ထူးမြတ်သည့် တပို့တွဲလနှင့် မြန်မာ့ရိုးရာထမနဲပွဲတော်
Posted_Date
Image
Body
တပို့တွဲလသည် ချမ်းအေးခြင်း၊ ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ညီညွတ်ခြင်းတို့၏ပြယုဂ်ကို တစ်ပြိုင်တည်းခံစားရသည့်လတစ်လဖြစ်သည်။
“ပေါက်လဲပွင့်ငုံ ဆူးပန်းငုံ မီးပုံယာဂုပွဲ” (ကင်းဝန်မင်းကြီး)။ တပို့တွဲလအခါသမယတွင် ပေါက်လဲပန်း၊ ဆူးပန်းတို့ ဖူးဝေမြူးကြွ ပွင့်လန်းကြသည်။ တပို့တွဲလ၏စန်းယှဉ်နက္ခတ်မှာ မာဃနက္ခတ်ဖြစ်ပြီး ရာသီရုပ်မှာ ရေထမ်းသမားရုပ်ဖြစ်သည်။ ရဲရဲနီသော ပေါက်ပွင့်တို့က တပို့တွဲလ၏ထင်ရှားသော အမှတ်အသားဖြစ်သည်။ တပို့တွဲလကို ရာသီအားဖြင့် ကုံရာသီဟူ၍ မြန်မာမှုပြုခေါ်ဆိုကြသည်။ ရာသီပွဲတော်များမှာ မီးဖုန်းအလှူပွဲနှင့် ထမနဲအလှူပွဲတို့ဖြစ်သည်။
တပို့တွဲလကို ပုဂံခေတ်ကျောက်စာများတွင် “တပိုဒ်တွယ်၊ တပို့ထွယ်၊ တပိုင်တွဲ”ဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် တပို့တွဲဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ တပို့တွဲလတွင် ထန်းဖူး၊ ထန်းခိုင်တို့ကိုအောက်သို့ တွဲလောင်းကျအောင် ပြုလုပ်၍ ထန်းရည်နင်းသည်ကိုအစွဲပြုကာ တပို့တွဲလဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့ကြောင်း မှတ်သားရသည်။ တပို့တွဲလ၏အမည်သည် ထိုလရာသီတွင် ဖူးကြသီးကြသော ထန်းပင်ကိုအကြောင်းပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တပို့တွဲလနှင့်ပတ်သက်၍ “ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းယဉ်နင်းသည်၊ နှင်းစီစီငယ်နှင့်လေး”ဟူ၍ ရာသီပန်းနှင့် အေးချမ်းသော အချိန်အခါ၊ ထန်းများဖူးသောလကို စာဆိုရှင်ဦးယာက ရှင်းလင်းမြင်သာအောင် ရေးသားခဲ့လေသည်။
မီးအလှူပွဲ ခေါ် မီးဖုန်းပွဲ
တပို့တွဲလတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအလှူပွဲများဖြစ်သော မီးအလှူပွဲ ခေါ် မီးဖုံးပွဲနှင့်ထမနဲပွဲများကျင်းပကြသည်။ မီးဖုံးဟူသောအသုံးအနှုန်းမှာ အရပ်စကားဖြစ်သည်။ စာပေအမှတ်အသားအရမှာမူ ‘မီးဖုန်းသဘင်’ဟုရေးသည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ တပို့တွဲလ၏အအေးဒဏ်ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ခိုက်ခိုက်တုန်အောင် ချမ်းအေးလှသောကြောင့် ဓာတ်ကြီးလေးပါးမျှတစေရန် မီးအိုးကင်းတွင် ရွှေလက်တော်တင်ကာ မီးလှုံတော်မူခဲ့သည်ကိုအစွဲပြု၍
