဲ့ လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိတို့နိုင်ငံမှာ နို့စားနွားမွေးမြူရေးကဏ္ဍဟာ ရှိသင့်တဲ့ ထုတ်လုပ်နိုင်မှုထက် နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သလို ၂၀၂၃ ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ နို့ထုတ်လုပ်မှု စုစုပေါင်းတန် ၄၂၀၀၀၀ ခန့်သာရှိပြီး နို့စားနွားကောင်ရေ ၇၂၂၄၄ ကောင်သာရှိပါတယ်။ ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့မှာ တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို မွေးမြူထားတယ်လို့ သိရပါတယ်။တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာနဲ့ နွားနို့အတွက် နို့စားနွားမွေးမြူတဲ့ခြံတွေ အများအပြားရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွေမှာ နို့စားနွားကို လယ်ယာမြေထွန်ယက်ဖို့ အသုံးပြုတဲ့နွားတွေနဲ့ အတူတူ မွေးမြူတတ်ကြပါတယ်။ စီးပွားဖြစ် မွေးမြူမှု အများအပြားကိုတော့ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မိတ္ထီလာ၊ ကျောက်ဆည်၊ တံတားဦး၊ အမရပူရနဲ့ ပြင်ဦးလွင်တို့လို မြို့တွေမှာတွေ့ရပြီး နေပြည်တော် နဲ့ ရန်ကုန်မြို့အနီးတစ်ဝိုက်မှာလည်း တစ်ပိုင်တစ်နိုင် စီးပွားဖြစ်မွေးမြူမှုတွေ အတော်လေး များပြားလာပါတယ်။ဒီဒေသတွေကတော့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နို့စားနွား မွေးမြူရေးရှည်ကြာခဲ့တဲ့ ဒေသတွေလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကတည်းက ကမ္ဘာ့ဘဏ်ရဲ့ အကူအညီနဲ့ ပြင်သစ်၊ နယ်သာလန်၊ သြစတြေးလျနိုင်ငံတွေကနေ ဖရေရှန်၊ ဂျာစီ၊ ဂွမ်စီ၊ အေးရှားရား၊ နော်ဝေဂျင်ရွက်အပါအဝင် နို့စားနွား ခုနစ်မျိုးကို စတင်မွေးမြူခဲ့တယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေအရ သိရှိရပါတယ်။ အခုအခါမှာတော့ အဓိကအားဖြင့် ဖရေရှန်နဲ့ ဂျာစီနို့စားနွားတွေကို အများဆုံးမွေးမြူလျက်ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အကောင်ရေအနည်းငယ်သာမွေးတဲ့ မွေးမြူရေး သမားတွေကတော့ နို့စားနွားဆိုတာ နိုင်ငံတကာက သိကြတဲ့ ဖရေရှန်လို နို့အထွက်များတဲ့ မျိုးစစ်စစ် တွေ မဟုတ်ဘဲ ဒေသခံ Zebu နွားမျိုးတွေနဲ့ စပ်ထားပြီးမျိုးတွေကို အများဆုံးမြင်တွေ့ရမှာပါ။ မွေးမြူတဲ့ အခါမှာလည်း သမားရိုးကျ လွှတ်ကျောင်းစနစ်နဲ့ အဓိက မွေးမြူတဲ့ပုံစံမျိုးပါ။ဖရေရှန်နဲ့ ဂျာစီ နို့စားနွားနှစ်မျိုးကို ဥပမာပြရရင် ဖရေရှန်တစ်ကောင်ဟာ တစ်နေ့ကို ပျမ်းမျှ နို့ ၁၀ ပိဿာ (၁၆ လီတာလောက်) ထွက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့နို့မှာ အဆီဓာတ်က ၃ ဒသမ ၅ ရာခိုင် နှုန်းလောက်ပဲပါပြီး ဂျာစီကတော့ တစ်နေ့ကို နို့ ရှစ်ပိဿာ (၁၃ လီတာလောက်) ပဲထွက်ပေမယ့် အဆီဓာတ်က ငါးရာခိုင်နှုန်းအထိ ပါဝင်တယ်။ နို့စားနွားတစ်ကောင်ကို တစ်နှစ်မှာ ရက် ၃၀၀ လောက် နို့ညှစ်လေ့ရှိပြီး တစ်ရက်ကို အနိမ့်ဆုံး ငါးပိဿာကနေ အမြင့်ဆုံး ၁၃ ပိဿာ (၂၁ လီတာ လောက်)အထိ ထွက်တတ်တယ်လို့ သိရပါတယ်။အစာကျွေးပုံချင်းအတူတူပဲဆိုရင်တောင် မျိုးရိုးဗီဇချင်းမတူတဲ့အတွက် နို့ထွက်နှုန်းနဲ့ အရည်အသွေး ကွာသွားတာပါ။ ဒါကြောင့် နို့စားနွားမွေးမြူရေး ဖွံ့ဖြိုးဖို့အတွက် မျိုးဗီဇကောင်းတဲ့ နွားတွေကို မွေးမြူထုတ်လုပ်ဖို့ သိပ်ကိုအရေးကြီးပါတယ်။ နယူးဇီလန်နိုင်ငံမှာ ဖရေရှန်နဲ့ ဂျာစီကို မျိုးစပ်ပြီး “ကီဝီ ခရော့စ်” မျိုးစိတ်သစ်ကို ဖန်တီးခဲ့ရာ နို့ထွက်နှုန်းရော အရည်အသွေးပါ ကောင်းလာတယ်လို့ သိရ ပါတယ်။ကမ္ဘာတစ်ဝန်း နို့ထုတ်လုပ်မှုကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ နို့ထုတ်လုပ်မှုကို လေ့လာကြည့်ရင် FAO ရဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် စာရင်းအရ အိန္ဒိယ နိုင်ငံဟာ တစ်နှစ်ကို တန်ချိန် သန်း ၂၃၀ ကျော်နဲ့ နံပါတ်တစ်နေရာမှာ ရပ်တည်နေပါတယ်။ အမေ ရိကန်ပြည်ထောင်စုက တန်ချိန် သန်း ၁၀၀ ဝန်းကျင်၊ ဥရောပသမဂ္ဂက တန်ချိန် သန်း ၁၅၀ ဝန်းကျင် ထုတ်လုပ်တယ်။ လူဦးရေသုံးသန်းလောက်ပဲရှိတဲ့ နယူးဇီလန်နိုင်ငံက နို့ထွက်ပစ္စည်း တင်ပို့မှုမှာ ကမ္ဘာ့အဆင့်ရှိတယ်။ ဒါတွေကို ကြည့်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နို့စားနွားမွေးမြူရေးအခြေအနေကို နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ရင် မြန်မာနိုင်ငံက ဘယ်လောက်အထိ နောက်ကျနေတယ်ဆိုတာ သိသာပါလိမ့်မယ်။ဒီနေရာမှာ တကယ့်လက်တွေ့ဘဝ နေပြည်တော် ဇေယျာသီရိမြို့နယ်က မွေးမြူရေးသမား ကိုသန်းဌေးရဲ့ အတွေ့အကြုံကို မျှဝေလိုပါတယ်။ သူဟာ နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကျော် နို့စားနွားမွေးမြူခဲ့သူတစ်ယောက်ပါ။ သူ့မှာ နွားကိုးကောင်ရှိတယ်။ အစပိုင်းမှာ သူက နွားတွေကို မြက်ခင်းတွေမှာ လွှတ်ကျောင်းပြီး ကောက်ရိုးနဲ့ တစ်ခါတလေ ဖွဲနုကျွေးတယ်။ နွားတစ်ကောင်က တစ်နေ့ကို နို့သုံးလီတာလောက်ပဲရတယ်။ ပြောရရင် ရေသန့်ပုလင်း သုံးပုလင်းစာပဲ။ နောက်ပိုင်းမှာတော့ တောင်သူပညာပေးအစီအစဉ် တစ်ခုကနေ သင်ယူလိုက်ရတဲ့ နည်းလမ်းတွေ ရှိတယ်။ သူကနေဗီယာမြက်ကို သီးသန့်စိုက်ပျိုးပြီး နွားတွေကို တင်းကုပ်ထဲမှာပဲ ထိန်းကျွေးတဲ့စနစ်ကို ပြောင်းလဲကျင့်သုံးတယ်။ နွားတွေအတွက် သန့်ရှင်းတဲ့ရေကိုလည်း ပုံမှန်ဖြည့်ဆည်းပေးတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ သူ့နွားတွေရဲ့ နို့ထွက်နှုန်းဟာ တစ်နေ့ကို ငါးလီတာလောက်ကနေ ၁၀ လီတာလောက်အထိ တက်လာတယ်။ သူ့ဝင်ငွေကလည်း နှစ်ဆနီးပါး တိုးလာတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ပိုင်တစ်နိုင်မွေးသူတွေထဲမှာ ကိုသန်းဌေးလို သေသေချာချာစနစ်တကျနဲ့ လိုက်လုပ်တဲ့သူကတော့ အတော်လေးရှားမယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နို့စားနွားမွေးမြူရေးကဏ္ဍဟာ စိန်ခေါ်မှုတွေ အများကြီးရှိနေပါသေးတယ်။ မွေးမြူ တဲ့နွားရဲ့ မျိုးဗီဇက မကောင်းတာ၊ အစာကျွေးမွေးမှု အားနည်းတာနဲ့ နည်းပညာအသုံးပြုမှုကလည်း အလွန်နည်းပါးနေသေးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် နို့စားနွားတစ်ကောင်အတွက် အစာ ကုန်ကျစရိတ်က နွားတန်ဖိုးရဲ့ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် နို့ဈေးနှုန်းတည်ငြိမ်ဖို့ ဆိုတာ အစာစရိတ်ပေါ်မှာ အဓိကမူတည်နေတယ်လို့ ဆိုရမှာပါ။ ဒါ့အပြင် ရောဂါကျရောက်မှုကလည်း ကြီးမားတဲ့ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ နမူနာပြရရင် နို့အုံရောင်ရောဂါ (Mastitis) တစ်ခုတည်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နွားမွေးမြူရေးမှာ နှစ်စဉ် ကျပ်သန်း ၅၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးနေရတယ်လို့ သိရှိရပါတယ်။ဒါတင်မကသေးပါဘူး၊ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နို့ထွက် ပစ္စည်းစားသုံးမှုပမာဏဟာ အလွန်နည်းပါးနေပါ သေးတယ်။ FAO ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်အရ မြန်မာလူမျိုးတစ်ဦးဟာ တစ်နှစ်ကို နို့နဲ့ နို့ထွက်ပစ္စည်း ကီလိုဂရမ် ၂၀ ကနေ ၂၅ ကီလိုဂရမ်အထိပဲ စားသုံးမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။ ဒါဟာ အာရှ နိုင်ငံတွေရဲ့ ပျမ်းမျှအောက်၊ ဥရောပနဲ့ အမေရိကနိုင်ငံတွေရဲ့ ဆယ်ပုံတစ်ပုံလောက်ပဲ ရှိတဲ့အနေအထားဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မြို့ပြတွေမှာတော့ လူလတ်တန်းစား တိုးပွားလာတာနဲ့အမျှ နို့နဲ့ ဒိန်ချဉ်၊ ရေခဲမုန့် စတာတွေရဲ့ စားသုံးမှုဟာ တဖြည်းဖြည်းတိုးလာနေတယ်။ ဒီလိုတိုးလာတဲ့ လိုအပ်ချက်ဟာ ပြည်တွင်း နို့လုပ်ငန်းအတွက် အခွင့်အလမ်းတစ်ခုဖြစ်သလို ပြည်ပကနေ နို့ထွက်ပစ္စည်းတွေ တင်သွင်းနေရမှုကိုလည်း လျှော့ချနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးတစ်ခုလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။လက်ရှိမှာ မြန်မာနိုင်ငံဟာ နှစ်စဉ် အမေရိကန် ဒေါ်လာ သန်း ၁၀၀ ခန့် ကုန်ကျပြီး နို့ထွက်ပစ္စည်း တွေ ပြည်ပကနေ တင်သွင်းနေရတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြည်တွင်းမှာ နွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတွေ ဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ ရေခံမြေခံနဲ့ တိရစ္ဆာန်အစာတွေ လုံလောက်စွာ ရှိနေပြီးသားဆိုတာကို သတိပြုဖို့လိုပါ တယ်။ အဓိကကတော့ နည်းပညာအားဖြင့် မြင့်မားခြင်းမရှိသေးတဲ့ နို့ဆီနဲ့ နို့စိမ်းလိုမျိုး ထုတ်ကုန်တွေကို ပြည်တွင်းမှာ လုံလောက်အောင် ထုတ်နိုင်ရေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ဒီပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဖြေရှင်းနည်းတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ ပထမဆုံးအနေနဲ့ တောင်သူတွေ သမဝါယမအသင်း ဖွဲ့စည်းပြီး အစာ၊ တိရစ္ဆာန်ဆေးဝါး၊ သွင်းအားစုတွေကို အစုလိုက် ဝယ်ယူတဲ့ အလေ့အထကို ပြုစုပျိုးထောင်သင့်ပါ တယ်။ ဒီလိုလုပ်ရင် ကုန်ကျစရိတ် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ သက်သာသွားနိုင်မယ်လို့ သမဝါ ယမဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူတွေကဆိုပါတယ်။ ဒုတိယ အနေနဲ့ မေထုန်မဲ့သားစပ် (Artificial Insemination) နည်းပညာကို ပိုမိုကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုပြီး အပူပိုင်းဒေသတွေအတွက် သင့်တော်တဲ့ နို့စားနွား မျိုးတွေ ဖန်တီးပေးဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ တတိယအနေနဲ့ နို့ကို ဒိန်ချဉ်၊ ဒိန်ခဲ၊ နို့ဆီ၊ နို့စိမ်း၊ ထောပတ်အဖြစ် ပြုပြင်ပြီး တန်ဖိုးမြှင့်ထုတ်ကုန်တွေ ပိုမိုတိုးတက် ထုတ်လုပ်လာနိုင်ဖို့ ကြိုးပမ်းကြရမှာဖြစ်ပြီး နွားနို့သာမက ကျွဲနို့ကိုလည်း နို့ထွက်ပစ္စည်းအဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို သတိပြုသင့်ပါတယ်။ထို့အတူ နည်းပညာအသုံးပြုမှုလည်း အရေးကြီး ပါတယ်။ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးစစ်တမ်းတစ်ခုအရ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းက လယ်သမား ၅၀၀ ကို စစ်တမ်းကောက်ကြည့်ရာမှာ မိုဘိုင်းဖုန်း ကနေ နို့စျေးနှုန်း၊ ရာသီဥတုနဲ့ မွေးမြူရေးဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်တွေကို ရယူသုံးစွဲနိုင်တဲ့သူတွေဟာ ဒီလိုမလုပ်တဲ့သူတွေထက် ဝင်ငွေ ၃၀ ရာနှုန်းခန့် ပိုရတယ်လို့ တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။ အခုနောက်ပိုင်းမှာ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အက်ပလီကေးရှင်းတွေ၊ သတင်းဌာနတွေ များပြားလာတာမို့ ဒါတွေကို မျက်ခြည်မပြတ်စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး မျိုးပွားခြင်း၊ အစာကျွေးခြင်း၊ ဇီဝလုံခြုံရေးစနစ်တွေကို လေ့လာကြတာမျိုးနဲ့ နို့စားနွား မွေးမြူရေးကို တစ်ပိုင်တစ်နိုင် အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ပါတယ်။ဒေသနဲ့ကိုက်ညီတဲ့ နွားမျိုးတွေကိုလည်း ရွေးချယ်မွေးမြူဖို့လိုရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကလည်း စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုပါ။ အပူချိန် ၃၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထက်ကို ရောက်သွားရင် နွားတွေရဲ့ နို့ထွက်နှုန်းဟာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ကျဆင်းနိုင်တယ်လို့ နွား မွေးမြူရေး ကျွမ်းကျင်သူတွေက ဆိုကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် နွားတင်းကုပ်တွေကို ရေစီးရေလာကောင်း တဲ့ မြေမြင့်တွေမှာ ဆောက်လုပ်ပြီး သဘာဝလေဝင် လေထွက်စနစ်တွေ ထည့်သွင်းသင့်တယ်။ မွေးမြူ မယ့်ဒေသနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ နွားမျိုးတွေကိုလည်း ရွေးချယ်မွေးမြူဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါ့အပြင် နို့ကို ထုတ်လုပ်ပြီး ချက်ချင်းမထိန်းသိမ်းနိုင်ရင် အရည်အသွေး မြန်မြန်ကျဆင်းတတ်တာကြောင့် အေးခဲ စနစ်တွေကလည်း အလွန်အရေးကြီးတာမို့ အရည်အသွေးထိန်းသိမ်းမှု မြှင့်တင်ပေးဖို့လည်း လိုအပ် ပါတယ်။ယနေ့ကမ္ဘာမှာလည်း နို့စားနွားလုပ်ငန်းက စိန်ခေါ်မှုတွေ ကြုံနေရပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် နွားကထွက်ရှိတဲ့ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့က ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့တွေထဲကတစ်ခုဖြစ်တာကြောင့် ကမ္ဘာကြီး ရဲ့ အပူချိန်မြင့်တက်မှုကို အားပေးတယ်လို့ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးပညာရှင်တွေက ဆိုကြ ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နို့နဲ့ နို့ထွက်ပစ္စည်းအများအပြား ထုတ်လုပ်တဲ့ နိုင်ငံတွေဟာ Sustainable Dairy Farming နဲ့ Precision Dairy Farming လို နည်း ပညာအသစ်တွေကို အသုံးပြုပြီး ထုတ်လုပ်မှုတိုးမြှင့် တာနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုကို တစ်ပြိုင်နက် လျှော့ချတာမျိုး ရှာဖွေကြံဆနေကြရပါတယ်။ဒါတွေအားလုံးကို အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်စေဖို့ အစိုးရ၊ ပုဂ္ဂလိကအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ တောင်သူတွေ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့ လိုအပ်တယ်။ သမဝါယမ အသင်းတွေ ဖွဲ့စည်းပြီး စုပေါင်းမွေးမြူနိုင်ရေး ဆောင်ရွက်မယ်ဆိုရင် အရင်းအနှီးနည်းတဲ့ တောင်သူတွေပါ ပါဝင်လာနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ လက်တွေ့မှာ နိုင်ငံတော်က စတင်လုပ်ဆောင်ပေး နေတာကိုလည်း မြင်တွေ့ရပါတယ်။ နိုင်ငံခြား အကူအညီတွေကိုလည်း မဟာဗျူဟာကျကျ အသုံးချနိုင်ကြဖို့ ကြိုးပမ်းကြရမှာဖြစ်ပြီး အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံကိုလည်း သင်ယူနိုင်တယ်။ ဥပမာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ Amul ရဲ့ သမဝါယမစနစ်ဟာ သန်းနဲ့ချီတဲ့ နို့စားနွားမွေးမြူရေးသမားတွေရဲ့ ဘဝကို ပြောင်းလဲပေးနိုင်ခဲ့လို့ လေ့လာကြည့်နိုင်ပါ တယ်။ နွားမွေးမြူရေးနဲ့ ကျွဲမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတွေကို အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်ပြီး နို့ထွက် ပစ္စည်းထုတ်လုပ်နိုင်တဲ့ စက်ရုံတွေ တိုးချဲ့တည်ဆောက်နိုင်မယ်ဆိုရင် ပြည်တွင်းမှာ နို့ထွက်ပစ္စည်းတွေ ဖူလုံလာနိုင်ပြီး ပြည်ပငွေသုံးစွဲမှုကို သိသိသာသာ လျှော့ချနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။အနာဂတ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နို့စားနွားမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းဘယ်လိုပုံစံရှိလာနိုင်မလဲဆိုတာကို စိတ်ကူးကြည့်ရင် ကျေးလက်ဒေသမှာ မွေးမြူရေး လုပ်ငန်းဟာ သားသမီးတွေကို ပညာသင်ပေးနိုင်တဲ့ ဝင်ငွေဖြစ်လာနိုင်တယ်။ တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ နို့နဲ့နို့ထွက် ပစ္စည်းတွေ ပေါများလာနိုင်တယ်။ ပြည်ပက တင်သွင်းနေရတာတွေ လျော့ကျလာနိုင်တယ်။ ကလေးငယ်တွေရဲ့ အာဟာရဖွံ့ဖြိုးမှု ပိုမို အားကောင်းလာနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအိပ်မက်တွေ အကောင်အထည်ပေါ်ဖို့ဆိုရင် ဒီကနေ့ကစပြီး လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။နို့တစ်ခွက်ရဲ့နောက်ကွယ်က တန်ဖိုးကွင်းဆက် ဟာ ကြီးမားကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ နို့စားနွား တစ်ကောင်ရဲ့တန်ဖိုး၊ တောင်သူတစ်ယောက်ရဲ့ မျှော်လင့်ချက်နဲ့ ကလေးငယ်တွေရဲ့ အပြုံးတွေ ပါဝင်နိုင်သလို အာဟာရလိုအပ်နေသူတွေအတွက် ခွန်အားတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နောက်တစ်ခါ နို့တစ်ခွက်သောက်တဲ့အခါ ဒီအကြောင်းတွေကို သတိရပြီး သောက်ဖြစ်ဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။ ။MDN

