မြူနီစီပယ်စနစ်၏ သမိုင်းခရီးစဉ်နှင့် မြို့ပြဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု

မြူနီစီပယ်စနစ် (စည်ပင်သာယာရေး) ဆိုသည်မှာ ပြည်သူတို့၏နေ့စဉ်ဘဝ သာယာချောမွေ့စေရန် လိုအပ်ချက်များကို စနစ်တကျ ဖြည့်ဆည်းပေးရသည့် အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် စတင်ပေါ်ပေါက်လာရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ လူသားတို့သည် ကမ္ဘာဦးကာလမှစ၍ တစ်ဦးချင်း သီးခြားနေထိုင်ခြင်းထက် အုပ်စုအလိုက် စုပေါင်းနေထိုင်ခြင်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါသည်။ ထိုသို့စုပေါင်းနေထိုင်ခြင်းမှတစ်ဆင့် ကျေးရွာ၊ မြို့ပြနှင့် နိုင်ငံများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး တစ်ဦးချင်း မဖြေရှင်းနိုင်သော အများနှင့်ဆိုင်သည့် လိုအပ်ချက်များပေါ်ပေါက်လာပါသည်။ လူဦးရေ ထူထပ်လာသည်နှင့်အမျှ ရေ၊ မြေနှင့် လမ်းမကြီးများကဲ့သို့သော အများပိုင်အရင်းအမြစ်များကို စနစ်တကျစီမံခန့်ခွဲရန် လိုအပ်လာပါသည်။

လူတိုင်းအတွက် သန့်ရှင်းသောရေကို လိုအပ်သော်လည်း တစ်ဦးချင်းစီ ရေတွင်းတူးရန် (သို့မဟုတ်) မြစ်မှ ရေသွယ်ရန်မှာ ငွေကြေးနှင့် နည်းပညာအရ မဖြစ်နိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ရေပေးဝေရေးစနစ်ကို တည်ဆောက်ရန်နှင့် ထိန်းသိမ်းရန် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု လိုအပ်လာပါသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် ကုန်သွယ်မှုနှင့် သွားလာမှုအတွက် လမ်းများသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပါသည်။ ထိုလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ခြင်း၊ ပြုပြင်ခြင်းနှင့် လမ်းပေါ်ရှိ စည်းကမ်းများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် တစ်ဦးချင်းလုပ်ဆောင်၍ မရနိုင်သော Public Duty ဖြစ်လာပါသည်။

လူသားများ တစ်နေရာတည်းတွင် စုပြုံနေထိုင်လာသောအခါ အကြီးမားဆုံးသောစိန်ခေါ်မှုမှာ အညစ်အကြေးနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းပြဿနာဖြစ်ပါသည်။ ကျေးလက်ဒေသများတွင် အမှိုက်စွန့်ပစ်မှုသည် ပြဿနာမဟုတ်သော်လည်း မြို့ပြတွင် စနစ်တကျစွန့်ပစ်ခြင်းမရှိပါက ရောဂါဘယများ (ဥပမာ - ကာလဝမ်း၊ ပလိပ်) ကူးစက်ပြန့်ပွားတတ်ပါသည်။ ဤနေရာတွင် မြူနီစီပယ်စနစ်၏ အခြေခံအကျဆုံးတာဝန်ဖြစ်သော အမှိုက်သိမ်းခြင်းနှင့် ရေဆိုးထုတ်ခြင်းလုပ်ငန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စျေးနှင့်ကုန်သွယ်မှုအတွက် စျေးအတွင်း အလေးတင်းတောင်း မှန်ကန်စေရန်နှင့် စားသောက်ကုန်များ ဘေးကင်းစေရန် စောင့်ကြည့်ထိန်းညှိပေးသည့် ယန္တရားလိုအပ်ပါသည်။ ထိုလူမှုဘဝလိုအပ် ချက်များကြောင့် မြူနီစီပယ် (စည်ပင်သာယာရေး) အဖွဲ့များ ပေါ်ပေါက်လာပြီး မြူနီစီပယ်စနစ် ခိုင်မာခြင်းသည် မြို့ပြ၏ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးခိုင်မာခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

မြူနီစီပယ်စနစ်၏ အနှစ်သာရကိုသိရှိရန်မှာ ကမ္ဘာ့အုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတွင် အစောဆုံးနှင့် အအောင်မြင်ဆုံး မြို့ပြယန္တရားများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းဂရိနှင့် ရောမခေတ်ကိုလေ့လာရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဤခေတ်ကာလများသည် ယနေ့ခေတ် မြို့တော်ဝန်၊ မြို့ပြကောင်စီနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ၏ မူလဘူတာပင် ဖြစ်ပါသည်။ ရှေးဟောင်းဂရိနိုင်ငံတွင် Polis ဟုခေါ်သော မြို့ပြနိုင်ငံငယ်လေးများသည် သီးခြားစီအုပ်ချုပ်ခွင့် ကျင့်သုံးခဲ့ကြပါသည်။

