ကလေးသူငယ်များနှင့် ဖန်သားမျက်နှာပြင်ကြည့်ရှုချိန် (Screen Time)

NoahJune222

Article_Author

ဒေါက်တာဇင်ဇေယျာလင်း

Posted_Date

MM-Article-Category
နည်းပညာကဏ္ဍဆောင်းပါး
နည်းပညာ - ပြည်တွင်း

Image

ကလေးသူငယ်များနှင့် ဖန်သားမျက်နှာပြင်ကြည့်ရှုချိန် (Screen Time)

Body

ဖန်သားမျက်နှာပြင်ကြည့်ရှုချိန်(Screen Time)

 Screen Time   ဆိုသည်မှာ   စမတ်ဖုန်း၊  တီဗွီ၊ ကွန်ပျူတာ၊ Tablet နှင့် Video Game စက်များကဲ့သို့ ဖန်သားမျက်နှာပြင်ပါဝင်သော ဒစ်ဂျစ်တယ်ကိရိယာများကိုကြည့်ရှုခြင်း  သို့မဟုတ် အသုံးပြုခြင်းတွင် ကုန်ဆုံးသည့်အချိန်ပမာဏကို ဆိုလိုသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း   တီဗွီကြည့်ခြင်း၊ ဗီဒီယိုကြည့်ရှုခြင်း၊  ဂိမ်းကစားခြင်း၊  အင်တာနက်အသုံးပြုခြင်းနှင့် ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုခြင်း     စသည့်လှုပ်ရှားမှုများပါဝင်သည်။ ထို့ပြင်  ပညာရေးဆိုင်ရာ Application  များနှင့်  အွန်လိုင်းသင်ခန်းစာများကို လေ့လာခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။   ယနေ့ခေတ်တွင် နည်းပညာတိုးတက်လာခြင်းကြောင့်  ကလေးများသည် စမတ်ဖုန်းများ၊ တီဗွီများ၊ ကွန်ပျူတာ များနှင့်အတူ ကြီးပြင်းလာကြသည်။ အိမ်များတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပစ္စည်းများ အသုံးပြုမှုပိုမိုများပြားလာပြီး   ကျောင်းပညာရေး စနစ်များတွင်လည်း နည်းပညာကို တဖြည်းဖြည်းအသုံးပြုလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် Screen Time သည် ကလေးများ၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် အရေးကြီးသောအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။   သို့သော်  Screen Time များလာသည်နှင့်အမျှ  ကလေးများ၏ကျန်းမာရေးနှင့်  ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ်   သက်ရောက်မှုများကိုလည်း  ပိုမိုစိုးရိမ်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့်  ကလေးများ၏ Screen Time ကို ထိန်းသိမ်းစီမံနိုင်ရေးသည် မိဘများနှင့်အုပ်ထိန်းသူများအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်။ 

မှန်ကန်မျှတသော Screen Time ၏ အကျိုးကျေးဇူးများ

Screen Media များတွင်  ပညာရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးများစွာရှိသည်။

ဥပမာအားဖြင့် ကျောင်းများတွင် Blog များကို ပညာရေးကိရိယာအဖြစ်အသုံးပြုကာ ကလေးများ၏ စာအရေးအသား စွမ်းရည်များ တိုးတက်စေရန်   ကူညီပေးနိုင်သည်။ အင်တာနက်သည်  ကူးစက်ရောဂါများနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ အပါအဝင် ကျန်းမာရေးပညာများကိုလည်း  ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။ အသက်နှစ်နှစ်အထက် ကလေးများအတွက် ပညာရေး ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်    ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော  အရည်အသွေးမြင့်     ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များသည် ဘာသာစကားနှင့် စာဖတ်စွမ်းရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ ထိုအစီအစဉ်များက ကလေးများ၏ဉာဏ်ရည်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို အားပေးနိုင်ပြီး လူမှုရေး အပြုအမူများကိုလည်း  ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။  ထို့ပြင်   စိတ်ကူးယဉ်ကစားခြင်းနှင့် ဖန်တီးမှုစွမ်းရည်များကိုလည်း မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။ e-books နှင့်  စာဖတ်လေ့ကျင့်ရေး  Application များသည် ကလေးများ၏ စာဖတ်စွမ်းရည်များကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် Screen Media ကို ပညာရေးရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အသုံးပြုခြင်းသည် ကလေးများ၏ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အကျိုးရှိလာသည်။ 

ကလေးသူငယ်များ၏ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ဉာဏ်ရည်ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှုများ

Screen Media များသည် ပညာရေးနှင့်သင်ယူမှုအတွက် အခွင့်အလမ်းများပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။ သို့သော် Screen Time ကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုပါက ဉာဏ်ရည်ဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတချို့ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။  ထို့ပြင် Screen Media  အသုံးပြုမှုများလာခြင်းကြောင့်  ပညာရေးဆိုင်ရာစွမ်းဆောင်ရည်များကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်။ ထို့ပြင်  Screen  Time များလာခြင်းကြောင့် သင်္ချာနှင့်  တခြားဘာသာရပ်များတွင်    စွမ်းဆောင်ရည်လျော့နည်းလာနိုင်သည်။ 

Screen Time များလာသည်နှင့်အမျှ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများလျော့နည်းလာပြီး  အဝလွန်ခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ စမတ်ဖုန်းကို အသက် ၁၂ နှစ်မတိုင်မီ အသုံးပြုသောကလေးများတွင်    အိပ်စက်ချိန်မလုံလောက်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ  ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ အဝလွန်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ  ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ စိတ်ကျရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ  ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တိုးလာနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် မျက်လုံးပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် လည်ပင်းနာကျင်မှုကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာပြဿနာများလည်း  ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။  ထို့ကြောင့် Screen Media   အသုံးပြုမှုကို    စနစ်တကျထိန်းသိမ်းရန်  လိုအပ်သည်။ 

ကလေးသူငယ်များ၏ဘာသာစကား

လူမှုရေးနှင့် စိတ်ခံစားမှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှုများဘာသာစကားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ကလေးဘဝ အစောပိုင်းကာလတွင်  အလွန်အရေးကြီးသော  လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကလေးများသည် ဝေါဟာရကြွယ်ဝမှုနှင့် အသံထွက်မှန်ကန်မှုကဲ့သို့သော ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်မှုများ တဖြည်းဖြည်းဖွံ့ဖြိုးလာကြသည်။ ထိုကျွမ်းကျင်မှုများကို အများအားဖြင့် မိဘများ၊ အရွယ်ရောက်သူများနှင့် ဆက်ဆံပြောဆိုခြင်းမှတစ်ဆင့်    သင်ယူကြရသည်။  သို့သော် Screen Time များလာခြင်းကြောင့်  မိဘနှင့် ကလေးကြားဆက်ဆံပြောဆိုမှုလျော့နည်းလာနိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေသည် ကလေးများ၏ ဘာသာစကားလေ့လာမှုအခွင့်အလမ်းများကို   ထိခိုက်စေနိုင်သည်။   ထို့ပြင် Screen Time များလွန်းပါက စကားလုံးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနည်းပါးနိုင်သည်။  လူမှုရေးနှင့် စိတ်ခံစားမှုဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုအပေါ်လည်း      သက်ရောက်မှုများရှိနိုင်သည်။  Screen Time များလာခြင်းသည် အိပ်စက်မှုပြဿနာများ၊  စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ၊  စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတို့နှင့်  ဆက်စပ်နိုင်သည်။ အကြမ်းဖက်မှုပါဝင်သောမီဒီယာများကို ကြည့်ရှုခြင်းသည် ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သောအပြုအမူများကို  တိုးပွားစေနိုင်သည်။  လူမှုဆက်ဆံရေး ဆိုင်ရာပြဿနာများ   ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်  Screen Time  ကို သင့်လျော်စွာစီမံခြင်းသည် ကလေးများ၏လူမှုရေးနှင့် စိတ်ခံစားမှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးကြီးသည်။ 

မိဘများအတွက် ကလေးသူငယ်များ၏ Screen Time ကို စီမံခန့်ခွဲရန်အကြံပြုချက်များ

ကလေးများ၏ Screen Time ကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် မိဘများ၏အခန်းကဏ္ဍသည်     အလွန်အရေးကြီးသည်။ မိဘများသည် Screen  အသုံးပြုမှုအပေါ် အိမ်တွင်းစည်းမျဉ်းများ     သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။ Screen Time ကို ဆုအဖြစ်  အသုံးပြုခြင်းထက် ကလေးများ၏ကျန်းမာရေးကို  အဓိကထားစီမံခန့်ခွဲ သင့်သည်။ Parental Control စနစ်များနှင့် Password ကာကွယ်မှုများ အသုံးပြုရန်လိုအပ်သည်။ Google Family Link ကဲ့သို့သော မိဘထိန်းချုပ်မှုကိရိယာများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် Screen Time ကို စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။  ကလေးအိပ်ခန်းအတွင်း  တီဗွီနှင့်ဖုန်းများမထားရှိခြင်းသည်    Screen Time လျော့နည်းစေကြောင်း သုတေသနများကဖော်ပြထားသည်။ အစားအစာစားချိန်နှင့်      အိပ်ရာဝင်မည့်အချိန်မတိုင်မီ တစ်နာရီခန့်တွင်  ဖုန်းအသုံးမပြုရန်  စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်နိုင်သည်။ သုတေသနများအရ အသက်အလိုက် Screen Time ကို ကန့်သတ်သင့်ပြီး  အသက် ၃ နှစ်မှ ၇ နှစ်တွင် ၃၀ မိနစ်မှ တစ်နာရီ၊  အသက် ၇ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်တွင် တစ်နာရီ၊  အသက် ၁၂ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်တွင် တစ်နာရီ   ၃၀  မိနစ်နှင့် အသက် ၁၆ နှစ်အထက် လူငယ်များအတွက် နှစ်နာရီခန့်ကသင့်လျော်သည်ဟု အကြံပြုထားသည်။   မိဘများကိုယ်တိုင်  Screen အသုံးပြုမှု   နမူနာကောင်းပြသခြင်းသည်  ကလေးများ၏ Screen  Time အပေါ် များစွာသက်ရောက်မှုရှိသည်။  တီဗွီကြည့်ခြင်းကို အားပေးသည့်အိမ်ပတ်ဝန်းကျင်   (ဥပမာ−ထမင်းစားချိန်တွင်  တီဗွီကြည့်ခြင်း)တွင်  နေထိုင်သောကလေးများသည် Screen Time ပိုများလေ့ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် ကလေးများနှင့်အတူ   ကစားခြင်း၊   စာဖတ်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားပြုလုပ်ခြင်းက Screen Time ကို လျော့နည်းစေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ 

နည်းပညာတတ်မြောက်မှု (Digital Literacy)ကို အားပေးခြင်း

ကလေးများတွင် နည်းပညာတတ်မြောက်မှု (Digital Literacy) ကို တိုးတက်လာစေရန် မိဘဆရာသမားများက အားပေးသင်ကြားပေးရန် အရေးကြီးသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် မိုဘိုင်းဖုန်းများသည် မိဘများနှင့်အရေးပေါ်အချိန်တွင် ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း၊ သူငယ်ချင်းများနှင့် ဆက်ဆံရေးထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း၊ ပညာရေးဆိုင်ရာအချက်အလက်များကို  လေ့လာနိုင်ခြင်းနှင့် ဖျော်ဖြေရေးများရရှိနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကလေးများအတွက် အသုံးဝင်သောကိရိယာတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ 

သို့သော်  တစ်ချိန်ချိန်တွင်  ကလေးများသည် မိဘဆရာသမားများမလိုလားသည့် အွန်လိုင်းအကြောင်းအရာများနှင့် တွေ့ကြုံနိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေများကို ကြိုတင်ရှင်းပြထားပြီး  မည်သို့ပြုမူသင့်ကြောင်း အသိပညာပေးထားသင့်သည်။     ကလေးများအား အွန်လိုင်းပေါ်တွင်   မြင်တွေ့ရသောအကြောင်းအရာများကို မှန်၊ မမှန်စဉ်းစားသုံးသပ်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်ပေးရမည်။ ထို့ပြင် အင်တာနက်ပေါ်တွင် ကြော်ငြာများနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များလည်း ပါဝင်နိုင်ကြောင်း    ရှင်းပြရမည်။  မသမာသူများက နည်းပညာကိုအသုံးပြု၍ မိမိတို့၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်များကို  ခိုးယူနိုင်ကြောင်း လည်း သိရှိစေရန် လိုအပ်သည်။ သို့မှသာ ကလေးများသည် အင်တာနက်ကိုအသုံးပြုရာတွင် သတိထားပြီးအသုံးပြု တတ်လာမည်ဖြစ်သည်။

အွန်လိုင်းပေါ်က လူမှုဆက်ဆံရေး

ယနေ့ခေတ်တွင် လူမှုမီဒီယာနှင့်အွန်လိုင်းဆက်ဆံရေးများသည် ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ ပညာရှင်များက ကလေးများအား  အနည်းဆုံး အသက် ၁၂ နှစ်ခန့်အထိ ဖုန်းအသုံးမပြုရန်  အကြံပြုကြသည်။ ဆယ်ကျော်သက်များအနေဖြင့် အင်တာနက်ပေါ်တွင် မသင့်လျော်သောစာများနှင့် ပုံများမျှဝေခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊  အင်တာနက်ပေါ်တွင်   သတိမထားဘဲပြုလုပ်မိသည့်အရာများကို  လူအများက မိမိတို့၏ဘဝတစ်လျှောက်လုံး မြင်တွေ့သွားနိုင်ကြောင်း သတိပေးရမည်။ ကလေးများအနေဖြင့် မီဒီယာကိုအသုံးပြုရာတွင် အလေးမထား၊ ဂရုမစိုက်ပါက မိမိနှင့် တခြားသူများကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာထိခိုက်စေနိုင်သည့်အပြင် ဥပဒေချိုးဖောက်မှုများအထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။   ထို့ကြောင့်  မိဘဆရာသမားများသည် ကလေးများနှင့် ရင်းနှီးချစ်ခင်စွာဆက်ဆံပြီး Screen  Time အသုံးပြုမှုမှ အကျိုးရှိသောအသိအမြင်များ ရရှိနိုင်အောင် ကူညီရမည်။ ထို့ပြင်  မိမိ၏  Screen Time ကိုလည်း ကလေးကကြည့်ရှုနေကြောင်း  သတိထားကာ မည်သို့အသုံးပြုသင့်သည်ကို စံနမူနာကောင်းပြသသင့်သည်။  ကလေးများ၏ Screen  Time နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာအသုံးပြုမှုကို    ထိန်းသိမ်းခြင်းသည်   စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်နေသော်လည်း  အိမ်တွင်းစည်းမျဉ်းများ သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ကလေးကြီးပြင်း လာသည်နှင့်အမျှ ထိုစည်းမျဉ်းများကို ပြန်လည်သုံးသပ် ပြင်ဆင်ခြင်းဖြင့်   လုံခြုံပြီးအကျိုးရှိသော Screen Time အသုံးပြုမှုဖြစ်အောင် စီမံနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။