Mon, 04/27/2026 - 12:00

မျိုး၊ မြေ၊ ရေ၊ နည်း လိုက်လျောညီ ပန်းတိုင်အထွက်နှုန်းဆီ

မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း ကြီးများအနက် လယ်ယာကဏ္ဍသည် အခြေခံအကျဆုံးလုပ်ငန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးကဏ္ဍများနှင့် အခြေခံကျစွာ အထောက်အပံ့ ပြုလျက်ရှိသည်မှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံသာယာဝပြောရေးနှင့် စားရေရိက္ခာ ပေါများစေရေးမှာ နိုင်ငံအတွက် လိုအပ်ချက် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုပန်းတိုင်နှစ်ရပ် အောင်မြင်ရန်အတွက် ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးက မိမိတို့ကျရာအခန်းကဏ္ဍမှ ပိုမိုပါဝင်ကြိုးစားဆောင်ရွက်ကြရပါမည်။ ထိုသို့ ဆောင်ရွက်ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြစ်သည့် ကျေးလက်နေပြည်သူများဖြစ်ပြီး လယ်ယာလုပ်ငန်းဖြင့် တိုင်းကျိုးပြည်ပြု ဆောင်ရွက်နေကြသည့် တောင်သူဦးကြီးများ၏ အခန်းကဏ္ဍက လွန်စွာအရေးကြီးလှသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဆန်စပါးကို နေ့စဉ်စားသုံးမှုအတွက် မရှိမဖြစ် အခြေခံထား၍ စားသောက်နေကြဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ နောင်တွင် ဂျုံကို အစားထိုး ပြောင်းလဲစားသောက်ကြရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။ လက်ရှိတွင် တောင်သူလယ်သမားဦးကြီးများ၏ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးပေးမှုကြောင့် ပြည်သူများ စားရေရိက္ခာပြည့်ဝစွာ နေထိုင်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် တောင်သူလယ်သမားများသည် အဓိကကျေးဇူးရှင်များ ဖြစ်ပါသည်။ မိမိတို့နိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နေသည့် သီးနှံများမှာ ပြည်တွင်း၌ အဓိကစားသုံးသည့် သီးနှံဖြစ်သော စပါးနှင့် ဆီထွက်သီးနှံများဖြစ်သည့် မြေပဲ၊ နှမ်း၊ နေကြာ၊ ပြည်ပပို့ကုန် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ စက်မှုကုန်ကြမ်းသီးနှံများဖြစ်သော ဝါ၊ ကြံနှင့် နှစ်ရှည်ပင်များဖြစ်သည့် ကော်ဖီ၊ ရော်ဘာ၊ မီးဖို ချောင်သုံးသီးနှံ ငရုတ်၊ ကြက်သွန်၊ အာလူးနှင့် သစ်သီးဝလံများ၊ နှစ်ရှည်သီးနှံများ ဖြစ်ပါသည်။ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတွင် သီးနှံများဖြစ်ထွန်း အောင်မြင်ပြီး အထွက်နှုန်းကောင်းမွန်စေရန် အတွက် မျိုး၊ မြေ၊ ရေ၊ နည်းဟူသည့် နည်းလမ်းလေးမျိုးဖြင့် ဆောင်ရွက်သွားရန် လိုအပ်သည်။ သီးနှံအလိုက် ရေမြေဒေသနှင့်ကိုက်ညီသည့် မျိုးကောင်းမျိုးသန့်များ သုံးစွဲစိုက်ပျိုးခြင်း၊ စိုက်ပျိုး မြေများ၏ မြေဆီလွှာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဓာတ်မြေဩဇာ သို့မဟုတ် သဘာဝမြေဩဇာများကို အသုံးပြုရန်လည်း လိုအပ်သည်။ ဓာတ်မြေဩဇာများ ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်ချိန်တွင် ဒေသအလိုက်ရရှိနိုင်သည့် သဘာဝမြေဩဇာကို ပြည့်စုံကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ထုတ်လုပ်သုံးစွဲသွားနိုင်ရန် နည်းလမ်းများနှင့် ပညာပေးမှုများရှိပြီးဖြစ်သည့်အလျောက် အဆိုပါနည်းလမ်းများ ပိုမိုအသုံးပြုနိုင်ရေး အားထုတ်ကြရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။ ပိုက်ဆံလျှော်ကဲ့သို့ သစ်စိမ်းမြေသြဇာများ စိုက်ပျိုး၍ ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်း၊ မြေဆွေးများ ပြုလုပ်သုံးစွဲခြင်း၊ ဓာတ်မြေသြဇာနှင့် ဇီဝမြေသြဇာတို့ကို သဘာဝမြေသြဇာများနှင့်တွဲဖက်၍ အသုံးပြုခြင်း၊ အပင်ကြီးထွားမှုအတွက် လိုအပ်သော သွင်းအားစုများ လုံလုံလောက်လောက် ထည့်သွင်းပေးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေများကို စနစ်တကျသုံးစွဲခြင်း၊ ဒေသနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေသည့် စိုက်နည်းစနစ်များ ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ခေတ်မီစိုက်ပျိုး နည်းစနစ်များဖြင့် စိုက်ပျိုးခြင်းစသည်တို့ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြရမည်ဖြစ်သည်။ လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင်များတွင် လယ်ယာလုပ်သားရှားပါးမှုများနှင့်စပ်လျဉ်း၍လည်း ခေတ်မီစက်ကိရိယာများ အသုံးပြုဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် အချိန်နှင့် လုပ်အားတို့ လျော့နည်းသက်သာစေမည့်အပြင် လေလွင့်ဆုံးရှုံးမှုများကိုလည်း လျော့နည်းစေမည်ဖြစ်ပါသည်။ တောင်သူဦးကြီးများအနေဖြင့် မျိုး၊ မြေ၊ ရေ၊ နည်း စသည့်နည်းလမ်းလေးသွယ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည့် ပန်းတိုင်အထွက်နှုန်းများရရှိပြီး ဝင်ငွေပိုမိုရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံအတွက် ဝင်ငွေများရရှိပြီး နိုင်ငံ့စီးပွားရေးကို များစွာအထောက်အကူပြုမည် ဖြစ်ပါသည်။ သီးနှံများ ပန်းတိုင်အထွက်နှုန်းရရှိရေးနှင့်အတူ သီးနှံစိုက်စွမ်းအား မြှင့်တင်နိုင်ရေးအတွက်လည်း ဆောင်ရွက်ကြရမည်ဖြစ်ရာ မိုးစပါးတစ်သီးသာ စိုက်ပျိုးကြသော မြေယာများအပေါ်တွင် ဒေသ၊ ရေ၊ မြေ အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး သီးထပ်သီးနှံ အပြည့်အဝ စိုက်ပျိုးနိုင်ရေးနှင့် သီးညှပ်စိုက်ပျိုးနိုင်ရေးတို့ကိုလည်း ပိုမိုဆောင်ရွက်ကြရမည် ဖြစ်ပါ သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာနမှ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အလိုက် ဒေသနှင့်ကိုက်ညီသည့် သီးနှံပုံစံ စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်များကို နည်းပညာပေး ဆောင်ရွက်ထားပြီးဖြစ်ရာ တောင်သူများအနေဖြင့် မိမိဒေသနှင့် ကိုက်ညီသည့် သီးထပ်သီးညှပ်စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်များကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးသွားရန် လိုအပ်ပါသည်။ တောင်သူဦးကြီးများအနေဖြင့် သီးနှံများ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာတွင် နိုင်ငံတကာဈေးကွက် လိုအပ်ချက်နှင့်အညီ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်သို့ ပိုမိုတိုးတက် တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ရေးအတွက် ဈေးကွက်လိုအပ်ချက်နှင့်ကိုက်ညီသော သီးနှံစိုက်ပျိုး ထုတ်လုပ်မှုများကို အရှိန်အဟုန်မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သီးနှံများ၏ အထွက်နှုန်းတိုးတက်စေရေး ဆောင်ရွက်မှုအပြင် စိုက်ပျိုးသမျှ သီးနှံတိုင်း၏ အရည်အသွေးကောင်းမွန်ရေးကို လည်း ဂရုပြုကြရန် လိုအပ်ပါသည်။ ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်များ အဆင့်မီမီထုတ်လုပ်နိုင်လျှင် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပဈေးကွက်တွင် မျက်နှာပန်းလှလှ ဈေးကွက်ဝင်စွာ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ မိမိတို့ထုတ်လုပ်လိုက်သည့် ထုတ်ကုန်ပစ္စည်း အရည်အသွေးကောင်းမွန်နေသမျှ ဈေးကွက်သည်လည်း ကျယ်ပြန့်နေမည်သာဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် လယ်ယာသီးနှံများ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတိုးတက်ရေးနှင့် ပြည်တွင်းပို့ကုန် များ တင်ပို့နိုင်ရေးအတွက် တန်ဖိုးမြှင့်ထုတ်ကုန်များ တိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် MSME လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာအောင် အားပေးဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။ နည်းပညာလိုအပ်ချက်များနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများအတွက် လိုအပ်သည့် ငွေကြေးအရင်းအနှီးများ ရရှိရေးကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပေးနေပါသည်။ အလားတူ ခေတ်မီစိုက်ပျိုးနည်းပညာများနှင့် ဈေးကွက်ဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို တောင်သူလယ်သမားကြီးများ အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ သိရှိအသုံးချနိုင်ရေးအတွက် တောင်သူလယ်သမား ကဏ္ဍရုပ်သံလိုင်း (Farmer Channel) အစီအစဉ်များ၊ လယ်ယာစီးပွားသတင်းများ ထုတ်ပြန်ပေးလျက်ရှိသည်။ ထို့ပြင် စိုက်ပျိုးနည်းပညာများ လွယ်လင့်တကူရရှိနိုင်ရန် မိုဘိုင်းဖုန်းများမှ Mobile Appli-cation ဖြင့် မိုးလေဝသသတင်းများ၊ လယ်ယာကဏ္ဍနှင့် ဈေးကွက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ၊ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ နည်းပညာများကိုလည်း စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာနနှင့် သက်ဆိုင်ရာဌာနများက ထုတ်ပြန်ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည့်အတွက် တောင်သူလယ်သမားများ သိရှိလိုသည့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်နှင့် နည်းပညာများကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ လေ့လာသိရှိနိုင်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ တောင်သူလယ်သမားဦးကြီးများ လူမှုဘဝမြင့်မားရေးအတွက် နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် ဘက်‌ပေါင်းစုံမှ ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်မှုပြုနေသကဲ့သို့ တောင်သူ လယ်သမားကြီးများကလည်း ဥစ္စာရင်လိုဥစ္စာရင်ခဲ ပိုမိုကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်ကို တွေ့မြင်ရပါသည်။ တောင်သူလယ်သမားဦးကြီးများ၏ စွမ်းအားဖြင့် နိုင်ငံအတွက် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးကို အခြေခံသည့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုများကို အောင်မြင်စွာဖော်ဆောင်နိုင်ပြီး တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးကို တိုးတက်စေနိုင်မည်ဖြစ်ပါကြောင်း ရေးသားတင်ပြလိုက်ရပါသည်။ ။MDN

