ပဋိပက္ခတွေပြည့်နေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးအတွက် တည်ငြိမ်မှုဆီသွားနိုင်မယ့် လမ်းကြောင်း(၃)ခု
Posted_Date
Image
Body
လက်ရှိကမ္ဘာကြီးကိုကြည့်လိုက်ရင် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ စစ်ရေး၊ နည်းပညာနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲတွေ အရှိန်အဟုန်ကြီးကြီးနဲ့ ဖြစ်ပေါ်နေတယ်ဆိုတာ ဘယ်သူမဆို ခံစားမိကြမှာပါ။
အရင်တုန်းကလို တစ်နိုင်ငံတည်းက ကမ္ဘာကို ဦးဆောင်တဲ့စနစ်က အားနည်းလာနေပြီး နိုင်ငံကြီးတွေကြားမှာ အားပြိုင်မှုက ပိုမိုပြင်းထန်လာနေပါတယ်။
ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ လူအများစိတ်ဝင်စားတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုက “ကမ္ဘာကြီး ဘယ်တော့ပြန်တည်ငြိမ်မလဲ”ဆိုတာပါပဲ။ နောက်ထပ်အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းက“အသစ်ဖြစ်လာမယ့် ကမ္ဘာ့စနစ်ကြီးထဲ ဘယ်နိုင်ငံက ဘယ်လိုနေရာယူမလဲ” ဆိုတာပါ။
ဒီမေးခွန်းတွေကိုဖြေဖို့ဆိုရင် လက်ရှိဖြစ်နေတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို တစ်ခုချင်းစီခွဲပြီး မကြည့်သင့်ပါဘူး။ အခုကမ္ဘာကြီးမှာဖြစ်နေတဲ့ ပြဿနာတွေဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခုဆက်စပ်နေတဲ့ စနစ်အပြောင်းအလဲကြီးတစ်ခုရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေဖြစ်ပါတယ်။ လူအများစုက စစ်ပွဲဆိုရင် တိုက်ခိုက်မှုတွေကိုပဲ တွေးကြပေမယ့် တကယ်တော့ ဒီဘက်ခေတ်ပဋိပက္ခတွေမှာ တိုက်ခိုက်မှုလုပ်တဲ့ စစ်ရေးတင်သာမကဘဲ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲ၊ငွေကြေးစစ်ပွဲ၊ နည်းပညာအပြိုင်အဆိုင်၊ သဘာဝအရင်းအမြစ်အတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှုတွေပါ ပါဝင်လာပါတယ်။
ဥပမာပြောရရင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာဖြစ်နေတဲ့ အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးဘက်က အီရန်ကို ဖိအားပေးနေမှု၊ ရုရှားနဲ့ ယူကရိန်းစစ်ပွဲ၊ အမေရိကန်နဲ့ တရုတ်ကြား ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲတွေကို သီးခြားအဖြစ်အပျက်တွေအဖြစ်ပဲ မမြင်သင့်တော့ပါဘူး။ ဒီအရာတွေက ကမ္ဘာ့စနစ်အသစ်ကြီးတစ်ခု ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းနေတဲ့လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေပါပဲ။ သမိုင်းကိုပြန်ကြည့်လိုက်ရင် ကမ္ဘာကြီးမှာ ဒီလိုမျိုးအကြီးစားပြောင်းလဲမှုတွေဟာ အချိန်အပိုင်းအခြား တစ်ခုခြားပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်တာကိုတွေ့နိုင်ပါတယ်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် နှစ် ၇၀ ကနေ ၁၀၀ ကြားမှာ တစ်ကြိမ်လောက် ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်နိုင်ငံ ပြောင်းလဲသွားတဲ့ အကြီးစားအကျပ်အတည်းတွေ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါတယ်။ နှစ် ၄၀ ကနေ ၆၀ ကြားမှာ နည်းပညာနဲ့ စီးပွားရေးပုံစံအသစ်များစွာ ပေါ်လာတတ်ပြီး ၂၅ နှစ်ကနေ ၃၀ ကြားမှာတော့ အဲဒီစနစ်အတွင်း ဖွဲ့စည်းပုံတွေ ပြန်ပြောင်းတတ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီအချိန်ကာလတွေကို