လက်တွေ့အသုံးချဆေးနည်းတို(ဆေးမြီးတို)များ

     အယ်လ်နီညို၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ကမ္ဘာကြီးတွင် ပူနွေးလျက်ရှိ သည်။  မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း  အင်အားအသင့်အတင့်ရှိသော  အယ်လ် နီညိုဖြစ်စဉ်ကြောင့်  ရာသီဥတုပူပြင်းလာသည်။  မတ်လဒုတိယပတ် ကုန်လွန်ပြီးသည့်နောက်တွင် နေ့အပူချိန်များ   မြင့်တက်လာသည်။ လာမည့်  ဧပြီလနှင့်မေလတို့တွင်  အပူချိန်သည် ဆက်လက်မြင့်တက် နေမည်ဖြစ်ရာ အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကို သတိပြုကာကွယ်ကြရန် လိုအပ်သည်။အပူဒဏ်ကြောင့် သတိလစ်ခြင်း      နေပူထဲမှ  အေးသောနေရာသို့  ရုတ်ခြည်း၀င်ရောက်ခြင်း၊  ရေခဲရေ သောက်ခြင်း၊ ရေချိုးခြင်း၊ အအေးခန်းတွင်းမှ ရုတ်တရက် ပူပြင်းသော နေရောင်အောက်ကို ထွက်ခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်၌ အပူ၊ အအေး ရုတ် တရက်ပြင်းထန်စွာပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များ ခံစားရတတ်သည်။  ယင်းကို ဆေးသိပ္ပံနည်းအရ  Heat  Stroke (အပူဒဏ်ကြောင့် သတိလစ်ခြင်း)ဟုခေါ်၍ ဒေသအခေါ် အပူလျှပ်သည်ဟုဆိုကြသည်။Heat Stroke ဖြစ်ပါက အပူ၊ အအေး ရုတ်ခြည်းပြောင်းလဲသွားသည့် အတွက် အပူဒဏ်ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိသွေးကြောများ ကျယ်သွား ခြင်း၊ အအေးဒဏ်ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိသွေးကြောများ ကျုံ့သွားခြင်း စသည့် သွေးစီးကြောင်းအကျဉ်း၊ အကျယ်ဒဏ်ကိုခံစားရကာ သတိလစ် ခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။ ပြင်းထန်သောအခြေအနေတွင် သွေးကြောအကျဉ်း၊ အကျယ်ဒဏ်ကိုမခံစားနိုင်တော့ဘဲ သွေးကြောကြီးများ အက်ကွဲလာပြီး သွေးကြောငယ်လေးများ ပြတ်ထွက်သွားသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အပူလျှပ်ခြင်းသည် မပေါ့ဆဘဲ ဂရုစိုက်သင့်သည့် ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ကာ တချို့သူများတွင် အပူလျှပ်ခြင်းဖြစ်ပေါ် သည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်အရေပြားသည်  မီးကဲ့သို့ပူချစ်ပြီး ချွေးလုံး၀မထွက် တော့ပေ။     ထိုအခြေအနေတွင်    အရေးပေါ်ကုသမှုခံယူရမည်ဖြစ်ပြီး  ကုသမှုခံယူရန် နှောင့်နှေးပါက  ဦးနှောက်၊  အဆုတ်၊ နှလုံး၊  အသည်း၊  ကျောက်ကပ်နှင့်  ကြွက်သားများကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေကာ အသက်ဆုံးရှုံး သည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရေး     နေ့အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်းကြောင့် အပူလျှပ်ခြင်း၊ ကြွက်တက်ခြင်း၊ အားအင်ကုန်ခန်းခြင်း၊   သတိလစ်ခြင်း၊    မိတ်ထွက်ခြင်းတို့ဖြစ်တတ် သည်။  ထို့ပြင်  အပူလွန်ကဲခြင်း၊   လေထုညစ်ညမ်းခြင်း၊    ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းတို့ကြောင့်   ပန်းနာ၊  ရင်ကျပ်၊   လေပြွန်ရောင်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ရောင်ခြင်း စသည့်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါများ အပြင် မျက်စိနာခြင်းနှင့် ၀မ်းပျက်၊ ၀မ်းလျှောခြင်းတို့လည်း ဖြစ်တတ် ပြီး အပူဒဏ်ကြောင့် အသက်အန္တရာယ်ထိခိုက်နိုင်သည်အထိ ဖြစ်စေ သည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေး၀န်ကြီးဌာနမှ  အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကြောင့် မလိုလားအပ်သောအကျိုးဆက်များ မဖြစ်ပေါ်စေရေးအတွက် အောက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များကိုလိုက်နာကြရန်  တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ထားသည်။-          ကလေးသူငယ်များ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် ဆီးချိုရောဂါ၊ နှလုံး ရောဂါ၊   သွေးတိုးရောဂါအခံရှိသူများအနေဖြင့်   နေ့လယ်ခင်း အချိန်တွင် အရိပ်ရပြီး လေ၀င်လေထွက်ကောင်းသောနေရာများ၌ နားနေပါ။-          ပူပြင်းသည့်နေရောင်အောက်၌  ပြင်းထန်စွာအလုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။   -          ပူပြင်းသည့်နေရောင်အောက်တွင် မဖြစ်မနေသွားလာရန်၊ အလုပ် လုပ်ရန် လိုအပ်ပါက အရိပ်လုံလောက်စွာရနိုင်သည့် ထီး၊ ဦးထုပ် များဆောင်းပါ။   အရိပ်ရသည့်နေရာများ၌  ခေတ္တအနားယူခြင်း ကိုလည်း မကြာခဏပြုလုပ်ပါ။-          အလင်းပြန်သောအဖြူရောင်  သို့မဟုတ်   အရောင်ဖျော့သော ပွပွချောင်ချောင်ချည်ထည်များကို ၀တ်ဆင်ပါ။-          နေပူထဲမှပြန်လာပြီး ချက်ချင်းရေချိုးခြင်းနှင့် နံနက် ၁၀  နာရီမှ ညနေ ၅ နာရီအထိ လွင်တီးခေါင်ပြင်၊ မြစ်ကမ်းနား၊  ရေချိုးဆိပ် များ၌ အ၀တ်လျှော်ဖွပ်ခြင်း၊ ရေချိုးခြင်းစသည်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။-          အရက်သေစာသောက်သုံးခြင်းကြောင့်   အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကိုပိုမိုခံစားရနိုင်သဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ပါ။-          ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ရေနှင့်ဓာတ်ဆားဓာတ်များ ဆုံးရှုံးမှုမဖြစ်ပေါ်စေ ရန်  ရေနှင့်ဓာတ်ဆားရည်ကို  လုံလောက်အောင်သောက်သုံးပါ။-          မိတ်နှင့်ယားနာဖုများထွက်ပါက ရေအေး၀တ်ကပ်ခြင်း၊ သနပ်ခါး လိမ်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပါ။- အပူဒဏ်အန္တရာယ်ခံစားရသောလူနာအား  အရိပ်ရပြီး လေ၀င်လေထွက်ကောင်းသောနေရာ၌ထားရှိခြင်း၊ ရေနှင့်ဓာတ်ဆား ရည်များသောက်သုံးစေခြင်း၊  လူနာ၏ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်အမြန် ကျဆင်းစေရန် နဖူး၊ လည်ပင်း၊ ချိုင်းကြားနှစ်ဖက်နှင့် ပေါင်ခြံ နှစ်ဖက်တို့ကို  ရေအေးဖတ်တိုက်ပေးခြင်းစသည်တို့အား  ဦးစွာ ဆောင်ရွက်၍  နီးစပ်ရာဆေးရုံ၊  ဆေးခန်း၊ ကျန်းမာရေးဌာနသို့ အမြန်ဆုံးသွားရောက်၍ ကုသမှုခံယူပါ။အပူကြောင့် Heat Stroke မဖြစ်စေရန် နေပြင်းချိန်တွင် အပြင်မထွက် ပါနှင့်။ မဖြစ်မနေထွက်မည်ဆိုပါက  အဆောင်း၊ အကာ၊ ထီး၊  ဦးထုပ်၊ နေကာမျက်မှန်၊ ရေဘူးယူသွားပါ။ စောင့်ဆိုင်းရသောအလုပ်ဖြစ်လျှင် သစ်ပင်ရိပ်၊ အမိုးအကာအောက်မှစောင့်ပါ။ ရိုးရိုးရေသောက်ပါ။  ရေခဲရေ မသောက်ပါနှင့်။ အဲကွန်းကားစီးပြီး နေပူရှိန်ပြင်းသောနေရာ၌ ဆင်းရ မည်ဆိုပါက မဆင်းမီ ရေကြိုတင်သောက်ထားပါ။ အပူဒဏ်ကိုရင်ဆိုင်ရာတွင် လူတို့၏ဇီ၀ကမ္မပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်  ရေက မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။  အပူဒဏ်ကြောင့် တစ်နာရီကြာချွေးထွက်ခြင်းအတွက်     သန့်ရှင်းသော သောက်သုံးရေ တစ်လီတာခန့် သောက်သင့်သည်။အပူဒဏ်ခံရမှုကြောင့် ကိုယ်အပူချိန်ကျစေရန် ရေများများသောက် ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းအပူငြိမ်း၍ အေးမြစေသောအစားအစာများဖြစ် ကြသည့် နွားနို့၊ အုန်းစိမ်းရည်၊ ကြံရည်၊ ထန်းရည်ချို၊ ဖရဲသီး၊ တလည်းသီး၊  သံပရာသီး၊  သခွားသီး၊ သခွားမွှေးသီး၊  ဘူးသီး၊ ပူဒီနာရွက်၊ မုန်လာဥဖြူ စသည်တို့ကို စားပေးသင့်သည်။ အထူးသတိပြုရမည့်အချက်မှာ Heat Stroke ခံစားနေရချိန်၌ ဂတ်စ် ပါသည့်အချိုရည်များ၊ အားဖြည့်အချိုရည်များ၊ အဖျော်ယမကာများနှင့် ရေခဲရေသောက်သုံးခြင်းကို အထူးရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ထို့ပြင် စိတ်ရောဂါ အတွက် သောက်သုံးသောဆေးဝါးများ၊  ဆီးဆေးများနှင့် သွေးကျဲဆေး များကိုလည်း အလွန်ပူပြင်းသောရာသီဥတုတွင် သတိထားသောက်သင့် သည်။အပူဒဏ်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အထက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ကျန်းမာစွာနေထိုင် စားသောက်ရမည့်အပြင် ရေချိုးနည်းမှန်ကန်ဖို့လည်း အထူးအရေးကြီးသည်။ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးကို တဖြည်းဖြည်းအေးစေ ခြင်းမျိုးဖြင့်  ရေချိုးပါ။ ရေချိုးနည်းမှန်ကန်မှသာ Heat  Stroke ကို ကာကွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အပူဒဏ်ခံနိုင်အောင်  ရေချိုးနည်းအဆင့်ဆင့် ကို အောက်ပါအတိုင်းအကြံပြုလိုပါသည်။ -          အရိပ်ထဲတွင် ရေချိုးပါ။ -          ရေမချိုးမီ သောက်ရေတစ်ဖန်ခွက်အပြည့်သောက်ပါ။-       ခြေထောက်အောက်ပိုင်း၊ လက်ဖျား၊ လက်မောင်း စသည့်သုံးနေရာ မှ အာရုံကြောများကို အသိပေးနှိုးဆော်သည့်အနေဖြင့် ရေဆွတ် ကာပက်ဖျန်းပေးပါ။ ပြီးမှမျက်နှာသစ်ပါ။-          