ရှေးမြန်မာတို့သည် တပို့တွဲလတွင် မီးကုသိုလ်ပြုပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ မီးဖုန်းပွဲ၏အဓိပ္ပာယ်မှာ “မီးဖုန်းသည် ပုည၊ ပုညမှာ ကုသိုလ်အလှူ”ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မီးဖုန်းပွဲဆိုသည်မှာ မီးအလှူ၊ မီးကုသိုလ်တော်ဖြစ်သည်။ ကုသိုလ်ယူကြပုံမှာ မီးဖုန်းပြာသာဒ်ပြုလုပ်ပြီး အမွှေးနံ့သာတို့ဖြင့် ဘုရားရှင်အား အပူဓာတ်ကိုလှူဒါန်းပူဇော်ခြင်းဟုမှတ်ယူ၍ရသည်။ မီးကုသိုလ်ပြုပွဲ (မီးဖုန်းပွဲ)တွင် နံ့သာထင်းများဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မန္တလေး၊ ရွှေဘို စသည့်အထက်အညာဒေသရှိ အချို့အရပ်ဒေသများတွင် တပို့တွဲလဆန်းရောက်ပါက တောထဲသို့သွား၍ သနပ်ခါးထင်းများခုတ်ကာ နေပူလှန်းထားကြသည်။ တပို့တွဲလပြည့်နေ့ ရောက်သောအခါတွင် ခြောက်နေပြီးဖြစ်သည့် နံ့သာထင်းများကို စေတီပုထိုးရုပ်ပွားတော်များရှေ့၌ စေတီသဏ္ဌာန်၊ ပြာသာဒ်သဏ္ဌာန်ပြုလုပ်စုပုံ၍ မီးပူဇော်ကာ မီးကုသိုလ်အလှူကိုပြုကြသည်။ တချို့အရပ်ဒေသတွင် ဘုရားပုထိုးတွင်သာမက သံဃာများကိုလည်းကောင်း၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများကို လည်းကောင်း နံ့သာထင်းများဖြင့် မီးအိုးကင်းလှူတတ်ကြသည်။
မြန်မာ့ရိုးရာထမနဲပွဲ
ယခုအခါ နံ့သာထင်းများသည်လည်း ရှားပါးလာပြီဖြစ်၍ မီးဖုန်းပွဲဓလေ့မှာလည်း တစ်စတစ်စပျောက်ကွယ်လာကာ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်တွင် ထမနဲ(ထမနှဲ)ပွဲကိုသာ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလှူဒါန်းကြလေ့ရှိသည်။ မီးဖုန်းပွဲကျင်းပသည့် တပို့တွဲလတွင် မြတ်စွာဘုရားသခင်ကို ယာဂုကပ်လှူရာမှ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ထမနဲဟူ၍ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
“တပို့တွဲ ပေါက်လဲငယ်ထိန်ထိန်လျှံ၊ တေးဖွဲ့သံတစာစာနဲ့၊ ထမနဲပွဲလည်းနွှဲကြသည်”ဆိုသည့် “ဆယ့်နှစ်လရာသီ”သီချင်းထဲကကဲ့သို့ မြန်မာ့ရိုးရာထမနဲပွဲတော်ကို ကောက်ဦးပေါ်စ တပို့တွဲလတွင် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ တပို့တွဲလတွင် ဆောင်းရာသီ၏ချမ်းအေးမှုကို အန်တုနိုင်ရန်နှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသနိုင်ရန် ရှေးအစဉ်အဆက် ထမနဲထိုးပွဲကို လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြသည်မှာ ချစ်စရာ့ရိုးရာ ဓလေ့ပင်ဖြစ်သည်။ တပို့တွဲလရာသီတွင် ထမနဲထိုးပွဲကို ဒေသအလိုက်ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပကြသဖြင့် ချမ်းအေးသောဆောင်းရာသီတွင် မီးဖိုကြီးများနှင့် ထမနဲထိုးပွဲများ ကျင်းပသည့်မြင်ကွင်းမှာ အချမ်းပြေ သည့်အပြင် စိတ်အင်အားတက်ကြွချစ်ခင်စည်းလုံးမှုကို