MWD

 

ဆက်စပ်ဆောင်းပါးများ

ဉာဏ်ရည်တုလှိုင်းများ
ဉာဏ်ရည်တုလှိုင်းများ
လူ့သမိုင်းကို လှိုင်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်တင်ပြသည့် ပုံစံမျိုးကို ကျွန်တော်တို့ ပထမဆုံးတွေ့မြင်ရသည်မှာ အယ်လ်ဗင်တော့ဖလာ၏ တတိယလှိုင်း(The Third Wave)စာအုပ်ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် အလားတူလှိုင်းများအဖြစ် ဥပမာပြုပြီး သမိုင်းကိုပုံဖော်သည့် အရေးအသားများရှိလာ သည်။ ယဉ်ကျေးမှုများ တိုးတိုက်မိခြင်း(The Clash of Civilizations) စာအုပ်ဖြင့်   လူသိပိုများသည့် ဆင်မြူရယ် ဟန်တင်တန်ကလည်း တတိယလှိုင်း (The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century) ဆိုပြီး  ရေးသားခဲ့သည်။ ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာပိုင်းတွင်  အလားတူ ရေးသားခဲ့သည်က ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာကို ဦးဆောင်တိုးတက်စေခဲ့သူတစ်ယောက်လည်းဖြစ်၊ လက်ရှိမိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏   အေအိုင်ဌာန  စီအီးအိုလည်းဖြစ်သည့် မူစတာဖာ ဆူလီမန်၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ထုတ် နောက်လာမည့်လှိုင်း (The Coming Wave)စာအုပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်   ကျွန်တော်လည်း ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ၏ ပါဝါပြန်လည်ဖြန့်ဝေမှု ပုံစံများကို ဆွေးနွေးတင်ပြရာတွင် လှိုင်းများအဖြစ် ပုံဖော်လျှင်  ပိုပြီးမြင်သာမည်ဟု  ယူဆမိပါသည်။တကယ်တော့ ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာကို လှိုင်းများအဖြစ် ခွဲထုတ်ပြခဲ့သည်မှာ ဆူလီမန်လိုပင် ဉာဏ်ရည်တုလောကထဲမှ အတွင်းလူတစ်ယောက်ဖြစ်သည့် လီကိုင်ဖူးဖြစ်သည်။ လီသည် ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ ဂုရုကြီးတစ်ယောက်ဖြစ်သလို လက်ရှိအချိန်တွင်လည်း ဆီနိုဗေးရှင်းဗန်းချားဆိုသည့် တရုတ်ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ကာ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ရော စီအီးအိုအဖြစ်ပါ ဦးဆောင်နေသူဖြစ်သည်။ သူက ၂၀၂၁ ခုနှစ်ထုတ် သူ့စာအုပ်    အေအိုင် ၂၀၄၁ ( AI 2041) ထဲတွင် ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ တိုးတက်ပျံ့နှံ့လာသည့်ပုံစံကို လှိုင်းများဖြင့် ခွဲပြခဲ့သည်။ပထမလှိုင်းကို အင်တာနက်အေအိုင်ဟု သူက နာမည်ပေးထားပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် အစပြုထားသည်။ ဂူးဂဲလ်၊  အမေဇုန်၊  ဖေ့စ်ဘွတ်တို့တွင် သုံးထားသည့် ရှာဖွေရေး၊ ကြော်ငြာ၊ ဂိမ်းနှင့် ဖျော်ဖြေရေးများအတွက်သုံးသည့် အေအိုင်မျိုးဖြစ်သည်။ ပျံ့နှံ့မှုကောင်းသော်လည်း ပါဝါအားနည်းသေးသည်။ သို့သော်  လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီအပေါ်  အေအိုင်၏ သွယ်ဝိုက်လွှမ်းမိုးမှု စတင်သည့်လှိုင်းဖြစ်သည်။ဒုတိယလှိုင်းကို သူက စီးပွားရေးအေအိုင်ဟုနာမည်ပေးထားပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အစပြုထားသည်။ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု၊ ပညာရေး၊ အများပြည်သူဝန်ဆောင်မှု၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ၊ ကုန်စည်ထောက်ပို့လုပ်ငန်းပိုင်းတို့တွင် အေအိုင်ဝင်ရောက်လာသည့်ကာလဖြစ်သည်။ အများပြည်သူနှင့်  တိုက်ရိုက်ပတ်သက်လာပြီဖြစ်၍ ပါဝါပျံ့နှံ့မှု အလယ်အလတ်တန်းစားဖြစ်လာသလို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ကလည်း    အလယ်အလတ်လောက်အထိ ရှိနေသေးသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။တတိယလှိုင်းကို သူက  သိမြင်နားလည်မှု အေအိုင်ဟု အမည်ပေးထားပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် အစပြုထားသည်။ လုံခြုံရေး၊ လက်လီဈေးကွက်၊ စွမ်းအင်၊ အင်တာနက်နည်းပညာ၊  နည်းပညာမြင့် အိမ်များနှင့် မြို့ကြီးများတွင်သုံးလာသည့် အေအိုင်နည်းပညာကို   ဆိုလိုသည်။   နည်းပညာဘက်မှ ကြည့်လျှင် ကွန်ပျူတာအမြင်နှင့် စကားသံနားလည်နိုင်စွမ်းတို့ အသက်ဝင်လာသည့်ကာလဖြစ်သည်။ ပါဝါပျံ့နှံ့မှုအားကောင်းလာသော်လည်း အလယ်အလတ်ဟုပင် ဆိုနိုင်သေးသည်။ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းလည်း   အလယ်အလတ်လောက်တွင် ရှိနေသေး၍ပင်။  ဥပမာပေးရလျှင် ဆီရီတို့၊ အလက်ဇာတို့လို မျိုးဖြစ်သည်။   အေအိုင်သည်  ကမ္ဘာကြီးကို အာရုံခံစားပြီး အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုနိုင်လာပြီဖြစ်သည်။စတုတ္ထလှိုင်းကို သူက အလိုအလျောက်အေအိုင်ဟု အမည်ပေးထားပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အစပြုထားသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့တွင် အေအိုင်ပါဝင်လာသည့်ကာလဖြစ်သည်။  ဥပမာပေးရလျှင်  မောင်းသူမဲ့ ဒရုန်းများ၊ မောင်းသူမဲ့ကားများနှင့် စက်ရုပ် များဖြစ်သည်။ ပါဝါပျံ့နှံ့မှုက အထူးပြုလုပ်ငန်းကြီးများဘက်သို့  ယိမ်းလာသည်။ ထိန်းကျောင်းဖို့ ခက်လာသည်။ အေအိုင်ဦးဆောင်သည့် အလိုအလျောက်အလုပ်လုပ်သည့်စက်များ  လက်တွေ့ ကမ္ဘာထဲသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ဆိုခဲ့သလို  သူ့စာအုပ်က ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဖြစ်၍ လှိုင်းများမှာ ထိုနေရာတွင် ရပ်သွားသည်။ ယခု ကျွန်တော်တို့ရောက်နေသည်က ၂၀၂၆ ခုနှစ်။ ကြားထဲတွင် နောက်တစ်လှိုင်းရှိလာ ပြီဖြစ်သည်။ ထိုလှိုင်းမှာ  ဂျင်နရေးတစ်အေအိုင်ဖြစ်သည်။ လူတိုင်းသိနေသည့် နည်းပညာများနှင့် ပြောရလျှင် ချတ်ဂျီပီတီ၊ ဂျမနိုင်း၊ ကိုပိုင်းလော့တို့လို ဂျင်နရေးတစ်အေအိုင်များ၏ခေတ်ဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်မှကြည့်လျှင်   ပါဝါသည်   အများပြည်သူလက်ထဲသို့ ပိုမိုပျံ့နှံ့လာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သို့သော် ကြီးလေကောင်းလေဟုဆိုသည့် Scaling Law ၏ သဘောတရားဖြင့်ကြည့်လျှင် ပါဝါသည် လုပ်ငန်းကြီးများနှင့် အစိုးရများထံသို့ ပိုမိုစုစည်းလာသည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။ဆိုလိုသည်မှာ ပါဝါပျံ့နှံ့မှုနှင့် ပါဝါဗဟိုချက်စုမှုတို့ အပြိုင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဝိရောဓိကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။  ထို့ကြောင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းမှာ ပိုမိုခက်ခဲလာပြီး အေအိုင်အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် သက်ဆိုင်သည့်ပြဿနာများလည်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။ စည်းမျဉ်းဥပဒေများဘက်မှ ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကိုလည်း တဖြည်းဖြည်း မြင်တွေ့လာရသည်။ ထို့ကြောင့်  ကျွန်တော်က  အဆိုပါ ပဉ္စမလှိုင်းကို   ၂၀၂၄  ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင်  စတင်ခဲ့သည်ဟုယူဆပြီး  ‘ဂျင်နရေးတစ် အေအိုင်လှိုင်း’ ဟု အမည်ပေးလိုသည်။လက်ရှိအချိန်တွင် အေအိုင်အတွင်း လူများက အေအိုင်နည်းပညာနှင့်ပတ်သက်၍ ဘယ်လိုစဉ်းစားကြပါသလဲ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်ထုတ် AI First စာအုပ်ထဲတွင် စာရေးသူနှစ်ယောက်ဖြစ်သည့် အဒမ်ဘရော့မန်းနှင့် အန်ဒီဆက်ခ်တို့ အိုင်းပင်း အေအိုင်စီအီးအို ဆမ်အော့ထ်မန်းနှင့် တွေ့ဆုံစကားပြောခဲ့သည့် အကြောင်းရေးထားသည်ကို တစ်ဆင့်ပြန်လည်ဖောက်သည်ချလိုပါသည်။ မိတ်ဆက်ရလျှင် ဘရော့မန်းသည် လက်ရှိစတားဘက်ခ် ကော်ဖီဆိုင်များ၏  ဒစ်ဂျစ်တယ်အမှုဆောင်ချုပ်။ ဆက်ခ်သည် အမေဇုန်၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌဟောင်းဖြစ်ပြီး အေအိုင်ဖြင့်မောင်းနှင်သည့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုကို အကြံဉာဏ်များပေးခဲ့သူ။  ထို့ပြင်  အေအိုင်လောကအတွင်း၌သာ    အသုံးများသော  ‘အေအိုင် ပထမ’ ဆိုသည့်သဘောတရားကို  အများပြည်သူနှင့်   မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ဆမ်အော့ထ်မန်းကို လက်ရှိသူတို့ဦးဆောင်နေသည့် စတားဘက်ခ်လုပ်ငန်းအတွက် နည်းပညာ အကြံဉာဏ်တောင်းခံဖို့လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် အော့ထ်မန်း၏အဖြေက သူတို့ကို ထိတ်လန့်သွားစေခဲ့သည်။“ကျွန်တော်တို့ ကြားလိုက်ရတဲ့စကားကို မျှော်လင့်မထားမိဘူး။ ‘အေဂျီအိုင် ဟုတ်လား’လို့ ပြန်မေးမိလိုက်တယ်။ အေဂျီအိုင်ဆိုတာ အထွေထွေဉာဏ်ရည်တုဆိုတာ ကျွန်တော်တို့သိပါတယ်။ ယေဘုယျပြောရရင် သူတို့ဘာသာသူတို့ စဉ်းစားနိုင်စွမ်းရှိတဲ့ အေအိုင်မိုဒယ်လ်တွေလို့ နားလည်ထားပြီးသား ပါ။ တာမင်နေတာ ရုပ်ရှင်တွေထဲကလူလို လုပ်ကိုင်လှုပ်ရှားနိုင်တဲ့ စက်ရုပ်တွေလိုမျိုးပေါ့။ သူက အေဂျီအိုင်ဆိုတဲ့စကားလုံးကို ကျွန်တော်တို့ သိပြီးသားပုံစံမျိုး ပေါ့ပေါ့ပါးပါးပဲပြောသွားတာ။ တကယ်တမ်းက အေဂျီအိုင်အကြောင်း အဲဒီလောက် လေ့လာထားတာမဟုတ်ဘူး။ ဒါနဲ့ပဲ ‘ခင်ဗျား အေဂျီအိုင် လို့ပြောလိုက်တာ ဘာအဓိပ္ပာယ်လဲ’လို့ သူ့ကိုပဲ ပြန်မေးလိုက်မိတယ်။ ဒီဂြိုဟ်ပေါ်က အရေးကြီးဆုံး အေအိုင်ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ကို ဒီလောက်တုံးတဲ့မေးခွန်းမျိုး မေးရသလားဆိုတဲ့ပုံစံမျိုး  သူက  ကျွန်တော်တို့ကို ဝေ့ကြည့်လိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ခဏရပ်ပြီး စဉ်းစားပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ ‘မေးခွန်းက ကောင်းပါတယ်။ အေအိုင်က ဝတ္ထုတွေထဲကလို သိပ္ပံပညာထိုးဖောက်အောင်မြင်မှုမျိုးတွေ သူ့ဘာသာ သူလုပ်နိုင်တော့မှပဲ ကျွန်တော် အဲဒီအကြောင်းကို ပြောတော့မယ်’လို့ ဆက်ပြောလိုက်တယ်”ဟု ရေးထားသည်။ဘရော့ခ်မန်းနှင့် ဆက်ခ်တို့မမှားပါ။ အေဂျီအိုင်၊ အထွေထွေဉာဏ်ရည်၊ စူပါဉာဏ်ရည်၊ အမှတ်ထူး၊ ခေတ်သစ် ကျူနင် စမ်းသပ်မှုဆိုသည့် စကားလုံးများသည် အိပ်မက်သာသာပင်ရှိသေးသည်မဟုတ် ပါလား။ သို့သော် အော့ထ်မန်းလို လူတစ်ယောက်က စတားဘက်ခ်လုပ်ငန်းအတွက် အနာဂတ် နည်းပညာအကြံပြုရာတွင် အေဂျီအိုင်ဟု ပြောလိုက်ခြင်းမှာ ဆန်းသည်။ ထိုအနေအထားကို  အမှတ်ထူးဟု နာမည်ပေးထားသော စာရေးဆရာ ရေးကာ့ဇ်ဝဲလ် ကတော့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အမှတ်ထူးပိုနီးလာပြီ (The Singularity Is Nearer)ဆိုသည့် စာအုပ်ကို ထပ်ရေးခဲ့သည်။  တကယ်နီးနေပြီလား။  နီးနေပြီဆိုလျှင်  ကျွန်တော်တို့ကြုံဖူးသမျှ  အကြီးဆုံးနည်းပညာလှိုင်းနှင့်  ကြုံရတော့မည်ဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။MDN
ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ သို့မဟုတ် အေအိုင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်း(၈)
ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ သို့မဟုတ် အေအိုင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်း(၈)