တစ်ဆက်တည်းမှာပင် လည်ကုပ်နှင့် လည်ပင်းတို့ကို ရေနှင့်ပက် ပေးပါ။အထက်ပါနည်းအဆင့်ဆင့်အတိုင်း ရေချိုးပါ။အပူဒဏ်ကြောင့် သတိလစ်ခြင်းဖြစ်ပေါ်နေသောသူတွင်   အောက် ဖော်ပြပါရောဂါလက္ခဏာများ တွေ့ကြုံခံစားရနိုင်သည်။-          အရေပြားပူ၍ ခြောက်သွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် ချွေးအလွန်အကျွံထွက် ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်း၊ တက်ခြင်း။-          ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် အလွန်အကျွံမြင့်တက်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။အထက်ပါ အပူဒဏ်လက္ခဏာများ ခံစားနေရသောလူနာအား တွေ့ရှိ ပါက--          လူနာအားအရိပ်ရသောနေရာသို့ ပို့ဆောင်ပါ။ -          အေးမြသောနေရာ  သို့မဟုတ်  ပန်ကာရှိသောနေရာ  သို့မဟုတ် လေအေးပေးစက် ရှိသောအခန်းထဲသို့ ရွှေ့ပြောင်းပါ။-          လူနာ၏ခြေရင်းဘက်ကို မြှင့်ထားပေး၍ ပက်လက်အနေအထား ဖြင့်ထားပါ။-          လူနာ၏မလိုအပ်သည့်အ၀တ်အစားများအား ချွတ်ပေးပါ။-          လူနာကောင်းစွာသတိရနေပါက ရေအေးအေး သို့မဟုတ် ဓာတ် ဆားရည်တိုက်ပေးပါ။-          လူနာ၏ကိုယ်ပေါ်သို့ ရေအေးအေးဖျန်းပေးပါ။-          လူနာ၏လည်ပင်း၊ ချိုင်းနှစ်ဖက်၊ ပေါင်ခြံနှစ်ဖက်တို့အား ရေအေး အေး သို့မဟုတ် ရေခဲစိမ်ထားသော အ၀တ်များဖြင့် ရေဖတ်အုပ် ပေးပါ။-          ပန်ကာရှိပါက လူနာအား ပန်ကာလေမှုတ်ပေးပါ သို့မဟုတ် ယပ် ခတ်ပေးပါ။-          အရေးပေါ်ရှေးဦးပြုစုခြင်းများဆောင်ရွက်ပြီးလျှင် ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်း၊ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနများသို့ အမြန်ဆုံးပို့ဆောင်၍ ကုသမှု ခံယူပါ။အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် မိမိတို့နေထိုင်ရာရပ်ရွာဒေသများ၌လည်းအပူချိန်မြင့်တက်ခြင်း၊ မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးခြင်း၊ အပူလှိုင်းဖြတ်သန်းခြင်း တို့ကို  တွေ့ကြုံနေရတတ်ပေရာ  မိုးလေ၀သ သတင်းအချက်အလက် များကိုစောင့်ကြည့်သတိပြုကာ ကျန်းမာရေး၀န်ကြီးဌာန၏ နွေရာသီ တွင် အပူဒဏ်ကာကွယ်ရေး ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သတိပေးနှိုးဆော်ချက်များကို သတိမူရန်လိုအပ်ပါကြောင်း အကြံပြုရေးသားလိုက်ရပါသည်။MWD  

ဆရာကြီးခင်ဗျာ။ ကျွန်တော်က သစ်တောဝန်ထမ်း ဟောင်းတစ်ဦးပါ။ အသက် ၅ဝ ကျော်ပါပြီ။ တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း လွန်ခဲ့တဲ့ ၁ဝ နှစ်ကျော်က ငှက်ဖျားရောဂါရခဲ့ပါတယ်။   ပဲခူးရိုးမတစ်နေရာက   ရခဲ့တာပါ။ ငှက်ဖျားရောဂါက ခြင်ကတစ်ဆင့် ကူးစက်တဲ့ ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပျောက်ကင်းဖို့လည်း အချိန် အတော်ယူရပါတယ်။     ငှက်ဖျားဆေးအပြင်းတွေသောက်ရတဲ့အတွတ် သွေးနီဥအားနည်းပြီး ဆေးရုံလည်း တက်ဖူးပါတယ်။ အခုချိန်အထိ မိုးအေးတဲ့ ရာသီဥတုတွေမှာ  အခန့်မသင့်ရင်   အဖျားပြန်တက် ပါတယ်။ ဖျားတဲ့အခါ ချမ်းတုန်ပြီး ဖျားပါတယ်။ ကျွန်တော်သိလိုတာက     တိုင်းရင်းဆေးပညာမှာ ငှက်ဖျားကုထုံးများရှိပါသလား။    ငှက်ဖျားရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်တဲ့ ဆေးနည်းတွေရှိရင်လည်း ပြန်လည်မျှဝေပေးစေလိုပါတယ်။  နောက်တစ်ခုက စိမ့်စမ်းရေသောက်ရင်     ငှက်ဖျားဖြစ်တယ်ဆိုတာ မှန်ပါသလား။ ငှက်ဖျားရောဂါက ရခိုင်ငှက်ပျောသီး၊ တောငှက်ပျောသီးစားရင် ငှက်ဖျားပြန်ထတယ်ဆိုတာ မှန်ပါသလားဆရာ။ ရှင်းလင်းရေးသားပေးစေလိုပါတယ်။ငှက်ဖျားရောဂါက   Anopheles  ခြင်ကိုက်ခံရမှု ကနေတစ်ဆင့် ကူးစက်တဲ့ရောဂါဖြစ်ပါတယ်။ နှစ်စဉ် ကမ္ဘာ့လူဦးရေရဲ့ ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားမှုက လူဦးရေ သန်း ၃၅ဝ ကနေ ၅ဝဝ နီးပါးရှိပြီး ရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူဦးရေမှာ တစ်သန်းကနေ သုံးသန်းကြားရှိပါ တယ်။ သေဆုံးသူအများစုက အာဖရိကတိုက်  ဆာဟာရ ဒေသငယ်အတွင်းက  ကလေးငယ်တွေဖြစ်ပါတယ်။ အာဖရိကတိုက်  ဆာဟာရဒေသမှာ ငှက်ဖျားရောဂါ ကြောင့် သေဆုံးသူ ၉ဝ ရာခိုင်နှုန်းရှိပါတယ်။ခြင်ကိုက်ပြီး ကူးစက်တဲ့ပလပ်စမိုးဒီးယမ်းကပ်ပါး မျိုးစေ့ငါးခုကြောင့် ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားပါတယ်။ အပြင်းထန် ဆုံးငှက်ဖျားရောဂါက ပလပ်စမိုးဒီးယမ်း ဖယ်စီပါရမ်ကြောင့်ဖြစ်ပွားပါတယ်။ ပလပ်စမိုးဒီးယမ်း ဗိုင်းရပ်စ်၊ ပလပ်စမိုးဒီးရမ်းအိုဗေးနဲ့ ပလပ်စမိုးဒီးယမ်း မလေးဒီးယားတို့က ငှက်ဖျားရောဂါအပျော့စားဖြစ်စေ နိုင်ပေမယ့် လူကိုသေစေလောက်တဲ့အထိ မဖြစ်နိုင် ပါဘူး။ ငါးခုမြောက်မျိုးစိတ်ဖြစ်တဲ့ ပလပ်စမိုးဒီးယမ်း နိုလပ်စီက တိရစ္ဆာန်ကနေ လူကိုကူးစက်တဲ့မျိုးစိတ် ဖြစ်တဲ့အတွက် မျောက်တွေမှာ ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်စေပြီး လူကိုပါကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ ငှက်ဖျားရောဂါက သဘာဝအားဖြင့် Anopheles   ခြင်အမကိုက်ပြီး ရောဂါရခြင်းဖြစ်ပါတယ်။   ငှက်ဖျားရောဂါရှိသူကို ခြင်ကိုက်တဲ့အခါ   ခြင်စုပ်ယူလိုက်တဲ့သွေးပမာဏ အနည်းငယ်မှာ  ငှက်ဖျားကပ်ပါးပိုး ပါရှိသွားပါတယ်။ အဲဒီရောဂါပိုးကခြင်မှာ ဆက်လက်ကြီးထွားနေပြီး နောက်တစ်ပတ်အကြာ တခြားရောဂါမရှိသူကို ကိုက်လိုက်တဲ့အခါ ခြင်ရဲ့တံတွေးကနေတစ်ဆင့် ရောဂါပိုး ဝင်ရောက်သွားပါတယ်။ ဝင်ရောက်ပြီး နှစ်ပတ်ကနေလပေါင်းများစွာ (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်များစွာ) ကြာမှ လူရဲ့အသည်းမှာနေထိုင်ပြီး ငှက်ဖျားရောဂါကပ်ပါးပိုး က   လူရဲ့သွေးနီဥတွေအတွင်း   စတင်အကောင်ရေ ပွားများလာပါတယ်။ အဲဒီလိုပွားများလာခြင်းကြောင့် ဖျားနာခြင်းနဲ့ခေါင်းကိုက်ခြင်း စတဲ့ရောဂါလက္ခဏာ တွေဖြစ်လာပါတယ်။       ဆေးဝါးသေချာမကုသရင် အခြေအနေဆိုးရွားလာပြီး ဦးနှောက်ကို ငှက်ဖျားပိုး ရောက်ရှိပြီး မေ့မြောခြင်းနဲ့ သေဆုံးတဲ့အထိဖြစ်နိုင်ပါ တယ်။အထက်ပါလေ့လာတွေ့ရှိချက်တွေကြောင့် ငှက်ဖျားရောဂါက စိမ့်စမ်းရေသောက်လို့ရလာတဲ့ရောဂါ မဟုတ်ပါဘူး။ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမှ ဦးနှောက်ကို ငှက်ဖျားပိုးရောက်ပြီး တစ်ကျော့ပြန်ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်စေနိုင်တာကြောင့် ရခိုင်ငှက်ပျောသီး၊ တောငှက် ပျောသီးတွေစားမိချိန်နဲ့   တိုက်ဆိုင်ရင်   အထင်လွဲ မှားစေနိုင်ပါတယ်။ ငှက်ဖျားရောဂါမှာ တိုင်းရင်းဆေး ပညာအလိုအရ ချမ်းတုန်ပြီး တက်ဖျား၊ ကျဖျားတဲ့ ရောဂါမျိုးဖြစ်ပါတယ်။ ပူပြီး ဖျားခြင်းနဲ့ အေးပြီးဖျားခြင်းနှစ်မျိုးစလုံး တစ်ပြိုင်တည်းဖြစ်တတ်တဲ့ အဖျားမျိုးဖြစ်ပါတယ်။ အဖျားဆေး၊ ကိုယ်ပူကျဆေးတွေအပြင် မန်းဆေး၊ ငန်းဆေးတွေပါပေးပြီး ကုသရတဲ့အဖျားမျိုးဖြစ်ပါတယ်။ငှက်ဖျားဆေးနည်းများ ၁။ အဖျားတက်ချိန်မှာ ငရုတ်ကောင်းကိုးစေ့ကို တစ်စေ့ချင်း ရေနဲ့မျိုချပါ။ ၂။ ရှမ်းဆေးခါးခေါ်    ဆေးခါးကြီးပြုတ်ရည်ကို အကြမ်းပန်းကန်တစ်လုံးစာ တစ်နေ့နှစ်ကြိမ် နံနက်၊ ည ၁၄ ရက်သောက်ပါ။ ၃။ ကြက်အမြစ်ကို ခွေးတောက်ရွက်နဲ့ကြော်စားပါ။    ၄။ ဝက်ဝံသည်းခြေကို ရှိန်းခိုနဲ့ရောပြီး ရွေးစေ့ခန့် လုံး၍  အခြောက်လှန်းပြီး  အရက်နဲ့သောက်ပေးရင် ငှက်ဖျားရောဂါပျောက်ကင်းစေပါတယ်။၅။ စပါးကြီးသည်းခြေကို အရက်နဲ့စိမ်ပြီး နေ့စဉ် အကြမ်းပန်းကန်တစ်လုံးစာသောက်ပေးရင် နှစ်ရှည်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ငှက်ဖျားရောဂါပျောက်ကင်းစေပါတယ်။၆။ ဝက်ဝံသည်းခြေကို ပျားရည်နဲ့စိမ်ပြီး ဟင်းစား ဇွန်းတစ်ဇွန်းစာ နံနက်၊ ည နှစ်ကြိမ်ပုံမှန်သောက်ပေး ရင် ပျောက်ကင်းစေပါတယ်။၇။ ဗေဒါပင်ကိုနုပ်နုပ်စဉ်းပြီး    ဝက်သားနဲ့ချက် စားရင် ငှက်ဖျားရောဂါပျောက်ကင်းပါတယ်။၈။ ကြက်သားဟင်းထဲ ရှိန်းခိုထည့်ချက်စားပါ။၉။ မဲဒီးတုပ်ခေါ် ဒေါနရွှေဝါပင်ကို ထန်းလျက်နဲ့ ကျိုသောက်ရင် ငှက်ဖျားရောဂါပျောက်ကင်းစေတယ်။ ၁ဝ။ သဲသောင်ခုံပေါ်မှာပေါက်တဲ့ ဟင်းဂလာ အရိုင်းပင် ကို သုံးခွက်တစ်ခွက်တင်ကျိုသောက်ရင်ချမ်းတုန်ပြီး ဖျားတဲ့ငှက်ဖျားရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်ပါတယ်။၁၁။ ရဲယိုသီးအမှည့်ကို ထန်းဖိုထန်းလျက်(ထန်း လျက်အမည်း)နဲ့ ယိုထိုးစားပါ။၁၂။ ဂုံခါးကို အမှုန့်ပြုလုပ်ပြီး ထမင်းစားပြီးတိုင်း အနည်းငယ်လျက်ပေးပါ။၁၃။ ရှိန်းခိုကို လက်တစ်ဆစ်ခန့် နေ့စဉ် ဝါးစားပေးခြင်းဖြင့် ရိုးမငှက်ခေါ် တောတောင်မှရရှိတဲ့ငှက်ဖျား မျိုးကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်ပါတယ်။၁၄။ စပါးလင်အမြစ်ကိုထုထောင်းပြီး    ရရှိတဲ့ အရည်ကို    အရက်နဲ့ရောပြီး    သောက်သုံးရင်    ချမ်း တုန်ဖျား၊ ငှက်ဖျားရောဂါတွေ ပျောက်ကင်းစေနိုင် ပါတယ်။ဆရာကြီးခင်ဗျာ။ ကျွန်တော်က အသက် ၄ဝ ကျော် အရောင်းအဝယ်လုပ်ကိုင်သူတစ်ဦးပါ။ မကြာခဏ ခရီးသွားရပါတယ်။ အိမ်မှာ အစားအသောက်စား ရင်  ဘာမှမဖြစ်ဘဲ  ခရီးသွားတဲ့အခါ   ပြင်ပအစား အသောက်တွေစားမိတဲ့အခါ ဝမ်းဖောဝမ်းရောင်ဖြစ် ပြီး လေနဲ့ဝမ်းမကွဲသလိုဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့်အပူအစပ်တွေစားမိရင် ဗိုက်နာပြီး လေနဲ့ဝမ်းမကွဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်  ဘယ်လိုဆင်ခြင်နေထိုင်ရမယ်၊ ဘာဆေးတွေစားရမယ်ဆိုတာ ညွှန်ပြပေးပါဆရာ။အစာအိမ်မှာ အချဉ်ပေါက်တဲ့ရောဂါအခံရှိနေလို့ပါ။ အထူးသဖြင့် အပူအစပ်၊ လက်လုပ်ချဉ်တွေ ရှောင် ကြဉ်ရပါမယ်။ အစားအသောက်ကို ပူပူနွေးနွေးစားရင် အစာအိမ်အချဉ်ပေါက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပါတယ်။ အစား စားနေတဲ့အချိန် အအေးသောက်တာ၊ ရေခဲရေသောက် တာမလုပ်ပါနဲ့။    ရေနွေး   သို့မဟုတ်  ရေနွေးကြမ်း သောက်ပြီး ထမင်းစားပေးပါ။ လမ်းခရီးမှာ အစား အသောက်စားရင် သန့်ရှင်းမှုအလွန်နည်းတဲ့အတွက် မိမိအိမ်ကအစားအသောက်ကို   ထည့်ယူသွားတာ ပိုကောင်းပါတယ်။ ညအိပ်ညနေခရီးဖြစ်လို့ ယူသွားဖို့ အဆင်မပြေရင် စားတဲ့အချိန်ကျမှ ချက်ချင်းကြော် လှော်ချက်ပြုတ်ပေးတဲ့ဆိုင်မျိုးမှာစားပါ။  အစာကို ပူပူနွေးနွေးစားပါ။   အစပ်၊  အချဉ်တွေရှောင်ပါ။ စားနေကျမဟုတ်တဲ့ အစားအစာမျိုးကို  မစားပါနဲ့။ ဝမ်းပျက်၊ ဝမ်းလျှောဖြစ်တတ်ပါတယ်။ အစာမသန့်တဲ့အခါ အစာအိမ်အချဉ်ပေါက်လို့ လေနဲ့ဝမ်းမကွဲတာ၊ ဝမ်းကိုက်ပိုး၊ ဝမ်းလျှောရောဂါပိုးတွေ ပါလို့ ဗိုက်နာတာ နှစ်မျိုးစလုံးဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ လေနဲ့ဝမ်းမကွဲလို့ ဗိုက်နာတဲ့အခါ အရေးပေါ်အဖြစ် အောက်ပါနည်းလမ်းတွေ ကိုအသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။၁။ ရေနွေးကြမ်းအဖန်ရည် မတ်ခွက်တစ်လုံးစာထဲကို သကြားဟင်းစားဇွန်းသုံးဇွန်း၊ ဆားလှော်ကော်ဖီ ဇွန်းသေးတစ်ဇွန်းရောစပ်ပြီးသောက်ပါ။၂။ ကောက်ညှင်းဆန်ကို ဆားအနည်းငယ်ရောပြီး နီအောင်လှော်ပါ။ လှော်ထားတဲ့ ကောက်ညှင်းဆန်ကို ထောင်းပြီး ရေအေးနဲ့စိမ်ထားပါ။ အနည်ထိုင်သွားရင် အပေါ်ရည်ကြည်ကိုခပ်ယူပြီး ရေငတ်တိုင်းသောက်ပေးပါ။ ရှေးဆေးကျမ်းများလာ ရေငတ်ဝမ်းကျ(ခေါ်) အပူဝမ်းပျက်ရောဂါကို သက်သာပျောက်ကင်းစေတဲ့ နည်းဖြစ်ပါတယ်။၃။ လေဝမ်းမကွဲ ဝမ်းဗိုက်ရစ်နာ၊ ဗိုက်ထဲမှာ လှိုင်း ထပြီး ရစ်တဲ့အနာဖြစ်ရင် ရှေးနည်းဖြစ်တဲ့ မီးဖိုချောင် မှာမှောက်ထားတဲ့     ကျပ်ခိုးစွဲနေတဲ့မြေအိုးထဲမှာ နနွင်းမှုန့်နဲ့ဆားကိုထည့်ပြီး မီးအပူပေးလှော်ထားပါ။ အဲဒီနနွင်းနဲ့ဆားလှော်ကို     ရေနွေးနဲ့ထည့်ဖျော်ပြီး သောက်ရင် ဝမ်းဗိုက်နာရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်ပါတယ်။၄။ လေဝမ်းမကွဲ ဝမ်းဗိုက်ရစ်နာနေသူကို သရက်သီးစေ့အတွင်းက အဆန်ကိုကြိတ်ပြီး သကြားအနည်းငယ်ထည့်၊ ဆားအနည်းငယ်ရောပြီးကျွေးပါ။၅။ ပိန္နဲသီးအစေ့ကို ဆားအနည်းငယ်နဲ့ရောပြုတ်ပြီး ရလာတဲ့အရည်ကိုတိုက်ပေးရင် လေနဲ့ဝမ်းမကွဲတာကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်ပါတယ်။၆။ ဝမ်းလျှောတာအကြိမ်များပြီး ကြွက်တက်ရင် ငှက်ပျောပင်ရဲ့အူတိုင်ကို   အရည်ညှစ်ယူပြီး   ဆား လှော်အနည်းငယ် ရောစပ်တိုက်ပေးပါ။၇။ သကြား၊ ဆားလှော်နဲ့ နနွင်းတို့ကို ရေနွေးဆူဆူမှာ ထည့်ဖျော်ပြီးတိုက်ရင် ဝမ်းလျှောကြွက်တက် တဲ့ရောဂါကို သက်သာစေပါတယ်။၈။ ဝမ်းပျက်ပြီးနောက်   ဝမ်းကိုက်ရောဂါဖြစ်ပြီး ဝမ်းထဲမှာ  သွေးစပါရင် မာလကာရွက်ကို  သကြား၊ ဆား သင့်ရုံရောပြုတ်ပြီး တိုက်ကျွေးပေးပါ။MWD                                

    လူတို့၏နေ့စဉ်နေထိုင်မှုပုံစံ အလေ့အကျင့်များသည် ကျန်းမာရေးကို လွှမ်းမိုးမှုရှိနိုင်သည်။ လူနေမှုပုံစံရွေးချယ်မှုများသည် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အဆီ ပမာဏ၊    အဆီသိုလှောင်သည့်နေရာကို   တိုက်ရိုက်လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။ နေ့စဉ်နေထိုင်မှုပုံစံက ခန္ဓာကိုယ်အဆီ သိုလှောင်သည့်နေရာကို ဆုံးဖြတ် ရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်သည်။ တချို့သော မှားယွင်း သည့်နေထိုင်မှု အလေ့အထများသည်   အဆီသိုလှောင်မှု    သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသောအဆီဟု ယူဆရသည့် Visceral Fat သို့မဟုတ် အတွင်း ပိုင်းအဆီပမာဏကို တိုးမြင့်စေနိုင်သောကြောင့် နှလုံးရောဂါ၊   အမျိုး အစား -၂ သွေးချိုဆီးချိုရောဂါ၊ အသည်းအဆီဖုံးရောဂါ၊ သွေးတိုးရောဂါ၊ ဇီဝဖြစ်စဉ်လက္ခဏာစုများနှင့် တချို့သောကင်ဆာရောဂါများ အပါအဝင် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များစွာ ဖြစ်နိုင်ခြေများခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီသိုလှောင်မှု   Visceral Fat   သည်  အသည်း၊ ပန်ကရိယ၊   အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းကဲ့သို့သော    အရေးကြီးသည့် အတွင်းအင်္ဂါများကို    ဝန်းရံထားသည့်   အတွင်းပိုင်းအဆီအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး   အရေပြားအောက်တွင်ရှိသော   ညှစ်နိုင်သည့်အဆီနှင့်မတူဘဲ ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီများကိုဝှက်ထားသည်။ အတွင်းပိုင်းအဆီများသည် ဇီဝဖြစ်စဉ်တွင် ပုံမှန်ခန္ဓာကိုယ်လုပ်ဆောင်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည့်   ရောင်ရမ်းသောဓာတုပစ္စည်းများနှင့်   ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လွှတ်သောကြောင့် Visceral Fat သည် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် များနှင့်ချိတ်ဆက်မှုရှိကြောင်း သုတေသနပြုချက်များအရ  တွေ့ရှိထား သည်။ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်ကောင်းမွန်သော အစားအသောက်နှင့် လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်လျှင်ပင် ဟော်မုန်းနှင့်ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကိုထိခိုက်စေသောလူနေမှုပုံစံကြောင့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါအတွင်းပိုင်းတွင် အဆီများစုပုံ လာနိုင်သည်။ နာတာရှည်စိတ်ဖိစီးမှုက Cortisol ကိုမြှင့်တင်ပေးပြီး ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီသိုလှောင်မှုကို ဦးစားပေးသည်။အထိုင်များခြင်း သို့မဟုတ် ကြာရှည်ထိုင်ခြင်းကဲ့သို့သော နေ့ခင်းပိုင်းအလေ့အကျင့်များ သည် ကြွက်သားလှုပ်ရှားမှုနှင့်  အင်ဆူလင်အာရုံခံနိုင်စွမ်းကို လျော့နည်း စေပြီး   ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီသိုလှောင်မှုကို တိတ်တဆိတ်တိုးပွားစေနိုင်သည်။ ညံ့ဖျင်းသောအိပ်စက်ခြင်းသည် ဆာလောင်မှုဆိုင်ရာ အချက် ပြမှုများကိုနှောင့်ယှက်စေပြီး အစားအစာအလွန်အကျွံစားခြင်းသို့ ဦးတည်စေသည်။  သကြားပါသောအချိုရည်များ၊ ကော်ဖီ  သို့မဟုတ် ဆော်ဒါများနှင့် ပြုပြင်ထားသောအစားအစာများသည် အဆီလောင်ကျွမ်း မှုကိုထိခိုက်စေ၍   အဆီသိုလှောင်မှုကို  ပို၍ကောင်းစေပြီး သွေးတွင်း သကြားဓာတ်နှင့်    အင်ဆူလင်ကိုတိုးစေသည်။   အထူးစီမံပြုလုပ်ထားသော   သရေစာများသည်   အစားအစာစားချင်စိတ်နှင့် ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို  ထိခိုက်စေနိုင်သည်။  အစာစားခြင်းကိုရှောင်ခြင်းသည်   ဆာလောင်မှု ဟော်မုန်းကိုနှောင့်ယှက်စေပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အစားအစာအလွန်အကျွံ စားခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။နေ့စဉ်ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု     လူတစ်ဦးစီတွင် ပုံမှန်ကိုယ်လက် လှုပ်ရှားမှုမရှိခြင်းသည် ဇီဝဖြစ်စဉ် နှုန်းကိုလျော့ကျစေပြီး   ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီသိုလှောင်မှုကို    သိသိသာသာ   ပိုဆိုးလာစေကြောင်း ဆေးသုတေသနများအရ သိရသည်။ ထို့ပြင် ရုံးအလုပ်တွင် အချိန်ကြာကြာထိုင်ခြင်းကဲ့သို့သော အထိုင်များ သည့်လူနေမှုပုံစံကြောင့်  ကယ်လိုရီကို လျော့နည်းလောင်ကျွမ်းစေပြီး ပိုလျှံနေသောကယ်လိုရီများကို ဝမ်းဗိုက်အဆီများအဖြစ် သိမ်းဆည်းထား သည်။ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၏ များပြားလှသောအစိတ်အပိုင်းကို  