တစ်ပြိုင်တည်းရရှိစေသည်။ ထမနဲထိုးနေသူများကို အိုးစည်ဗုံမောင်းများ တီးခတ်ကာ အကများဖြင့် ဖျော်ဖြေအားပေးနေကြသည်မှာ ပျော်ရွှင်ကြည်နူးဖွယ် ညီညွတ်မှုပြယုဂ်ပင်ဖြစ်ပေသည်။ ထိုသို့ထမနဲထိုးပြီးလျှင် ဘုရားကပ်လှူခြင်း၊ သံဃာတော်များကိုလှူဒါန်းခြင်း၊ မိဘဘိုးဘွားဆွေမျိုးများထံပို့ဆောင်ခြင်း၊ လာရောက်အားပေးသည့် ဧည့်ပရိသတ်များကိုဝေငှခြင်း၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာများအတွင်း ဝေငှခြင်းတို့ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ထမနဲသည် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများ ကြိုက်နှစ်သက်သည့် ရာသီစာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထမနဲကို ကောက်ညှင်း၊ အုန်းသီး၊ ချင်း၊ မြေပဲ၊ ဆီ စသည့်အမယ်များဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။ ကောက်ညှင်းကိုကြေညက်စေးကပ်သွားအောင် နယ်ရ နှဲရသဖြင့် “ထမင်းနှဲ”ဟု ခေါ်ရာမှ “ထမနဲ”ဟု ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး အချို့မှာလည်း နှမ်းမနဲဟူ၍လည်းခေါ်ကြသည်ဟု မှတ်သားရသည်။ ထမနဲထိုးရာတွင် ချင်း၊ အုန်းသီးစိတ်၊ မြေပဲ၊ နှမ်းနှင့် ဆားတို့ကိုရောကာ ဆီများများနှင့်စေးကပ် တွဲသွားအောင် ယောက်မကြီးများနှင့် ယောက်ျားသား
များက အားကုန်သုံးပြီးထိုးရသည်။ ထမနဲတစ်ဒယ်လျှင် လူသုံးဦးပါဝင်ရသည်။
နှစ်ဦးက ဘေးမှယောက်မတစ်ချောင်းစီနှင့်ထိုးကာ အလယ်မှတစ်ဦးက ထိုယောက်မ နှစ်ချောင်းကိုကိုင်ပြီး စည်းချက်ကျကျ၊ အတိုင်အဖောက်ညီညီ မွှေပေးရသည်။ အားကောင်းမောင်းသန်ယောက်ျားကြီးများက ခါးတောင်းကျိုက်၍ အားသွန်ခွန်စိုက် ယောက်မကြီးများဖြင့် မွှေကာ ထမနဲထိုးသည့်မြင်ကွင်းကို မြန်မာ့ရိုးရာထမနဲပွဲမြင်ကွင်းအဖြစ် နှစ်စဉ်ဂုဏ်ယူဖွယ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်မှာ ယနေ့တိုင်ဖြစ်ပြီး ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသွားရမည့် ရိုးရာအမွေကောင်းတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
စားကောင်းသော ထမနဲ
ပြုလုပ်ပုံနှင့်အကျိုးကျေးဇူးအချို့သောနေရာဒေသများတွင် ထမနဲထိုးပြိုင်ပွဲများပြုလုပ်ကာ အရသာအစပ်အဟပ်၊ အချိန်မီပြီးစီးမှု စသည်တို့ကိုကြည့်ရှုအကဲဖြတ်ပြီး ဆုပေးသည့်အလေ့အထကို တပို့တွဲလတွင် ကျင်းပကြသည်။ ထမနဲထိုးရာတွင် ထည့်သွင်းသောပစ္စည်းများ အချိန်အဆမှန်ကန်ရန်နှင့် ထိုးနည်းမှန်မှသာ အလွန်စားကောင်းသည့်ထမနဲကိုရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ရက်ရှည်လည်းအထားခံသော