ပြည်သူဗဟိုပြုစီမံခန့်ခွဲမှုသည် မြို့ပြနှင့်ပတ်သက်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို Agora ဟု ခေါ်သော မြို့လယ်ရင်ပြင်တွင် မြို့သူမြို့သားများ စုဝေးတိုင်ပင်၍ ဆုံးဖြတ်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် မြူနီစီပယ်ကောင်စီများ၏ အစောဆုံးပုံစံဖြစ်ပါသည်။ မြို့ပြအင်္ဂါရပ်များအနေဖြင့် ဂရိလူမျိုးများသည် မြို့တစ်မြို့တွင် အားကစားကွင်း၊ ကဇာတ်ရုံနှင့် အများပြည်သူအပန်းဖြေရာနေရာများကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းတည်ဆောက် ခဲ့ကြပါသည်။ ထို့ကြောင့် မြူနီစီပယ်တစ်ခု၏တာဝန်မှာ ပြည်သူ့ဘဝအရည်အသွေး မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်ကြောင်း စတင်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ယနေ့ သုံးနှုန်းနေသော Municipal ဆိုသည့် စကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာ Municipium မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ တာဝန်ခွဲဝေယူသူများ Munus (တာဝန်) နှင့် Capere (လက်ခံယူခြင်း) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ရောမဗဟိုအစိုးရထံမှ တာဝန်ကို လက်ခံရယူထားပြီး မိမိဒေသအတွင်း အခွန်ကောက်ခြင်း၊ လမ်းခင်းခြင်းနှင့် တရားစီရင်ခြင်း တာဝန်များကို ခွဲဝေယူခြင်းဖြစ်ပါသည်။ Lex Julia Municipalis (ဂျူးလိယပ်ဆီဇာ၏ မြူနီစီပယ်ဥပဒေ) သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၅ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ဂျူးလိယပ်ဆီဇာသည် မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို စနစ်တကျ ရေးဆွဲခဲ့ပါသည်။ ထိုဥပဒေတွင် လမ်းပေါ်၌ လှည်းများသွားလာမှု စနစ်တကျရှိစေရန် (ယာဉ်ကြောထိန်းသိမ်းမှု)၊ လမ်းများသန့်ရှင်းစေရန်နှင့် စျေးကွက်များ စနစ်တကျရှိစေရန် စသည့်အချက်များ ပါဝင်ပါသည်။

ရောမမြူနီစီပယ်များ၏ အထင်ရှားဆုံး အောင်မြင်မှုမှာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဖြစ်ပါသည်။ Aqueducts (ရေသွယ်တံတားများ) သည် မြို့နေလူထုအတွက် သန့်ရှင်းသောရေကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသောနေရာမှ မြို့တွင်းသို့ အရောက်သွယ်ယူခဲ့ပါသည်။ Sewage Systems (ရေဆိုးထုတ်စနစ်) ဖြစ်သော Cloaca Maxima သည် ရောမမြို့၏ အကြီးဆုံးရေဆိုးထုတ်မြောင်းကြီးဖြစ်ပြီး ယနေ့အထိ သမိုင်းတွင်နေဆဲဖြစ်ပါသည်။ မြို့ပြကျန်းမာရေးအတွက် ရေဆိုးထုတ်စနစ်သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ကြောင်း ရောမလူမျိုးများက စတင်သက်သေပြခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုရေးအတွက် အရေးပါသော အများသုံးရေချိုးဆောင်များကို မြူနီစီပယ်က စနစ်တကျတည်ဆောက်ထိန်းသိမ်းခဲ့ပါသည်။

ရှေးခေတ်ဂရိနှင့် ရောမတို့၏သင်ခန်းစာအရ မြူနီစီပယ်လုပ်ငန်းဆိုသည်မှာ ပြည်သူ့အကျိုးပြု လမ်း၊ တံတား၊ ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် ရေရှည်စီမံကိန်းများ ရေးဆွဲခြင်းနှင့် မြို့နေလူထု စနစ်တကျနေထိုင်နိုင်ရန် တိကျသောဥပဒေ စိုးမိုးမှုရှိခြင်းတို့ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။

၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော စက်မှုတော်လှန်ရေးသည် လူသားတို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံကို အကြီးအကျယ်ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုပြောင်းလဲမှုသည် ယနေ့ ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နေရသော ခေတ်သစ်မြူနီစီပယ်စနစ်တွင် စက်ရုံများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် ကျေးလက်ဒေသရှိ လူအများအပြားသည် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းအတွက် မြို့ကြီးများသို့ တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာကြပါသည်။ မြို့ကြီးများသည် ထိုမျှလောက် များပြားသောလူဦးရေကို လက်ခံရန် အဆင်သင့်မဖြစ်သေးပေ။ အိမ်ခြေများပြည့်သိပ်လာခြင်း၊ စနစ်တကျ အိမ်ရာစီမံကိန်းများမရှိခြင်းတို့ကြောင့် မြို့ပြစနစ်သည် အမှောင်ဖုံးလာခဲ့ပါသည်။ သန့်ရှင်းရေး ချို့ယွင်းမှုသည် ရေဆိုးထုတ်မြောင်းများမရှိခြင်း၊ သန့်ရှင်းသောရေ မရရှိခြင်းတို့ကြောင့် မြို့ပြသည် အမှိုက်ပုံကြီးသဖွယ်ဖြစ်လာပြီး ရောဂါဘယများ၏ အသိုက်အမြုံ ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။

၁၈၃၀ နှင့် ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ဥရောပမြို့ကြီးများတွင် ကာလဝမ်းရောဂါ (Cholera) ဆိုးရွားစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပါသည်။ ထိုရောဂါကြောင့် လူပေါင်းသောင်းချီ သေဆုံးခဲ့ရခြင်းသည် အုပ်ချုပ်သူများအတွက် နှိုးစက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။ Edwin Chadwick ၏ အစီရင်ခံစာ ၁၈၄၂ ခုနှစ်အရ ဗြိတိန်လူမျိုး Chadwick က မြို့ပြ၏ သန့်ရှင်းရေးချို့ယွင်းမှုသည် နိုင်ငံ၏ကုန်ထုတ်စွမ်းအားကို ကျဆင်းစေပြီး အလုပ်သမားထု၏ ကျန်းမာရေးအတွက် အစိုးရ (မြူနီစီပယ်) က တာဝန်ယူရမည်ဖြစ်ကြောင်း အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့ပါသည်။ ၁၈၄၈ ခုနှစ် The Public Health Act ဥပဒေသည် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးသော ပြည့်စုံသည့် မြူနီစီပယ်ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။ ထို့ပြင် မြူနီစီပယ်အဖွဲ့များသည် ရေပေးဝေရေး၊ အမှိုက်သိမ်းခြင်းနှင့် ရေဆိုးထုတ်ခြင်းတို့ကို ဥပဒေအရ တာဝန်ယူခဲ့ကြရပါသည်။

ဤကာလတွင် မြူနီစီပယ်အဖွဲ့များ၏ တာဝန်သည် အခွန်ကောက်ရုံမျှသာ မဟုတ်တော့ဘဲ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်အထိ ကျယ်ပြန့်လာပါသည်။ မြို့ပြကုန်သွယ်မှုမြန်ဆန်စေရန် ရွှံ့နွံထူထပ်သောလမ်းများကို ကျောက်ခင်းလမ်း၊ ကတ္တရာလမ်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပါသည်။ လမ်းမီးတိုင်များ ထွန်းညှိခြင်းဖြင့် လုံခြုံရေးနှင့် ညဘက်သွားလာမှု အဆင်ပြေစေရန် ဓာတ်ငွေ့မီးတိုင်များကို မြူနီစီပယ်က စနစ်တကျတပ်ဆင်ပေးခဲ့ပါသည်။ မြို့ပြစီမံကိန်းအနေဖြင့် လူနေရပ်ကွက်နှင့် စက်ရုံများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် ဆူညံသံများကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းလာကြပါသည်။

စက်မှုတော်လှန်ရေးခေတ် မြူနီစီပယ်စနစ်၏ သင်ခန်းစာမှာ ရောဂါဘယနှင့် ကျန်းမာရေး အကျပ်အတည်းကြောင့် ခေတ်မီစည်ပင်သာယာရေးစနစ်များ ပေါ်ပေါက်လာရခြင်း၊ ဗဟိုအစိုးရကမူဝါဒချမှတ်ပြီး ဒေသန္တရမြူနီစီပယ်အဖွဲ့များက လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရသည့် ဗဟိုနှင့်ဒေသန္တရချိတ်ဆက်မှုယန္တရား ခိုင်မာလာခြင်း၊ အင်ဂျင်နီယာနှင့် ကျန်းမာရေးပညာရပ်များကိုအခြေခံ၍ မြို့ပြကို စနစ်တကျတည်ဆောက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုစနစ်သည် ဥရောပမှတစ်ဆင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး ယနေ့ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နေရသည့် ခေတ်သစ်စည်ပင်သာယာ ရေး အဖွဲ့အစည်းများ၏ စံပြနမူနာ ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။