ထိုင်ခြင်းကဲ့သို့သောလူနေမှုပုံစံဖြင့် အချိန်ဖြုန်းခြင်းသည် ကြာလာသည်နှင့်အမျှ  ကျန်းမာရေးနှင့် လူနေမှုဘဝပုံစံတစ်ခုလုံးကို    တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းစေနိုင်သည်။ နေ့စဉ်ပုံမှန်တက်ကြွစွာလုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ဟန်ချက်ညီ စေရန်နှင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော အဆီသိုလှောင်မှုကို ပံ့ပိုးပေးပြီး   အလုံးစုံကျန်းမာရေးကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေသည်။     နေ့ရက် အများစုတွင်    လမ်းလျှောက်ခြင်းကဲ့သို့    အလယ်အလတ်လှုပ်ရှားမှု သို့မဟုတ်  နှစ်သက်သောလေ့ကျင့်ခန်းများကို မိနစ် ၃၀ မှ ၆၀ အထိ ပုံမှန်ပြုလုပ်ခြင်းသည်  ဝမ်းဗိုက်အဆီသိုလှောင်မှုကို   ၇   ရာခိုင်နှုန်း လျှော့ချပေးနိုင်သည်။  လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်းသည်   ကြွက်သားများကို တည်ဆောက်စေပြီး  အဆီသိုလှောင်ခြင်းအတွက်အနားယူသည့်   ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုကိုမြှင့်တင်ပေးသည်။  အချိန်တိုအတွင်း လမ်းလျှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် နာရီအလိုက်လျှောက်သော ခြေလှမ်းများသည် အစာခြေခြင်း နှင့် တက်ကြွမှုအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများရှိသည်။  တစ်နေ့တာ ရုံးစားပွဲတွင် အလုပ်များလုပ်နေစဉ် အချိန်ကြာကြာထိုင်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး မိနစ် ၂၀ မှ ၃၀ ကြာတိုင်း မတ်တတ်ထရပ်ရန် သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက် ခြင်းကဲ့သို့ ခဏတာအနားယူရန်လိုအပ်သည်။အလွန်အကျွံပြုပြင်ထားသော အစားအစာများစားသုံးမှု     အထူးသဖြင့် သန့်စင်ပြီး ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်များ၊ ပေါင်းထည့်ထားသော သကြားများနှင့်ပြည့်ဝဆီများလွန်းသော အစားအစာများကို မကြာခဏ အလွန်အကျွံစားသုံးခြင်းသည်  ဝမ်းဗိုက်အတွင်း  အဆီသိုလှောင်မှုကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။   မျှတသောအာဟာရ (ဖိုက်ဘာ၊   ပရိုတင်း၊ အဆီ)၊ ရှုပ်ထွေးသောကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်နှင့် အမျှင်ဓာတ် (သစ်သီးများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ပဲပင်များ၊ အစေ့အဆန်များ )၊ ပရိုတင်း(အခွံမာ သီးများ၊  အစေ့အဆန်များ၊ ငါးများ၊ အဆီမပါသောအသားများ)  နှင့် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သောအဆီများကို အမြဲမပြတ်ရွေးချယ်စားသုံး ခြင်းသည် ကယ်လိုရီများကို ထိန်းချုပ်ရန်ကူညီပေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သောအာဟာရများကိုပေးနိုင်သည်။ နေ့လယ်စာနှင့် ညစာကြားတွင် တည်ငြိမ်သော စွမ်းအင်ရရှိရန် သစ်သီးများ သို့မဟုတ် ဒိန်ချဉ်ကဲ့သို့ သော    ပရိုတင်းဖိုက်ဘာ သရေစာများကို    ရွေးချယ်စားသုံးသင့်သည်။ ကယ်လိုရီများသော အသင့်စားအစားအစာများကိုစားခြင်းထက် မျှတသောအစားအစာကို  ပြင်ဆင်စားသောက်ခြင်းက   စိတ်ကျေနပ်မှုပိုမိုရရှိရန်လွယ်ကူစေသည်။အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း      အရက်ကို အသည်းတွင် ဦးစားပေးဖြိုခွဲရသောကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ ပုံမှန်အဆီလောင်ကျွမ်းနိုင်စွမ်းကို    လျော့ကျစေသည်။    အရက်သည် အာဟာရမရှိဘဲ ကယ်လိုရီများသောကြောင့် ဝမ်းဗိုက်အတွင်း  အဆီ သိုလှောင်မှုကို တွန်းအားပေးပြီး နှလုံးရောဂါ၊ ဆီးချိုနှင့် လေဖြတ်နိုင်ခြေ ဖြစ်ရန်    အခွင့်အရေးတိုးလာနိုင်သည်။  အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ  ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများ၊  အသည်းရောဂါနှင့်  တခြားပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးလာစေနိုင်သည်။နာတာရှည်စိတ်ဖိစီးမှု      စိတ်ဖိစီးမှုသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို ထိခိုက်စေပြီး လူတစ်ဦး၏ကျန်းမာရေးကို     ထိခိုက်စေသည့်အရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ နာတာရှည်စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့်    ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း  အဆီများစုပုံလာစေ သည့် Cortisol ဟော်မုန်းကို ထုတ်လွှတ်သဖြင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့် အမျှ ဝမ်းဗိုက်အတွင်း  အဆီပိုများကို သိုလှောင်စေနိုင်သည်။ တရားထိုင် ခြင်း  သို့မဟုတ်  အသက်ပြင်းပြင်းရှူခြင်း ကဲ့သို့သော အပန်းဖြေနည်း များကိုလေ့ကျင့်ခြင်း၊ ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်း၊ နံနက်ခင်းနေရောင် ခြည်နှင့်ထိတွေ့ခြင်း၊ ဖန်သားပြင်များမှ အချိန်များကို အနားယူခြင်း၊ ပံ့ပိုးကူညီသူများနှင့် အဆက်အသွယ်မပြတ်ခြင်း ကဲ့သို့သောနည်းလမ်း များကိုအသုံးပြု၍ စိတ်ဖိစီးမှုကို စီမံခန့်ခွဲရန်အကြံပြုထားသည်။အရည်အသွေးကောင်းမွန်သော အိပ်စက်ခြင်း     ကောင်းစွာအိပ်စက်ခြင်းကို ပုံမှန်ထိန်းမထားသောအခါ    ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ခံစားရရုံသာမက ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုကို ထိခိုက်စေသည်။ လုံလောက်စွာအိပ်စက်မှုမရှိခြင်းသည်      ဆာလောင်မှုဟော်မုန်းများကို ပြောင်းလဲစေပြီး   Cortisol  ကို   တိုးမြှင့်ထုတ်လွှတ်စေသဖြင့် ဆာ လောင်ခြင်းနှင့် ဗိုက်အဆီ သိုလှောင်မှုမြှင့်တင်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရက်အနည်းငယ်အိပ်ရေး မဝခြင်းသည်ပင် အစာစားချင်စိတ်ကိုထိန်းချုပ် ပေးသောဟော်မုန်းများ၊ အင်ဆူလင်အာရုံခံနိုင်စွမ်း၊ အင်ဆူလင်တုံ့ပြန်မှုနှင့် ခန္ဓာကိုယ်စွမ်းအင်သိုလှောင်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အရည်အသွေးကောင်းမွန်သော အိပ်စက်မှုမရှိခြင်းသည် အချိန်ကြာလာ သည်နှင့်အမျှ ကယ်လိုရီများကို ကလီစာအဆီအဖြစ် ပိုမိုသိုလှောင်စေ နိုင်သည်။ တစ်ညလျှင်  ခုနစ်နာရီမှ ရှစ်နာရီအထိ   အရည်အသွေးပြည့် အိပ်စက်ခြင်းသည်   ကလီစာအဆီနည်းခြင်းနှင့်   ဆက်စပ်နေကြောင်း သုတေသနများအရ သိရသည်။အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော်   ဗိုက်ပူခါးတုတ်ခြင်းသည် အမြင်အရ အချိုးအစားမကျ၊  မလှပသည့်အပြင် အန္တရာယ်ရှိသောဗိုက်အဆီများကြောင့် ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များ ရှိနေသဖြင့် ဖော်ပြပါ လူနေမှုပုံစံအလေ့အကျင့်များကို နေ့စဉ်ပြုပြင်ခြင်းသည် အန္တရာယ်ရှိသော အဆီများကို ထိထိရောက်ရောက် တိုက်ဖျက်ရန်နှင့် ကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ရန် ရိုးရှင်းပြီး  လုပ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော  အကြံပြုချက်များ ဖြစ်ကြောင်း ကျန်းမာရေး သုတမျှဝေလိုက်ရပါသည်။MWD

    ဒီနှစ်နွေရာသီက အရင်နှစ်တွေထက် အပူရှိန်ပိုပြီး ပြင်းလာပါတယ်။ နွေရာသီကာလမှာ အပူရှိန်ပြင်းလွန်း တာကြောင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေနဲ့ တွေ့ကြုံရ နိုင်ပါတယ်။ အခုလိုပူအိုက်တဲ့ရာသီမှာ အပူရှိန်ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေ အကြောင်းနဲ့  ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့အပူချိန်ထိန်းသိမ်းတဲ့စနစ်ကို   ပြည်သူတွေ အနေနဲ့ သိရှိထားဖို့လိုပါတယ်။ပတ်ဝန်းကျင်အပူချိန်ကို Environmental Tem-perature လို့သတ်မှတ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်းရဲ့ အပူချိန်ကို တီကို(T.core- Body care temperature)လို့ မှတ်ယူပါမယ်။ အဆိုပါ T.core ကို ၃၇ ဒီဂရီစင်တီ ဂရိတ်မှာငြိမ်နေအောင်  ထိန်းသိမ်းထားရပါမယ်။ ပတ်ဝန်းကျင်အပူချိန်တက်လာလေ T.core ကို ၃၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ဖြစ်အောင် ခန္ဓာကိုယ်က ကြိုးစားရလေဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီတာဝန်ကို ဦးနှောက်ထဲက ဟိုက်ပိုသဲလမတ် (Hypothalamus) အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုက လုပ်ဆောင်ပေးပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် ၃၂ ဒသမ ၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ကျော်လာတာနဲ့အမျှ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ချွေးတွေထွက်လာပါမယ်။ အဲဒီအခါမှာ အပူတွေထွက်အောင် လုပ်ပေးပြီး  