အစားအစာဖြစ်မည်။ ထမနဲထိုးလိုလျှင် ကောက်ညှင်းဆန်လေးပြည်ကို ရေစင်အောင်ဆေး၍ ဆီတစ်ပိဿာကို ဒယ်တွင်ထည့်ကာ ချင်းသုံးဆယ်သားနှင့်ဆီသတ်၍ ကောက်ညှင်းထည့်နှပ်ရသည်။ ကောက်ညှင်းနပ်၍ ဆီပြန်သော်မီးဖိုမှချပြီး ကြေအောင်နှဲရသည်။ ယင်းသို့နှဲရာတွင် ယောက်မနှစ်လက်ဖြင့် ပွတ်ခြေသဖြင့် ကြေသွားသော ကောက်ညှင်း
တွင် မြေပဲ၊ နှမ်း၊ အုန်းသီးစိတ်၊ ဆားတို့ကိုနှံ့အောင်ထည့်၍ မွှေလျှင်ထမနဲရပြီဖြစ်သည်။
မြန်မာတို့တွင် ထမနဲကိုမကြိုက်သော သူမှာရှားသည်။ ထမနဲသည် စားကောင်းရုံသာမက ကျန်းမာရေးနှင့်လည်း ညီညွတ်သည့် အစားအစာဖြစ်သည်။ ဆီနိုင်နိုင်သုံးထားသောထမနဲတွင် ချမ်းစိမ့်မှုနှင့်အဆီဓာတ်ခန်းမှုကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သောကြောင့် ဆောင်းကာလနှင့် ကိုက်ညီပေသည်။ အအေးဓာတ်ပိုသော ကာလဖြစ်၍ ကိုယ်သားကိုယ်ရေအဆီဓာတ်ခန်းချိန်ဖြစ်ရာ ဆီနိုင်သောအပူဓာတ်ထမနဲက အသားအရေစိုပြည်လာစေသည်။ ထမနဲတွင်ပါဝင်သော ပါဝင်ပစ္စည်းများ၏ အချိုးအစားမှန်မှသာ ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးသက်ရောက်မှုရရှိမည်ဖြစ်ပြီး အနံ့အရသာနှင့်ပြည့်စုံမည်ဖြစ်သည်။ ထမနဲကိုစားသုံးခြင်းအားဖြင့် လေကိုအောက်သို့သက်စေခြင်း၊ ဆီးကိုရွှင်စေခြင်းနှင့် မကြေညက်သောအစာသစ်များကို ကြေညက်စေခြင်းတို့ကိုဖြစ်စေသည်။
ထမနဲပွဲသည် ရိုးရှင်းသည်ဟုထင်မှတ်ယူဆပါက ရိုးရှင်းစွာတွေ့မြင်နိုင်သလို တန်ဖိုးရှိရှိတွေးမြင်ကြည့်ပါက အဓိပ္ပာယ်များစွာ ပါဝင်ကြောင်း တွေးဆနိုင်၊ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။ ထမနဲထိုးပွဲတစ်ပွဲ ဖြစ်မြောက်ရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများစွာ ပြုလုပ်ရန်လိုအပ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများပြုလုပ်ထားခြင်း၊ ပါဝင်ပစ္စည်းများ၏ အချိန်အဆကိုကောင်းစွာသိရှိခြင်း၊ ထမနဲထိုးသူများ၏ ညီညွတ်မှုနှင့် ထမနဲကျက်မည့်အချိန်၊ ထည့်ရမည့်အမျိုးအစား၊ အချိုးအဆတို့ကို သိရှိခြင်းတို့က စား၍ကောင်းပြီး အထားခံသည့်ထမနဲတစ်အိုးရရှိစေရန် လိုအပ်ချက်များဖြစ်ကာ လွယ်မယောင်နဲ့ခက်သောကိစ္စတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ညီညွတ်မှု၊ စည်းလုံးမှုများက အရာရာကို လွယ်ကူစွာကျော်ဖြတ်နိုင်ကြောင်း ထမနဲပွဲများကသက်သေပင် ဖြစ်ပေသည်။