Wed, 04/22/2026 - 12:00

သီးနှံများတွင် ဓာတ်မြေဩဇာအသုံးပြုမှု အစားထိုးနည်းပညာများ

တောင်သူဦးကြီးများ၏ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအတွက် ဓာတ်မြေဩဇာ အစားထိုးသုံးစွဲမှု နည်းပညာများစွာရှိသည့်အနက် နည်းပညာအသစ်တစ်ခုအနေဖြင့် ဇီဝမြေဩဇာများ အသုံးပြုခြင်းအကြောင်းကို ရေးသားဆွေးနွေးလိုပါသည်။ အဏုဇီဝမြေသြဇာများအကြောင်း ယနေ့ခေတ် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတွင် ဓာတုမြေသြဇာများ အလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဂေဟစနစ်နှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများသည် ရေရှည်တွင် မတည်တံ့နိုင်တော့သည့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာပါသည်။ ယခုဓာတ်မြေဩဇာများ ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှုကြောင့် ယင်းတို့ကို အသုံးလျှော့ပြီး သီးနှံပင်များ အထွက်မလျော့စေရေး အခြားနည်းလမ်းများကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုရန် လိုအပ်လာပါသည်။ ဇီဝမြေသြဇာဆိုသည်မှာ အကျိုးပြုအဏုဇီဝပိုးများ ပါဝင်သော သဘာဝပစ္စည်းများဖြစ်ပြီး မြေဆီလွှာ၏ သဘာဝဖြစ်စဉ်များကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေကာ သီးနှံအထွက်နှုန်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည့် အဓိကဖြေရှင်းချက်တစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။ ဤဇီဝမြေသြဇာများသည် လေထုထဲမှ နိုက်ထရိုဂျင်ကို ဖမ်းယူပေးခြင်း၊ မြေကြီးအတွင်းရှိ မပျော်ဝင်နိုင်သော အာဟာရဓာတ်များကို ပျော်ဝင်စေခြင်း၊ ဖော့စ်ဖရပ်ဓာတ်များ စုပ်ယူပေးနိုင်ခြင်း၊ အပင်များ၏ ရောဂါဒဏ်နှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင် ရည်မြှင့်တင်ပေးခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်ပါသည်။ ဇီဝမြေသြဇာများ၏ အမျိုးအစားနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များ ဇီဝမြေသြဇာများကို ယင်းတို့ လုပ်ဆောင်ပေးသော အဓိကအာဟာရဓာတ်အလိုက် ခွဲခြားနိုင်ပါသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဗက်တီးရီးယားများ၊ မှိုများ၊ ရေမှော်များနှင့် အက်တီးနိုမိုင်ဆီးတီးစ် (Actino-mycetes) များ ပါဝင်တတ်ကြပါသည်။ အဆိုပါ အဏုဇီဝပိုးများသည် အမြစ်ဝန်းကျင် မြေလွှာအတွင်း အဓိကလှုပ်ရှားကြပြီး မြေဆီလွှာ၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် ရေထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်းကိုလည်း ကောင်းမွန်စေပါသည်။ ရိုင်ဇိုဘီယမ် (Rhizobium) နှင့် ပဲမျိုးရင်းဝင်အပင်များ၏ အပြန်အလှန်အကျိုးပြုပုံ ရိုင်ဇိုဘီယမ်နှင့် ပဲမျိုးရင်းဝင်အပင်များ၏ ဆက်နွှယ်မှုသည် ကမ္ဘာ့နိုက်ထရိုဂျင် သံသရာ (World Nitrogen Cycle) တွင် အလွန်အရေးကြီးပြီး တစ်နှစ်လျှင် နိုက်ထရိုဂျင်တန်ချိန် သန်း ၂၀၀ ခန့် ကို ဇီဝနည်းဖြင့် ဖမ်းယူပေးနေပါသည်။ ဥပမာ - ပဲပုပ်၊ မြေပဲနှင့် ကုလားပဲ၊ ပဲတီစိမ်း၊ စားကျက်ပဲမျိုးများစသည့် ပဲမျိုးရင်းအပင်များသည် တစ်ဟက်တာလျှင် လေထဲမှ နိုက်ထရိုဂျင် ၂၀၀ မှ ၃၀၀ ကီလို ဂရမ်အထိ ဖမ်းယူနိုင်စွမ်းရှိကြပါသည်။ အမြစ်ဖုဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် အချက်ပြစနစ် အမြစ်ဖုဖြစ်ပေါ်ရေးအတွက် အပင်နှင့် ဗက်တီးရီးယားကြားတွင် ရှုပ်ထွေးသော မော်လီကျူးအဆင့် ဆက်သွယ်မှုတစ်ခု လိုအပ်ပါသည်။ နိုက်ထရိုဂျင် နည်းပါးချိန်တွင် အပင်က ဖလေဗိုလ်နိုက် (Flavo-noids) ဒြပ်ပေါင်းများကို ထုတ်လွှတ်ပြီး ရိုင်ဇိုဘီယမ်ပိုးများကို ဆွဲဆောင်ပါသည်။ ထိုအခါ ဗက်တီးရီးယားက နော့ဖြစ်စဉ်အကြောင်းရင်း (Nodfactors) ဟုခေါ်သော အချက်ပြမော်လီကျူးများကို ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပြီး အပင်၏အမြစ်ကို ဝင်ရောက်ကာ အမြစ်ဖုများ စတင်တည်ဆောက်ပါသည်။ ရိုင်ဇိုဘီယမ်မျိုးစိတ်များ (Rhizobium species) နှင့် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ပဲမျိုးများ (Legumes) ရိုင်ဇိုဘီယမ်မျိုးစိတ်များသည် စိုက်ပျိုးရေးတွင် အရေးကြီးသော ပဲမျိုးတစ်မျိုးချင်းနှင့် သီးသန့် သဟဇာတဆက်နွှယ်မှုကို လေ့လာနိုင်ပါသည်။ ဇီဝမြေဩဇာများ အသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် အားနည်းချက်၊ အကန့်အသတ်များ ၁။ သက်တမ်းတိုခြင်းနှင့် အသက်ရှင်နိုင်မှုလျော့နည်းခြင်း ဇီဝမြေဩဇာများသည် အသက်ရှင်သော မိုက်ခရိုတ်များ၊ သေးငယ်သော အဏုဇီဝသက်ရှိများ (Living Microbial Organisms) ပါဝင်သောကြောင့် လွယ်ကူစွာ သေဆုံးနိုင်ပါသည်။ အပူချိန်မြင့်ခြင်း၊ နေရောင်တိုက်ရိုက်ထိခြင်း၊ စိုထိုင်းဆမြင့်ခြင်းတို့ကြောင့် မိုက်ခရိုတ်များ သေဆုံးနိုင်သည်။ အသုံးမပြုမီတိုင်အောင်ပင် အာနိသင်လျော့နည်းသွားနိုင်သည်။ ရေခဲသေတ္တာ သို့မဟုတ် အေးမြသောနေရာများ မရှိခြင်းကြောင့် သိမ်းဆည်းမှု မကောင်းခြင်း ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ (မြန်မာနိုင်ငံရှိတောင်သူဦးကြီးများ၊ ကျေးလက်ဒေသများအတွက် အဓိက ပြဿနာဖြစ်နိုင်ပါသည်။) အကျိုးဆက်။ လယ်သမားများ အသုံးပြုသော်လည်း အကျိုးသက်ရောက်မှု မမြင်ရခြင်း၊ အထွက်တိုး မလာခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ ၂။ ပြင်ပပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများကြောင့် ထိခိုက်လွယ်ခြင်း အဏုဇီဝသက်ရှိများသည် မြေဆီလွှာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအပေါ် အလွန်ထိခိုက် လွယ်ပါသည်။ မြေချဉ်ငန်ဓာတ် (pH) (အက်စစ်/ အာလကလီများလွန်းခြင်း)၊ ရေဓာတ် (ခြောက်သွေ့လွန်းခြင်း သို့မဟုတ် ရေများလွန်းခြင်း)၊ အပူချိန်မြင့်/ နိမ့်ခြင်း၊ ဆားဓာတ်များခြင်း။ အကျိုးဆက်။ အရည်အသွေးကောင်းသော ဇီဝမြေဩဇာများပင် မသင့်လျော်သော မြေများတွင် မအောင်မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၃။ မူလမြေကြီးအတွင်းရှိ အဏုဇီဝပိုးများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်မှု အသစ်ထည့်သွင်းသော အဏုဇီဝပိုး၊ မိုက်ခရိုတ်များသည် မြေထဲရှိ မူလမိုက်ခရိုတ်များနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ရသည်။ မူလအဏုဇီဝပိုးများက ထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။ အကျိုးမရှိသော မျိုးကွဲများရှိနိုင်သည်။ အကျိုးဆက်။ အသုံးပြုသော အဏုဇီဝပိုးများသည် အပင်အမြစ်တွင် မစွဲမြဲဘဲ လေထဲမှ နိုက်ထရိုဂျင် ဖမ်းယူမှုအားနည်းသွားနိုင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၄။ တောင်သူလယ်သမားများ၏ နည်းပညာအပေါ် နားလည်မှုအားနည်းခြင်း တစ်ဧကလျှင် ဇီဝမြေဩဇာ အသုံးပြုရမည့် အရေအတွက်၊ ပမာဏနှုန်းထားများ မှားယွင်းတွက်ချက်မိခြင်း၊ မြေဩဇာအသုံးပြုချိန်မမှန်ခြင်း (ဥပမာ – နေရောင်ထဲတွင် အသုံးပြုခြင်း)၊ မြေဩဇာများကို မျိုးစေ့လူးနယ်မှု နည်းစနစ်မမှန်ခြင်း၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ ဓာတုမြေဩဇာများနှင့် မသင့်လျော်စွာ ရောစပ်အသုံးပြုခြင်း။ အကျိုးဆက်။ ဇီဝမြေဩဇာအကျိုးသက်ရောက်မှု လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် မအောင်မြင်ခြင်း ဖြစ်သွားနိုင်ပါသည်။ ၅။ ဓာတုဆေးပစ္စည်းများနှင့် မကိုက်ညီမှု ပိုးသတ်ဆေး၊ မှိုသတ်ဆေးများသည် အကျိုးပြု အဏုဇီဝပိုး၊ မိုက်ခရိုတ်များကို သေစေနိုင်ပါသည်။ တောင်သူလယ်သမားများက တစ်ပြိုင်နက် ရောစပ်အသုံးပြုတတ်သည်။ အကျိုးဆက်။ အကျိုးပြု အဏုဇီဝပိုးမိုက်ခရိုတ် များ နိုက်ထရိုဂျင်၊ ဖော့စ်ဖရပ်တို့ ဖမ်းယူမပေးနိုင်ခင်၊ အလုပ်မလုပ်မီ သေဆုံးသွားခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၆။ အကျိုးသက်ရောက်မှု နှေးကွေးခြင်း ဤဇီဝမြေဩဇာများသည် ဓာတုဓာတ်မြေဩဇာများကဲ့သို့ အကျိုးသက်ရောက်မှု ချက်ချင်းမထင်ရှားပါ။ (ဥပမာ- အပင်များချက်ချင်း စိမ်းလန်းမလာပါ။) သက်ရောက်မှု အကျိုးကျေးဇူးများကို အချိန်ယူရသည်။ အကျိုးဆက်။ လယ်သမားများက ဤဇီဝမြေဩဇာများက ထိရောက်မှုမရှိ၊ အလုပ်မလုပ်ဘူးဟု ထင်မြင်နိုင်ပါသည်။ ၇။ အရည်အသွေးထိန်းချုပ်မှု ပြဿနာများ ဇီဝမြေဩဇာအတု သို့မဟုတ် အရည်အသွေးနိမ့် ထုတ်ကုန်များရှိနိုင်ခြင်း၊ အဏုဇီဝမိုက်ခရိုတ် အရေအတွက် မလုံလောက်ခြင်း၊ မလိုအပ်သော အခြားအဏုဇီဝပိုးများနှင့် ရောနှောနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အကျိုးဆက်။ တောင်သူများ ယုံကြည်မှုလျော့နည်းလာနိုင်ပါသည်။ ၈။ သိုလှောင်နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်မှု ပြဿနာများ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ဇီဝမြေဩဇာများအသုံးပြုရန် အအေးခန်းစနစ် မရှိခြင်း၊ နေပူအောက်တွင် သယ်ယူပို့ဆောင်နေရခြင်းတို့ ရှိပါသည်။ အကျိုးဆက်။ တောင်သူလယ်သမားများထံ ရောက်ရှိချိန်တွင် အဏုဇီဝပိုးများ သေဆုံးပြီး မြေဩဇာက အာနိသင်မရှိ၊ အကျိုးမရှိဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၉။ သီးနှံအလိုက် သတ်မှတ်မှုလိုအပ်ခြင်း Biofertilizer အချို့သည် သီးနှံအလိုက် သီးသန့်အသုံးပြုရသည်။ဥပမာ - ရိုင်ဇိုဘီယမ် (Rhizobium) မြေဩဇာသည် သီးသန့်ပဲသီးနှံ၊ စားကျက်ပဲအပင်များ ပဲလွမ်း၊ ကုလားပဲ၊ ကလိုဗာ၊ အယ်လဖာဖာ စသည်တို့ အတွက်သာ သီးသန့်သဟဇာတဖြစ်၊ သင့်လျော်ပါသည်။ တောင်သူဦးကြီးများအနေဖြင့် မမှန်ကန်သော မျိုးကွဲရွေးချယ်မိနိုင်ပါသည်။ အကျိုးဆက်။ လေထဲမှနိုက်ထရိုဂျင်ဖမ်းယူမှု မရရှိနိုင်တော့ဘဲ အကျိုးမရှိဖြစ်သွားနိုင်ပါသည်။ ၁၀။ လယ်ယာတွင် အသုံးပြုရာ အခက်အခဲများ ဇီဝမြေဩဇာများနှင့် မျိုးစေ့ကို လူးနယ်ရာတွင် အရိပ်အောက်၌ အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ အစိုဓာတ်၊ ရေဓာတ်အမြဲရရှိနေရန် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရပါမည်။ ဇီဝမြေဩဇာများ မျိုးစေ့တွင် ကပ်နေရန် မျိုးစေ့ကပ်လုပ်ငန်းများ အလုပ်ရှုပ်နိုင်ပါသည်။ အကျိုးဆက် ။ ထို့ကြောင့် တောင်သူလယ်သမားများသည် အသုံးပြုရန်လွယ်ကူသော ဓာတုဓာတ်မြေဩဇာကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သွားနိုင်ပါသည်။ ၁၁။ စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ် ချက်ချင်းမရရှိခြင်း ဤဇီဝမြေဩဇာများသုံးစွဲခြင်းဖြင့် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများ (မြေဆီလွှာကောင်းမွန်မှု) ရရှိလာနိုင်သော်လည်း သီးနှံအထွက်တိုးမှု ချက်ချင်းမမြင်ရခြင်း ဖြစ်တတ်ပါသည်။ အကျိုးဆက်။ တောင်သူများအသုံးပြုလိုမှု နည်းပါးလာနိုင်ပါသည်။ ၁၂။ အထောက်အပံ့နှင့် လမ်းညွှန်မှုနည်းပါးခြင်း ဤနည်းပညာအသုံးပြုရန် တောင်သူပညာပေးလုပ်ငန်းများ မလုံလောက်ပါ၊ တောင်သူများရှိရာ ကျေးရွာများတွင် သရုပ်ပြစမ်းသပ်ကွက်များ နည်းပါးခြင်း၊ မရှိခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အကျိုးဆက်။ နောက်ဆုံးတော့ တောင်သူများက ဤနည်းပညာအပေါ် ယုံကြည်မှုမရှိခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ စာရေးသူ၏အတွေး စိုက်ပျိုးရေးသုတေသနဦးစီးဌာန ရေဆင်းတွင် ဇီဝမြေဩဇာများကို ဝယ်ယူနိုင်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီ/ လုပ်ငန်းများက ဇီဝမြေဩဇာများအနေဖြင့် အီးအမ်မြေဩဇာ (EM-Effective Microorganisms Fertilizer)၊ ဘာမထီစမ်း-တြိုင်ဂိုဒါးမားအရည် (Liquid Trichoderma) စသည်ဖြင့် ရောင်းချနေသည်ကိုတော့ သတိထားမိပါသည်။ လေ့လာချက်အရ ခေတ်မီစိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နိုင်ငံဖြစ်သော ဩစတြေးလျနိုင်ငံ လယ်ယာမြေများ၊ ဩစတြေးလျတောင်သူများ ၂၀ - ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း လောက်က ဤနည်းပညာကို ဓာတ်မြေဩဇာ အစားထိုးမဟုတ်ဘဲ အထွက်တိုး၊ မြေဆီလွှာ၊ မြေဆီ ဩဇာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရန် ပူးတွဲအသုံးပြုနေသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ၁၉၈၇ - ၈၈ ခုနှစ် စာရေးသူ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကွင်းစလန်တက္ကသိုလ်တွင် မဟာစိုက်ပျိုးရေးပညာသင်တန်း တက်ရောက်စဉ်ကတည်းက တောင်သူဦးကြီးတိုင်း မိမိလယ်ယာမြေ အိမ်ထဲတွင် ရေခဲသေတ္တာ အပိုရှိပြီး ရိုင်ဇိုဘီယမ်အပါအဝင် ဇီဝမြေဩဇာများကို ရေခဲသေတ္တာထဲ ထည့်သိမ်းထားကာ စိုက်ခါနီးမှ စိုက်ကွင်းထဲတွင် ထည့်သွင်းစိုက်ပျိုးသည့် ဓလေ့ကို သတိပြုမိခဲ့ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အကျိုးပြုဇီဝသက်ရှိပိုးများ၊ သီးနှံမျိုးစေ့များနှင့် သဟဇာတရပြီး အထွက်ပိုတိုးကြပါသည်။ မြန်မာ့တောင်သူဦးကြီးများ ရေရှည်အကျိုးရှိစေရန်အတွက် ဤနည်းပညာများကို ကွင်းသုတေသနများစွာ၊ တောင်သူစိုက်ကွင်းများထဲ သရုပ်ပြစိုက်ခင်းများစွာ ပြုလုပ်သင့်ပါသည်။ အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းများ ပူးတွဲဆောင်ရွက်ရန် အကြံပြုလိုပါသည်။ ။MDN