တိကျမှုရှိတဲ့ သမိုင်းစည်းမျဉ်းအဖြစ် မယူသင့်ပါဘူး။ သမိုင်းက စက်ဝိုင်းလို ပြန်လည်လှည့်ပတ်နေပေမယ့် အရှိန်ကပိုမြန်လာနေတယ်လို့ပဲမြင်နိုင်ပါတယ်။ အရင်ခေတ်တွေထက် အပြောင်းအလဲတွေက ပိုမိုမြန်ဆန်လာတာပါ။ ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၀၀ ကျော်ကို ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင်၁၈၁၅ ခုနှစ်ကနေ ၁၉၁၄ ခုနှစ်အထိက နပိုလီယံစစ်ပွဲတွေပြီးနောက် ဗြိတိန်က ပင်လယ်ရေကြောင်းနဲ့ ငွေကြေးစနစ်ကိုအုပ်စိုးထားတဲ့ခေတ်ဖြစ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးကိုတိုးချဲ့လာပြီး စက်မှုတော်လှန်ရေးကိုစတင်ခဲ့တဲ့ အချိန်လည်းဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်ကနေ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိကတော့ ကမ္ဘာ့စနစ်ပျက်စီးသွားတဲ့ ခေတ်လို့ပြောနိုင်ပါတယ်။ ပထမကမ္ဘာစစ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၊ စီးပွားရေးပျက်ကပ်ကြီးနဲ့ အင်ပါယာတွေ၊ အယူဝါဒတွေကြား တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်ကနေ ၁၉၉၁ ခုနှစ်အထိမှာတော့ အမေရိကန်နဲ့ ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့ ဦးဆောင်တဲ့ နှစ်ဖက်စခန်းခွဲကမ္ဘာဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီကာလဟာ စစ်အေးတိုက်ပွဲခေတ်ဖြစ်ပြီး ဒေါ်လာစနစ်အားကောင်းလာသလို စစ်ရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့တွေ ပိုမိုတည်ငြိမ်လာခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိကတော့ အမေရိကန်တစ်နိုင်ငံတည်းက အင်အားကြီးတဲ့ Unipolar Globalization ခေတ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးက လွတ်လပ်တဲ့ဈေးကွက်စနစ်ကို ယုံကြည်လာပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်တွေ အလွန်တိုးချဲ့လာခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာဖြစ်ပွားတဲ့ ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်းကနေစပြီး အဲဒီစနစ်မှာအက်ကွဲမှုတွေ ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်နဲ့ တရုတ် ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲဖြစ်လာတယ်။ နောက်ပိုင်း ကိုဗစ်-၁၉ ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါက ထပ်ရိုက်ခတ်လိုက်တယ်။ ဒီအရာတွေကြောင့် ကမ္ဘာကြီးဟာ အုပ်စုကွဲခြင်း၊ စနစ်ကွဲခြင်း ပိုမိုမြန်ဆန်လာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကို လက်ရှိစနစ်မတည်ငြိမ်မှုရဲ့ စတင်ချိန်အဖြစ်မှတ်ယူမယ်ဆိုရင် ဒီအခြေအနေက မကြာခင်ပြီးသွားမယ့်ပုံတော့မရှိသေးပါဘူး။ သမိုင်းပုံစံတွေကိုနှိုင်းယှဉ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဒီအပြောင်းအလဲပြီးဆုံးဖို့ ၂၅ နှစ်ကနေ နှစ်ပေါင်း ၃၀ လောက်အထိကြာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုဆိုရင် ၂၀၃၃ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၃၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်အရောက်မှာ ကမ္ဘာကြီးပိုတည်ငြိမ်လာနိုင်တဲ့ အခြေအနေကိုမြင်ရနိုင်ပါတယ်။