ထမနဲပွဲကို အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့်ခေတ်မှာ ညောင်ရမ်း(ဒုတိယအင်းဝခေတ်) နောက်ပိုင်းဖြစ်ပြီး တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော စာဆိုပညာရှင်ကြီး ဆီသည်ရွာစား ဦးအောင်ကြီးက “ရပ်ရှစ်မျက်နှာ သံဃာတို့အား ဆယ်ပါးဝတ္ထု၊ ယာဂုအဖျော်၊ ပူဇော်ရွှင်ပြုံး၊ ပွဲမဆုံးလျှင်၊ မီးဖုံး သဘင်၊ သူကြီးယင်သည်၊ ရောက်ချင်နိဗ္ဗာန် ကျွန်းတဲ့လေး”ဟု ဖွဲ့ဆိုထားသည်ကိုလည်းကောင်း၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ခုနှစ်ဟုယူဆရသော အင်ရုံဝန်ကြီးရေးသားသော ရှေးအင်းဝမင်းအဆက်ဆက်တို့၏ မင်းခမ်းမင်းနားအဆောင်အယောင်နှင့်ရာသီပွဲတို့ကိုပြဆိုသည့် လောကဗျူဟာကျမ်း၌ “တပို့တွဲလတွင် ကျီဝန်က ယာဂုအိုး ၁၀ဝ၀၊ ထမ်းစင် ၁၀ဝ၀ နှင့် မယ်ဖျူး ၁၀ဝ၀ ကို သွေးသောက်စုမြင်းတော်သည် ရွှေပန်းပန်တို့ကြပ်မတ်၍ လှူမြဲကျောင်းဘုရားမှာတင်လှူသည်”ဟူ၍ ရေးသားချက်တို့ကိုလည်းကောင်း ထောက်ရှုခြင်းဖြင့် ဒုတိယ
အင်းဝခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ယာဂု(ထမနဲ)ပွဲကို မီးဖုံးပွဲနှင့်အတူ တပို့တွဲလရာသီပွဲတော်အဖြစ် ကျင်းပနေပြီဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
စည်းလုံးမှု၏ပြယုဂ်
အရသာရှိသော ထမနဲတစ်ပွဲဖြစ်လာစေရန် စုပေါင်းထိုးကြရသည်ကို အတုယူ၍ တိုင်းရင်းသားအားလုံးတို့သည်လည်း နိုင်ငံတော်ကြီးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ထမနဲထိုးပွဲတွင် အားသွန်ခွန်စိုက် ကျရာကဏ္ဍအလိုက် အသီးသီးပြုလုပ်ကြသလို မိမိတိုင်းပြည်၏ကဏ္ဍအသီးသီးရှိတာဝန်တို့ကို ကျရာကဏ္ဍအလိုက် အသိရှိရှိတန်ဖိုးသိသိဖြင့်ဆောင်ရွက်ကြပါက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သောနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်လာမည်မှာ မလွဲဧကန်ပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ရိုးရာထမနဲပွဲသည် စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်း၏ သင်္ကေတဖြစ်သလို ထိုးသောထမနဲပွဲ၏ အရသာကောင်းခြင်းသည်လည်း စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်း၏ အောင်မြင်မှုပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ မြန်မာ့ရိုးရာအစဉ်အလာ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ ကျင့်ဝတ်၊ စည်းကမ်းတို့ကို မပျောက်ပျက်မတိမ်ကောအောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ့ရိုးရာထမနဲပွဲသည် ညီညွတ်မှု၊
စည်းလုံးမှု၊ ချစ်ကြည်မှုတို့၏ လက်တွေ့ကောင်းကျိုးကိုပြသနေသည့် ချစ်စရာ့ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုပင် ဖြစ်ပေတော့သည်။ ။
MWD