Wed, 04/22/2026 - 12:00

သီးနှံပင်နှင့် မြေဆီလွှာအကျိုးပြု သဘာဝတီကျစ်မြေသြဇာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲကြပါစို့

မြေသြဇာသည် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အရေးပါသည်။ လူသားနှင့်သက်ရှိများအတွက် အာဟာရ ဓာတ်လိုအပ်သကဲ့သို့ပင် စိုက်ပျိုးသီးနှံပင်များအတွက်လည်း အာဟာရဓာတ်လိုအပ်သည်။ အပင် များအတွက် လိုအပ်သောအာဟာရဓာတ်ကို မြေသြဇာများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ မြေသြဇာကို ဓာတ်မြေသြဇာနှင့် သဘာဝမြေသြဇာဟူ၍ ခွဲခြားထားပါသည်။ ဓာတ်မြေသြဇာကို လူတိုင်းသိကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် စိုက်ပျိုးတောင်သူတိုင်း ဓာတ်မြေသြဇာကို အသုံးပြုနေကြသည်။ သဘာဝမြေသြဇာဟူသည် တိရစ္ဆာန်အညစ်အကြေးများနှင့် ဟင်းသီး ဟင်းရွက်အဆွေးများဟု အကြမ်းအားဖြင့် ဆိုနိုင်သည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ (တီကျစ် မြေဩဇာ) သည် သဘာဝမြေသြဇာအမျိုးအစား၌ ပါဝင်သည်။တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် နည်းပညာ ခက်ခဲမှုမရှိခြင်း၊ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာခြင်း၊ နေရာ မရွေးပြုလုပ်နိုင်ခြင်း၊ လိုအပ်သလောက်ကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းနှင့် မြေသြဇာ အဆင့်အတန်းမြင့်မားခြင်းတို့ကြောင့် သုံးစွဲသူများအနေဖြင့် အကျိုးရှိစေသည်။ ထို့ပြင် တီကောင် စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် အော်ဂဲနစ်နည်းစနစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုးမည့်တောင်သူများအတွက် အားထားစရာ မြေသြဇာတစ်မျိုးလည်းဖြစ်သည်။တီကျစ်မြေသြဇာသုံးစွဲခြင်းရည်ရွယ်ချက်နှင့်အရေးပါပုံအထူးသဖြင့် တီကျစ်မြေသြဇာထုတ်လုပ် သုံးစွဲရခြင်းမှာ ဓာတ်မြေသြဇာများ နှစ်စဉ်သုံးစွဲနေ ခြင်းကြောင့် ပျက်စီးလာသော မြေဆီလွှာပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်ဖြစ်သလို ပျက်စီးလာသောမြေဆီလွှာကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေရန်ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် မြေဆီလွှာကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ မှိုသတ်ဆေး၊ ပိုးသတ်ဆေးများ နှစ်စဉ် အသုံးပြုခြင်းကြောင့် အဆိပ်သင့်နေရသည်။ အဆိုပါဓာတုဆေးများကြောင့် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝပိုးမွှားများသေဆုံးခြင်း၊ ပွားများမှုနှေးကွေးခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။ အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် တီကျစ်မြေသြဇာထုတ်လုပ်သုံးစွဲခြင်းသည် လိုအပ်သော ကဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်သည်။ တချို့ဒေသများ၌ သဘာဝမြေသြဇာဖြစ်သော နွားချေးကဲ့သို့ မြေသြဇာ မျိုးရရှိရန်ခက်ခဲပါသည်။ ထိုကဲ့သို့ ခက်ခဲသောဒေသများတွင် တီကောင်မွေးမြူ၍ တီကျစ်မြေသြဇာ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲခြင်းဖြင့် ထိုပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဓာတုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးသော တောင်သူများပင် တီကျစ်မြေသြဇာ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲပါက ဓာတ်မြေသြဇာသုံးစွဲမှု ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် လျှော့၍သုံးစွဲနိုင်ပြီး မြေဆီလွှာပျက်စီးမှုကိုလည်း ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါသည်။တီကျစ်မြေသြဇာဆိုသည်မှာတီကျစ်မြေသြဇာဆိုသည်မှာ လယ်ယာဥယျာဉ်ခြံသီးနှံပင်များ၊ ဘေးထွက်ပစ္စည်းဖြစ်သည့် ကောက်ရိုး၊ စပါးခွံ၊ အမှိုက်သရိုက်များ၊ သစ်ရွက်များ၊ သစ်ပင်အကြွင်းအကျန်များ၊ ဗေဒါ၊ ဂျပ်စက္ကူ၊ သတင်းစာစက္ကူ၊ ငှက်ပျောအူ၊ ငှက်ပျောရွက်ခြောက်များ၊ ဖရဲသီးခွံ၊ မီးဖိုချောင်သုံးစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ၊ စားသောက်ဆိုင်မှ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ၊ ထမင်းဆိုင်မှ စွန့်ပစ်သောအကြွင်းအကျန်များကို နွားချေးနှင့် ရောသမပြီး မြေဆွေးပြုလုပ်ပေးနိုင်သော တီကောင်များထည့်ပေး၍ ထိုတီများမှစားသုံးပြီး ပြန်လည် စွန့်ထုတ်ပေးသော မြေဆွေးကို တီကျစ်စာမြေဆွေး သို့မဟုတ် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာဟုခေါ်သည်။အကျိုးပြုတီကောင်မျိုးစိတ်နှင့် သဘာဝကမ္ဘာပေါ်တွင် တီကောင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ရှိသည်။ သို့သော် အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေး အတွက် အသုံးဝင်သောမျိုးစိတ် အနည်းငယ်သာ ရှိပါသည်။ အဆိုပါတီကောင်မျိုးစိတ်ကို အုပ်စုနှစ်စု ခွဲထားသည်။ ပထမအုပ်စုမှာ မြေဆီလွှာအပေါ်ယံလွှာတွင် နေထိုင်ကျက်စားသောအုပ်စုနှင့် မြေဆီ လွှာအတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်ကျက်စားသောအုပ်စုတို့ဖြစ်သည်။ မြေဆီလွှာအပေါ်ယံတွင် နေထိုင် သော တီကောင်များသည် လတ်ဆတ်သော ဇီဝပစ္စည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် မြေကြီး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကို စားသုံးကာ မြေဆွေးပြုလုပ်ပေးသည့်အုပ်စုဖြစ်သည်။ ထိုတီကောင်များသည် အနီရောင် တီကောင်များဖြစ်သည်။ ထိုမျိုးစိတ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုနှင့် ကိုက်ညီသဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံတွင် ကောင်းစွာပေါက်ပွားရှင်သန်ကြသည်။ မွေးမြူရာတွင်လည်း ယခုမျိုးစိတ်ဖြစ်သော အနီရောင်တီကောင်မျိုးစိတ်သာဖြစ်သည်။ဒုတိယအမျိုးအစားမှာ မြေကြီးအတွင်းပိုင်း၌ကျက်စားနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ မြေကြီးအတွင်းပိုင်း၌ မြေဆွေးရောစပ်မှု အားကောင်းသောမြေအမျိုး အစားတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ထိုတီကောင်များသည် ညဘက်၌သာ လှုပ်ရှားသွားလာလေ့ရှိကြသည်။ အကြောင်းမှာ အလင်းရောင်ကို မနှစ်သက်ကြ သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ တီကောင်မွေးမြူမည်ဆိုပါက မိမိမွေးမြူမည့် ဒေသရာသီဥတုနှင့်ကိုက်ညီသောအမျိုးအစားကို ရွေးချယ်မွေးမြူဖို့လိုပါသည်။ သို့မှသာ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာများများ ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် တီကျစ်စာမြေသြဇာအဖြစ် မွေးမြူထုတ်လုပ်သင့် သော တီလေးမျိုးရှိပါသည်။ ယင်းတို့မှာ (၁) ဥရောပ မှပျံ့နှံ့သည့်မျိုး (The Red Worm)၊ (၂) ဥရောပမှ ပျံ့နှံ့သည့်မျိုး (The Tiger Worm)၊ (၃) အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့သည့်မျိုး (Indian Blue Worm)၊ (၄)အာဖရိကမှပျံ့နှံ့သည့်မျိုး (The Nightcrawler) တို့ဖြစ်သည်။အပူချိန်နှင့် ရာသီဥတုအထက်ကဖော်ပြခဲ့သော တီကောင်အမျိုးအစားများသည် မြန်မာနိုင်ငံရာသီဥတုနှင့်ကိုက်ညီသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကောင်းစွာရှင်သန်ပေါက်ပွားနိုင်သည်။ တီကောင်မွေးမြူ၍ တီကျစ်စာမြေသြဇာထုတ်လုပ်မည်ဆိုပါက အပူချိန်နှင့် ရာသီဥတု ကိုက်ညီဖို့လိုပါသည်။ တီကောင်များသည် ပူလွန်း၊ အေးလွန်းသောရာသီမျိုးကို မနှစ်သက်ကြပေ။ တီကောင်များကြိုက်နှစ်သက်သော အပူချိန်မှာ ၁၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်မှ ၂၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အတွင်း ဖြစ်ပြီး အပူချိန် ၃၀ ကျော်လွန်ပါက ပွားများနှုန်း ရပ်တန့်သွားသည်။ ထို့ထက် အပူချိန်ပိုမြင့်လာပါက သေဆုံးသည်အထိဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် တီကောင်မွေးမြူခြင်းသည် ရာသီဥတုနှင့် ဒေသအပူချိန်အပေါ်များစွာတည်မှီနေကြောင်း သတိပြုဖို့လိုပါသည်။တီမွေးမြူရေးကန်ပြုလုပ်ခြင်းတီမွေးမြူ၍ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ ထုတ်လုပ်မည်ဆိုပါက ပထမဆုံးမွေးမြူမည့်ကန် ပြုလုပ်ရပါမည်။ တီကောင်ကို အုတ်ကန်များဖြင့် မွေးမြူကြသည်။ တီကောင်သည် မြေကြီးအတွင်းနေထိုင်သောသတ္တဝါဖြစ်သည့်အတွက် အုတ်ကန်ဖြင့် မွေးမြူခြင်းဖြစ်သည်။ တီမွေးကန်ဆောက်လုပ်ရာတွင် အလျား ၁၀ ပေ၊ အနံ ၅ ပေ၊ အမြင့် ၃ ပေ အုတ်ကန်များပြုလုပ်ရသည်။ တချို့က ပလတ်စတစ်ပုံးများ၊ သစ်သားပုံးများဖြင့် မွေးမြူကြသည်။ အုတ်ကန်ကို မိမိမွေးမြူမည့်ပမာဏအလိုက် အနည်းအများပြုလုပ်နိုင်သည်။ အုတ်ကန်ပြုလုပ်ရာတွင် အောက်ခြေကို အရည်များအလွယ်တကူ လျှောဆင်းနိုင်စေရန် နိမ့်လျှောပြုလုပ်ပေးရပါမည်။ ထို့နောက်အုတ်ကန်၏ အောက်ခြေတွင် အုတ်ခဲကျိုး များထည့်ပေးရပါမည်။ ထို့နောက် အုတ်ခဲကျိုးပေါ်တွင် နွားချေးခြောက်ကို ခြောက်လက်မထူအောင် ခင်းပေးရသည်။ ထိုနွားချေးခြောက်ပေါ်၌ သစ်ရွက်များ၊ ပေါင်းမြက်များကို ရှစ်လက်မခန့် ထပ်ဖုံးပေးရပါမည်။ တီမွေးကန်ကို အမိုးမိုးပေးရသည်။ ထို့နောက် ထိုကန်ကိုအဖုံးဖုံး၍ အဖုံးကို လေဝင် လေထွက်ကောင်းစေရန် အပေါက်ဖောက်ပေးထားရပါမည်။ တီမွေးကန်ကို နံနက်တိုင်း ရေပန်းကရားဖြင့် ရေအနည်းငယ်ဖျန်းပေးပါ။ ရေခြောက်နေလျှင် တီကောင်များ သေတတ်သည်။ ရေဝပ်နေလျှင်လည်း သေတတ်သဖြင့် ရေဖျန်းရာတွင် ချင့်ချိန်ဖျန်းပေးရန် လိုပါသည်။ မွေးမြူမည့်တီမျိုးများကို မြန်မာနိုင်ငံ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း (ရန်ကုန်တိုင်း)၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက် သစ်သီးဝလံသုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဗဟို (လှည်းကူး)၊ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း (ပြင်ဦးလွင်) စသည်တို့တွင် ဆက်သွယ်ဝယ်ယူနိုင်ကြောင်း သိရသည်။တီကောင်အတွက် အာဟာရဓာတ်များတီမွေးမြူရေးကန် ပြုလုပ်ပြီးပါက ကန်အတွင်းသို့ တီကောင်များ ထည့်ပေးရသည်။ ထို့နောက် တီကောင်များအတွက် လိုအပ်သောအာဟာရများကို ကျွေးပေးရပါသည်။ တီကောင်အတွက် အာဟာရ ဓာတ်သည် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာအတွက် အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ တီကောင်ကြိုက်နှစ်သက်သော အစားအစာများကို များများကျွေးရသည်။ များများစားမှသာ တီကျစ်စာများများရမည်။ တီကောင်ကြိုက်နှစ်သက် သောအစာများမှာ-- ငှက်ပျောပင်၏ အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ငှက်ပျောခွံများ၊- သစ်ရွက်စိမ်းများ၊- ကြက်ဥ၊ ဘဲဥ၊- ဖျော်ပြီးသားကော်ဖီမှုန့်နှင့် လက်ဖက်ခြောက် ဖတ်များ၊- အမှည့်လွန်သစ်သီးများ၊- သစ်စေ့အခွံနှင့် လွှစာမှုန့်များ၊- ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အပုပ်များ စသည်တို့ကို ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။တီကျစ်မြေသြဇာထုတ်လုပ်ခြင်းတီကောင်များသည် အစိုဓာတ်ကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။ သို့သော် ရေဝပ်ခြင်းကို မနှစ်သက်ပေ။ တီမွေးကန်မခြောက်အောင် နေ့စဉ်သင့်သလောက် ရေဖျန်းပေးရသည်။ ဤကဲ့သို့ပြုလုပ်ပေးပါက တီကန် ထဲတွင်ရှိသော အာဟာရဓာတ်များသည် ရေအစိုဓာတ်နှင့်အတူ ပျော်ဝင်ကာ တီကန်အောက်ခြေသို့ စိမ့်ဝင်ရောက်ရှိသွားသည်။ အောက်ခြေရှိပိုက်မှ တစ်ဆင့်စုပ်ယူပါက ရေနှင့်အတူ နိုက်ထရိုဂျင် ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သော သဘာဝမြေသြဇာကို ရရှိပါသည်။ ထို့ပြင် တီကောင်များက လူတို့စားသုံး၍ စွန့်ပစ်လိုက်သော စားကြွင်းစားကျန်များနှင့် မြေဆီ မြေနှစ်များ၊ အပင်၏အစိတ်အပိုင်းများကို စားသုံးကာ မစင်အဖြစ် ပြန်လည်စွန့်ထုတ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းကို တီကျစ်စာဟုခေါ်သည်။ တီကျစ်စာသည် အပင်နှင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံများအတွက် သဘာဝ မြေသြဇာဖြစ်သည်။ တီကျစ်စာသည် အပင်အတွက် လိုအပ်သော နိုက်ထရိုဂျင်၊ ဖော့စ်ဖရပ်၊ ပိုတက်ဆီ ယမ်နှင့် ကယ်လ်စီယမ်တို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်သည့်အပြင် မြေဆီလွှာကို ထိန်းသိမ်းရာတွင်လည်း အရေးပါလှ ပါသည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာခဲကိုတီကောင်စတင်မွေးမြူပြီး သုံးလခန့်အကြာတွင် အညိုရောင်တီကျစ်စာမြေဆွေး သို့မဟုတ် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာရည် စတင်ရရှိမည်ဖြစ်ပါသည်။ တီမွေးမြူရေးကန်တစ်ကန်ကို တီကျစ်စာရည် သို့မဟုတ် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာရည် ၁၂ ဂါလန် အထိရနိုင်ကြောင်း သိရသည်။တီကျစ်မြေသြဇာရှိ အာဟာရဓာတ်များတီကျစ်စာမြေဆွေး သို့မဟုတ် တီကောင် စွန့်ပစ်မြေသြဇာတွင် သီးနှံပင်များအတွက် အာဟာရ ဓာတ်များပါဝင်နေသည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် အပင်များကို သန်စွမ်းစေသည်။ အသီးအထွက် နှုန်းကောင်းစေသည်။ အသီးအရောင်အသွေးလှစေသည်။ အသီးအနှံများကိုလည်း အရသာကောင်းမွန်စေသည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာမြေဆွေးရည်ကို မြေဆွေးရည် တစ်ဆ၊ ရေ ၁၀ ဆနှင့်ရော၍ ရွက်ဖျန်းမြေသြဇာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်စာမြေဆွေးကို သီးနှံအလိုက် ကျွေးနှုန်းများရှိပါသည်။ လယ်ယာသီးနှံအတွက်ဆို တစ်ဟက်တာလျှင် ခြောက်တန်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက် အတွက် တစ်ဟက်တာလျှင် ၁၂ တန်၊ သစ်သီးဝလံ အတွက် တစ်ဟက်တာလျှင် ၁၀ တန် ကျွေးပေးနိုင် သည်။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာတွင် ပါဝင်နေ သောအာဟာရဓာတ်များမှာ နိုက်ထရိုဂျင် ၄ ဒသမ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဖော့စ်ဖရပ် ၄ ဒသမ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပိုတက်စီယမ် ၁ ဒသမ ၈၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကယ်လ်စီယမ် ၀ ဒသမ ၈၉ ရာခိုင်နှုန်း၊ မဂ္ဂနီစီယမ် ၀ ဒသမ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီးပါဝင်နေသည်။ တီကောင် စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် သီးနှံပင်များအတွက် လိုအပ် သောအာဟာရဓာတ်များ ပါဝင်နေပါသည်။သီးနှံပင်နှင့် မြေဆီလွှာအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများတီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ် စာခဲတွင် အပင်အတွက်လိုအပ်သော အာဟာရဓာတ် များပါဝင်နေသည်။ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ ပြုလုပ်သုံးစွဲဖြင်းဖြင့် အောက်ပါ အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်။(၁) အပင်အတွက် လိုအပ်သောအာဟာရဓာတ် များကိုရရှိစေခြင်း၊(၂) အပင်များကိုရှင်သန်ကြီးထွားစေခြင်း၊(၃) အပင်များမျိုးအောင်စေရန် အထောက် အကူဖြစ်စေခြင်း၊(၄) အပင်၏အမြစ်များကို ခိုင်မာစေခြင်း၊(၅) အပင်အကျိုးပြု အဏုဇီဝပိုးများကိုပွားများ စေခြင်း စသည့်အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်။ထို့ပြင် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာကိုလည်း အကျိုးပြုပေးသည်။ မြေဆီလွှာအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများမှာ -(၁) မြေဆီကိုမြေသြဇာကောင်းစေခြင်း၊(၂) မြေကြီးအစိုဓာတ်ကိုထိန်းပေးခြင်း၊(၃) မြေဆီလွှာတိုက်စားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေး ခြင်း၊(၄) မြေကြီးအတွင်း အောက်ဆီဂျင်ပိုရောက် စေခြင်း၊(၅) မြေချဉ်ငန်ကိန်းကို ညီညွတ်မျှတစေခြင်း၊(၆) မြေဆီလွှာအတွင်း အဏုဇီဝပိုးကို ၁၀ ဆ မှ အဆ ၂၀ အထိ တိုးပွားလာစေခြင်း စသည့်အကျိုး ကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်။အခြားအကျိုးကျေးဇူးများတီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အကျိုးကျေးဇူးများစွာကို ရရှိစေပါသည်။ ဒါ့အပြင် အခြားအကျိုးကျေးဇူးများလည်း ရှိပါသေး သည်။ ယင်းတို့မှာ -(၁) နည်းပညာခက်ခဲမှုမရှိသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း၊(၂) စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးနိုင် သဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေခြင်း၊(၃) နေရာမရွေးပြုလုပ်နိုင်ခြင်း၊(၄) သဘာဝအော်ဂဲနစ်မြေသြဇာဖြင့် စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံများဖြစ်သည့်အတွက် စားသုံးသူများအနေဖြင့် ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပြီးသား ဖြစ်ခြင်း၊(၅) နွားချေးရှားပါးသောဒေသ၊ အထူးသဖြင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် နွားချေးအစားထိုးအသုံးပြုခြင်းဖြင့် နွားချေးထက်ပင် လိုအပ်သောအာဟာရဓာတ် နှစ်ဆပါဝင် နေခြင်း၊(၆) မြေဆွေးထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် မိမိခြံအတွက် သာမကဘဲ အမြောက်အမြားစီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရောင်းချနိုင်သည့်အတွက် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများရရှိစေခြင်း စသည့်အချက်တို့ဖြစ်သည်။ကမ္ဘာအနှံ့သုံးစွဲမှုအခြေအနေတီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ် မြေသြဇာကို စိုက်ပျိုးရေးလောက၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံက စတင်သုံးစွဲခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ စီးပွားဖြစ် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ကဖြစ်သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်လောက်မှစ၍ ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ၁၉၉၅ ခုနှစ်က စီးပွားဖြစ် အများအပြား ထုတ်လုပ် သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ ကျူးဘား၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့၌လည်း ထုတ်လုပ်သုံးစွဲလျက်ရှိပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်လောက်က စတင်ထုတ်လုပ်သုံးစွဲခဲ့သဖြင့် ဆယ်စုနှစ် နှစ်စု ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်ပါသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်မူ တီကောင် စွန့်ပစ်မြေသြဇာကို အများအပြားထုတ်လုပ်ရောင်းချသောကြောင့် ဝင်ငွေကောင်းသဖြင့် အညိုရောင်ရွှေ (Black Gold) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ တန်ချိန် ပေါင်း ၃ ဒသမ ၅ သန်း ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ စိုက်ပျိုး ရေးနိုင်ငံတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံကဲ့သို့ပင် ထုတ်လုပ်သင့်ပါသည်။တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာသည် အကျိုးကျေးဇူးများသဖြင့် ရှေးယခင်ကတည်းက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ အသီးသီးက တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနေကြပြီဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် ယခုကဲ့သို့ မြေဆီလွှာနှင့် အပင်အတွက် အကျိုးကျေးဇူးများလှသော တီကောင်စွန့်ပစ်မြေသြဇာ သို့မဟုတ် တီကျစ်မြေသြဇာကို သုံးစွဲသင့်ပါသည်။ စီးပွားဖြစ်လည်း ထုတ်လုပ်သင့်သလို စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကိုင်သော တောင်သူများအနေဖြင့် လည်း တစ်ပိုင်တစ်နိုင် မွေးမြူသုံးစွဲနိုင်ခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာကို အကျိုးပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း ရေးသားတင်ပြလိုက်ပါသည်။ ။ကိုးကား - - အစွမ်းထက်အော်ဂဲနစ်ဇီဝမြေသြဇာများ နေရောင်(စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်)။- အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေး၊ အော်ဂဲနစ်အစားအစာ များနှင့် ကျန်းမာရေး- ဒေါက်တာခင်မောင်လွင်။MDN