အေအိုင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုအကြောင်း ဆွေးနွေးလာခဲ့သည်မှာ တော်တော်လေးခရီးရောက်လာပြီဖြစ်၍ ယခုတစ်ပတ်တွင်  လက်ရှိအေအိုင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနောက်ကွယ်မှ ထူးခြားသည့် နိယာမတစ်ခုအကြောင်းကို ဆွေးနွေးလိုပါသည်။ Scaling Laws ဟု နာမည်ပေးထားသည့် နိယာမ ဖြစ်သည်။ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ၏ အစောပိုင်းကာလများတွင် တိုးတက်မှုဆိုသည်မှာ များသောအားဖြင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်စရာမရှိဟု သုတေသီများ ခံစားခဲ့ကြရသည်။ သုတေသီတို့က မိုဒယ်အသစ်တစ်ခု ကို ဒီဇိုင်းဆွဲသည်။ လေ့ကျင့်သည်။ တိုးတက်လာရန် မျှော်လင့်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ  အလုပ်ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အလုပ်မဖြစ်။ ရှင်းလင်းသည့် စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ချက်ဟူ၍မရှိ။ ထိုးထွင်းသိမြင်မှု၊ လက်တွေ့လေ့လာစမ်းသပ်မှုနှင့် ကံကောင်းမှု အတိုင်းအတာတစ်ခုတို့ ပေါင်းစည်းထားခြင်းမျှသာ။ထိုအဖြစ်တို့သည် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ် နှောင်းပိုင်းကာလများတွင်  စတင်ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထရန်စဖော်မာအခြေပြု မိုဒယ်များကိုလေ့လာနေကြသည့် သုတေသီတို့သည် ထူးခြားသည့်တစ်စုံ တစ်ရာကို သတိပြုမိခဲ့ကြ၏။ သူတို့ မိုဒယ်များ၏ ပမာဏကို ကြီးအောင်လုပ်လိုက်လျှင် စွမ်းဆောင် ရည်သည် ကြုံရာကျပန်း ပရမ်းပတာတိုးတက်သွားခြင်းမျိုးမဟုတ်၊   ချောချောမွေ့မွေ့ဖြင့်   ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်သည့် လမ်းကြောင်းအတိုင်း တိုးတက်လာသည်ဆိုသည့်အချက်ဖြစ်သည်။မိုဒယ်များ၏ ပမာဏကို ကြီးအောင်လုပ်ခြင်းဆိုသည်တွင်   အဓိကအချက်  သုံးချက်ပါဝင်သည်။ မိုဒယ်၏ အရွယ်အစား။ ယင်းမှာ   တိုင်းတာမှု ပါရာမီတာ ဘယ်လောက်ထည့်ထားလဲဆိုသည်ကို ဆိုလိုသည်။ ပါရာမီတာ များများထည့်သွင်းပေးလေလေ မိုဒယ်ပိုကြီးလာလေလေဖြစ်သည်။ နောက် တစ်ခုမှာ လေ့ကျင့်ပေးသည့် အချက်အလက်ပမာဏ။ ထည့်သွင်းပေးသည့် အချက်အလက်များ ပိုများလေလေ (သန့်စင်ပြီး အချက်အလက်များဟု ဆိုလျှင် ပိုမှန်မည်) မိုဒယ်မှာ ပိုအစွမ်းထက်လေလေ ဖြစ်မည်မှာ ပင်ကိုသိစိတ်ဖြင့်ပင် နားလည်နိုင်သည့်ကိစ္စဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတစ်ချက်မှာ အသုံးပြုသည့် ကွန်ပျူတာတို့၏ တွက်ချက်နိုင်စွမ်း။ တွက်ချက်နိုင်စွမ်းမြင့်လေလေ မိုဒယ်၏ စွမ်းအားပိုကောင်းလေလေဖြစ်သည်။ထိုအချက်သုံးချက်လုံးကို ကြည့်လိုက်လျှင် ထိုအချက်များ ပိုကောင်းလာခြင်းကြောင့် မိုဒယ်ပိုပြီး အစွမ်းထက်လာသည်မှာ အံ့ဩစရာမရှိ။ သို့သော် အံ့ဩစရာရှိသည်မှာ တိုးတက်မှုနှုန်းဖြစ်သည်။ တိုးတက်မှုသည် ပရမ်းပတာဖြစ်မနေ အဆင်အကွက်တစ်ခုအတိုင်းရှိနေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပါရာ မီတာ ဘယ်လောက်ထည့်လိုက်လျှင် ဘယ်လောက်တိုးတက်မည်၊ အချက်အလက် ဘယ်လောက်များများထပ်ဖြည့်လျှင် ဘယ်လောက်တိုးတက်မည်၊ တွက်ချက်မှုစွမ်းရည် ဘယ်လောက်တိုးလိုက်လျှင် ဘယ်လောက်တိုးတက်မည်ဆိုသည်ကို ကြိုတင်တွက်ချက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ယင်းကို Scaling Laws ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ နိယာမကို တွေ့ရခြင်းမှာလည်း နိယာမတစ်ခုကို တွေ့အောင်ရှာခဲ့ကြ၍ဖြစ်သည်။ OpenAI လို လုပ်ငန်းများမှ သုတေသီတို့သည် ဉာဏ်ရည်တု တိုးတက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ နိယာမတစ်ခုခု ရှိနေမလားဆိုသည်ကို အမှန်တကယ် ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ သူတို့ တကယ်တမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်ကတော့ အေအိုင်၏ အမှားလုပ်နှုန်းတွင်ဖြစ်နေသည်။ သူတို့က အေအိုင်မိုဒယ်တစ်ခု အမှားဘယ်လောက်လုပ်လဲ ဆိုသည်ကို ဇယားပေါ်တွင်  ချရေးသည်။ အထက်ဖော်ပြပါနည်းသုံးနည်းဖြင့် တိုးတက်အောင်လုပ်ပြီး ထပ်တိုင်းသည်။ ထိုသို့ ထပ်ကာထပ်ကာလုပ်ပြီး နောက် အမှားများသည် ကြုံရာကျပန်းဖြစ်မနေ သင်္ချာအဆင်အကွက် ပုံစံတစ်ခုဆောင်နေသည်ကို အံ့ဩဖွယ်တွေ့ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။လက်တွေ့ကမ္ဘာတွင် အရာရာတိုင်းသည် ကြီးထွားလာတိုင်း၊ ဆိုပါစို့ စကေးမြင့်လာတိုင်း ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာလေ့ရှိသည်။ မျှော်လင့်မထားသော အပိတ်အဆို့အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည်။ စွမ်းဆောင်ရည်တိုးတက်မှု တန်းသွားခြင်းမျိုး ကြုံရသည်။ အဆင့်မြှင့်လိုက်သည့်တိုင် စွမ်းဆောင်ရည်တက်မလာခြင်းမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ထိုက်တန်သော အကျိုးအမြတ်မရဘဲ ကုန်ကျစရိတ်ပေါက်ကွဲသွားတတ်သည်။သို့သော် အေအိုင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင်မူ ထိုသဘောနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်မြင်တွေ့နေရသည်။ ဖြည်းဖြည်းမှန်မှန်၊ ကြိုတင်ခန့်မှန်း၍ ရနိုင်အောင် ရှေ့ကဇယားများနှင့်အညီ တိုးတက်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း သုတေသီတို့က အေအိုင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နောက်ကွယ်မှ နိယာမဟု ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ အကျိုးရလဒ်လည်း ကြီးမားသည်။ သုတေသီတို့အနေဖြင့် တိုးတက်မှုကို ခန့်မှန်းနေစရာမလိုတော့။ မည်သည့်အပိုင်းကို မည်မျှမြှင့်ပေးလိုက်လျှင် တိုးတက်မှုဘယ်လောက်ရှိမလဲဆိုသည်ကို မိုဒယ်အား လေ့ကျင့်မပေးခင်ကတည်းက ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားနိုင်ပြီဖြစ်သည်။မည်သည့်အရာမဆို အကောင်းချည်းသက်သက်တော့မဟုတ်ပါ။ အယူရှိလျှင် အပေးရှိရသည်။ အေအိုင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနောက်ကွယ်မှ နိယာမတွင် ပေးဆပ်ရသည်မှာ ကုန်ကျစရိတ်။ Scaling Laws ကို အသုံးချလိုလျှင် ကုန်ကျစရိတ်များများခံနိုင်ရမည်။ ပမာဏကြီးကြီးထည့်သွင်းသည့်တိုင် တိုးတက်မှုနည်းနည်းပဲရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အစပိုင်းတွင် တိုးတက်မှုများသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် နည်းသွားသည်။ ထို့ကြောင့် စရိတ်ချွေတာရသည့် လုပ်ငန်းငယ်များသည် Scaling Laws ကို အသုံးမချနိုင်။ အခြားသော စရိတ်သက်သာသည့် မိုဒယ်များဖြင့်သာ တစ်နည်းတစ်လမ်း ရှာကြံကြရ သည်။ ရှေ့ကအတိုင်း  ဒီဇိုင်းဆွဲ၊ လက်တွေ့စမ်း၊  ကံကောင်းဖို့မျှော်လင့် ပုံစံမျိုးကို ဆက်သုံးရ သည်။ယင်းမှာ စီးပွားရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး အခက်ကြုံရသည့်အပိုင်း။ အတွေးအခေါ်ပိုင်းတွင် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မေးခွန်းတစ်ခုပေါ်လာသည်။ ဆင်ခြင်တုံ တရား၊ သဘောပေါက်နားလည်မှု၊ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းတို့နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဉာဏ်ရည်တုသည် ဘာကြောင့် ရိုးရှင်းသောသင်္ချာဆိုင်ရာ အဆင် အကွက်အတိုင်း လိုက်နာကျင့်ကြံရပါသနည်း။ သို့ဆိုလျှင် ကျွန်တော်တို့၏ ဉာဏ်ရည်သည်လည်း ကြီးမားသောပမာဏရှိသည့် အဆင်အကွက်များကို သဘာဝအတိုင်း  လေ့ကျင့်သင်ယူရင်း  ဖြစ်တည်လာခဲ့ပါသလား။ အချို့သောသုတေသီတို့က ထိုအတိုင်းဖြစ်မည်ဟု အဆိုပြုကြသည်။ သို့သော် အချို့ သုတေသီတို့ကတော့ ကျွန်တော်တို့၏ သိမြင်နားလည်မှုမပြည့်စုံသေး၍ဖြစ်မည်ဟု အဆိုပြုသည်။ ယခုမြင်နေရသည်မှာ ရှုခင်းကြီးတစ်ခုလုံး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာဟု သူတို့က ဆိုကြသည်။ တစ်ချိန်ချိန်တွင် ရှုခင်းကို ပိုမိုမြင်လာရလျှင် လက်ရှိသဘောတရားအပေါ် လွှမ်းမိုးသွားမည့် သဘော တရားတို့ ထပ်မံပေါ်ထွက်လာမည်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်သည်။မည်သို့ပင်ဆိုစေ လက်ရှိအချိန်၌ Scaling Laws ကို သုံးနိုင်သူက အေအိုင်လောကတွင် စိုးမိုးမှုတစ်ခု ရယူထားနိုင်သည်။   Scaling Laws က ပင်လျှင် ယနေ့ခေတ်၏ အေအိုင်လောကကို စိုးမိုးထားသည်။ ဘာသာစကား မိုဒယ်ဖြစ်ဖြစ်၊ ရုပ်ပုံထုတ်လုပ်သည့် မိုဒယ်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဗီဒီယိုထုတ်လုပ်သည့် မိုဒယ် ဖြစ်ဖြစ် Scaling Laws  ၏  သက်ရောက်မှုကိုခံရသည်။ မိုဒယ်ကို ပမာဏကြီးအောင် လုပ်နိုင်လေလေ စွမ်းဆောင်ရည်ပိုကောင်းလေလေသာဖြစ်မည်။ ဤနေရာတွင် မိုဒယ်ကြီးများ၏ မျှော်လင့်မထားသည့် စွမ်းဆောင်ရည်အသစ်များ ရလာနိုင်စွမ်းကိုပါထည့်ပြီး မျှော်လင့်ထားနိုင်သေးသည်။   ယင်းမှာ လေ့ကျင့်စဉ်မသိရဘဲ လူအများလက်ထဲရောက်ပြီးမှ သိနိုင်သည့်ကိစ္စမျိုးဖြစ်သည်။ ယခုလောက်ဆိုလျှင် အေအိုင်တို့၏နောက်ကွယ်မှ နိယာမအကြောင်းကို ရိပ်ဖမ်းသံဖမ်းသိလောက်မည်ဟု  ထင်ပါသည်။MDN
ကလေးသူငယ်များနှင့် ဖန်သားမျက်နှာပြင်ကြည့်ရှုချိန် (Screen Time)
ကလေးသူငယ်များနှင့် ဖန်သားမျက်နှာပြင်ကြည့်ရှုချိန် (Screen Time)
ဖန်သားမျက်နှာပြင်ကြည့်ရှုချိန်(Screen Time) Screen Time   ဆိုသည်မှာ   စမတ်ဖုန်း၊  တီဗွီ၊ ကွန်ပျူတာ၊ Tablet နှင့် Video Game စက်များကဲ့သို့ ဖန်သားမျက်နှာပြင်ပါဝင်သော ဒစ်ဂျစ်တယ်ကိရိယာများကိုကြည့်ရှုခြင်း  သို့မဟုတ် အသုံးပြုခြင်းတွင် ကုန်ဆုံးသည့်အချိန်ပမာဏကို ဆိုလိုသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း   တီဗွီကြည့်ခြင်း၊ ဗီဒီယိုကြည့်ရှုခြင်း၊  ဂိမ်းကစားခြင်း၊  အင်တာနက်အသုံးပြုခြင်းနှင့် ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုခြင်း     စသည့်လှုပ်ရှားမှုများပါဝင်သည်။ ထို့ပြင်  ပညာရေးဆိုင်ရာ Application  များနှင့်  အွန်လိုင်းသင်ခန်းစာများကို လေ့လာခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။   ယနေ့ခေတ်တွင် နည်းပညာတိုးတက်လာခြင်းကြောင့်  ကလေးများသည် စမတ်ဖုန်းများ၊ တီဗွီများ၊ ကွန်ပျူတာ များနှင့်အတူ ကြီးပြင်းလာကြသည်။ အိမ်များတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပစ္စည်းများ အသုံးပြုမှုပိုမိုများပြားလာပြီး   ကျောင်းပညာရေး စနစ်များတွင်လည်း နည်းပညာကို တဖြည်းဖြည်းအသုံးပြုလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် Screen Time သည် ကလေးများ၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် အရေးကြီးသောအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။   သို့သော်  Screen Time များလာသည်နှင့်အမျှ  ကလေးများ၏ကျန်းမာရေးနှင့်  ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ်   သက်ရောက်မှုများကိုလည်း  ပိုမိုစိုးရိမ်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့်  ကလေးများ၏ Screen Time ကို ထိန်းသိမ်းစီမံနိုင်ရေးသည် မိဘများနှင့်အုပ်ထိန်းသူများအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်။ မှန်ကန်မျှတသော Screen Time ၏ အကျိုးကျေးဇူးများScreen Media များတွင်  ပညာရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးများစွာရှိသည်။ဥပမာအားဖြင့် ကျောင်းများတွင် Blog များကို ပညာရေးကိရိယာအဖြစ်အသုံးပြုကာ ကလေးများ၏ စာအရေးအသား စွမ်းရည်များ တိုးတက်စေရန်   ကူညီပေးနိုင်သည်။ အင်တာနက်သည်  ကူးစက်ရောဂါများနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ အပါအဝင် ကျန်းမာရေးပညာများကိုလည်း  ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။ အသက်နှစ်နှစ်အထက် ကလေးများအတွက် ပညာရေး ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်    ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော  အရည်အသွေးမြင့်     ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များသည် ဘာသာစကားနှင့် စာဖတ်စွမ်းရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ ထိုအစီအစဉ်များက ကလေးများ၏ဉာဏ်ရည်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို အားပေးနိုင်ပြီး လူမှုရေး အပြုအမူများကိုလည်း  ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။  ထို့ပြင်   စိတ်ကူးယဉ်ကစားခြင်းနှင့် ဖန်တီးမှုစွမ်းရည်များကိုလည်း မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။ e-books နှင့်  စာဖတ်လေ့ကျင့်ရေး  Application များသည် ကလေးများ၏ စာဖတ်စွမ်းရည်များကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် Screen