ဒါဟာ တိကျတဲ့ဟောကိန်းတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာ့စနစ်အသစ် ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းလာမလဲဆိုတာကို နားလည်ဖို့အသုံးဝင်တဲ့ အတွေးဘောင်တစ်ခုတော့ဖြစ်ပါတယ်။ အနာဂတ်မှာ မက်ခရိုဒေသကြီးတွေ ပိုမိုထင်ရှားလာနိုင်ပါတယ်။ အမေရိကန်ဦးဆောင်တဲ့စနစ်တစ်ခု၊ တရုတ်ကို ဗဟိုပြုတဲ့ ထုတ်လုပ်ရေးစနစ်တစ်ခု၊ အိန္ဒိယဗဟိုပြုစနစ်၊ ဥရောပစနစ်၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းစွမ်းအင်နဲ့ ငွေကြေးဇုန်၊ အာဖရိက သဘာဝအရင်းအမြစ်ဇုန် စတဲ့အုပ်စုကြီးတွေ ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အင်အားဗဟိုချက်တွေများလာတာက တည်ငြိမ်မှုကို အလိုအလျောက် မပေးနိုင်ပါဘူး။ အဲဒီအတွက်နောက်ဆုံးမှာ အင်အားအကြီးဆုံးစနစ်တစ်ခု ဒါမှမဟုတ် နှစ်ခုလောက်သာ ထင်ရှားလာတဲ့အချိန်မှ တည်ငြိမ်မှုပိုမိုရရှိလာနိုင်ပါတယ်။ အဓိကအားဖြင့် အနာဂတ်မှာဖြစ်လာနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်း(၃)ခုရှိပါတယ်။
ပထမလမ်းကြောင်းက အမေရိကန်က အရင်လို ပြန်လည်အုပ်စိုးလာနိုင်တဲ့အခြေအနေပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီအခြေအနေက ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တရုတ်က စက်မှု၊ နည်းပညာ၊ ငွေကြေးအင်အားတွေအလွန်ကြီးထွားလာပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွေလို အမေရိကန်တစ်နိုင်ငံတည်းက ကမ္ဘာကြီးကိုဦးဆောင်နိုင်တဲ့ခေတ် ပြန်လာဖို့ခက်ခဲနေပါပြီ။ ဒုတိယလမ်းကြောင်းကတော့ တရုတ်က ကမ္ဘာ့စနစ်အသစ်ရဲ့ အဓိကဗဟိုချက်ဖြစ်လာမယ့် အခြေအနေပါ။ ဒီအခြေအနေက ပိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိနေပေမယ့် တိုတောင်းတဲ့ အချိန်အတွင်းဖြစ်လာဖို့တော့ မလွယ်သေးပါဘူး။ တရုတ်အနေနဲ့ တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငွေကြေးစနစ်၊ နည်းပညာစံနှုန်းတွေနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုသြဇာတွေကို ပိုမိုတိုးချဲ့နိုင်ဖို့ လိုအပ်နေသေးပါတယ်။
တတိယလမ်းကြောင်းက အလားအလာအများဆုံးဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ကမ္ဘာကြီးဟာ အမေရိကန်ဦးဆောင်တဲ့စနစ်တစ်ခုနဲ့ တရုတ်ဗဟိုပြုစနစ်တစ်ခု ဆိုပြီး နှစ်ဖက်အင်အားကြီးစနစ်တွေကြားမှာ ခွဲခြားတည်ရှိနေမယ့်ပုံစံပါ။ နိုင်ငံတွေကလည်း သူတို့ရဲ့အကျိုးစီးပွားအလိုက် ဒီလိုမျိုးအင်အားဗဟိုချက် နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဆီကို တဖြည်းဖြည်းရွေ့သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒီအခြေအနေမှာတော့ တရုတ်ဘက်က အားသာချက် နည်းနည်းပိုရှိနေတယ်လို့ မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။
အမေရိကန်နိုင်ငံကတော့ ယနေ့အချိန်အထိ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေးနဲ့ နည်းပညာစနစ် အများစုကို ထိန်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိကမ္ဘာကြီးမှာ လိုအပ်နေတာက ရေရှည်တည်ငြိမ်မှုပါ။ နည်းပညာစနစ်တွေ ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်ဖို့၊ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေကနေ ကာကွယ်နိုင်ဖို့၊ ငွေကြေးအန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်ဖို့၊ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုနဲ့ သဘာဝအရင်းအမြစ်လုံခြုံမှုတွေရှိဖို့ လိုအပ်နေပါတယ်။ မေလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံက အမေရိကန်နဲ့ ရုရှားတို့နဲ့ အဆင့်မြင့်အစည်းအဝေးတွေကို ဆက်တိုက်ဆိုသလိုပြုလုပ်ခဲ့တာဟာ သင်္ကေတအရ အရေးကြီးပါတယ်။ အမေရိကန်နဲ့တွေ့ဆုံမှုက နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ဘယ်အတိုင်းအတာ အထိသွားကြမလဲဆိုတာ သတ်မှတ်ဖို့ ကြိုးစားတာဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ရုရှားနဲ့တွေ့ဆုံမှုကတော့ အနာဂတ် မဟာမက်ခရိုဒေသကြီးတစ်ခုကို တည်ဆောက်ဖို့ မဟာမိတ်ပိုမို ခိုင်မာလာစေအောင် လုပ်ဆောင်တဲ့ သဘောမျိုးဖြစ်နေပါတယ်။
တရုတ်က ကမ္ဘာကြီးကို အဆင့်မြင့်စက်မှုလုပ်ငန်း၊ နည်းပညာနဲ့ ရေရှည်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအတွက် အစီအစဉ်ကျတဲ့ အမြင်တွေပေးနိုင်ပါတယ်။ ရုရှားနိုင်ငံကတော့စွမ်းအင်၊ သဘာဝအရင်းအမြစ်နဲ့ စစ်ရေးစွမ်းရည်အင်အားတွေကြောင့် ယူရေးရှားနဲ့ တရုတ်ဗဟိုပြုစနစ်အတွက်အရေးကြီးတဲ့ မဟာဗျူဟာနောက်ခံအင်အား ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ပြောရရင် လက်ရှိကမ္ဘာကြီးက အကြီးစားအပြောင်းအလဲတစ်ခုရဲ့ အလယ်မှာရောက်နေပါတယ်။ သေးငယ်တဲ့နိုင်ငံတွေအတွက်လည်း ဒီအပြောင်းအလဲဟာ စိန်ခေါ်မှုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ အရင်လိုနိုင်ငံရေးအရ တစ်ဖက်တည်းကို အပြည့်အဝမှီခိုပြီး ရပ်တည်ဖို့ ခက်ခဲလာနိုင်ပါတယ်။ အနာဂတ်မှာ နိုင်ငံအသေးတွေ အောင်မြင်ဖို့ဆိုရင် ဘက်စုံဆက်ဆံရေး၊ နည်းပညာတိုးတက်မှု၊ ပညာရေးနဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်စီးပွားရေးအပေါ် အာရုံစိုက်ဖို့ လိုအပ်လာနိုင်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့်လူငယ်အင်အား၊ နည်းပညာကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ ပထဝီဝင်အရေးပါမှုတွေကို မှန်ကန်စွာအသုံးချနိုင်တဲ့နိုင်ငံတွေက စနစ်အသစ်ထဲမှာ ပိုမိုအကျိုးရှိနိုင်ပါတယ်။အဆုံးမှာတော့ ကမ္ဘာကြီးဟာ “ဘယ်သူအနိုင်ရမလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုတည်းနဲ့ ရှင်းလို့မရတော့ပါဘူး။ အဓိကမေးခွန်းက “ဘယ်လိုစနစ်က လူသားအဖွဲ့အစည်းအတွက် ပိုမိုတည်ငြိမ်ပြီး ရေရှည်ခံနိုင်မလဲ” ဆိုတာဖြစ်လာပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်ဟာ မတည်ငြိမ်မှုတွေ၊ အုပ်စုကွဲမှုတွေ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေ ပြင်းထန်နေတဲ့ကာလဖြစ်ပေမယ့် ဒီအရာတွေဟာ အနာဂတ်ကမ္ဘာ့စနစ်အသစ်တစ်ခု မွေးဖွားလာဖို့ လိုအပ်တဲ့ နာကျင်မှုဖြစ်စဉ်တစ်ခုလည်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သမိုင်းတစ်လျှောက် အင်ပါယာတွေပေါ်လာခဲ့သလို ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူသားအဖွဲ့အစည်းကတော့ စနစ်အသစ်တွေကိုအမြဲတမ်း ပြန်လည် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ လက်ရှိကမ္ဘာကြီးလည်း အဲဒီလိုပဲ နောက်ထပ်စနစ်အသစ် တစ်ခုဆီ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားနေတယ်လို့ပြောနိုင်ပါတယ်။ ။
MWD