Tue, 04/21/2026 - 12:00

သဘာဝမြေဩဇာ တီကျစ်စာမြေဆွေးသုံးစွဲရေး အလေးထားစို့

လယ်ယာမြေများသည် နှစ်စဉ်သီးထပ်သီးညှပ် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုကြောင့် မြေဆီဩဇာများ ခန်းခြောက်ကာ မြေဆီလွှာ ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ မြေဆီဩဇာဓာတ်နည်းပါးသော လယ်မြေများအား လိုအပ်သည့် အာဟာရဓာတ်များရရှိရန် ဓာတ်မြေဩဇာများ ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အဆိုပါလယ်ယာမြေများသည် ဓာတ်မြေဩဇာထည့်သွင်းသော်လည်း အကျိုးမဲ့သော လယ်မြေများဖြစ်ပေါ်လာမည်ဖြစ်ရာ ပြန်လည်အသုံးချနိုင်စေရန် နည်းလမ်းများစွာဖြင့် လက်တွေ့သုတေသနပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။ သုတေသနဆောင်ရွက်ချက်များအနက်မှ လက်တွေ့အသုံးချရန်လွယ်ကူပြီး ကုန်ကျစရိတ်နည်းပါးသော တောင်သူလယ်သမားတိုင်း ကိုယ်တိုင်ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် သဘာဝမြေဩဇာများ ထုတ်လုပ်နိုင်သည့်နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ တီကောင်မွေးမြူပြီး တီကျစ်စာမြေဆွေးထုတ်လုပ်၍ မြေဆီဩဇာဓာတ် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းဖြစ်သည်။ တီကျစ်စာမြေဆွေးကို သုံးစွဲပေးခြင်းဖြင့် မြေဆီဩဇာဓာတ်ကုန်ဆုံး ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်နေသော လယ်ယာမြေများ ပြန်လည်ကောင်းမွန်ကာ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု တိုးတက်မြင့်မားလာမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ယနေ့အချိန်တွင် ဓာတ်မြေဩဇာဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လျက်ရှိရာ ကုန်ကျစရိတ် အထိုက်အလျောက် သက်သာစေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ရည်ရွယ်ချက် (၁) တောင်သူလယ်သမားများကိုယ်တိုင် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာပြီး လွယ်ကူစွာဖြင့် တစ်နိုင်တစ်ပိုင် ထုတ်လုပ်အသုံးပြုနိုင်ရန်။(၂) လူနှင့်ပတ်ဝန်းကျင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းပြီး သီးနှံစိုက်ပျိုးမှုတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အသုံးပြုနိုင်ရန်။(၃) မိမိတို့နေအိမ်တွင် နေ့စဉ်စွန့်ပစ်နေရသော စားဖိုဆောင် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ၊ အမှိုက်သရိုက်များကို အသုံးပြုပြီး မြေဩဇာထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် စွန့်ပစ်ရသည့်အမှိုက်များ ရှင်းလင်းပြီး မြေဆွေးအဖြစ် ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ရန်။(၄) သဘာဝမြေဩဇာဖြစ်သည့် တီကျစ်စာမြေဆွေးကိုအသုံးပြုပြီး ဓာတုကင်းလွတ်သီးနှံများ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းကာ သီးနှံအရည်အသွေးနှင့် ဈေးနှုန်းပိုမိုမြင့်မားစွာ ရရှိလာစေရန်။(၅) တီကျစ်စာမြေဆွေး အပါအဝင် သဘာဝမြေဩဇာများဖြင့်သာ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် သီးနှံများကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပဈေးကွက်သို့ တိုးချဲ့တင်ပို့သွားနိုင်ရန်။(၆) ဓာတ်မြေဩဇာများ သုံးစွဲမှုအား သိသိသာသာလျှော့ချ စိုက်ပျိုးသွားနိုင်စေရန်။တီကျစ်စာမြေဆွေးတီကျစ်စာမြေဆွေး ဆိုသည်မှာ တီကောင်များက သဘာဝအလျောက် မြေကြီး၊ သစ်ရွက်များ၊ သစ်ပင်အကြွင်းအကျန်များ၊ နွားချေးများ၊ လယ်ယာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကိုစားသုံး၍ ပြန်လည် စွန့်ထုတ်လိုက်သည့် တီကျစ်စာများကို သဘာဝမြေဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ တီကျစ်စာမြေဆွေးသည် တောင်သူလယ်သမားများအတွက် အသစ်အဆန်းမဟုတ်သော်လည်း တီကျစ်စာမြေဆွေး၏အကျိုးရှိပုံနှင့် များများစားစား ထုတ်လုပ်အသုံးပြုနိုင်ပုံတို့ကို သိရှိသူနည်းပါးလျက်ရှိသည်။ တီကျစ်စာမြေဆွေးကို ထုတ်လုပ်အသုံးပြုပြီး စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်ခြင်းသည် တည်တံ့ခိုင်မြဲသော အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေးကို လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် နည်းလမ်းကောင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစွာတွင် ဓာတုဓာတ်မြေဩဇာများ ထည့်သွင်းစိုက်ပျိုးထားသည့် သီးနှံများ စားသုံးမှုမှ သဘာဝမြေဆွေးဖြင့် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် သီးနှံများကို ရွေးချယ်စားသုံးလာကြသည်။ ထိုသို့ရွေးချယ် စားသုံးလာရခြင်းမှာလည်း ဓာတုဓာတ်မြေဩဇာများဖြင့် စိုက်ပျိုးထားသည့် သီးနှံများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဓာတုပိုးသတ်ဆေးများ၏ဓာတ်ကြွင်း အာနိသင် ဆိုးကျိုးများကြောင့်လည်း ဓာတုကင်းလွတ်သီးနှံများကို ဈေးကောင်းပေး၍ ဝယ်ယူအသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် သဘာဝမြေဩဇာများကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ရှာဖွေဖော်ထုတ် အသုံးပြုလာခဲ့ရာ ကုန်ကျစရိတ်အနည်းဆုံးဖြင့် လွယ်ကူစွာထုတ်လုပ်နိုင်သည့် တီကျစ်စာမြေဆွေး ထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းကိုလည်း ရှေ့တန်းတင်၍ ဆောင်ရွက်လာကြကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ဓာတုကင်းလွတ်သီးနှံ၊ အော်ဂဲနစ် (Organic)သီးနှံများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာတွင် ဓာတ်မြေဩဇာအစားထိုး သဘာဝမြေဩဇာများကိုထုတ်လုပ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ တီကောင်များကို ၎င်းတို့ကြိုက်နှစ်သက်သည့် နေထိုင်မှုပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အစာများဖန်တီးပေးပြီး တီကောင်များမျိုးပွားလာအောင် မွေးမြူ၍ တီကောင်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသောတီကျစ်စာမြေဆွေးသည် ထိရောက်မှုအရှိဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တီကောင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃ဝဝ ခန့်ရှိသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် နေထိုင်မှုပုံစံပေါ်မူတည်၍ တီကောင်မျိုးကွဲအုပ်စု (၃)စု ခွဲထားသည်။(၁) အပေါ်ယံမြေလွှာအောက်တွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော တီကောင်(၂) မြေကြီးအောက်တွင် နေထိုင်သော တီကောင်(၃) မြေဆွေး၊ သစ်ရွက်ဆွေး စသည်တို့တွင် နေထိုင်သော တီကောင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။(၁) အပေါ်ယံမြေလွှာအောက်တွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော တီကောင်မြေဆွေးပြုလုပ်မည့်အုပ်စုဖြစ်သည်။ တီကောင်သည် အနီရောင်ရှိပြီး အမြီးပြားသည်။ မြေမျက်နှာပြင်တွင်နေထိုင်၍ လတ်ဆတ်သောဇီဝပစ္စည်းများကို ၉၀ရာခိုင်နှုန်းစားသုံးပြီး မြေကြီးကို ၁၀ရာခိုင်နှုန်း စားသုံးသည်။ ၎င်းတီကောင်မျိုးများသည် တီကောင်စွန့်ပစ်မြေဆွေးကို ပုံမှန်လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။(၂) မြေကြီးအောက်တွင် နေထိုင်သောတီကောင်အသင့်ဖြစ်ပြီး မြေဆွေးများကို စားသုံးသည့်အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် မြေဆီလွှာရေစိမ့်ဝင်မှုနှင့် မြေဆွေးရောနှောပျံ့နှံမှုတို့ကို လုပ်ဆောင်သည်။ မြေမျက်နှာပြင်အောက် တိမ်သောအလွှာတွင် တွင်းများပြုလုပ်ပြီး နေထိုင်ကြသည်။(၃) မြေဆွေး၊ သစ်ရွက်ဆွေး စသည်တို့တွင် နေထိုင်သော တီကောင်တွင်းများပြုလုပ်ပြီးနေထိုင်ကြသည်။ ဓာတ်သတ္တုကြွယ်ဝသောမြေမျက်နှာပြင်မှ ပိုနက်သည့်အလွှာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ညအချိန်တွင် တွင်းထဲမှမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တက်၍ အစာများကိုသယ်ယူပြီး စားသုံးကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၎င်းသည်လည်း မြေဆီလွှာရေစိမ့်ဝင်မှုနှင့် မြေကြီးထဲသို့ မြေဆွေးနှင့်အာဟာရပျံ့နှံ့မှုတို့အတွက် အသုံးဝင်သည်။တီကျစ်စာမြေဆွေးကို ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်ကြသော အိန္ဒိယ၊ ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ ဗီယက်နမ်နှင့်လာအိုနိုင်ငံတို့တွင် တီကောင်မွေးမြူရေး လုပ်ငန်းအား သဘာဝမြေဩဇာထုတ်လုပ်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇-၁၉၉၈ ခုနှစ်မှစတင်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် တီကောင်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းနှင့် တီကျစ်စာမြေဆွေးထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ တန်ချိန်ပေါင်း ၃ ဒသမ ၅ သန်းကျော်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ တီကောင်မွေးမြူ၍ တီကျစ်စာမြေဆွေး ထုတ်လုပ်အသုံးပြုမှုနည်းပညာများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အာရှနှင့်ပစိဖိတ်ဒေသဆိုင်ရာ ကျေးလက်ဒေသ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး ဗဟိုဌာန(CIRDAP)တို့တွင် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တီကျစ်စာမြေဆွေးထုတ်လုပ်မှုသာမက တီကောင်များအား မြေဆီထက်သန်စေရန် စိုက်ပျိုးမြေများတွင် နှစ်စဉ်မျိုးထည့်သွင်းမွေးမြူလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လမှစ၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း (ယခုစိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာန) ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လှည်းကူးမြို့နယ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်သစ်သီးဝလံ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဗဟိုဌာနတွင် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ဌာနဆိုင်ရာခြံများ၊ အခြားဌာနများသို့ မျိုးများဖြန့်ဖြူးပေးခဲ့သည်။တီကျစ်စာမြေဆွေးတွင် အပင်အာဟာရဓာတ်ပါဝင်မှု• မြေချဉ်ငန်ဓာတ် - ၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်• နိုက်ထရိုဂျင် - ၄ ဒသမ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း• ဖော့စဖောရပ်စ် - ၄ ဒသမ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်း• ပိုတက်စီယမ် - ၁ ဒသမ ၈၂ ရာခိုင်နှုန်း• သစ်ဆွေးဓာတ် - ၁ဝ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း• ကယ်စီယမ် - ၀ ဒသမ ၈၉ ရာခိုင်နှုန်း• မဂ္ဂနီစီယမ် - ၀ ဒသမ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းမွေးမြူရန် တီကောင်အမျိုးအစား ရွေးချယ်ခြင်းတီကောင်များသည် ကမ္ဘာအနှံ့မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃ဝဝ ခန့်ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက်မှ တီကျစ်စာမြေဆွေးပြုလုပ်ရန် သင့်လျော်သော တီကောင်များအား ရွေးချယ်မွေးမြူရပါမည်။မွေးမြူသင့်သည့်နိုင်ငံခြား တီကောင်မျိုးများ(၁) Red Worm ဥရောပမှ ပျံ့နှံ့သည့်မျိုး(၂) Tiger Worm ဥရောပမှ ပျံ့နှံ့သည့်မျိုး(၃) Indian Blue Worms အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့သည့်မျိုး(၄) Night Crawler အာဖရိကမှ ပျံ့နှံ့သည့်မျိုးတီကျစ်စာမြေဆွေး ထုတ်လုပ်နည်းအဆင့်ဆင့်သဘာဝအလျောက် တီကောင်များမှ စားသုံးပြီး စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို စုဆောင်း၍ တီကျစ်စာမြေဆွေး စုဆောင်းရယူနိုင်သည်။ သို့သော် လူတို့ဖန်တီးပေးထားသောပတ်ဝန်းကျင်တွင် များများစား၊ မြန်မြန်အညစ်အကြေးစွန့်ပြီး မြန်မြန်မျိုးပွားသည့်မျိုးစိတ်များကို ရောနှောမွေးမြူသင့်သည်။ တီကောင်များကို မွေးမြူ၍ မြေဆွေးထုတ်လုပ်သောနည်းသည် သာမန်မြေဆွေး ထုတ်လုပ်နည်းထက် ပိုမိုအသုံးဝင်သည်။ တီကျစ်စာမြေဆွေးကို တောင်သူတစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ တောင်သူများ စုပေါင်း၍ဖြစ်စေ အလွယ်တကူရရှိနိုင်သော ပစ္စည်းများအသုံးပြု၍ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြသည်။အုတ်ကန်ကွန်ကရစ်ခွေတို့ဖြင့် မွေးမြူနိုင်ပြီး အုတ်ကန်ဖြင့် မွေးမြူနည်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်သည်။ပထမဦးစွာ အလျား ၁၀ ပေ၊ အနံ ၄ ပေ၊ အမြင့် ၃ ပေအရွယ် အုတ်ကန်တစ်ခုပြုလုပ်ပါ။ ကန်အောက်ခြေအား တစ်ဖက်သို့ အနည်းငယ်စောင်းနေအောင် တည်ဆောက်ရပါမည်။ သို့မှသာ တီကျစ်စာမြေဆွေးမှ အရည်များစီးစိမ့်မှုကောင်းစွာဖြင့် ပြင်ပသို့ ထွက်လာမည်ဖြစ်သည်။ကန်အောက်ခြေတွင် အုတ်ခဲကျိုး သို့မဟုတ် ကျောက်စရစ်ခဲအရွယ်တော်များအား ၁ လက်မခွဲခန့် ဖြန့်ခင်းထားရပါမည်။ ၎င်းနောက် မြေကြီးနှင့်နွားချေး/ကြက်ချေး၊ သစ်ရွက်ဆွေး အထူ ၆ လက်မမှ ၈ လက်မခန့် ဖြည့်တင်းပါ။ ထို့နောက် သစ်ရွက်အပိုင်းအစများ၊ စားကြွင်းစားကျန်များ၊ ပေါင်းမြက်များ ငှက်ပျောပင် ပင်စည်စဉ်းဖတ်များနှင့် လယ်ယာစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများအား ပုံပါအတိုင်း ကန်ပြည့်သည်အထိ တစ်လွှာစီဖြည့်ပါ။ နွားချေးသည် တီကောင်မွေးမြူရေးအတွက် အသင့်လျော်ဆုံးဖြစ်သည်။ကန်အတွင်းရှိပစ္စည်းများ စတင်ဆွေးမြည့်စေရန် ၄ ရက်မှ ၅ ရက်အထိ စောင့်ရပါမည်။ ပြီးလျှင် ကန်အတွင်းသို့ တီကျစ်စာမြေဆွေးစတင်ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သည့် တီကောင် ၁ဝဝဝ ထည့်ပေးရပါမည်။ (တီကောင်- မျိုးကွဲ (၄)မျိုး၊ တစ်မျိုးလျှင် အကောင်ရေ ၂၅ဝ ဖြင့် အကောင်ရေ ၁ဝဝဝ ခန့်ထည့်ပေးရပါမည်) အစိုဓာတ်ထိန်းရန်အပေါ်မှ ဂုန်နီအိတ်ခွံအဟောင်းများ၊ ဓနိရွက်များ၊ အုန်းလက်များ၊ သက်ငယ်ရွက်များဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားရပါမည်။ ရက် ၆၀ ခန့်တွင် တီကောင်များပွားများလာပြီး အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းအကြွင်းအကျန်များကို စားသုံးမည်ဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုလုံးအတွက် ၃ လခန့်သာ ကြာမြင့်ပြီး အညိုရောင်တီကျစ်စာမြေဆွေးများကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သစ်ရွက်၊ ပေါင်းမြက်များနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများအား တစ်ပတ်လျှင် တစ်ခါထပ်မံဖြည့်တင်းပေးလျှင် လုံလောက်သည်။ ထည့်သွင်းသောစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ၏ ချဉ်ငန်ဓာတ်မှာ (၆ ဒသမ ၅ မှ ၇ ဒသမ သုည)ရှိသင့်သည်။ နေ့စဉ် အစိုဓာတ် စိုစွတ်နေရုံရေလောင်းပေးရပါမည်။မွေးမြူကန်ကို ပွင့်လင်းရာသီတွင် သစ်ပင်ရိပ်၊ အဆောက်အအုံအရိပ်အောက်တွင် ပြုလုပ်ပါ။ မိုးရာသီတွင် ကန်အတွင်း မိုးရေများမဝင်နိုင်ရန် အမိုးတဲတည်ဆောက်ရပါမည်။ ကန်အတွင်းအောက်ခြေမှရေမဝင်အောင် ဂရုပြုပါ။ ကန်အတွင်းရေဝပ်ပါက မြေဩဇာထုတ်လုပ်မည့်တီကောင်များ သေဆုံးနိုင်သည်ကို သတိပြုပါ။ တီကျစ်စာမြေဆွေးမွေးမြူပြီး ၃ ရက်မှ ၄ ရက်အကြာတွင် ရေထွက်ပေါက်မှတစ်ဆင့် အရည်များကို ထုတ်ယူနိုင်သည်။ ၁ လခန့်ကြာလျှင် အသုံးပြုနိုင်သောမြေဆွေးကို စတင်ရရှိပါမည်။မြေဆွေးများ မထုတ်ယူမီ ရေဖျန်းခြင်းကို ၂ ရက်၊ ၃ ရက်ဖြတ်လိုက်ပါက တီကောင်များသည် ကန်အောက်ခြေအစိုဓာတ်ရှိရာသို့ ရောက်ရှိသွားသဖြင့် အပေါ်ပိုင်းတွင်ရှိသော တီကျစ်စာမြေဆွေးများကို ထုတ်ယူနိုင်ပါသည်။ လစဉ်မြေဩဇာ ၁ တန်နှင့် တီကျစ်စာမြေဆွေးအရည် ၁၂ ဂါလန်ခန့်ရရှိနိုင်သည်။ရရှိလာသော တီကျစ်စာမြေဆွေးများကိုအိတ်တွင်ထည့်၍ အေးသောနေရာတွင် စုဆောင်းသိုလှောင်နိုင်သည်။မွေးမြူရာတွင်သတိပြုရမည့်အချက်များ၁။ တီကောင်ပွားများမှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေသော အနံ့ပြင်းသည့် ဆေးရွက်ကြီး၊ ငရုတ်ပင်များ၊ ရှောက်မျိုးနွယ်အပင်များကို တီစာအဖြစ် မထည့်သင့်ပါ။၂။ ခြ၊ ပုရွက်ဆိတ်၊ ငှက်များရန်မှ အထူးဂရုပြုကာကွယ်ပါ။၃။ တီကောင်မစားသုံးနိုင်သည့် ပုလင်းကွဲ၊ ပလတ်စတစ်အပိုင်းအစများကို အစာတွင် မပါဝင်စေရပါ။တီကျစ်စာမြေဆွေးထုတ်လုပ်သုံးစွဲခြင်း အကျိုးကျေးဇူးများ၁။ လယ်ယာများတွင် မူလရှိရင်းစွဲထက် မြေဆီဩဇာပိုမိုထက်သန်လာခြင်း။၂။ မြေဆီဩဇာခန်း၍ ပျက်စီးနေသောမြေများတွင် ထယ်ရေးပြုပြင်ချိန်၌ မြေခံအဖြစ်ထည့်သွင်းသုံးစွဲ၍ သီးနှံပြန်လည်စိုက်ပျိုးနိုင်ခြင်း။၃။ တီကျစ်စာမြေဆွေးနှင့် တီကောင်ရုပ်ကြွင်းများကြောင့် မြေ၏ရုပ်ဂုဏ်သတ္တိ ပိုမိုကောင်းမွန်လာခြင်း။၄။ တီကောင် အမျိုးအစားအလိုက် မြေကြီးအတွင်း အထက်အောက် အပြန်အလှန်သွားလာခြင်းဖြင့် မြေဩဇာထက်သန်မှုဖြစ်စေခြင်း။၅။ မျိုးပွားမှုနှုန်း လျင်မြန်ခြင်းကြောင့် မြေဆီလွှာဖွဲ့စည်းမှု လျင်မြန်လာစေခြင်း။၆။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေဆွေးသည် မြေချဉ်ငန်ဓာတ်မျှတ၍ မြေဆီလွှာအတွင်း ထည့်သွင်းသုံးစွဲရန်ကောင်းခြင်း။၇။ တီကောင်စွန့်ပစ်မြေဆွေး အသုံးပြု၍ ဈေးကောင်းရသည့်ဓာတုကင်းလွတ်သီးနှံများ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း။၈။ မြေဩဇာထုတ်လုပ်ရန် လွယ်ကူပြီး ထုတ်လုပ်မှုအရင်းအနှီး နည်းကာ တောင်သူလယ်သမားတိုင်း ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း။၉။ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ အမှိုက်များကိုအသုံးပြုပြီး မြေဆွေးထုတ်လုပ်သည်ဖြစ်၍ လူနှင့်ပတ်ဝန်းကျင်အတွက် သန့်ရှင်းမှုကို ဖြစ်စေခြင်း။၁ဝ။ တီကောင်များက မြေကြီးအတွင်း ဝင်ရောက်၍ မြေတွင်း လေဝင်လေထွက်ကောင်းမွန်စေခြင်း။၁၁။ ဓာတ်မြေဩဇာအသုံးပြုမှုကို လျှော့ချနိုင်သဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုစရိတ် လျော့နည်းသက်သာစေခြင်း။၁၂။ တီကောင်စွန့်ပစ် မြေဆွေးကို လယ်ယာသီးနှံ၊ ဥယျာဉ်ခြံသီးနှံ၊ ပန်းအလှပင်စိုက်ခင်းနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်စိုက်ခင်းများတွင် နွားချေးဆွေး၊ မြေဆွေး၊ သစ်ရွက်ဆွေးများကဲ့သို့ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း။၁၃။ မြေဆီလွှာတွင် အပင်များအတွက် လိုအပ်သော N, P, K အာဟာရဓာတ်များ တိုးပွားစေရန်နှင့် ဓာတ်မြေဩဇာ၏ အာနိသင်ပိုမိုထိရောက်စေရန်၊ ဓာတ်မြေဩဇာနှင့်တီကျစ်စာ မြေဆွေး ၁ အချိုး ၃ ရောစပ်၍ မြေခံတွင်လည်းကောင်း၊ ပင်ကြား၊ တန်းကြားများတွင်လည်းကောင်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်းဖြင့် အပင်ကြီးထွားမှုနှင့် သီးနှံအထွက်နှုန်းတိုးတက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း။အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် တီကျစ်မြေဆွေးသည် တောင်သူလယ်သမားများ ကိုယ်တိုင် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစွာ အလွယ်တကူထုတ်လုပ် သုံးစွဲနိုင်ပြီး မြေဆီလွှာ၏ရုပ်ဂုဏ်သတ္တိ၊ ဓာတ်ဂုဏ်သတ္တိနှင့် ဇီဝဂုဏ်သတ္တိများကို ကောင်းမွန်စေပြီး မြေဆီလွှာဖွဲ့စည်းမှု အကျိုးပြုသည့်အတွက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု တိုးတက်မြင့်မားရေးကို အထောက်အကူပြုသည့် မြေဆွေးဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ “သဘာဝမြေဩဇာတီကျစ်စာမြေဆွေး သုံးစွဲရေး အလေးထားကြပါစို့”တိုက်တွန်းနှိုးဆော် ရေးသားလိုက်ပါသည်။ ။MWD