Media ကို ပညာရေးရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အသုံးပြုခြင်းသည် ကလေးများ၏ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အကျိုးရှိလာသည်။ ကလေးသူငယ်များ၏ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ဉာဏ်ရည်ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှုများScreen Media များသည် ပညာရေးနှင့်သင်ယူမှုအတွက် အခွင့်အလမ်းများပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။ သို့သော် Screen Time ကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုပါက ဉာဏ်ရည်ဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတချို့ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။  ထို့ပြင် Screen Media  အသုံးပြုမှုများလာခြင်းကြောင့်  ပညာရေးဆိုင်ရာစွမ်းဆောင်ရည်များကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်။ ထို့ပြင်  Screen  Time များလာခြင်းကြောင့် သင်္ချာနှင့်  တခြားဘာသာရပ်များတွင်    စွမ်းဆောင်ရည်လျော့နည်းလာနိုင်သည်။ Screen Time များလာသည်နှင့်အမျှ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများလျော့နည်းလာပြီး  အဝလွန်ခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ စမတ်ဖုန်းကို အသက် ၁၂ နှစ်မတိုင်မီ အသုံးပြုသောကလေးများတွင်    အိပ်စက်ချိန်မလုံလောက်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ  ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ အဝလွန်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ  ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ စိတ်ကျရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ  ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တိုးလာနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် မျက်လုံးပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် လည်ပင်းနာကျင်မှုကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာပြဿနာများလည်း  ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။  ထို့ကြောင့် Screen Media   အသုံးပြုမှုကို    စနစ်တကျထိန်းသိမ်းရန်  လိုအပ်သည်။ ကလေးသူငယ်များ၏ဘာသာစကားလူမှုရေးနှင့် စိတ်ခံစားမှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှုများဘာသာစကားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ကလေးဘဝ အစောပိုင်းကာလတွင်  အလွန်အရေးကြီးသော  လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကလေးများသည် ဝေါဟာရကြွယ်ဝမှုနှင့် အသံထွက်မှန်ကန်မှုကဲ့သို့သော ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်မှုများ တဖြည်းဖြည်းဖွံ့ဖြိုးလာကြသည်။ ထိုကျွမ်းကျင်မှုများကို အများအားဖြင့် မိဘများ၊ အရွယ်ရောက်သူများနှင့် ဆက်ဆံပြောဆိုခြင်းမှတစ်ဆင့်    သင်ယူကြရသည်။  သို့သော် Screen Time များလာခြင်းကြောင့်  မိဘနှင့် ကလေးကြားဆက်ဆံပြောဆိုမှုလျော့နည်းလာနိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေသည် ကလေးများ၏ ဘာသာစကားလေ့လာမှုအခွင့်အလမ်းများကို   ထိခိုက်စေနိုင်သည်။   ထို့ပြင် Screen Time များလွန်းပါက စကားလုံးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနည်းပါးနိုင်သည်။  လူမှုရေးနှင့် စိတ်ခံစားမှုဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုအပေါ်လည်း      သက်ရောက်မှုများရှိနိုင်သည်။  Screen Time များလာခြင်းသည် အိပ်စက်မှုပြဿနာများ၊  စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ၊  စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတို့နှင့်  ဆက်စပ်နိုင်သည်။ အကြမ်းဖက်မှုပါဝင်သောမီဒီယာများကို ကြည့်ရှုခြင်းသည် ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သောအပြုအမူများကို  တိုးပွားစေနိုင်သည်။  လူမှုဆက်ဆံရေး ဆိုင်ရာပြဿနာများ   ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်  Screen Time  ကို သင့်လျော်စွာစီမံခြင်းသည် ကလေးများ၏လူမှုရေးနှင့် စိတ်ခံစားမှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးကြီးသည်။ မိဘများအတွက် ကလေးသူငယ်များ၏ Screen Time ကို စီမံခန့်ခွဲရန်အကြံပြုချက်များကလေးများ၏ Screen Time ကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် မိဘများ၏အခန်းကဏ္ဍသည်     အလွန်အရေးကြီးသည်။ မိဘများသည် Screen  အသုံးပြုမှုအပေါ် အိမ်တွင်းစည်းမျဉ်းများ     သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။ Screen Time ကို ဆုအဖြစ်  အသုံးပြုခြင်းထက် ကလေးများ၏ကျန်းမာရေးကို  အဓိကထားစီမံခန့်ခွဲ သင့်သည်။ Parental Control စနစ်များနှင့် Password ကာကွယ်မှုများ အသုံးပြုရန်လိုအပ်သည်။ Google Family Link ကဲ့သို့သော မိဘထိန်းချုပ်မှုကိရိယာများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် Screen Time ကို စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။  ကလေးအိပ်ခန်းအတွင်း  တီဗွီနှင့်ဖုန်းများမထားရှိခြင်းသည်    Screen Time လျော့နည်းစေကြောင်း သုတေသနများကဖော်ပြထားသည်။ အစားအစာစားချိန်နှင့်      အိပ်ရာဝင်မည့်အချိန်မတိုင်မီ တစ်နာရီခန့်တွင်  ဖုန်းအသုံးမပြုရန်  စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်နိုင်သည်။ သုတေသနများအရ အသက်အလိုက် Screen Time ကို ကန့်သတ်သင့်ပြီး  အသက် ၃ နှစ်မှ ၇ နှစ်တွင် ၃၀ မိနစ်မှ တစ်နာရီ၊  အသက် ၇ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်တွင် တစ်နာရီ၊  အသက် ၁၂ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်တွင် တစ်နာရီ   ၃၀  မိနစ်နှင့် အသက် ၁၆ နှစ်အထက် လူငယ်များအတွက် နှစ်နာရီခန့်ကသင့်လျော်သည်ဟု အကြံပြုထားသည်။   မိဘများကိုယ်တိုင်  Screen အသုံးပြုမှု   နမူနာကောင်းပြသခြင်းသည်  ကလေးများ၏ Screen  Time အပေါ် များစွာသက်ရောက်မှုရှိသည်။  တီဗွီကြည့်ခြင်းကို အားပေးသည့်အိမ်ပတ်ဝန်းကျင်   (ဥပမာ−ထမင်းစားချိန်တွင်  တီဗွီကြည့်ခြင်း)တွင်  နေထိုင်သောကလေးများသည် Screen Time ပိုများလေ့ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် ကလေးများနှင့်အတူ   ကစားခြင်း၊   စာဖတ်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားပြုလုပ်ခြင်းက Screen Time ကို လျော့နည်းစေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ နည်းပညာတတ်မြောက်မှု (Digital Literacy)ကို အားပေးခြင်းကလေးများတွင် နည်းပညာတတ်မြောက်မှု (Digital Literacy) ကို တိုးတက်လာစေရန် မိဘဆရာသမားများက အားပေးသင်ကြားပေးရန် အရေးကြီးသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် မိုဘိုင်းဖုန်းများသည် မိဘများနှင့်အရေးပေါ်အချိန်တွင် ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း၊ သူငယ်ချင်းများနှင့် ဆက်ဆံရေးထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း၊ ပညာရေးဆိုင်ရာအချက်အလက်များကို  လေ့လာနိုင်ခြင်းနှင့် ဖျော်ဖြေရေးများရရှိနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကလေးများအတွက် အသုံးဝင်သောကိရိယာတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ သို့သော်  တစ်ချိန်ချိန်တွင်  ကလေးများသည် မိဘဆရာသမားများမလိုလားသည့် အွန်လိုင်းအကြောင်းအရာများနှင့် တွေ့ကြုံနိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေများကို ကြိုတင်ရှင်းပြထားပြီး  မည်သို့ပြုမူသင့်ကြောင်း အသိပညာပေးထားသင့်သည်။     ကလေးများအား အွန်လိုင်းပေါ်တွင်   မြင်တွေ့ရသောအကြောင်းအရာများကို မှန်၊ မမှန်စဉ်းစားသုံးသပ်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်ပေးရမည်။ ထို့ပြင် အင်တာနက်ပေါ်တွင် ကြော်ငြာများနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များလည်း ပါဝင်နိုင်ကြောင်း    ရှင်းပြရမည်။  မသမာသူများက နည်းပညာကိုအသုံးပြု၍ မိမိတို့၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်များကို  ခိုးယူနိုင်ကြောင်း လည်း သိရှိစေရန် လိုအပ်သည်။ သို့မှသာ ကလေးများသည် အင်တာနက်ကိုအသုံးပြုရာတွင် သတိထားပြီးအသုံးပြု တတ်လာမည်ဖြစ်သည်။အွန်လိုင်းပေါ်က လူမှုဆက်ဆံရေးယနေ့ခေတ်တွင် လူမှုမီဒီယာနှင့်အွန်လိုင်းဆက်ဆံရေးများသည် ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ ပညာရှင်များက ကလေးများအား  အနည်းဆုံး အသက် ၁၂ နှစ်ခန့်အထိ ဖုန်းအသုံးမပြုရန်  အကြံပြုကြသည်။ ဆယ်ကျော်သက်များအနေဖြင့် အင်တာနက်ပေါ်တွင် မသင့်လျော်သောစာများနှင့် ပုံများမျှဝေခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊  အင်တာနက်ပေါ်တွင်   သတိမထားဘဲပြုလုပ်မိသည့်အရာများကို  လူအများက မိမိတို့၏ဘဝတစ်လျှောက်လုံး မြင်တွေ့သွားနိုင်ကြောင်း သတိပေးရမည်။ ကလေးများအနေဖြင့် မီဒီယာကိုအသုံးပြုရာတွင် အလေးမထား၊ ဂရုမစိုက်ပါက မိမိနှင့် တခြားသူများကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာထိခိုက်စေနိုင်သည့်အပြင် ဥပဒေချိုးဖောက်မှုများအထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။   ထို့ကြောင့်  မိဘဆရာသမားများသည် ကလေးများနှင့် ရင်းနှီးချစ်ခင်စွာဆက်ဆံပြီး Screen  Time အသုံးပြုမှုမှ အကျိုးရှိသောအသိအမြင်များ ရရှိနိုင်အောင် ကူညီရမည်။ ထို့ပြင်  မိမိ၏  Screen Time ကိုလည်း ကလေးကကြည့်ရှုနေကြောင်း  သတိထားကာ မည်သို့အသုံးပြုသင့်သည်ကို စံနမူနာကောင်းပြသသင့်သည်။  ကလေးများ၏ Screen  Time နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာအသုံးပြုမှုကို    ထိန်းသိမ်းခြင်းသည်   စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်နေသော်လည်း  အိမ်တွင်းစည်းမျဉ်းများ သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ကလေးကြီးပြင်း လာသည်နှင့်အမျှ ထိုစည်းမျဉ်းများကို ပြန်လည်သုံးသပ် ပြင်ဆင်ခြင်းဖြင့်   လုံခြုံပြီးအကျိုးရှိသော Screen Time အသုံးပြုမှုဖြစ်အောင် စီမံနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။MWD 
AI အသုံးပြုပုံဖော်လာမယ့် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ခေတ်မီ တပ်မတော် တည်ဆောက်ရေး
AI အသုံးပြုပုံဖော်လာမယ့် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ခေတ်မီ တပ်မတော် တည်ဆောက်ရေး
      နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်တဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ "Two Sessions" အစည်းအဝေးတွေဟာ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ အနာဂတ်လမ်းကြောင်းကိုလှမ်းကြည့်နိုင်တဲ့ အရေးအကြီးဆုံးပြတင်းပေါက်တစ်ခုပါပဲ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်ရဲ့ အစည်းအဝေးတွေကနေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ သတင်းစကားက အရင်နှစ်တွေကထက် ပိုမိုရှင်းလင်းပြတ်သားလာသလို ပိုပြီးတော့လည်း လေးနက်မှုရှိလာပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးမှာ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ တင်းမာမှုတွေ၊ မတည်ငြိမ်မှုတွေ မြင့်တက်နေချိန် တရုတ်အစိုးရက နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနဲ့စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ခေတ်မီဆန်းသစ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ရေရှည်မဟာဗျူဟာရဲ့ဗဟိုချက်မှာ အခိုင်အမာနေရာချထားလိုက်ပြီဆိုတာကို ပြသလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သမားရိုးကျစစ်အင်အားပြိုင်ဆိုင်တာမျိုးမဟုတ်ဘဲ နည်းပညာအသစ်တွေနဲ့ ကမ္ဘာ့အခင်းအကျင်းကိုပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားလာတာပါ။ အထူးသဖြင့် အနောက်အုပ်စုရဲ့လွှမ်းမိုးမှုကို စိန်ခေါ်နိုင်မယ့်  နည်းပညာအခြေပြု  အင်အားတစ်ရပ် တည်ဆောက်ဖို့ ပြတ်ပြတ်သားသားဆုံးဖြတ်လိုက်တဲ့ သဘောလည်းဖြစ်ပါတယ်။ဒီနှစ်အစည်းအဝေးတွေက တရုတ်နိုင်ငံရဲ့စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှုန်း နှေးကွေးရှုပ်ထွေးတဲ့ နောက်ခံအခြေအနေတွေကြားမှာ ကျင်းပခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ စီးပွားရေးအရ သတိထားနေရတဲ့ အခြေအနေဟာ တရုတ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ပိုင်းအတွက် မဟာဗျူဟာမြောက်တွန့်ဆုတ်သွားစေဖို့ အကြောင်းရင်းမဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။ အဲဒီအစား ခေါင်းဆောင်ပိုင်းက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုတာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခုအပြန်အလှန် အားဖြည့်ပေးရမယ့် အရာတွေဖြစ်တယ်လို့ ပိုပြီးတော့တောင် အလေးထားလာပါတယ်။  ဒါကြောင့်လည်း တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်ကို ခေတ်မီလာအောင် တည်ဆောက်တဲ့လုပ်ငန်းဟာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အထိသတ်မှတ်ထားတဲ့ ငါးနှစ်စီမံကိန်းရဲ့ အဓိကအနှစ်သာရဖြစ်လာတာပါ။စီးပွားရေးက လုံခြုံရေးကို ထောက်ပံ့ရမယ်၊ လုံခြုံရေးက စီးပွားရေးကို အကာအကွယ်ပေးရမယ်ဆိုတဲ့မူဝါဒကို အသေအချာကိုင်စွဲလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အရင်းအမြစ်အားလုံးကို စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ခေတ်မီဖို့အတွက် အားသွန်ခွန်စိုက် အသုံးချမယ့် အခြေအနေလည်းဖြစ်ပါတယ်။အခုအချိန်မှာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် စဉ်းစားတွေးခေါ်ပုံတွေက အခြေခံကနေစပြီးပြောင်းလဲသွားခဲ့ပါပြီ။ အဓိကကတော့ စီးပွားရေးမူဝါဒတွေကို အမျိုးသားလုံခြုံရေး ဦးစားပေးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ တစ်သားတည်းဖြစ်အောင်ညှိနှိုင်းလိုက်တာပါပဲ။ ဒီလိုချဉ်းကပ်မှုအတွက် အခရာကျတာကတော့ ကာကွယ်ရေး၊ အဆင့်မြင့်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနဲ့ ဉာဏ်ရည်တု (AI) နည်းပညာတွေမှာ တခြားနိုင်ငံတွေကို အားကိုးစရာမလိုဘဲ ကိုယ့်ခြေထောက်ပေါ် ကိုယ်ရပ်နိုင်ဖို့ ကြိုးပမ်းတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ တရုတ်နိုင်ငံအနေနဲ့ အနာဂတ်မှာ ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ စစ်အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာဖို့ AI နည်းပညာအပေါ် အကြီးအကျယ် အလောင်းအစားလုပ်ပြီး ပုံအောရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုက်တာပဲဖြစ်ပါတယ်။ နည်းပညာပိုင်းမှာ ထိပ်ဆုံးရောက်မှသာ ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံမှာ အသံကျယ်ကျယ်ထွက်နိုင်မယ်ဆိုတာကို သူတို့ကောင်းကောင်းကြီး နားလည်ထားပုံရပါတယ်။ ဒီလို နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်နိုင်မှုဟာ ပြည်ပရဲ့ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ဒါမှမဟုတ်ဖိအားပေးမှုတွေကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖို့အတွက် အဓိကအသက်သွေးကြောဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။တရုတ်စစ်ဘက်ပညာရှင်တွေ အသုံးပြုလျက်ရှိတဲ့"Intelligentization" (ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ စကားလုံးက တရုတ်တပ်မတော်ရဲ့ တတိယအဆင့် အသွင်ကူးပြောင်းမှုပါ။ အရင်ကစက်မှုအင်အား (Mechanization) နဲ့ သတင်းအချက်အလက် (Informatization) အဆင့်တွေကို ကျော်ဖြတ်ပြီးပြီလို့ သူတို့ကယူဆပါတယ်။ အခုအဆင့်မှာတော့ AI၊ အလိုအလျောက်စနစ်တွေနဲ့ အဆင့်မြင့် ဒေတာကွန်ရက်တွေကို စစ်ဆင်ရေးတွေထဲမှာ အသားကျအောင် ထည့်သုံးမှာပါ။ ဒါဟာ စစ်မြေပြင်မှာဆုံးဖြတ်ချက်တွေချမှတ်ရာမှာ လူထက်မြန်တဲ့ AI က ကူညီပေးမှာဖြစ်သလို တပ်မှူးတွေအနေနဲ့လည်း ရှေ့တန်းမှာဖြစ်ပေါ်နေတဲ့အခြေအနေတွေကို မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့သိနေအောင် လုပ်ပေးမှာပါ။ သူတို့လိုချင်တာက "Decisionmaking Dominance" လို့ခေါ်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမှာ အမြဲတမ်းအသာစီးရနေဖို့ပါပဲ။ ပြိုင်ဘက်တွေထက် သတင်းအချက်အလက်ကို ပိုပြီးမြန်မြန်ဆန်ဆန် စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရင် ဘယ်လိုစစ်ပွဲမှာမဆို အနိုင်ရမယ်လို့ သူတို့က ယုံကြည်နေကြပါတယ်။အနာဂတ်စစ်ပွဲတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကိုပေးဆပ်အရင်းအနှီး ပြုရတဲ့စစ်မြေပြင်မှာပဲ ဖြစ်မှာမဟုတ်တော့ဘူးလို့ တရုတ်နိုင်ငံက ဟောကိန်းထုတ်ထားပါတယ်။ အခုဆိုရင် "Meta-wars" လို့ခေါ်တဲ့ နယ်ပယ်ပေါင်းစုံ စစ်ပွဲတွေဖြစ်လာနေပါပြီ။ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုတွေ၊ သတင်းအချက်အလက်အမှားတွေနဲ့  လူတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကိုထိန်းချုပ်တဲ့ စစ်ဆင်ရေးတွေဟာ သမားရိုးကျစစ်လက်နက်တွေနဲ့ ပေါင်းစပ်သွားမှာပါ။ ဒါကို ပြင်ဆင်ဖို့အတွက် တရုတ်တပ်မတော်က AI နည်းပညာအပြင်  ကွမ်တမ်ကွန်ပျူတာ၊ အသံနှုန်းလွန်လက်နက်နဲ့ နောက်ဆုံးပေါ် စောင့်ကြည့်ရေးစနစ်တွေကို အာရုံစူးစိုက်ရမယ်လို့ အစိုးရကညွှန်ကြားထားပါတယ်။ ဒီနည်းပညာတွေဟာ နည်းပညာပြိုင်ဆိုင်မှု ပြင်းထန်နေတဲ့ယနေ့ကမ္ဘာမှာ တရုတ်နိုင်ငံကို မဟာဗျူဟာမြောက်အမြင့်ဆုံးနေရာကို ရောက်အောင်ပို့ပေးလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်နေကြတာပါ။ဒီလိုကြီးမားတဲ့ ခေတ်မီဆန်းသစ်မှုတွေလုပ်နိုင်ဖို့ တရုတ်နိုင်ငံက “စစ်ဘက်-အရပ်ဘက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု”ဆိုတဲ့ နည်းလမ်းကိုသုံးပါတယ်။ ဒီမှာအရပ်ဘက်ကထွက်ပေါ်လာတဲ့ နည်းပညာသစ်တွေ၊ တက္ကသိုလ်တွေက သုတေသနတွေနဲ့ ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီတွေရဲ့ တီထွင်မှုတွေကို စစ်ဘက်ဆိုင်ရာမှာ အဟန့်အတားမရှိ ပေါင်းစပ်လိုက်တာပါ။ ဒီလိုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် နည်းပညာပိုင်းမှာ အောင်မြင်မှုတွေ အမြန်ဆုံးရလာနိုင်သလို နိုင်ငံရဲ့စက်မှုအခြေခံကိုလည်း ပိုပြီးခိုင်မာစေပါတယ်။ နည်းပညာပိုင်းမှာတင်မကဘဲ တပ်မတော်အတွင်း စည်းကမ်းကိုလည်း အကြီးအကျယ် တင်းကျပ်ထားပါတယ်။ သမ္မတရှီကျင့်ဖျင်က “အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနဲ့ နိုင်ငံရေးသစ္စာမရှိမှုတွေအတွက် တပ်မတော်မှာနေရာမရှိရဘူး” လို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောထားပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ်ကစပြီး စစ်ဘက်အရာရှိကြီး အယောက် ၁၀၀ ကျော်လောက်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးတာ ဒါမှမဟုတ် ရာထူးမှထုတ်ပယ်တာတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ကာကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်ဟာ ယွမ် ၁ ဒသမ ၉ ထရီလီယံ (ဒေါ်လာ ၂၇၈ ဘီလီယံခန့်)ရှိပြီး   ၇  ရာခိုင်နှုန်းလောက် တိုးလာပါတယ်။ ဒါဟာ အမေရိကန်ရဲ့ အသုံးစရိတ်ဖြစ်တဲ့ ဒေါ်လာ ၁ ဒသမ ၀၁ ထရီလီယံနဲ့ယှဉ်ရင် အများကြီးနည်းနေပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ တရုတ်ရဲ့ အသုံးစရိတ်က အလယ်အလတ်အဆင့်မှာပဲရှိနေပြီး စီးပွားရေးအရ ရေရှည်တည်တံ့နိုင်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ အမေရိကန်လို ကမ္ဘာအနှံ့စစ်အခြေစိုက်စခန်းတွေ လိုက်ဆောက်ဖို့ထက်  ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့အချုပ်အခြာအာဏာကို  ကာကွယ်နိုင်မယ့်၊ ဟန့်တားမှုရှိတဲ့ ခေတ်မီတပ်မတော်တစ်ရပ်ဖြစ်လာရေးကိုပဲ အာရုံစိုက်နေတာပါ။ ရန်ပုံငွေအသစ်တွေကို အရေအတွက်ထက် အရည်အသွေးပိုင်းကို ဦးစားပေးပြီး AI နဲ့ စမတ်နည်းပညာတွေ ဖွံ့ဖြိုးဖို့အတွက်ပဲ အဓိကသုံးစွဲနေတာဖြစ်ပါတယ်။၂၀၂၆ ခုနှစ် Two Sessions ကနေ မြင်လိုက်ရတဲ့ အချက်အလက်တွေအားလုံးကို ခြုံငုံသုံးသပ်ကြည့်ရင် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ခေတ်မီတပ်မတော်ဟာ အနာဂတ်အတွက် အပြည့်အဝအာရုံစိုက်နေတယ်ဆိုတာ တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ သူတို့ဟာ စစ်အင်အားကိုပဲ အရေအတွက်အားဖြင့် ချဲ့ထွင်နေတာမဟုတ်ပါဘူး။ ယင်းအစား လုံခြုံရေး၊ နည်းပညာနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုတာတွေကို တစ်ခုနဲ့တစ်ခုခွဲခြားမရနိုင်အောင် အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည်ပုံဖော်နေတာပါ။ ဒါဟာ တရုတ်နိုင်ငံအတွက် ခေတ်သစ်တစ်ခုကို လျှောက်လှမ်းဖို့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေကို ခိုင်ခိုင်မာမာချနေတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ဆောင်ချက်တွေက တရုတ်နိုင်ငံကို အာရှဒေသတွင်းမှာတင် မကဘဲ  ကမ္ဘာ့အဆင့်မှာပါ  မဟာဗျူဟာမြောက် အနေအထားတစ်ခုဆီကို တွန်းပို့ပေးနေပါတယ်။တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဒီလိုလုပ်ဆောင်မှုတွေဟာ ကမ္ဘာ့လုံခြုံရေးအခင်းအကျင်းအတွက်လည်း အရေးကြီးတဲ့ သက်ရောက်မှုတွေရှိလာနိုင်ပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရရဲ့ အဖြေကတော့ရှင်းပါတယ်။ ချိန်ညှိထားတဲ့အင်အားသုံး မဟာဗျူဟာကိုကျင့်သုံးပြီး အဆင့်မြင့်နည်းပညာတွေမှာ ပိုပြီးရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့၊ အမျိုးသားလုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေကို ပိုပြီး အားကောင်းအောင် လုပ်ဖို့နဲ့ ကာကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်ကို ထိန်းညှိသုံးစွဲဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပြောင်းလဲနေတဲ့ ကမ္ဘာ့စနစ်အသစ်မှာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့နေရာကို အခိုင်အမာရယူနိုင်ဖို့အတွက် အကြီးမားဆုံးသော ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတစ်ခုဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ အနာဂတ်မှာဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ဘယ်လိုစိန်ခေါ်မှုမျိုးကိုမဆို ရင်ဆိုင်ဖို့အသင့်ပြင်ထားတဲ့ သဘောပါပဲ။ ဒါဟာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲတဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလည်းဖြစ်ပါတယ်။နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ပြောရရင် ပိုပြီးတော့ မသေချာမရေရာဖြစ်လာနေတဲ့ ဒီကနေ့ကမ္ဘာကြီးမှာ တရုတ်အစိုးရအနေနဲ့ ကမ္ဘာကိုပေးလိုက်တဲ့ သတင်းစကားကအင်မတန်မှရှင်းလင်းပြတ်သားပါတယ်။ လုံခြုံရေးနဲ့ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုတာဟာ သီးခြားစီသွားလို့ရတဲ့ ပန်းတိုင်တွေမဟုတ်တော့ပါဘူး။ သူတို့ဟာ မဟာဗျူဟာမြောက်ဒင်္ဂါးပြားတစ်ခုရဲ့ တစ်ဖက်တစ်ချက်စီသာဖြစ်ပြီး တစ်ခုမရှိရင် နောက်တစ်ခုဆိုတာကလည်း အဓိပ္ပာယ်မဲ့သွားမှာပါ။ ဒါကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံဟာ သူတို့ရဲ့ AI စွမ်းအင်အသုံးပြုမယ့် တပ်မတော်ကြီးကို အောင်မြင်အောင်တည်ဆောက်ပြီး နိုင်ငံရဲ့လုံခြုံရေး “မဟာတံတိုင်းကြီး” ကို အခိုင်မာဆုံးတည်ဆောက်သွားဖို့ပဲ ဆက်လက်ခြေလှမ်းပြင်နေဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ခြေလှမ်းတွေက သူတို့ရဲ့အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ရုံတင်မကဘဲ ကမ္ဘာ့အခင်းအကျင်းအသစ်မှာ ဦးဆောင်နိုင်တဲ့ နေရာတစ်ခုကိုပါရည်မှန်းထားတာပါ။  ဒါကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေကနေ ဘယ်လိုအောင်မြင်မှုတွေ ထွက်ပေါ်လာဦးမလဲဆိုတာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက စောင့်ကြည့်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။MWD 