T.core ကို  ထိန်း ထားဖို့လိုပါတယ်။ အဲဒီလိုမလုပ်ပေးနိုင်ရင် T.core အလွန်အကျွံတက်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့အင်ဇိုင်းစနစ် တွေ ပျက်စီးသွားပါလိမ့်မယ်။ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ အပူကြောင့်လေဖြတ်ခြင်း ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ နွေရာသီမှာ ပူပြင်းလွန်းတာကြောင့် ခံစားရနိုင် တဲ့ ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေအနေနဲ့ အပူမိတ်ထွက် ခြင်း၊ အပူကြောင့်ကြွက်တက်ခြင်း၊ အပူကြောင့်ဖျား ခြင်း၊ အပူကြောင့်လေဖြတ်ခြင်းဆိုပြီး လေးမျိုးခွဲခြား နိုင်ပါတယ်။အပူကြောင့်မိတ်ထွက်ခြင်းက ချွေးထွက်တဲ့ဂလင်း တွေပိတ်ကုန်ပြီး အဖုအပိမ့်တွေက အင်ပျဉ်ထွက်သလို ထွက်လာတာမျိုးဖြစ်ပါတယ်။အပူကြောင့်ကြွက်တက်ခြင်းက ပူအိုက်တဲ့ရာသီမှာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားပြင်းပြင်းထန်ထန်လုပ်မိ တဲ့အခါ ကြွက်သားတွေနဲ့ ခြေသလုံးကြွက်သားတွေ နာကျင်ကိုက်ခဲတာမျိုးကို  ခေါ်ပါတယ်။ ဆုံးရှုံးသွား တဲ့ဓာတ်ဆားနဲ့ရေကို ပြန်ဖြည့်တဲ့အခါမျိုးမှာလည်း ဆားဓာတ်ထက်  ရေဓာတ်ကိုပိုဖြည့်မိတဲ့အခါ၊  ချွေး ထွက်များတဲ့အချိန် ဓာတ်ဆားရည်မသောက်ဘဲ  ရေပဲ သောက်နေမိတဲ့အခါမျိုးတွေမှာ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ အဲဒီအခြေအနေမှာ T.core  မတက်သေးဘဲ  ပုံမှန် ထိန်းသိမ်းထားပါသေးတယ်။ အပူကြောင့်ဖျားခြင်းဆိုတာက T.core ၃၇ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်ထက်ကျော်လာပြီး  ကြွက်သားတွေ နာကျင်ကိုက်ခဲတာ၊ နုံးခွေနေတာ၊ ခြေလက်မသယ် ချင်ဖြစ်တာ၊ မူးဝေတာနဲ့ သတိလစ်တာတွေပါတွဲဖြစ် လာတာမျိုးကို ခေါ်ပါတယ်။ အပူကြောင့်လေဖြတ်ခြင်းဆိုတာက အပူကြောင့် သတိလစ်တာတွေဖြစ်ပြီး အဲဒီလိုဖြစ်ရင် အပူကြောင့် လေဖြတ်ဖို့  အခွင့်အလမ်းများနေပြီဖြစ်တဲ့အတွက်   အမြန်ဆုံးကုသဖို့လိုအပ်ပါတယ်။  ဖြစ်နိုင်ရင် ပတ် ဝန်းကျင်အပူချိန်ကို မြန်မြန်ချပေးရပါမယ်။ လူနာကို လေအေးပေးစက်တပ်ထားတဲ့အခန်းထဲမှာ  ထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ရေဖတ်ရွှဲအောင်တိုက်တာနဲ့ ပန်ကာ ဖွင့်တာတွေ လုပ်ပေးသင့်ပါတယ်။ကိုယ်အပူချိန်တက်နေတဲ့အခါ ငှက်ဖျားဆေး၊ တိုက်ဖွိုက်နဲ့  စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် ပေးထားတဲ့ဆေးတွေ အလွန်အကျွံသောက်သုံးထားမှု ရှိ၊မရှိ ကိုလည်း စစ်ဆေးစောင့်ကြည့်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ကိုယ် အပူချိန်တက်တဲ့အခါ ရေနဲ့ဓာတ်ဆားဆုံးရှုံးမှုများ တဲ့အတွက် ဓာတ်ဆားဖျော်ရည်  တိုက်ပေးရပါမယ်။ အနည်းဆုံး ဓာတ်ဆားဖျော်ရည် ၅ လီတာတိုက်ဖို့လို ပါတယ်။ လိုအပ်ရင် နီးစပ်ရာကျန်းမာရေးဌာန၊ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းတွေကို ပို့ဆောင်ပြီး   ကုသမှုခံယူဖို့လိုပါတယ်။T.core ၄၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ထက် ကျော်သွား ပြီဆိုရင်တော့ အပူလျှပ်ခြင်းလို့ခေါ်တဲ့ အခြေအနေကို ရောက်နေပါပြီ။ လူနာက ကယောင်ကတမ်းပြောတာ၊ စိတ်ဂနာမငြိမ်ဖြစ်တာနဲ့ တက်တာတွေဖြစ်ပြီဆိုရင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရပါတယ်။အပူလျှပ်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေများသူတွေက အသက်အရွယ်ကြီးသူတွေ၊ ဆီးချိုရောဂါဝေဒနာရှင်တွေ၊ အရက်သောက်သုံးသူတွေ၊ စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆေးဝါးတွေ သောက်နေရသူတွေ၊ ဆီးဆေးသောက် နေရသူတွေ၊   အရမ်းပူတဲ့အချိန်မှာ  အဝတ်အစား ထူထူဝတ်ပြီး အားကစားလေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သူတွေနဲ့ အရမ်းပူတဲ့အချိန်မှာ အကာအကွယ်မဲ့အပြင်ထွက်သူ တွေမှာ ပိုဖြစ်လေ့ရှိပါတယ်။ကုသမှုအပိုင်းအနေနဲ့ အတွင်းလူနာအဖြစ် အရေး ပေါ်ကြပ်မတ်ကုသမှုခံယူဖို့လိုပါတယ်။ T.core  ၄၁  ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ထက် ကျော်နေတာတောင်မှ   အချိန်မီကုသလိုက်နိုင်ရင်  ပြန်ကောင်းနိုင်ပါတယ်။  ဒါကြောင့် အချိန်မီဆေးရုံရောက်ဖို့လိုပါတယ်။အပူချိန်အပြင်  ကာကွယ်မှုအပိုင်းအနေနဲ့  အပူကြောင့်ဖြစ်ပေါ်တတ်တဲ့  ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့တုံ့ပြန်မှုလက္ခဏာတွေကို  သိရှိနားလည်ထားဖို့လိုပါတယ်။ နေပူထဲထွက်ရင် ထီး၊ ဦးထုပ်ဆောင်းရမယ်ဆိုတာမျိုး၊ ချည်ထည်ပါးပါး ဝတ်ဆင်ရမယ်ဆိုတာမျိုး၊ လေ ဝင်လေထွက်ကောင်းအောင် ထားရမယ်ဆိုတာမျိုး၊ အရိပ်ထဲနေရမယ်ဆိုတာမျိုး၊  ချွေးထွက်များရင် ဓာတ်ဆားရည် သောက်ပေးရမယ်ဆိုတာမျိုးနဲ့ မိတ်ဖုထွက်လာရင်   အေးနေအောင်ထားရမယ်ဆိုတာမျိုး တွေ သိရှိထားဖို့လိုပါတယ်။အရေးကြီးဆုံးက အချိန်မီကုသခြင်းလို့ခေါ်တဲ့ အချိန်မီကုထုံးရနိုင်ဖို့အတွက် နီးစပ်ရာဆရာဝန်နဲ့ လိုအပ်သလို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်းနည်း၊ အပူကြောင့်လေဖြတ်ခြင်းဖြစ်မှုနှုန်းနဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးပြဿနာတွေ   ဖြစ်ပေါ်မှုနှုန်းကို ရာနှုန်းပြည့် လျှော့ချပေးနိုင်ဖို့လိုပါတယ်။နောက်တစ်ခုက  နွေရာသီမှာ  ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်မြင့်တက်နေပါတယ်။ အိုဇုန်းလွှာက ခရမ်းလွန် ရောင်ခြည်ကို ကမ္ဘာမြေလွှာပေါ် တိုက်ရိုက်မကျရောက် အောင် တားဆီးပေးတယ်။  အိုဇုန်းလွှာပြီးရင်  နီယို စပီးယားဆိုပြီးရှိပါတယ်။  ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေ ဖြစ်တဲ့ ရေနံ၊ ကျောက်မီသွေးနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ လောင်ကျွမ်းရာကနေထွက်တဲ့ဓာတ်ငွေ့၊ လူသားတို့စီမံ ထားတဲ့ လေအေးပေးစက်၊ ရေခဲသေတ္တာ၊ ရင်ကျပ် ရှူဆေး၊ လက်သည်းဖျက်ဆေး၊ ဖျက်မင်(Correction pen) တို့ကနေ စီအက်ဖ်စီ(CFC_chlorofleurocarbon) က လေထုထဲပါဝင်မှုများကာ အိုဇုန်းလွှာပေါက်ပြဲစေ ပါတယ်။ လူတို့ပြုလုပ်စီမံတဲ့ စီအက်ဖ်စီ(CFC)နဲ့ တောမီးလောင်ခြင်း၊  မော်တော်ယာဉ်၊   လေယာဉ်၊  သင်္ဘောများမှ သဘာဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေကနေ စီအက်ဖ်စီ (CFC) ထွက်ရှိမှုများလာတာနဲ့အမျှ   အိုဇုန်း လွှာပါးပြီး   ပေါက်လာပါတယ်။  အန္တာတိကတိုက် ကောင်းကင်မှာ ဥရောပတိုက်ပမာဏလောက် အိုဇုန်း လွှာအပေါက်တွေ တွေ့ရလို့ ကမ္ဘာမြေကို တိုက်ရိုက် ရောက်စေပါတယ်။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်က မွန်းလွဲ (၁-၃)နာရီမှာ အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး ညဘက်မှာ သုညဖြစ်တယ်။  ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်က  လူသားတို့အပေါ် ကျရောက်ရင်  အင်ပျဉ်ထွက်ခြင်း၊  အဖုအပိမ့်ထွက်ခြင်း၊  ဓာတ်မတည့်ခြင်း၊  ယားယံခြင်း၊ အရေပြားညိုမည်းစွဲထင်ခြင်း၊   အရေပြားအနာ၊    အရေပြား ကင်ဆာနဲ့ သက်ကြီးပိုင်းမျက်စိတိမ်စွဲခြင်းတွေ ဖြစ်စေပါတယ်။မဖြစ်မနေ  နေပူထဲထွက်မယ်ဆိုရင်  ခရမ်းလွန် ရောင်ခြည် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကာကွယ်နိုင်တဲ့  မျက်မှန် တပ်သင့်ပါတယ်။ နေရောင်ခံခရင်မ် လိမ်းသင့်ပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ် သနပ်ခါးလိမ်းသင့်ပါတယ်။ အသက်ကြီး သူတွေ၊  ကလေးငယ်တွေ၊ ကိုယ်ခံအားနည်းပြီး ရောဂါ အခံရှိသူတွေ  နေ့လယ်ပိုင်းအချိန်တွေမှာ  အိမ်ထဲ ဒါမှမဟုတ်  အမိုးအကာ‌အောက်၊  သစ်ပင်အောက်၊ လေအေးပေးစက် တပ်ထားတဲ့အခန်းတွေမှာ နေသင့်ပါတယ်။  နေ့စဉ်  ရေနွေးကြမ်း ဒါမှမဟုတ်  ရေသန့် (၂-၃)လီတာ သောက်သင့်ပါကြောင်း ကျန်းမာရေး သုတအနေနဲ့ ဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။ 