Mon, 04/20/2026 - 12:00

လုံခြုံရေးကဏ္ဍသတင်းများ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍသတင်းများ

စီးပွားရေးကဏ္ဍသတင်းများ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍသတင်းများ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေသတင်းများ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍ

စီးပွားရေးကဏ္ဍ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

စီးပွားရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေအကြောင်းဆောင်းပါးများ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

စီးပွားရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

လုံခြုံရေးကဏ္ဍ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍ

စီးပွားရေးကဏ္ဍ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေ

သီးနှံပင်နှင့် မြေဆီလွှာအကျိုးပြု သဘာဝတီကျစ်မြေသြဇာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲကြပါစို့

Article_Author

Posted_Date

Image

Body

Event & Guidlines

Contact

Quick Link

လုံခြုံရေးကဏ္ဍသတင်းများ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍသတင်းများ

စီးပွားရေးကဏ္ဍသတင်းများ

လူမှုရေးကဏ္ဍသတင်းများ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍသတင်းများ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေသတင်းများ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍ

စီးပွားရေးကဏ္ဍ

လူမှုရေးကဏ္ဍ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

စီးပွားရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

လူမှုရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍအကြောင်းဆောင်းပါးများ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေအကြောင်းဆောင်းပါးများ

လုံခြုံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

စီးပွားရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

လူမှုရေးကဏ္ဍအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေအကြောင်းဆွေးနွေးခြင်း

လုံခြုံရေးကဏ္ဍ

နိုင်ငံရေးကဏ္ဍ

စီးပွားရေးကဏ္ဍ

လူမှုရေးကဏ္ဍ

တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ

နည်းပညာကဏ္ဍ

အထွေထွေ

Article_Author

Posted_Date

Image

Body

ဆက်စပ်ဆောင်းပါးများ

Event & Guidlines

Contact

Quick Link