ဒေါက်တာဒီဘိုနို၊ ဘောင်ခြောက်ခုတွေးခေါ်နည်းနှင့် သတင်းတု သတင်းမှား တိုက်ဖျက်ခြင်း
ဒေါက်တာဒီဘိုနို၊ ဘောင်ခြောက်ခုတွေးခေါ်နည်းနှင့် သတင်းတု သတင်းမှား တိုက်ဖျက်ခြင်း
တစ်လောက စာရေးဆရာ ဒေါက်တာအက်ဒ်ဝပ်ဒီဘိုနို (Edward de Bono) ရေးသည့်စာအုပ်တစ်အုပ်ကို အီးဘုတ်ခ်အဖြစ် ဖတ်ရှုလိုက်ရသည်။ စာအုပ်အမည်က Six Frames: For Thinking about Information ဆိုသည့်စာအုပ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာဖြင့် “သတင်းအချက်အလက်များအကြောင်း စဉ်းစားတွေးခေါ်ရန် ဘောင်ခြောက်ခု” ဟု တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုနိုင်သည်။သူ့ကိုအများက ဒီဘိုနိုဟု အတိုကောက်ခေါ်ကြသည်။ မှတ်သားကြသည်။ ဆရာကြီး ဒီဘိုနို၏ စာအုပ်များက မြန်မာပရိသတ်များအတွက် ရင်းနှီးပြီးသားဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး ဒီဘိုနို၏ Six Thinking Hat ကို ဦးထုပ်ခြောက်လုံး တွေးခေါ်နည်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ Six Action Shoes ကို ဖိနပ်ခြောက်ရန် ဆောင်ရွက်နည်းဟူ၍လည်းကောင်း ဆရာမြတ်ငြိမ်းက ဘာသာပြန်ဆိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဆရာမြတ်ငြိမ်းသာဆိုလျှင် ယခုစာအုပ်ကို “သတင်းအချက်အလက်အတွက် ဘောင်ခြောက်ခု တွေးခေါ်နည်း” ဟု ဘာသာပြန်မည်လားမသိ။ကမ္ဘာကျော်တွေးခေါ်ပညာရှင် ဆရာကြီး ဒေါက်တာ Edward de Bono ရေးသားခဲ့သော အဆိုပါ "Six Frames: For Thinking about Information" စာအုပ်ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် Ver-milion စာအုပ်တိုက်မှ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီး ဒီဘိုနိုသည် တီထွင်ကြံဆတွေးခေါ်နည်းနှင့် ဖြန့်ထွက်တွေးခေါ်နည်းနယ်ပယ်တွင် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြအဖြစ် ကမ္ဘာက အသိအမှတ် ပြုထားသူပညာရှင်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။သူသည် ‘‘လူသားတို့၏ ဦးနှောက်အတွက် ဆော့ဖ်ဝဲလ်ရေးသားပေးသူ’’ အဖြစ် တင်စားခံရသူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ တွေးခေါ်မှုပညာရပ်များကို IBM၊ Microsoft၊ Nokia၊ Siemens ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာ့ ထိပ်တန်းကုမ္ပဏီကြီးများက အသုံးပြုကြပြီး ထိပ်တန်းအတိုင်ပင်ခံကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်သော Acce-nture က သူ့ကို မျက်မှောက်ခေတ်လွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံး စီးပွားရေးအတွေးအခေါ်ပညာရှင် ၅၀ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပါသည်။ တောင်အာဖရိကပညာရှင်များအဖွဲ့ကလည်း လူသားသမိုင်းတစ်လျှောက် လွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ၂၅၀ တွင် သူ့ကို ထည့်သွင်းခဲ့ပါသည်။အချိန်ကာလကို ကျော်လွန်၍ အသုံးဝင်ဆဲဖြစ်သော ဘောင်ခြောက်ခု တွေးခေါ်မှုဤမျှ နိဒါန်းရှည်ရှည်ပျိုးနေရခြင်းမှာ အကြောင်းရှိပါသည်။ ဆရာကြီးဒီဘိုနို၏ လွန်ခဲ့သော ၁၈ နှစ်က စာအုပ်သည် ယခုမျက်မှောက်သတင်းအချက် အလက် ထွေပြား၊ ဝေဝါးများပြားနေသောခေတ်၊ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုရလျှင် သတင်းအချက်အလက်များဖြင့် ပိနေသော မျက်မှောက်လူသားများအတွက် အမှောင်ထဲမှ အလင်းတစ်စကဲ့သို့ အားထားစရာဖြစ်သည်သာမက စာအုပ်ပါဘောင်ခြောက်ခုတွေးခေါ်မှုမှာ လက်တွေ့တွင် လွန်စွာအသုံးကျနေသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။မျက်မှောက်လူသားများသည် သတင်းအချက် အလက်ခေတ်တွင် နေထိုင်နေကြပြီး သတင်းအချက်အလက်များကို လိုအပ်သည်ထက် အလွန်အမင်းလွယ်ကူစွာရရှိနေကြသည်။ သတင်းအချက်အလက်များကို ကွန်ပျူတာများအတွင်း ထည့်သွင်းကာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခိုင်းသည့် အလေ့အထ ထွန်းကားလာခဲ့သော်လည်း ဤသည်မှာ စိတ်မချရသော  အလေ့အထတစ်ခုဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကွန်ပျူတာများက သတင်းတစ်ခု၏ တိကျမှန်ကန်မှု၊ စိတ်ဝင်စားမှု၊ ဘက်မလိုက်မှုနှင့် တန်ဖိုးတို့ကို ကောင်းစွာအကဲဖြတ်မပေးနိုင်ဘဲ လူသားတို့၏ တွေးခေါ်မှုဖြင့်သာလျှင် ထိရောက်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်သော ကိစ္စရပ်ဖြစ်နေသည်။ယခုစာအုပ်တွင် စာရေးဆရာကြီး ဒီဘိုနိုက "Truth Paste" ဟူသော ဝေါဟာရတစ်ခုကို မိတ်ဆက်တင်စားသုံးနှုန်းထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အမှန်တရားကဲ့သို့ ထင်ရအောင် ဖန်တီးထားခြင်းဟူသော အယူအဆဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်သတင်းတု ဖြန့်ဝေသူများသည် ဤလှည့်ကွက်ကို အဓိကအသုံးပြုနေကြသည်။ အရာရာကို ချဲ့ကားရေးသားခြင်း၊ “အတ္တကြီးသော”၊ “ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော” စသည့် နာမဝိသေသနများကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုခြင်းတို့မှာ သတင်းအချက်အလက်မဟုတ်ဘဲရေးသားသူ၏ ထင်မြင်ချက်များသာဖြစ်သည်ဟု ဆရာကြီး ဒီဘိုနိုက ရေးသားသည်။ထိုအခြင်းအရာများကို သတိပြုမိရန်နှင့် မျက်မှောက်ခေတ်အကြီးမားဆုံးစိန်ခေါ်မှုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော သတင်းတု သတင်းမှား တိုက်ဖျက်ရေးအတွက် ဒီဘိုနို၏ ဘောင်ခြောက်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးချနိုင်ပါသည်-သတင်းများကို ဘောင်ခြောက်ခုဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၁။ တြိဂံဘောင် (The Triangle Frame)ပထမဆုံးဘောင်မှာ တြိဂံဘောင်ဖြစ်သည်။ စာရေးဆရာက တြိဂံသည် မြားခေါင်းတစ်ခုနှင့် တူသဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟုဆိုသည်။ သတင်းတစ်ခုကို မြင်တွေ့ဖတ်ရှုလိုက်ရသည့်အခါ ‘‘ဤသတင်းကို မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖြန့်ဝေနေသနည်း’’ ကို ပထမဆုံးစဉ်းစားရမည်ဟူသည့် တွေးခေါ်မှုဖြစ်သည်။ ဤသတင်းက ဘာကိုပြောချင်တာလဲ (What)။ ဘာဖြစ်လို့ ဒီသတင်းလိုအပ်ရသလဲ၊ ဘာကြောင့်တန်ဖိုးရှိတာလဲ။ ဘာကြောင့် သက်ရောက်မှုရှိတာလဲ (Why)။ ဤသတင်းအချက်အလက်ကို ဘယ်နေရာမှာ ရှာဖွေသင့်သလဲ၊ ရှာဖွေနေသည့်နေရာ မှန်ကန်ရဲ့လား (Where)။သတင်းတုအများစုသည် စာဖတ်သူကို အသိပညာပေးရန်ထက် လူထုကို ထိတ်လန့်စေရန် သို့မဟုတ် လမ်းမှားသို့ပို့ဆောင်ရန် ရည်ရွယ်ချက် ရှိရှိ ဖန်တီးထားတတ်ကြသည့်အတွက် တြိဂံဘောင်ဖြင့် ဆန်းစစ်ရာတွင် အထက်ပါအချက်သုံးချက် လိုအပ်လာခြင်းဖြစ်သည်။၂။ စက်ဝိုင်းဘောင် (The Circle Frame)စက်ဝိုင်းသည် ပစ်မှတ်၏အလယ်ဗဟိုကို ကိုယ်စားပြုသည့်အတွက် စက်ဝိုင်းဘောင်သည် တိကျမှန်ကန်မှု စစ်ဆေးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုထားသည်။ စက်ဝိုင်းဘောင်အသုံးပြုရာတွင် အောက်ပါအချက်များကို အခြေခံသင့်သည်ဟု ဆရာကြီး ဒီဘိုနိုက အကြံပြုထားသည်-ခိုင်မာမှု/အခွင့်ရှိမှု (Authority)- ဤသတင်းကို ရေးသားသူသည် ယုံကြည်ရသောအဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် ပညာရှင်ဟုတ်သလား။ သူသည် ထိုကိစ္စ နှင့်ပတ်သက်၍ ပြောဆိုနိုင်သည့်အခွင့် သို့မဟုတ် ဆက်နွှယ်သက်ဆိုင်မှုရှိပါသလား။တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးခြင်း (Comparative Accuracy)- အခြားခိုင်မာသော သတင်းဌာနများနှင့် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။သံသယများ (Doubts)- ထို့အပြင် ရရှိသော သတင်းအချက်အလက်များကိုယ်နှိုက်က သံသယဖြစ်စရာ အချက်အလက်များပါဝင်နေသလား မေးခွန်းထုတ်ရမည်။၃။ စတုရန်းဘောင် (The Square Frame)စတုရန်းတစ်ခုတွင် အနားလေးဖက်လုံးညီမျှသည်။ စတုရန်းသည် ဘက်အသီးသီးမှ ပြဿနာကို ချဉ်းကပ်ရမည့် သဘောလည်းဖြစ်သည်။ စတုရန်းဘောင်သည် ရှုထောင့်အမြင်ကို ကိုယ်စားပြုထားသည်။ သို့သော် သတင်းတိုင်းသည် ထိုသို့ အဘက်ဘက်မှ မျှတစွာ ရေးသားထားခြင်းမျိုးမရှိနိုင်ပါ။ သတင်းအချက်အလက်များက ဘက်လိုက်မှုအတိုင်းအတာ ဘယ်လောက်ရှိနေသလဲ သို့မဟုတ် မျှတမှုရှိသလားဆိုသည်ကို စတုရန်းဘောင်ဖြင့် ဆန်းစစ်ခိုင်းခြင်းဖြစ်သည်။ဘက်လိုက်မှု (Bias)- သတင်းတစ်ခုသည် ကြော်ငြာတစ်ခုကဲ့သို့ တစ်ဖက်သတ်ဆွဲဆောင်လိုသော ရည်ရွယ်ချက်ရှိနေသလားဆိုသည်ကို သတိပြုရမည်။ ဘက်လိုက်မှုကို သတင်းတွင် ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရမည်။နာမဝိသေသနများ (Adjectives)- စကားလုံး အသုံးအနှုန်းများတွင် နာမဝိသေသနအများစုသည် ရေးသားသူ၏ ကိုယ်ပိုင်အမြင်များ ဖြစ်နေတတ်သည်။ ထိုအခါ သတင်းသည် အချက်အလက် မဟုတ်တော့ဘဲ အမြင် (Opinion) သာ ဖြစ်နေတတ်သည်ကို သတိပြုရမည်။၄။ အသည်းနှလုံးဘောင် (The Heart Frame)အသည်းနှလုံးဟု ဆိုလိုက်သည်နှင့် အသည်းနှလုံးပိုင်ဆိုင်သည့် မည်သူမဆို အကြီးအကျယ်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ဤစာအုပ်ထဲ၌ အသည်းနှလုံးကို စိတ်ဝင်စားမှု၏ သင်္ကေတအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသည်။စိတ်ဝင်စားမှုဆိုသည့်သဘောကိုက ဆွဲဆောင်မှုနှင့် နှစ်သက်စေမှုရှိသည်။ စိတ်ဝင်စားမှုကိုလည်း ယေဘုယျဆန်ဆန်စိတ်ဝင်စားမှုနှင့် အထူးသီးသန့်စိတ်ဝင်စားမှုများဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။သတင်းတု သတင်းမှားများသည် လူတို့၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို အလွယ်တကူရရှိစေရန် အံ့သြစရာ၊ ထိတ်လန့်စရာ သတင်းခေါင်းစဉ်များဖြင့် အမြဲဖန်တီးလေ့ရှိသည်။သတင်းတစ်ခုက မိမိ၏ စိတ်ခံစားချက်ကို အလွန်အမင်း လှုံ့ဆော်ပေးနေပြီဆိုလျှင် ‘‘ယင်းက ငါ့ကိုစိတ်လှုပ်ရှားအောင်သက်သက် ပြုလုပ်ထားခြင်းလား’’ ဟု မေးခွန်းထုတ်ရန် လိုအပ်သည်။၅။ စိန်ပွင့်ဘောင် (The Diamond Frame)စိန်ကို လူသားများက တန်ဖိုးမြင့်မားစွာထားကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် စိန်ပွင့်ဘောင်သည် တန်ဖိုးကို ကိုယ်စားပြုသော သင်္ကေတဖြစ်လာသည်။ ဤသတင်းက မိမိအတွက် သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် မည်သို့သော စစ်မှန်သည့် အကျိုးကျေးဇူးကို ပေးစွမ်းနိုင်သနည်းဆိုသည်ကို ဆန်းစစ်ရမည်။ သတင်း၏တန်ဖိုးကဘာလဲ။ ဒီသတင်းက မိမိ၏လိုအပ်ချက်များနှင့် မေးခွန်းများကို ဖြေပေးနိုင်သလား။ ဘယ်လိုတန်ဖိုးမျိုးလဲ။ တန်ဖိုးဘယ်လောက်ရှိသလဲ။ သတင်းတုအများစုသည် ဖတ်လိုက်လျှင် စိတ်လှုပ်ရှားစရာကောင်းသော်လည်း လက်တွေ့တွင် တန်ဖိုးအစစ်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခြင်းမရှိတတ်ပါ။ မိမိယုံကြည်ထားသည်ကို ထောက်ခံပေးရုံသက်သက်သာ ဖြစ်နေတတ်သည်ကို သတိပြုသင့်သည်။၆။ ခုံပြားဘောင် (The Slab Frame)နောက်ဆုံးအဆင့်မှာ ခုံပြား (Slab) ပေါ် ဘာတွေ နေရာချရမလဲ။ ရလဒ်ကဘာလဲ။ အဆုံးသတ်က ဘာလဲ။ အခင်းပြားသည် ပလက်ဖောင်းသဘောဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်တွင် အခင်းပြားဘောင်ကို ရလဒ်အဖြစ် သင်္ကေတပြုထားသည်။ နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် အရာအားလုံးကို ခုံပြားပေါ်တင်၍ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ရလဒ်ထုတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ခုံပြားဘောင်ကို ရလဒ်များနှင့် သုံးသပ်ချက်/ ကောက်ချက်များချရာတွင် အသုံးပြုသည်။ရရှိသည့် သတင်းအချက်အလက်များက