မြူနီစီပယ်အဖွဲ့များသည် နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအကျဆုံးနှင့် ပြည်သူနှင့်အနီးကပ်ဆုံး ယန္တရား ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး လိုအပ်ချက်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် စီးပွားရေး၊ နည်းပညာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးကဏ္ဍစုံကို လွှမ်းခြုံကိုင်တွယ်ရသည့် အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်လာပါသည်။ ထို့ပြင် ထိရောက်သော မြူနီစီပယ်စနစ်ရှိခြင်းသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ပြည်သူတို့၏ သာယာဝပြောမှုကို တိုက်ရိုက်အဆုံးအဖြတ်ပေးပါသည်။ သမိုင်းဦးကာလ ရောမအင်ပါယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအုတ်မြစ်များမှသည် ယနေ့ခေတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်သုံး စမတ်စီးတီးများအထိ မြူနီစီပယ် (သို့မဟုတ်) စည်ပင်သာယာရေး အဖွဲ့များ၏ ခရီးစဉ်သည် အလွန်ရှည်လျားခဲ့ပြီဖြစ်ပါသည်။

ခေတ်သစ်ကမ္ဘာတွင် မြူနီစီပယ်ကို အာဏာပိုင်အဖွဲ့ထက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပိုမိုမြင်တွေ့လာရပါသည်။ ပြည်သူပေးဆောင်သော အခွန်အခများသည် ကုမ္ပဏီတစ်ခုတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုက်သော ရှယ်ယာများဖြစ်ပါသည်။ ထို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၏ အကျိုးအမြတ်မှာ သန့်ရှင်းသော လေထု၊ ဘေးကင်းသော အစားအသောက်၊ ချောမွေ့သော လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် စနစ်ကျသော မြို့ပြပတ်ဝန်းကျင်တို့ပင် ဖြစ်ပါသည်။

ပြည်သူကအခွန်ဆောင်ရခြင်းသည် မြူနီစီပယ်ဝန်ဆောင်မှုကို ဝယ်ယူခြင်း (ဥပမာ- အမှိုက်သိမ်းခပေးခြင်းသည် သန့်ရှင်းသောပတ်ဝန်းကျင်ကို ဝယ်ယူခြင်း)ဖြစ်ပြီး ပြည်သူ့ တာဝန်သည် စည်းကမ်းမဲ့အမှိုက်မပစ်ခြင်း၊ လမ်းဘေးကျူးကျော်မှုမလုပ်ခြင်း စသည့်ပြည်သူ့ဘက်မှ လိုက်နာရမည့် တာဝန်များဖြစ်ပါသည်။ မြို့ပြဆိုသည်မှာ အဆောက်အအုံများနှင့် လမ်းမများ စုစည်းထားသည့်နေရာမျှသာမဟုတ်ဘဲ လူသားတို့၏ အနာဂတ်အိပ်မက်များကို ပျိုးထောင်ရာနေရာဖြစ်ပါသည်။ မြူနီစီပယ်စနစ် ခိုင်မာအားကောင်းခြင်းသည် ထိုအိပ်မက်များကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရန် အခြေခံ အုတ်မြစ်ဖြစ်ပါသည်။ “ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် မိမိတို့နေထိုင်ရာမြို့ပြကို ပိုမိုကောင်းမွန်သော၊ ပိုမိုသာယာသော နေရာတစ်ခုဖြစ်စေရန် အတူတကွ ဝိုင်းဝန်းတည်ဆောက်ကြပါစို့” ဟု ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။ ။

မှီငြမ်းကိုးကားစာရင်း

1. The History of Cities: From Ancient Civilisations to the Smart ... (n.d.). Re-trieved from

https://dinisguarda.medium.com/the-history-of-cities-from-ancient-civilisa-tions-to-the-smart-cities-of-today-5c185fc5496b.

2. History of cities. (n.d.). Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_cities.

3. The Evolution of the Modern City: From Ancient Times to ... (n.d.). Retrieved from https://gosharpener.com/blogs/550784/The-Evolution-of-the-Modern-City-From-Ancient-Times-to.

4. Municipal Governance in Myanmar - NCDD Library. (n.d.). Retrieved from https://lib.ncdd.gov.kh/storage/app/public/library_backend/ CAT_ 11645_ 1/2015-Municipal Governancein Myan-mar-en.pdf

moi