     အီးစီးကရက်သောက်သုံးနည်းသည် ယခုအခါ နိုင်ငံအတော်များများတွင် ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။ အီးစီးကရက် ထုတ်လုပ်သောရည်ရွယ်ချက်မှာ ဆေးလိပ်စွဲလမ်းနေသူများကို   စီးကရက်ပြတ်စေရန်ဖြစ်သော်လည်း အမှန်စင်စစ်မပြတ်နိုင်ဘဲ  စီးကရက်သောက်ရန်  အစပျိုးနေခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ စီးကရက်ဖြတ်လိုသူများအပြင် လူငယ်ထုအတွင်း ဖက်ရှင် တစ်ခုသဖွယ် အသုံးပြုသည့်ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်လာသည်။  ယင်းပစ္စည်းများကို တောက်ပသောအရောင်၊ အနံ့၊ အရသာမျိုးစုံဖြင့် တီထွင်ဆန်း သစ်ထားပြီး ပမာဏအနည်းငယ်ရှူသွင်းရုံဖြင့် မီးခိုးငွေ့များစွာ ထွက်စေ သောကြောင့်  လူငယ်ထုအတွင်း အချင်းချင်းလက်တည့်စမ်းကြရာမှ စွဲလမ်းလာသည်။ လေ့လာမှုမှတ်တမ်းများအရ  အီးစီးကရက်သောက်သုံးသူများမှာ တစ်ယောက်မျှဆေးလိပ်ပြတ်သွားခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက် သောက်သုံးနေကြသည့်အတွက်  အောင်မြင်ခြင်းမရှိကြောင်း  တွေ့ရ သည်။  အီးစီးကရက်သုံးစွဲမှု ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ   ဘေးထွက် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။အီးစီးကရက်တွင်ပါ၀င်သော ဓာတုပစ္စည်းများ    အီးစီးကရက်တွင်  ဓာတုပစ္စည်းပါ၀င်မှုအချိုးအစားများကို   အတိအကျဖော်ပြထားခြင်း မရှိသော်လည်း အောက်ဖော်ပြပါ ဓာတုအမျိုးအမည်များပါရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ -          Benzene (ခေါ်) စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးရည်တစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်း ဓာတု ပစ္စည်းကို ရေနံစိမ်းမှ ချက်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ -          Arsenic (ခေါ်) အဆိပ်တစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းပစ္စည်းကို သစ်သားထည် များ ကြာရှည်ခံအောင်ထိန်းသိမ်းရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။-          Cadmium (ခေါ်) ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းကို ဘက်ထရီ များထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ -          Lead (ခေါ်) ခဲဓာတ်ပါရှိပြီး ယင်းကိုလည်း ဘက်ထရီများထုတ် လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။-          Formaldehyde ပါရှိပြီး ယင်းဓာတ်ငွေ့ကို ရင်ခွဲရုံများ၊ ရေခဲတိုက်များနှင့် သုတ်ဆေးများထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ -          Polonium 210 (ခေါ်) ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်းတစ်မျိုးကိုထည့် သုံးထားသည်။ -          Chromium (ခေါ်) ဓာတုဆေးတစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းကို ဆိုးဆေး၊ သုတ်ဆေးများနှင့် သတ္တုစပ်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ -          Butadiene (ခေါ်) ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းကို ရော်ဘာ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။-         Nickel (ခေါ်) ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းကို သတ္တုထည်များအား သံချေးတက်ခြင်းမှကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသည်။ -          Vinyl Chloride (ခေါ်) ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းကို ပလတ် စတစ်နှင့် ဗီနိုင်းများထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ -         Beryllium (ခေါ်) ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းကို အဏုမြူ ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် အသုံးပြုသည်။-        Ethylene oxide (ခေါ်) ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းကို ဆေးရုံ သုံးပစ္စည်းများအား ပိုးသတ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ -        Polycyclic (ခေါ်) ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးပါရှိပြီး ၎င်းသည်  DNA ပျက်စီးစေသော ဓာတုပစ္စည်းဖြစ်သည်။-        Ortho Toluidine (ခေါ်) ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးပါရှိပြီး ယင်းကို ပေါင်းသတ်ဆေးထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။အီးစီးကရက်သောက်သုံးမှုသည် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် အန္တရာယ်မရှိနိုင်ဟု လူတချို့က ထင်ကြေးပေးနေကြသည်။ လက်တွေ့တွင် နီကိုတင်းအရည်က စွဲလမ်းစေပြီး အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေသည့် ဓာတုပစ္စည်းများပါဝင်မှု အချိုးအစားပေါ်မူတည်ကာ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အဆုတ်နှင့်နှလုံးတို့ကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သကဲ့သို့ နောက်ဆက်တွဲကင်ဆာ ရောဂါများလည်း မလွဲမသွေဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အီးစီးကရက် အရည် (Vape) ကို မတော်တဆ အောက်ဆီဂျင်ကဲ့သို့ တိုက်ရိုက်ရှူမိခြင်း သို့မဟုတ်  မတော်တဆသောက်မိခြင်း၊  မျက်စိထဲဝင်ရောက်ခြင်း၊ အရေပြားနှင့်ထိတွေ့မိခြင်းတို့ကြောင့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ကလေးငယ်များမှာ အသက်ဆုံးရှုံးရသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အီးစီးကရက်သောက်သုံးသူများထံမှ ထွက်ရှိလာသော အငွေ့များသည် တစ်ဆင့်ခံစီးကရက် မီးခိုးငွေ့ရှူရှိုက်ရသကဲ့သို့ပင် အလားတူဆိုးကျိုး များစွာကို ခံစားရနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ်၀န်ဆောင်များ၊ ကလေး ငယ်များနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် တစ်ဆင့်ခံအီးစီးကရက်မီးခိုးငွေ့ များက ကြီးစွာသောဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်။ ထို့ပြင် သုံးစွဲသူကို စွဲလမ်းစေတတ်သော နီကိုတင်းဓာတ်များ လွန်ကဲစွာပါ၀င်နေခြင်းကြောင့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများအဖြစ်  (အထူးသဖြင့်   လူငယ်များတွင်) ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုထိခိုက်ခြင်း၊ အာရုံစူးစိုက်မှုကျဆင်းသွားခြင်း၊ မှတ်သား သင်ယူနိုင်စွမ်းရည် နည်းပါးလာခြင်းတို့  ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။  ထိုမျှမက အီးစီးကရက်အတွင်းရှိ ဘက်ထရီပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ပြင်းထန်သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း သင်ခန်းစာများကိုလည်း   ကြားသိတွေ့မြင်နေရသည်။ကနေဒါနိုင်ငံ၏လေ့လာမှုအရ အသက် ၂၀ မှ ၂၄ နှစ်အတွင်းရှိသူ ၁၀ ဦးလျှင် တစ်ဦးမှာ အီးစီးကရက်ကို သောက်သုံးနေကြကြောင်း၊ အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၁၉ နှစ်အတွင်းရှိသူ ၁၅ ဦးလျှင် တစ်ဦးမှာ အီးစီးကရက်ကို စွဲစွဲမြဲမြဲသောက်နေကြောင်း၊ ၎င်းတို့အနေဖြင့် အီးစီးကရက်ကို စွဲစွဲမြဲမြဲ သောက်လာရသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ်မှာ တိုကိုဖီရောနှင့် တိုကိုဖီရောအက်ဆီတိတ် ပါ၀င်မှုတို့ကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ထိုပစ္စည်း နှစ်မျိုးက အဆုတ်ကိုပျက်စီးစေသည်။ အီးစီးကရက်ကို  အပူပေးပြီး ရှူသွင်းလိုက်သည့်အခါ တိုကိုဖီရောဒြပ်ပေါင်းက အဆုတ်ထဲတွင်ရှိသော ပရိုတင်းအမြှေးပါးလေးထဲသို့ ၀င်ရောက်သွားသည်။ ပရိုတင်းအမြှေးပါး လေးဟူသည်မှာ အောက်ဆီဂျင်နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် အပြန်အလှန် လည်ပတ်မှုကိုဖြစ်ပေါ်စေသည့်  မျက်နှာပြင်ကိုအုပ်ထားသောအရာဖြစ်ပြီး အသက်ရှူနေစဉ် အဆုတ်၏ မျက်နှာပြင်တင်းမာမှုကိုလည်း တည်ငြိမ် အောင်ထိန်းညှိပေးသည့်အရာဖြစ်သည်။ထိုကဲ့သို့အရေးပါသည့်  ပရိုတင်းအမြှေးပါးလေးထဲသို့  တိုကိုဖီရော ဒြပ်ပေါင်း၀င်ရောက်သွားသည့်အခါ ရလဒ်မှာဆိုးကျိုးများသာဖြစ်သည်။ အမြှေးပါး၏ဂုဏ်သတ္တိများ  ပြောင်းလဲသွားသည်နှင့်အမျှ  အောက်ဆီ ဂျင်နှင့် ကာဗွန်ဒိုက်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့များ အလဲအလှယ်လုပ်နိုင် စွမ်းကလည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထိုနည်းတူစွာ အဆုတ်မျက်နှာပြင် ၏တင်းမာမှုပြောင်းလဲ သွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် အသက်ရှူမှုဆိုင်ရာ ဇီ၀လုပ်ဆောင်ချက်များလည်း ပြောင်းသွားသည်။ ယင်းပြောင်းလဲမှုများ ၏အာနိသင်ကြောင့် အီးစီးကရက်သောက်သူတိုင်း အသက်ရှူကျပ်ခြင်းကို ခံစားလာရသည်။ အီးစီးကရက်နှင့်ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း များတင်းကျပ်လာသည်နှင့်အမျှ  အပြီးတိုင်တားမြစ်ထားသည့်  နိုင်ငံတော်တော်များများရှိလာသည်။ စာရေးသူလေ့လာမိသလောက် အီးစီး ကရက်ကို လုံးဝ သို့မဟုတ် ရောင်းချခွင့်တားမြစ်ထားသည့် နိုင်ငံတချို့ကို အောက်ပါအတိုင်းတွေ့ရှိရသည်။အရှေ့တောင်အာရှ (အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ)     အရှေ့တောင်အာရှသည် အီးစီးကရက်နှင့်ပတ်သက်၍ ဥပဒေအလွန် တင်းကျပ်သည့်ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။(က) ထိုင်းနိုင်ငံ၌  