ကျေနပ်စရာကောင်းရဲ့လား။ ဘယ်လိုကျေနပ်စရာ ကောင်းတာလဲ။ သတင်းအချက်အလက် ထပ်လိုသေးသလား။ သတင်းအချက်အလက်တွေရဲ့ တိကျမှန်ကန်မှုကို ကျေနပ်ရဲ့လား။ ဒီသတင်းကြောင့် ဘာတွေမေးစရာပေါ်လာသလဲ။ ယင်းတို့သည် ခုံပြားဘောင်တွေးခေါ်မှုဖြင့် ဆန်းစစ်ရမည့်အချက်များဖြစ်သည်။နေ့စဉ်အသုံးချသင့်သည့် သတင်းမှားစစ်ဆေးရန် ဘောင်ခြောက်ခု Checklist များဘောင်ခြောက်ခုတွေးခေါ်နည်းစာအုပ်ကို အခြေခံ၍ မူရင်းအာဘော်နှင့် မူရင်းစာ၏ ပင်ကိုသဘောကို မပျက်ယွင်းစေဘဲ အဆိုပါဘောင်ခြောက်ခုကို သတင်းတု သတင်းမှားစစ်ဆေးရာတွင် အသုံးပြုနိုင်အောင် ဆင့်ပွားတွေးခေါ်မှုပြုလိုပါသည်။၁။ ရည်ရွယ်ချက် (တြိဂံဘောင်)ဤသတင်းသည် သတင်းအချက်အလက်ပေးရန်လား (သို့မဟုတ်) ကြောက်ရွံ့မှု၊ ဒေါသကို ဖန်တီးရန် တမင်ရည်ရွယ်ထားသလား။၂။ တိကျမှု (စက်ဝိုင်းဘောင်)သတင်းရင်းမြစ်ခိုင်မာသလား။ တရားဝင် သတင်းဌာန အခြားတစ်ခုခုတွင်ရော ဖော်ပြထားသလား။၃။ ရှုထောင့် (စတုရန်းဘောင်)သတင်းတွင် အချက်အလက်သက်သက်ကို ရေးထားတာလား၊ ခံစားချက်ပါသော စကားလုံးများ၊ စွပ်စွဲချက်များဖြင့် တစ်ဖက်သတ် သို့မဟုတ် ဘက်လိုက်ရေးသားထားသလား။၄။ စိတ်လှုပ်ရှားမှု (အသည်းနှလုံးဘောင်)ခေါင်းစဉ်က အလွန်အံ့သြစရာကောင်းအောင် ကလစ်ရအောင် မြှူဆွယ်ထားသလား။ မိမိ၏ စိတ်ခံစားချက်ကို တမင်ဆွပေးနေသလား။၅။ တန်ဖိုး (စိန်ပွင့်ဘောင်)သတင်းသည် လက်တွေ့အသုံးဝင်သလား။ ဒါမှ မဟုတ် မိမိယုံချင်သည်များကို အတင်းထောက်ခံပေးနေသည့် သတင်းမျိုးဖြစ်နေသလား။ စိန်အစစ် လား၊ စိန်အတုလား။၆။ ကောက်ချက် (ခုံပြားဘောင်)အထက်ပါအချက်တွေကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဤသတင်းကို ယုံကြည်သင့်သလား။ ထပ်ဆင့်မျှဝေဖို့ တကယ်သင့်တော်ရဲ့လား။နိဂုံးဒေါက်တာ အက်ဒ်ဝပ်ဒီဘိုနို၏ “ဘောင်ခြောက်ခု (Six Frames)” တွေးခေါ်မှုမှတစ်ဆင့် ရရှိသည့် ဆင့်ပွားတွေးခေါ်မှုသည် သတင်းများ ဖတ်ရှုရာတွင် မျက်စိစုံမှိတ်ယုံကြည်မသွားစေရန် တားဆီးပေးသည့် ခိုင်မာသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆန်ခါတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် သတင်းတု သတင်းမှား တိုက်ဖျက်ရေးဆိုသည်မှာ ပိတ်ပင်တားဆီးမှုများ ပြုလုပ်ရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ စနစ်တကျတွေးခေါ်စဉ်းစားနိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့်သာ ရေရှည်အောင်မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အမှန်တရားလို့ထင်ရအောင် လှည့်စား ဖန်တီးထားမှုများကို အလွယ်တကူ သတိပြုမိစေရန်နှင့် နေ့စဉ်စီးဆင်းနေသော သတင်းလှိုင်းလုံးကြီးများကြားတွင် လွင့်စဉ်လမ်းပျောက်မသွားဘဲ မှန်ကန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်စေရန်အတွက် ယခု “ဘောင်ခြောက်ခု” သည် ထိရောက်သည့် လက်စွဲကိရိယာတစ်ခုဖြစ်လာမည်ဟု မျှော်လင့်ပါသည်။ ။ကိုးကား-Six Frames: For Thinking about Infor-mation by Edward de Bonomoi 
ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများအား တိုက်ဖျက်ပေးမည့် နိုင်ငံတော်၏ ခံစစ်တံတိုင်း CEIR စနစ်
ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုများအား တိုက်ဖျက်ပေးမည့် နိုင်ငံတော်၏ ခံစစ်တံတိုင်း CEIR စနစ်
မျက်မှောက်ခေတ်ကမ္ဘာကြီးမှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ စွမ်းအားနဲ့ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်တွေကို ကာကွယ်ရုံတင်သာမကပါဘူး၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် နယ်ပယ်ရဲ့လုံခြုံရေးအပေါ်မှာပါ များစွာမူတည်နေပြီဖြစ်ပါတယ်။ နည်းပညာတွေ အလျင်အမြန်တိုးတက်လာတာနဲ့အမျှ ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှုတွေဟာလည်း နည်းမျိုးစုံနဲ့ အသွင်ပြောင်းလဲပြီး ပြည်သူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နိုင်ငံတော်အစိုးရအနေနဲ့ ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက် လုံခြုံစေဖို့ရန် SIM Card မှတ်ပုံတင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွေကို အားသွန်ခွန်စိုက်ဆောင်ရွက်ပေးနေပေမယ့် တစ်ဖက်မှာ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု(Online Scams)တွေ၊ Call Center အယောင်ဆောင် ငွေကြေးလိမ်လည်မှုတွေနဲ့ ခေတ်မီ Video Clone နည်းပညာသုံး လိမ်လည်မှုတွေက ပြည်သူတွေရဲ့ လူမှုစီးပွားဘဝကို ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိတာကို စိတ်မကောင်းဖွယ်ရာ တွေ့မြင်နေရပါတယ်။ပြည်သူတွေအနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ချွေးနှဲစာနဲ့ ရှာဖွေထားတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ ဆုံးရှုံးရခြင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်နစ်နာရခြင်းတွေကို နိုင်ငံတော်အစိုးရက အလေးအနက်ထား စောင့်ကြည့်လျက်ရှိပြီး ဒီလိုခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းဖို့ နည်းလမ်းတွေကိုလည်း အစဉ်တစိုက် ရှာဖွေလျက်ရှိပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ CEIR (Central Equipment Identity Register) လို့ခေါ်တဲ့ ဗဟိုစက်ပစ္စည်းမှတ်ပုံတင်စနစ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အချုပ်အခြာ အာဏာနဲ့ လုံခြုံရေးအတွက်သာမက ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို အပြည့်အဝကာကွယ်ပေးဖို့အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ရပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။CEIR ဆိုတာဘာလဲ၊ ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲCEIR ဆိုတာ မိုဘိုင်းဖုန်းတစ်လုံးချင်းစီရဲ့ သီးသန့်မှတ်ပုံတင်နံပါတ်ဖြစ်တဲ့ IMEI (International Mobile Equipment Identity) ကို ဗဟိုဒေတာဘေ့စ်တစ်ခုမှာ စနစ်တကျမှတ်တမ်းတင်ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ အဆင့်မြင့်နည်းပညာစနစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီဂဏန်း ၁၅ လုံး ပါဝင်တဲ့ IMEI နံပါတ်ကို သိရှိလိုတယ်ဆိုရင် မိမိတို့ မိုဘိုင်းဖုန်းတွေမှာ *#06# ကို ရိုက်နှိပ်လို့ဖြစ်စေ၊ ဖုန်းရဲ့ Setting အတွင်း ဝင်ရောက်ပြီးဖြစ်စေ အလွယ်တကူစစ်ဆေးနိုင်ပါတယ်။အရင်က SIM Card တွေကိုသာ မှတ်ပုံတင်ခဲ့ရာက အခုအခါမှာ ဖုန်းစက်ပစ္စည်း (Handset) တွေကိုပါ မှတ်ပုံတင်လိုက်ခြင်းဖြင့် ကွန်ရက်လုံခြုံရေးကို အလွှာနှစ်ထပ်နဲ့ ကာကွယ်ပေးနိုင်တော့မှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်ရဲ့ အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကတော့ တရားမဝင် လမ်းကြောင်းတွေက ဝင်ရောက်လာတဲ့ ဖုန်းတွေ၊ ပြည်သူတွေထံက ခိုးယူခံထားရတဲ့ ဖုန်းတွေနဲ့ ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်ရာမှာ အသုံးပြုမယ့်ဖုန်းတွေကို နိုင်ငံ အတွင်းရှိ ဘယ်ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက် (Telecom Network) မှာ မဆို အသုံးမပြုနိုင်အောင်လို့ အလိုအလျောက်ပိတ်ဆို့ (Block) ထားနိုင်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပြည်သူတွေရဲ့ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို သန့်စင်ပေးပြီး ရာဇဝတ်ကောင်တွေအသုံးပြုနိုင်မယ့် လက်နက် (စက်ပစ္စည်း) ကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်တာပဲဖြစ်ပါတယ်။ပြည်သူတွေရဲ့ မျက်ရည်ကို ရပ်တန့်ပေးနိုင်ဖို့ Online Scams နဲ့ Love Scams တွေကို အဟန့်အတားပြုလုပ်ပေးခြင်းလက်ရှိအချိန် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွေပေါ်မှာ အကောင့်တုတွေဖွင့်ပြီး ယုံကြည်မှုနဲ့အချစ်ကို အလွဲသုံးစားလုပ်ကာ ငွေကြေးလိမ်လည်တဲ့ Love Scams တွေကြောင့် ပြည်သူအများအပြား အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးတွေနဲ့ သက်ကြီးအရွယ်တွေ များစွာနစ်နာလျက်ရှိပါတယ်။ လိမ်လည်သူတွေဟာ ဖုန်းစက်ပစ္စည်းအမြောက်အမြားနဲ့ SIM Card တွေကို တစ်ခါသုံးအဖြစ် စိတ်ကြိုက်အသုံးပြုပြီး ဥပဒေလက်တွင်းကနေ လွတ်ကင်းအောင် သဲလွန်စဖျောက်လေ့ရှိကြပါတယ်။ နိုင်ငံတော် အစိုးရက CEIR စနစ်ကို အသက်သွင်းလိုက်မယ်ဆိုရင် လိမ်လည်သူတွေ အသုံးပြုနေတဲ့ ဖုန်းစက်ပစ္စည်း(Device)ကို ခြေရာခံထိန်းချုပ်နိုင်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ လူလိမ်တွေအနေနဲ့ SIM Card အသစ်လဲလှယ်ရုံနဲ့ လွတ်မြောက်နိုင်တော့မှာမဟုတ်ဘဲ သူတို့အသုံးပြုခဲ့တဲ့ ဖုန်းစက်ပစ္စည်းကိုပါ Blacklist (အမည်ပျက်စာရင်း) သွင်းကာ အပြီးတိုင်ပိတ်ဆို့ပစ်နိုင်မှာဖြစ်လို့ လိမ်လည်မှုကွင်းဆက်တွေကို အရင်းအမြစ်ကစလို့ ဖြတ်တောက်နိုင်တော့မှာဖြစ်တဲ့အတွက် အလွန်ထိရောက်တဲ့ ပြည်သူ့အကာအကွယ်စနစ်ကြီး ဖြစ်လာတော့မှာပါ။ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု (KPay/Wave) အယောင်ဆောင်မှုများမှ ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာကို ကာကွယ်ပေးခြင်းပြည်သူတွေနေ့စဉ်အသုံးပြုနေတဲ့ KPay ၊ Wave Money စတဲ့ မိုဘိုင်းငွေကြေး ဝန်ဆောင်မှုတွေရဲ့ Call Center ဝန်ထမ်းအဖြစ် အယောင်ဆောင်ပြီး ငွေလွှဲယူခြင်း၊ ဆုမဲပေါက်တယ်လို့ မက်လုံးပေး လိမ်လည်ခြင်းတွေဟာ ပြည်သူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို အကြီးအကျယ် ဒုက္ခပေးနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလိုပြဿနာတွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းဖို့အတွက် CEIR စနစ်ဟာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေပြီး ပါဝင်လာတော့မှာဖြစ်ပါတယ်။ CEIR စနစ်မှာဆိုရင် ဖုန်းစက်ပစ္စည်းတွေကို စနစ်တကျ မှတ်ပုံတင်ထားတော့မှာဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် လိမ်လည်သူတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဖုန်းတစ်လုံးကိုအသုံးပြုပြီး ရာဇဝတ်မှုတစ်ခု ကျူးလွန်လိုက်တာနဲ့တစ်ပြိုင်နက် သက်ဆိုင်ရာလုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေက အဲဒီစက်ပစ္စည်းရဲ့ IMEI ကို ခြေရာခံနိုင်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။အဲဒီခြေရာခံလို့ရတဲ့ ဖုန်းစက်ပစ္စည်းကို အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်တာနဲ့ အခြားပြည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကို ထပ်မံလိမ်လည်ဖို့ ကြိုးစားခွင့်မရနိုင်တော့အောင် အမြစ်ပြတ်တားဆီးပေးမှာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်အနေနဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ ဘဏ္ဍာငွေကို ခေတ်မီနည်းပညာနဲ့ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ခေတ်သစ် AI / Video Clone လိမ်လည်မှုများကို တုံ့ပြန်ခြင်းယနေ့ခေတ်မှာ ရိုးရှင်းတဲ့လိမ်လည်မှုတွေကိုသာမက AI နည်းပညာကို အလွဲသုံးစားလုပ်ပြီး ရင်းနှီးသူ မိသားစုဝင်တွေ၊ မိတ်ဆွေတွေရဲ့ မျက်နှာနဲ့အသံကို တုပကာငွေလိမ်တဲ့ Deepfake သို့မဟုတ် Video Clone တွေဟာ အကြီးအကျယ်ပျံ့နှံ့လာပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ ထိတ်လန့်စရာအနေအထားကို ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်ပါတယ်။ဒီလိုအဆင့်မြင့်နည်းပညာသုံး ကျူးလွန်သူတွေဟာ များသောအားဖြင့် တရားမဝင် ခိုးသွင်းလာတဲ့ သို့မဟုတ် ဘယ်သူဘယ်ဝါဖြစ်ကြောင်းကို အလွယ်တကူမသိနိုင်စေမယ့် မှတ်ပုံတင်မထားတဲ့ ဖုန်းတွေကို အသုံးပြုနေကြပါတယ်။ CEIR စနစ်ဟာ တရားဝင်တင်သွင်းလာပြီး ပိုင်ရှင်ဘယ်သူဘယ်ဝါဖြစ်ကြောင်းကို တိကျစွာသိရှိနိုင်မယ့် ဖုန်းတွေကိုသာ ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက်အတွင်း အသုံးပြုခွင့်ပေးတော့မှာဖြစ်လို့ ပြည်တွင်းမှာ ဒီလိုမျိုးအဆင့်မြင့်ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှုတွေ ကျူးလွန်ဖို့ အလွန်ခက်ခဲသွားစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အနာဂတ်မျိုးဆက်သစ်တွေအတွက် လုံခြုံတဲ့ဆိုက်ဘာဂေဟစနစ်တစ်ခုကို  ဖန်တီးပေးတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။လူငယ်များ၏ အနာဂတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးခြင်းအွန်လိုင်းလောင်းကစားမှုတွေဟာ လူငယ်တွေရဲ့ အနာဂတ်၊ အချိန်နဲ့ ခွန်အားတွေကို ဖျက်ဆီးနေတဲ့ ကြီးမားသောခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အမည်ဝှက် (Anonymous) ဖုန်းစက်ပစ္စည်း တွေကို အကာအကွယ်ယူပြီး လူမှုကွန်ရက်တွေပေါ်မှာ ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေးနဲ့ မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုတွေကို စော်ကားတဲ့အကြောင်းအရာတွေ လွှင့်တင်ကာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း သွေးခွဲမှုတွေ ပြုလုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းနေသူတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။CEIR စနစ်ဟာ အဲဒီယဉ်ကျေးမှုဖျက်ဆီးသူတွေနဲ့ လောင်းကစားဒိုင်တွေကို ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက်စနစ်အတွင်းကနေ အပြီးတိုင်ဖယ်ထုတ်ဖို့နဲ့ သူတို့ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ သဲလွန်စတွေကို တိကျစွာဖော်ထုတ် အရေးယူနိုင်ဖို့ အကောင်းဆုံးသော ဥပဒေစိုးမိုးရေး လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ပြည်သူ့နီတိနဲ့ကိုက်ညီပြီး ကျန်းမာတက်ကြွတဲ့ အွန်လိုင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းကို တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ နိုင်ငံတော်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်ပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများနဲ့အညီ နိုင်ငံ့စီးပွားကို အကာအကွယ်ပေးခြင်းCEIR စနစ်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်သာ သီးသန့်တီထွင်ထားတဲ့စနစ်မဟုတ်ပါဘူး။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများအပြားမှာ ကျင့်သုံးနေတဲ့ နိုင်ငံတကာစံချိန်မီ လုံခြုံရေးစနစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယ၊ တူကီယဲ၊ အင်ဒိုနီးရှားနဲ့ ဥရောပနိုင်ငံအချို့မှာ ဒီစနစ်ကို အောင်မြင်စွာ အသုံးပြုနေကြပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်ကို ကျင့်သုံးတဲ့အတွက်ကြောင့်ပဲ အဲဒီနိုင်ငံတွေမှာ ဖုန်းခိုးယူမှု၊ လုယက်မှုတွေ သိသိသာသာ လျော့ကျသွားတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါ့အပြင် တရားမဝင် ဖုန်းမှောင်ခိုတင်သွင်းမှုတွေကို တားဆီးနိုင်ခဲ့တာကြောင့် နိုင်ငံတော်အတွက် ရသင့်ရထိုက်တဲ့ အခွန်အခတွေ ဆုံးရှုံးမသွားအောင် ကာကွယ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ရရှိလာတဲ့ အခွန်ဘဏ္ဍာတွေကိုလည်း ပြည်သူလူထုရဲ့ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးနဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်မှာဖြစ်လို့ နိုင်ငံ့စီးပွားရေးယန္တရားအတွက် အလွန်အရေးပါတဲ့စနစ် တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ပြည်သူလူထု၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖြေဖျောက်ခြင်းနှင့် အကျိုးကျေးဇူးများအပြောင်းအလဲတစ်ခုစတင်ချိန်မှာ အချို့သောပြည်သူတွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက် (Privacy) တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ရှိနိုင်တာကို နိုင်ငံတော်အစိုးရအနေနဲ့ ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ပါတယ်။ တကယ်တော့ CEIR စနစ်ဆိုတာ သုံးစွဲသူတွေရဲ့ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုတွေ၊ မက်ဆေ့ချ်တွေ သို့မဟုတ် အင်တာနက် အသုံးပြုမှုတွေကို ထောက်လှမ်းတာမျိုး လုံးဝ (လုံးဝ) မဟုတ်ပါဘူး။ “စက်ပစ္စည်း(Device)၏ မှန်ကန်တရားဝင်မှု” ကိုသာ အဓိကစစ်ဆေးတဲ့ စနစ်ဖြစ်ကြောင်းကို ပြည်သူလူထုကို ရှင်းရှင်း လင်းလင်း သိမြင်စေလိုပါတယ်။ပြည်သူတွေအနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ တန်ဖိုးကြီးမားတဲ့ မိုဘိုင်းဖုန်း ပျောက်ဆုံးသွားမယ် သို့မဟုတ် ခိုးယူခံရမယ်ဆိုရင် သက်ဆိုင်ရာကို အကြောင်းကြားပြီး CEIR စနစ်ကနေတစ်ဆင့် ဖုန်းကိုချက်ချင်း Block ပြုလုပ်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ အရင်က ဖုန်းတစ်လုံး ပျောက်ဆုံး၊ အခိုးခံရမယ်ဆိုရင် SIM Card ကို ပိတ်သိမ်းရုံကလွဲပြီး အခြားထိရောက်တဲ့ တားဆီးနိုင်စွမ်းမရှိခဲ့ပါဘူး။ ခိုးယူသူတွေအနေနဲ့ SIM Card ကို လွှင့်ပစ်ပြီး ဖုန်းကို Firmware အသစ်ပြန်တင်ကာ လွယ်ကူစွာ ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။အခုအခါမှာတော့ ဖုန်းခိုးယူသွားသူတွေအနေနဲ့ အဲဒီဖုန်းကို ဘယ်ဆက်သွယ်ရေး ကွန်ရက်တွေမှာမှ ပြန်လည်အသုံးပြုလို့ရနိုင်တော့မှာမဟုတ်တဲ့အတွက် ဖုန်းခိုးယူခြင်း၊ လုယက်ခြင်းလိုမျိုး ဒုစရိုက်မှုတွေဟာ အလိုအလျောက်ပပျောက်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ YBS ယာဉ်တွေပေါ်မှာ နေ့ခင်းကြောင်တောင် သောင်းကျန်းနေတဲ့ ဖုန်းခါးပိုက်နှိုက်တွေနဲ့ ဖုန်းသူခိုးတွေရဲ့ ရန်ကနေ ပြည်သူတွေကို အပြည့်အဝကာကွယ်ပေးနိုင်တော့မှာလည်းဖြစ်ပါတယ်။ ပြစ်မှု ကျူးလွန်ထားခြင်းမရှိဘဲ ရိုးသားစွာ လုပ်ကိုင်စားသောက်နေတဲ့ နိုင်ငံသားတစ်ယောက်အနေနဲ့ နိုင်ငံတကာမှာ တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုနေတဲ့ CEIR စနစ်ကို စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့နေစရာမလိုတဲ့အပြင် မိမိပိုင်ဆိုင်တဲ့ ဖုန်းပစ္စည်းကို တရားဝင်မှတ်ပုံတင်ထားတာဟာ အလုံခြုံဆုံးသော အကာအကွယ်ရရှိနေတာဖြစ်ကြောင်းကို အသိပေးလိုပါတယ်။နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ်ဒစ်ဂျစ်တယ်အချုပ်အခြာအာဏာ (Digital Sovereignty)ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ တည်ငြိမ်ရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့အတွက် ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက်ဟာ အသက်သွေးကြောပမာ အရေးကြီးလှပါတယ်။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ စွမ်းအားကို တည်ဆောက်ရာမှာ ခိုင်မာတောင့်တင်းတဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်အခြေခံ အဆောက်အအုံရှိဖို့ဆိုတာဟာလည်း တစ်ထောင့်တစ်နေရာက လိုအပ်လျက်ရှိတဲ့ စွမ်းအားတစ်ရပ်ပါ။ CEIR စနစ်ဟာ နိုင်ငံ အတွင်းအသုံးပြုနေတဲ့ မိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းတိုင်းကို စိစစ်နိုင်စွမ်းရှိတာကြောင့် ပြည်ပမှဖြစ်စေ၊ ပြည်တွင်းမှဖြစ်စေ နိုင်ငံတော်ရဲ့ တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးကို ထိခိုက်စေမယ့် အကြမ်းဖက်မှုတွေနဲ့ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုတွေကို အချိန်မီကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်အချုပ်အခြာအာဏာ (Digital Sovereignty) ကို မယိမ်းမယိုင်ရလေအောင် အခိုင်အမာ ပံ့ပိုးပေးခြင်းလည်းဖြစ်ပါတယ်။ရှေ့ဆက်ရမည့် လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် ပြည်သူလူထု၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုအစိုးရရဲ့ ဘယ်လိုပင်ကောင်းမွန်တဲ့စနစ်ပဲဖြစ်နေစေကာမူ ပြည်သူလူထုရဲ့ နားလည်သဘောပေါက်မှုနဲ့ တက်ကြွစွာပူးပေါင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုမရှိဘူးဆိုရင် အောင်မြင်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံတော် အစိုးရအနေနဲ့လည်း ပြည်သူတွေ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ အသုံးပြုနိုင်ဖို့ CEIR စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လပထမပတ်မှစလို့ စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ အများပြည်သူတွေ လက်ရှိအသုံးပြုနေတဲ့ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းတွေကို အခွန်ပေးဆောင်ဖို့ မလိုအပ်ဘဲ ဆက်လက်အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက် CEIR စနစ်ရှိ ခွင့်ပြုစာရင်း (Whitelist) မှာ အလိုအလျောက် ထည့်သွင်းပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ခွင့်ပြုစာရင်းမှာ ပါရှိနိုင်ဖို့အတွက် ပြည်သူတွေအနေနဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထားပြီး မိမိတို့ရဲ့ မိုဘိုင်းဖုန်းတွေအတွင်း မှာ ပြည်တွင်းဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက် (MPT, ATOM, U9, Mytel) များရဲ့ SIM Card များကို ထည့်သွင်းဖွင့်လှစ်အသုံးပြုထားဖို့ အထူးလိုအပ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့ကစလို့ ခွင့်ပြုစာရင်းမှာမပါရှိတဲ့ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းတွေကို ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက်တွေနဲ့ စတင်ချိတ်ဆက်ချိန်မှစလို့ ရက်ပေါင်း ၃၀ အတွင်းသာ ယာယီအသုံးပြုခွင့် ရရှိမှာဖြစ်ပြီး အဲဒီကာလအတွင်း ကျသင့်တဲ့အခွန်နဲ့ ဒဏ်ကြေးတွေ ပေးဆောင်ပြီးမှသာ ဆက်လက်အသုံးပြုခွင့်ရရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။ အသေးစိတ်သိရှိလိုသူများအနေနဲ့လည်း ဝက်ဘ်ဆိုက်မှာ ကြည့်ရှုလို့ဖြစ်စေ၊ CEIR Call Center နံပါတ်တွေဖြစ်တဲ့ ၁၅၇၇ နဲ့ ၁၇၅၅ သို့ ရုံးချိန်အတွင်း ဆက်သွယ်မေးမြန်းလို့ဖြစ်စေ ဆောင်ရွက်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် CEIR စနစ်အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့အတွက် ပြည်သူတွေအနေနဲ့ မိမိတို့အသုံးပြုနေတဲ့ဖုန်းတွေကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ကာလအတွင်း စနစ်တကျ မှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ ဖုန်းအသစ်ဝယ်ယူရာမှာလည်း အခွန်ဆောင်ထားတဲ့ တရားဝင်တင်သွင်းထားတဲ့ဖုန်းတွေကိုသာ ရွေးချယ်ဝယ်ယူခြင်းတို့ဖြင့် နိုင်ငံတော်ရဲ့ မေတ္တာ၊ စေတနာထား ကြိုးပမ်းမှုကို ဝိုင်းဝန်းကူညီပေးကြဖို့ အထူးလိုအပ်လှပါတယ်။CEIR စနစ်ဆိုတာဟာ ပြည်သူလူထုအတွက် ကန့်သတ်ချက်တစ်ခု မဟုတ်ဘဲ ခေတ်သစ်ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှုတွေကို တွန်းလှန်တိုက်ဖျက်ရာမှာ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ အဆင့်မြင့်ကာကွယ်ရေးတံတိုင်းကြီးတစ်ခုသာဖြစ်ပါတယ်။ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုအမျိုးမျိုးကြောင့် ပြည်သူလူထုရဲ့ ဘဝတွေ၊ မိသားစုတွေ ပျက်စီးဆုံးရှုံးနေရတာကို ရပ်တန့်နိုင်ဖို့နဲ့ လူတိုင်းယုံကြည်စိတ်ချစွာ အသုံးပြုနိုင်မယ့် ပိုမိုလုံခြုံတဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ကသာ နိုင်ငံတော်အစိုးရရဲ့ အဓိကရည်မှန်းချက်စေတနာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးအနေနဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့စေတနာကို နားလည်လက်ခံပြီး CEIR စနစ်ကြီးကို လက်ကမ်းကြိုဆိုမှုဖြင့် အမျိုးသားရေးတာဝန်တစ်ရပ်အနေနဲ့ ဝိုင်းဝန်းပူးပေါင်းအကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ပေးကြဖို့ လေးစားစွာဖြင့် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ရေးသားတင်ပြလိုက်ရပါတယ်။ ။moi
© Copyright 2024 SAC All Rights Reserved.