အီးစီးကရက်တင်သွင်းခြင်း၊ ရောင်းချခြင်းနှင့် လက်ဝယ်ထားရှိခြင်းတို့ကို   ပြင်းပြင်းထန်ထန်တားမြစ်ထားသည်။ ဖမ်းဆီးခံရပါက ဒဏ်ငွေအမြောက်အမြား သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်ပင် ကျခံရနိုင်သည်။   ထိုင်းနိုင်ငံတစ်၀န်း   အီးစီးကရက်ရောင်းချမှုနှင့် သောက်သုံးမှုများကို  ထိထိရောက်ရောက် နှိမ်နင်းသွားမည်ဟု  ထိုင်း တော်၀င်ရဲတပ်ဖွဲ့က ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်တွင် ကြေညာထားသည်။ အီးစီးကရက်ရောင်းချသည့်  ဆိုင်များအားလုံးကို   ရှာဖွေဖမ်းဆီးပြီး အများပြည်သူပိုင်နေရာများ၌ အီးစီးကရက်သောက်သုံးနေစဉ် ဖမ်းဆီး စစ်ဆေးမိပါကလည်း အရေးယူခံရမည်ဖြစ်သည်။ အီးစီးကရက် (တစ်လိပ်) လက်၀ယ်တွေ့ရှိပါက အမြင့်ဆုံးထောင်ဒဏ်ငါးနှစ်နှင့်အထက် (အခွန်များ နှင့်အတူ စျေးနှုန်းငွေဒဏ်လေးဆ)   ဒဏ်ငွေချမှတ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ အီးစီးကရက်ရောင်းချသူ၊ တင်သွင်းသူနှင့် ထုတ်လုပ်၊ တင်ပို့သူများကို ထောင်ဒဏ်ငါးနှစ်နှင့်အထက်မှ ၁၀ နှစ်နှင့်အထက်၊ ဒဏ်ငွေအဖြစ် ဘတ် ငွေငါးသိန်းမှ  ဘတ်တစ်သန်းနှင့်အထက်  သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်နှစ်ရပ် စလုံး ချမှတ်ခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ (ခ) စင်ကာပူနိုင်ငံ၌ အီးစီးကရက်ကို လက်ဝယ်ထားရှိရုံတင်မကဘဲအသုံးပြုခြင်းကိုပါ တားမြစ်ထားပြီး ဒဏ်ငွေအလွန်များသည်။(ဂ) ကမ္ဘောဒီးယား၊  လာအိုနှင့်  ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင်လည်း   အီး စီးကရက်ကို တရားဝင်ရောင်းချခွင့်နှင့် အသုံးပြုခွင့်တားမြစ်ထားသည်။တခြားအာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသနိုင်ငံများ(က) အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်းက တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်း အတာဖြင့် အီးစီးကရက်ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ တင်သွင်းခြင်းနှင့် ရောင်းချခြင်း တို့ကို ပိတ်ပင်ထားသည်။(ခ) တရုတ် (တိုင်ပေ) ၌ အီးစီးကရက်ကို တရားမဝင်ဆေးဝါးအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး တားမြစ်ထားသည်။(ဂ) ဂျော်ဒန်၊ ကာတာ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသနိုင်ငံအများစုမှာလည်း အီးစီးကရက်နှင့်ပတ်သက်၍  တားမြစ်ချက် မြောက်မြားစွာရှိသည်။တောင်အမေရိကနိုင်ငံများ(က) ဘရာဇီးနိုင်ငံ၌ အီးစီးကရက်ရောင်းချခြင်းနှင့် တင်သွင်းခြင်းကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက ပိတ်ပင်ထားသည်။(ခ) အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံနှင့် ဥရုဂွေးနိုင်ငံတို့တွင်လည်း အီးစီးကရက် ရောင်းချခြင်းနှင့် ကြော်ငြာခြင်းတို့ကို တားမြစ်ထားသည်။(ဂ) ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁  ရက်မှစ၍ နိုင်ငံအတွင်း တစ်ခါသုံးအီးစီးကရက် ရောင်းချသုံးစွဲမှုကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး ထိုသို့ပိတ်ပင်လိုက်ခြင်းမှာ    ဥရောပနိုင်ငံများတွင်   ပထမဆုံးနိုင်ငံဖြစ် ကြောင်း သိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အီးစီးကရက်အခြေအနေစာရေးသူတို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အီးစီးကရက်နှင့်ပတ်သက်၍ ကျန်းမာရေး၀န်ကြီးဌာနမှ ကုန်စည်များအပေါ် တားမြစ်မိန့်ထုတ်ပြန် ခြင်းခေါင်းစဉ်ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် အီးစီးကရက်သောက်၍ လုံး၀ဆေးလိပ် မပြတ်နိုင်ပေ။ အီးစီးကရက်က ဆေးလိပ်စွဲလမ်းနေသူများအတွက် စိတ် အာသာပြေရုံသာဖြစ်စေပြီး အမှန်စင်စစ်မပြတ်နိုင်ဘဲ ဆေးလိပ်၊ ဆေး ရွက်ကြီးသောက်ရန် အစပျိုးနေခြင်းသာဖြစ်သည်။ ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်၌ ဆေးလိပ်၊ ဆေးရွက်ကြီးထွက်ပစ္စည်းများကြောင့် ခြောက်စက္ကန့်တိုင်း လူတစ်ဦးနှုန်း သေဆုံးနေကြရသည်။သို့ဖြစ်ပါ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း အီးစီးကရက်နှင့်ပတ်သက်၍ ကျန်းမာ ရေး၀န်ကြီးဌာနမှ ကုန်စည်များအပေါ် တားမြစ်မိန့်ထုတ်ပြန်ခြင်းခေါင်း စဉ်ဖြင့် အမိန့်ထုတ်ပြန်ထားသည်ကို ၀မ်းမြောက်၀မ်းသာစွာကြိုဆိုပါကြောင်း၊   ကောင်းကျိုးမပြုဘဲ  ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေသောအီလက်ထရောနစ်အငွေ့ရှူစက် (Electronic Smoking Device)၊ အပူ ပေးအငွေ့ရှူစက် (Heated Smoking Device) နှင့် အီလက်ထရောနစ် ရှီရှား  (Electronic Shisha)  တို့ကို   လုံး၀ရှောင်ရှားသင့်ပါကြောင်း ထပ်လောင်း အသိပေးရေးသားလိုက်ရပါသည်။MWD

ကမ္ဘာ့အပူချိန် မြင့်မားလာမှုနှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နွေရာသီသည်လည်း တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ပိုမိုပြင်းထန်လာပါသည်။ နေရောင်ခြည်၏ တိုက်ရိုက်ကျရောက်မှုနှင့် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော လေထုကြောင့် လူသားတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များကို များစွာအနှောင့်အယှက် ပေးလျက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ချွေးထွက်လွန်ခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ ရေနှင့်သတ္တုဓာတ်များ ဆုံးရှုံးရုံသာမက သွေးကြောများကျယ်လာကာ သွေးပေါင်ကျခြင်း၊ မူးဝေခြင်းနှင့် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည့် အပူလျှပ်ခြင်း (Heat Stroke) အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် နွေရာသီ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ရန်နှင့် ကျန်းမာစွာဖြတ်သန်းနိုင်ရန် အတွက် အထူးအလေးထားလိုက်နာရန် လိုအပ်ပါသည်။ရေဓာတ်ဖြည့်တင်းခြင်း၏ အသက်သွေးကြောလူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ရေဓာတ်ဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ချွေးအဖြစ်အလွန်အမင်း ဆုံးရှုံးတတ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ရေငတ်သည်အထိ မစောင့်ဘဲ တစ်နေ့လျှင် အနည်းဆုံး ရေသုံးလီတာ ခန့်ကို ပုံမှန်ခွဲ၍ သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ဆုံးရှုံးသွားသော အရည်များကို အချိန်မီဖြည့်တင်းပေးရမည် ဖြစ်ပါသည်။​သွေးပေါင်ကျခြင်းနှင့် အပူဒဏ်ဆက်နွှယ်မှုအပူရှိန်ပြင်းသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်က အပူစွန့်ထုတ်ရန် သွေးကြောများကို ချဲ့လိုက်ရသဖြင့် သွေးဖိအား ရုတ်တရက်ကျဆင်းသွားတတ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် ဦးနှောက်သို့ သွေးရောက်ရှိမှုလျော့နည်းကာမူးဝေခြင်း၊ မျက်စိပြာခြင်းနှင့် သတိလစ်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ကို လေ့လာသိရှိရသဖြင့် ဂရုပြုသင့်ပါသည်။​ဓာတ်ဆားရည်ကို စနစ်တကျသောက်သုံးခြင်းချွေးထွက်သည့်အခါ ရေသာမက ဆိုဒီယမ်နှင့် ပိုတက်စီယမ်ကဲ့သို့သော ဓာတ်ဆားများပါ ဆုံးရှုံးသွားတတ်ပါသည်။ သာမန်ရေသက်သက်ထက် ဓာတ်ဆားရည်ကို ချင့်ချိန်သောက်သုံးပေးခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးဆင်းမှုနှင့် ကြွက်သားလုပ်ဆောင်ချက်များကို ပိုမိုတည်ငြိမ်စေကြောင်း လေ့လာသိရှိရပါသည်။နေရောင်ခြည် အပြင်းဆုံးအချိန်ကို ရှောင်ရှားခြင်းနံနက် ၁၁ နာရီမှ ညနေ ၄ နာရီအတွင်းသည် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်အပြင်းဆုံးနှင့် အပူရှိန်အမြင့် ဆုံးအချိန်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအချိန်တွင် အပြင်ထွက်ခြင်းကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် အပူဒဏ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာများကို ကာကွယ်ရန် အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။​လေဝင်လေထွက်နှင့် အဝတ်အထည်ရွေးချယ်မှုနွေရာသီတွင် အသားအရေကို လေဝင်လေထွက်ကောင်းစေရန် ချည်သား (Cotton) အထည်များ ကိုသာ ဦးစားပေးဝတ်ဆင်သင့်ပါသည်။ ကျပ်လွန်းသော အဝတ်အစားများ သို့မဟုတ် နိုင်လွန်ထည်များသည် အပူကို လှောင်ထားတတ်သဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို ပိုမိုမြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။​အပူဒဏ်ကြောင့် နွမ်းနယ်ခြင်း (Heat Exhaustion) လက္ခဏာများခန္ဓာကိုယ် ပူရှိန်းရှိန်းဖြစ်ခြင်း၊ ပျို့အန်ချင်ခြင်းနှင့် အားအင်ကုန်ခန်းခြင်းတို့သည် အပူဒဏ်ကြောင့် နွမ်းနယ်ခြင်း၏ ရှေ့ပြေးလက္ခဏာများဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ချက်ချင်း အေးမြသောနေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ အနားယူရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်ပါသည်။​အရေပြားကို နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ခြင်းနေရောင်နှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ပါက အရေပြား နီမြန်းခြင်း၊ ဖောင်းကြွခြင်းနှင့် ကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေရှိကြောင်း လေ့လာမှတ်သားရပါသည်။ ထို့ကြောင့် နေလောင်ကာခရင်မ်ကို လိမ်းခြင်း၊ ထီးနှင့်ဦးထုပ်ဆောင်းခြင်းတို့ကို အလေ့အကျင့်ပြုလုပ်ပါက ကျန်းမာရေးအတွက် အထူးကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်။​အစာအာဟာရကို ပေါ့ပေါ့ပါးပါးစားသုံးခြင်းအဆီအစိမ့်နှင့် အသားဟင်း၊ အငန်အလေးအပင်များကို စားသုံးခြင်းက အစာခြေစနစ်ကို အလုပ်ပိုစေပြီး ကိုယ်တွင်းအပူချိန်ကို မြင့်တက်စေနိုင်ကြောင်း သိရှိမှတ်သားရပါသည်။ အသီးအနှံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ဦးစားပေးစားခြင်းက ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုပေါ့ပါးလန်းဆန်းစေနိုင်ပါသည်။ အစာအာဟာရကိုလည်း မိမိခန္ဓာကိုယ်နှင့် အချိုးအစားကျနစွာ စားသုံးခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေပါသည်။အငန်ဓာတ်နှင့် ရေဓာတ် ဟန်ချက်ညီမှုအငန်ကဲသော အစားအစာများသည် ဆဲလ်များ အတွင်းရှိ ရေဓာတ်ကို ဆွဲထုတ်လိုက်သဖြင့် ရေငတ် ခြင်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပါသည်။ နွေရာသီတွင် ငါးပိ၊ ငါးခြောက်နှင့် အသင့်စား မုန့်ထုပ်များကဲ့သို့သော အငန်ကဲသည့်အရာများကို တတ်နိုင်သမျှလျှော့စားသင့်ပါသည်။ကဖင်းဓာတ်နှင့် အယ်လ်ကိုဟော၏ ဆိုးကျိုးများကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်နှင့် အရက်သေစာများသည် ဆီးရွှင်စေသော အာနိသင်ရှိသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိ ရေဓာတ်ကို အပြင်သို့ ထုတ်ပစ်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကို အလွန်အကျွံသောက်သုံးခြင်းဖြင့် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှုကို မြန်ဆန်စေပြီး သွေးပေါင်ကျခြင်းကို အားပေးနိုင်ကြောင်း သိရှိမှတ်သားခဲ့ ရပါသည်။​ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို ရေချိုးခြင်းဖြင့် ထိန်းညှိခြင်းတစ်နေ့လျှင် အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ် ပုံမှန်ရေချိုးပေးခြင်းက အရေပြား၏အပူချိန်ကို လျှော့ချပေးပြီး စိတ်လက်ကြည်လင်စေကြောင်း သိရှိရပါသည်။ သို့သော် နေပူထဲက ပြန်လာလျှင် ချက်ချင်းရေမချိုးဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် အနည်းငယ်ကျဆင်းသွားသည်အထိ စောင့်ဆိုင်းခြင်းသည် သင့်လျော်ပြီး ကျန်းမာရေးထိခိုက်မှုကို လျော့နည်းစေနိုင်ပါသည်။​နေအိမ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် အေးမြအောင်ထားရှိခြင်းနေအိမ်အတွင်း နေရောင်တိုက်ရိုက်မဝင်စေရန် လိုက်ကာများပိတ်ထားခြင်းနှင့် လေဝင်လေထွက် ကောင်းမွန်အောင်ပြုလုပ်ခြင်းက အရေးကြီးပါသည်။ ညဘက်တွင် ပြတင်းပေါက်များဖွင့်ထားခြင်းသည် အခန်းတွင်း အပူအောင်းမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။​အိပ်စက်အနားယူခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးအပူဒဏ်ကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် လုံလောက်သောအိပ်စက်ခြင်းက မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပါသည်။ ညဘက်တွင် အေးမြပြီး သက်သောင့်သက်သာ ရှိသောနေရာတွင် အိပ်စက်ခြင်းက နောက်တစ်နေ့အတွက် အားအင်ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးစေပါသည်။ နေရာထိုင်ခင်း ရွေးချယ်တတ်ခြင်းသည် ပူအိုက်သောရာသီတွင် သက်သောင့်သက်သာဖြစ်စေမှုကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။အကာအကွယ်မဲ့သော အုပ်စုများကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကလေးငယ်များနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်အားနည်းသဖြင့် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်းကို အလွန်မြန်မြန်ခံစားရတတ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို ရေပုံမှန်တိုက်ခြင်းနှင့် အေးမြသောနေရာတွင် နေထိုင်စေခြင်းဖြင့် အထူးဂရုစိုက်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ရေဓာတ်ကြွယ်ဝသော သဘာဝအသီးအနှံများဖရဲသီး၊ သခွားသီး၊ ကျွဲကောသီး စသည့် အသီးအနှံများတွင် ရေဓာတ်နှင့် ဗီတာမင်များ များစွာပါဝင်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကို စားသုံးခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သော အရည်ဓာတ်ကို သဘာဝအတိုင်း ရရှိစေနိုင်ပါသည်။​ပြင်ပတွင် အလုပ်လုပ်ရသူများအတွက် ကျန်းမာရေးလယ်ယာလုပ်ငန်း သို့မဟုတ် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် အလုပ်လုပ်ရသူများသည် အရိပ်ထဲတွင် ခဏခဏနားပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။ အလုပ်နားချိန်တွင် ရေကိုသင့်လျော်သလို သောက်သုံးပေးရပါမည်။ လုံးဝရေမသောက်ဘဲ တစ်နေ့လုံး နေပူထဲတွင် အလုပ်မလုပ်သင့်ပေ။ အလုပ်လုပ်ချိန်ကို အပူချိန်လျော့နည်းသော မနက်စောစော သို့မဟုတ် ညနေပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ခြင်းက ပိုမိုဘေးကင်းစေနိုင်ပါသည်။​မျက်စိကို ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်မှကာကွယ်ခြင်းပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်သည် မျက်စိအတွင်းတိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် အမြင်အာရုံထိခိုက်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ အရည်အသွေးကောင်းမွန်သော နေကာမျက်မှန် (Sunglasses) တပ်ဆင်ခြင်းဖြင့် မျက်စိကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ပါသည်။​အပူလျှပ်ခြင်း (Heat Stroke) အရေးပေါ်အခြေအနေခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် ၁၀၄ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် အထက်မြင့်တက်ခြင်း၊ ချွေးမထွက်တော့ခြင်းနှင့် သတိလစ်ခြင်းတို့သည် အသက်အန္တရာယ်ရှိသော အပူလျှပ်ခြင်း လက္ခဏာများဖြစ်ကြောင်း လေ့လာသိရှိခဲ့ရပါသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက လူနာကိုချက်ချင်း အအေးပေးပြီး ဆေးရုံသို့ အမြန်ဆုံးပို့ဆောင်ပေးရမည်ဖြစ်ကြောင်း လေ့လာဖတ်ရှုခဲ့ရပါသည်။အချိုလွန်ကဲသော အအေးမိအချိုရည်များကို ဆင်ခြင်ခြင်းရေခဲတုများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အချိုရည်များသည် ရေငတ်ပြေစေသယောင် ထင်ရသော်လည်း ဆီးချိုတက်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းကို ပိုမိုဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ သဘာဝသစ်သီးဖျော်ရည် သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းသော ရေအေးကိုသာ အဓိကသောက်သုံးပေးရပါမည်။​ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်မှုနှင့် အပူဒဏ်အပူချိန်မြင့်မားခြင်းက စိတ်တိုလွယ်ခြင်း၊ ဂနာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုများကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ စိတ်ကိုတည်ငြိမ်အောင်ထားခြင်း၊ တရားဘာဝနာပွားများခြင်း သို့မဟုတ် အေးအေးဆေးဆေး အနားယူခြင်းက အပူဒဏ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက်မှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။​နွေရာသီ၏ အပူဒဏ်သည် ကျန်းမာရေးအပေါ် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း စနစ်တကျ ရေဓာတ်ဖြည့်တင်းခြင်း၊ သင့်တော်သော အနေအထိုင်၊ အစားအသောက်များကို ရွေးချယ်ခြင်းနှင့် အရေးပေါ်လက္ခဏာများကို သိရှိနားလည်ခြင်းဖြင့် အပူဒဏ်ကို အောင်မြင်စွာကျော်လွှားနိုင်ပါသည်။ ကျန်းမာရေး အသိသတိဖြင့် နေထိုင်ခြင်းသည် ဆေးကုသခြင်းထက် ပိုမိုထိရောက်သောကြောင့် မိမိကိုယ်တိုင်သာမက ပတ်ဝန်းကျင်ရှိသူများကိုပါ ဂရုစိုက်စောင့်ရှောက်ရင်း သာယာအေးမြသော နွေရက်များကို ဖြတ်သန်းနိုင်ကြပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်းတောင်းအပ်ပါသည်။ ။